{"id":1051,"date":"2026-04-30T20:36:45","date_gmt":"2026-04-30T17:36:45","guid":{"rendered":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=1051"},"modified":"2026-04-30T20:39:57","modified_gmt":"2026-04-30T17:39:57","slug":"yapay-zeka-ve-savas","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=1051","title":{"rendered":"Yapay Zek\u00e2 ve Sava\u015f"},"content":{"rendered":"\n


2 A\u011fustos 1990 tarihinde Irak, Kuveyt’i i\u015fgal ederek buray\u0131 kendi eyaleti ilan etmi\u015fti. 1991’in ba\u015f\u0131nda ise ABD ve m\u00fcttefiklerinin Irak’a sald\u0131r\u0131lar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Irak, ABD’nin b\u00f6lgedeki m\u00fcttefikleri \u0130srail ve Suudi Arabistan’a Scud f\u00fczeleri ve onun geli\u015ftirilmi\u015f versiyonlar\u0131n\u0131 at\u0131yor, bu \u00fclkeler de Patriot f\u00fczeleriyle kendilerini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bununla birlikte, Scud-Patriot m\u00fccadelesinin \u00f6tesinde, Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcnden sonra tek kutuplu d\u00fcnyada ABD, y\u00fcksek teknolojisiyle adeta bir g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisi yap\u0131yordu. Art\u0131k ak\u0131ll\u0131 bombalar, gece g\u00f6r\u00fc\u015f ve k\u0131z\u0131l\u00f6tesi sistemler, radar, GPS ve uydu gibi modern askeri teknolojilerin yo\u011fun olarak kullan\u0131laca\u011f\u0131 yeni bir d\u00f6nem ba\u015fl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

ABD’nin Irak’a kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 yeni sava\u015f teknolojilerinin yan\u0131 s\u0131ra sava\u015f\u0131n canl\u0131 olarak yay\u0131nlanmas\u0131 da kitle ileti\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131yd\u0131. Bu durum hem habercili\u011fi hem de halk\u0131n sava\u015f\u0131 alg\u0131lama bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirdi. F\u00fczelerin u\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131 ve g\u00fcd\u00fcml\u00fc f\u00fczelerin hedefe kilitlenmesini canl\u0131 olarak izliyorduk. Ayr\u0131ca ba\u015fta Vietnam Sava\u015f\u0131 olmak \u00fczere ge\u00e7mi\u015f sava\u015flarda kontrols\u00fcz bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn toplumsal muhalefeti art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 deneyimleyen ABD, bu kez enformasyon ak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde s\u0131k\u0131 bir kontrol uyguluyordu. Sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m kamuoyunun g\u00f6z\u00fcnden saklan\u0131yor, sava\u015f adeta bir video oyunu gibi sunuluyordu.<\/p>\n\n\n\n

11 Eyl\u00fcl 2001’e kadar, k\u00fcreselle\u015fmenin avantajlar\u0131n\u0131 kullanan ve tart\u0131\u015fmas\u0131z en geli\u015fmi\u015f sava\u015f teknolojilerine sahip olan bir ABD vard\u0131. \u0130\u015fte tam da bu g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zirvesindeyken, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131yla t\u00fcm d\u00fcnya \u015foke oldu. Sald\u0131rganlar, eylemlerini y\u00fcksek teknolojili silahlar veya karma\u015f\u0131k sistemlerle de\u011fil, mevcut ve yayg\u0131n teknolojileri birer silaha d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdi. Ancak 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar, \u00f6zellikle veri analizini merkeze alarak, teknolojinin sava\u015flardaki rol\u00fcnde yeni bir d\u00f6nemi de beraberinde getiriyordu. Westphal’e (2008) g\u00f6re, 11 Eyl\u00fcl’\u00fcn sinyalleri \u00f6nceden verilmi\u015f, veri d\u00fcnyas\u0131nda s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 geli\u015fmeler ya\u015fanm\u0131\u015f ama bunlar fark edilememi\u015fti. ABD’ye \u00f6\u011frenci vizesiyle girmi\u015f birinin ticari havac\u0131l\u0131k kursu almas\u0131 ola\u011fan bir durum de\u011fildi. Hele bu ki\u015finin baz\u0131 bilinen ter\u00f6ristlerle dolayl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n olmas\u0131 yeterince ku\u015fku uyand\u0131r\u0131c\u0131yd\u0131. Bill Clinton, 6 Kas\u0131m 2002’de yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131rganlar\u0131n\u0131n be\u015finin daha \u00f6nceden FBI veritabanlar\u0131nda kay\u0131tl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. \u00d6rne\u011fin bu sald\u0131rganlardan biri sadece iki y\u0131ld\u0131r ABD’de olmas\u0131na ra\u011fmen 30 kredi kart\u0131na sahipti. Sald\u0131rganlar\u0131n eleba\u015f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen Muhammed Atta’n\u0131n ise 12 evi vard\u0131. Clinton’a g\u00f6re t\u00fcm bunlar, \u00fczerinde ciddiyetle durulmas\u0131 gereken \u015f\u00fcpheli verilerdi (Larose, 2005).<\/p>\n\n\n\n

Aradan ge\u00e7en 25 y\u0131l, ABD’nin hem kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde hem de k\u00fcresel d\u00fczeyde kitlesel g\u00f6zetimi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem oldu. ABD’nin B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte faaliyet g\u00f6steren kapitalist akt\u00f6rler olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, son tahlilde ABD’li \u015firketlerdir. Bu \u015firketler, ABD’nin sava\u015f ve istihbarat kapasitesinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline gelirken, ABD h\u00fck\u00fcmetleri de uluslararas\u0131 alanda kendi \u015firketlerinin \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor (\u00f6r. JD Vance’in, Avrupa Birli\u011fi’nin Elon Musk’\u0131n X platformunu d\u00fczenleme giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 NATO deste\u011fini tehdit olarak kullanmas\u0131. https:\/\/www.independent.co.uk\/news\/world\/americas\/us-politics\/jd-vance-elon-musk-x-twitter-donald-trump-b2614525.html<\/a>). Dolay\u0131s\u0131yla 2026’n\u0131n ba\u015f\u0131ndan \u0130ran’\u0131n dini lideri Ali Hamaney’in \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar olan s\u00fcreci de\u011ferlendirirken, ABD h\u00fck\u00fcmetlerinin B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleriyle en ba\u015f\u0131ndan beri \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fkiler i\u00e7inde oldu\u011funu atlamamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

ABD Sava\u015f Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Yapay Zek\u00e2 \u00d6ncelikli Stratejisi<\/h2>\n\n\n\n

ABD Sava\u015f Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 9 Ocak 2026’da yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 belgede, ulusal g\u00fcvenlik alan\u0131nda yapay zek\u00e2 destekli sava\u015f ve yetenek geli\u015ftirme faaliyetlerinin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7inde askeri faaliyetlerin niteli\u011fini yeniden tan\u0131mlayaca\u011f\u0131 belirtiliyor. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, Amerika’n\u0131n \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131kan ticari yapay zek\u00e2 yeniliklerinin h\u0131z kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir rekabet olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

ABD Sava\u015f Bakanl\u0131\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki hedefleri belirtiyor:<\/p>\n\n\n\n

\u2022 Bakanl\u0131k genelinde Amerika’n\u0131n \u00f6nde gelen yapay zek\u00e2 modelleriyle deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n te\u015fvik edilmesi ve mevcut yakla\u015f\u0131mlar\u0131n yapay zek\u00e2 odakl\u0131 bi\u00e7imde yeniden tasarlanmas\u0131n\u0131n desteklenmesi;<\/p>\n\n\n\n

\u2022 Eski bilgi teknolojileri ve sava\u015f y\u00f6ntemlerinden kalan, daha derin entegrasyonun \u00f6n\u00fcndeki b\u00fcrokratik engellerin kararl\u0131l\u0131kla tespit edilip ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n

\u2022 Yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yapay zek\u00e2 hesaplama kapasitesi, model inovasyonu, giri\u015fimcilik dinamizmi, sermaye piyasalar\u0131 ve ba\u015fka hi\u00e7bir ordunun taklit edemeyece\u011fi, yirmi y\u0131ll\u0131k askeri ve istihbarat operasyonlar\u0131ndan elde edilen sava\u015fta kendini kan\u0131tlam\u0131\u015f operasyonel veriler gibi Amerika’n\u0131n temel asimetrik avantajlar\u0131na dayand\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/p>\n\n\n\n

\u2022 \u00d6nde kalabilmek i\u00e7in gerekli olan y\u00fcksek uygulama temposunu ve odaklanmay\u0131 sa\u011flayacak bir dizi \u00f6nc\u00fc projenin hayata ge\u00e7irilmesi.<\/p>\n\n\n\n

Bu projeler ayn\u0131 zamanda Bakanl\u0131k genelinde yapay zek\u00e2 entegrasyonunu h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in gerekli temel yapay zek\u00e2 bile\u015fenlerinin (altyap\u0131, veri, modeller, politikalar ve insan kayna\u011f\u0131) h\u0131zla olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak somut ve sonu\u00e7 odakl\u0131 ara\u00e7lar olarak tasarlan\u0131yor. Belgede, \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yer alan yedi projeye veriliyor.<\/p>\n\n\n\n

Sava\u015f<\/h3>\n\n\n\n

1. Swarm Forge:<\/strong> Yapay zek\u00e2 destekli yeteneklerle birlikte ve bunlara kar\u015f\u0131 sava\u015fman\u0131n yeni yollar\u0131n\u0131 a\u015famal\u0131 olarak ke\u015ffetmek, test etmek ve \u00f6l\u00e7eklendirmek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f rekabet\u00e7i bir mekanizma.<\/p>\n\n\n\n

2. Ajan A\u011f\u0131: <\/strong>Sefer planlamas\u0131ndan \u00f6ld\u00fcrme zincirinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine kadar, yapay zek\u00e2 destekli sava\u015f y\u00f6netimi ve karar deste\u011fi i\u00e7in yapay zek\u00e2 ajanlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi ve denemelerine olanak sa\u011flanmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

3. Ender Platformu: <\/strong>Yapay zek\u00e2 destekli sim\u00fclasyon kabiliyetlerini ve sim\u00fclasyon geli\u015ftirme (sim-dev) ile sim\u00fclasyon operasyonlar\u0131 (sim-ops) aras\u0131ndaki geri besleme d\u00f6ng\u00fclerini h\u0131zland\u0131rarak, yapay zek\u00e2 kullanan has\u0131mlar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130stihbarat<\/h3>\n\n\n\n

4. Open Arsenal:<\/strong> \u0130stihbarat d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc yapay zek\u00e2 ile otomatikle\u015ftirerek sahadan gelen bilginin do\u011frudan ve an\u0131nda bir vurucu g\u00fcce veya savunma sistemine evrilmesini sa\u011flayan bir teknoloji merkezi.<\/p>\n\n\n\n

5. Project Grant:<\/strong> Cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k stratejilerini statik ve spek\u00fclatif bir yap\u0131dan, aktif ve yorumlanabilir verilere dayal\u0131 dinamik bask\u0131 sistemlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi.<\/p>\n\n\n\n

Kurumsal<\/h3>\n\n\n\n

6. GenAI.mil:<\/strong> ABD’nin en geli\u015fmi\u015f yapay zek\u00e2 modellerini, en d\u00fc\u015f\u00fckten en y\u00fcksek seviyeye kadar t\u00fcm gizlilik derecelerindeki a\u011flar \u00fczerinde 3 milyon sivil ve askeri personelin kullan\u0131m\u0131na sunulmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

7. Kurumsal Ajanlar:<\/strong> Kurumsal i\u015f ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in h\u0131zl\u0131 ve g\u00fcvenli yapay zek\u00e2 ajan\u0131 geli\u015ftirme ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na y\u00f6nelik k\u0131lavuzun olu\u015fturulmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

9 Ocak 2026’da yay\u0131mlanan bu belge, yapay zek\u00e2n\u0131n ABD sava\u015f makinesine entegrasyonu konusundaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 ortaya koyuyordu. Bu kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 fazla beklememize gerek kalmadan, ABD’nin \u0130ran sald\u0131r\u0131lar\u0131nda g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n\n\n\n

Trump H\u00fck\u00fcmeti ve Anthropic Aras\u0131nda Artan Gerilim<\/h2>\n\n\n\n

ABD Sava\u015f Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 strateji belgesinden sonra ikinci \u00f6nemli geli\u015fme, Trump H\u00fck\u00fcmeti ile Anthropic aras\u0131ndaki gerilimdi. \u015eubat 2026’n\u0131n sonunda, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen yapay zek\u00e2 \u015firketlerinden Anthropic, ABD ordusunun teknolojisine “t\u00fcm yasal ama\u00e7lar i\u00e7in s\u0131n\u0131rs\u0131z eri\u015fim” sa\u011flamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir Pentagon s\u00f6zle\u015fmesini imzalamay\u0131 reddetti. \u015eirketin CEO’su Dario Amodei, bu karar\u0131 gerek\u00e7elendirirken, yapay zek\u00e2n\u0131n “tamamen otonom silahlar” ve “Amerikal\u0131lar\u0131n kitlesel g\u00f6zetimi” gibi ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131na izin veremeyeceklerini a\u00e7\u0131klad\u0131 (https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/cvg3vlzzkqeo<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Bunun \u00fczerine 24 \u015eubat’ta ABD Savunma Bakan\u0131 Pete Hegseth, Anthropic \u015firketinin yapay zek\u00e2 teknolojisinin askeri uygulamalarda kullan\u0131lmas\u0131na izin vermemesi halinde, bu \u015firketi kurumunun tedarik zincirinden \u00e7\u0131karmakla tehdit etti. \u00dc\u00e7 g\u00fcn sonra da ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump, t\u00fcm federal kurumlara Anthropic teknolojisinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n derhal durdurulmas\u0131 talimat\u0131n\u0131 verdi. Bir anda Anthropic, ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan tedarik g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan riskli ilan edilmi\u015fti. Anthropic de kar\u015f\u0131 hamle yaparak biri California federal mahkemesi di\u011feri Washington federal temyiz mahkemesinde g\u00f6r\u00fclmek \u00fczere iki ayr\u0131 dava a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Trump H\u00fck\u00fcmeti ve Anthropic aras\u0131ndaki gerilim devam ederken devreye OpenAI girdi. Yapay zek\u00e2 modellerinin bakanl\u0131\u011f\u0131n a\u011f\u0131na entegre edilmesi i\u00e7in Pentagon ile anla\u015fmaya vard\u0131 (https:\/\/www.cnbc.com\/2026\/02\/27\/openai-strikes-deal-with-pentagon-hours-after-rival-anthropic-was-blacklisted-by-trump.html<\/a>). Ba\u015fta ABD’de olmak \u00fczere, \u00e7ok say\u0131da kullan\u0131c\u0131 OpenAI’nin f\u0131rsat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na tepki g\u00f6sterdi ve ChatGPT’yi boykot etme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. ChatGPT’den Anthropic’in yapay zek\u00e2 modeli Claude’a ge\u00e7i\u015f yapmak i\u00e7in sosyal medyada \u00e7e\u015fitli \u00f6neriler yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Elbette Anthropic’in CEO’su Dario Amodei bir aziz de\u011fildi. Gary Marcus’un yazd\u0131\u011f\u0131 gibi “ticari yapay zek\u00e2da kahraman yok”tu (https:\/\/garymarcus.substack.com\/p\/there-are-no-heroes-in-commercial<\/a>). Ancak Marcus’a g\u00f6re Amodei, en az\u0131ndan bir an i\u00e7in iki \u00f6nemli meselede do\u011fru yerde durmu\u015ftu: ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131n kitlesel g\u00f6zetimi ve insan m\u00fcdahalesi olmadan askeri hedefler i\u00e7in g\u00fcvenilmez yapay zek\u00e2 kullan\u0131m\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Fakat Amodei’yi kahramanla\u015ft\u0131rmadan \u00f6nce \u015fu noktay\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamal\u0131: Yapay zek\u00e2n\u0131n yasal d\u0131\u015f istihbarat ve kar\u015f\u0131 istihbarat g\u00f6revlerinde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a onayl\u0131yor. Amodei’nin itiraz\u0131 ise bu sistemlerin kitlesel i\u00e7 g\u00f6zetim i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131na; bunun demokratik de\u011ferlerle ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 Amodei’nin ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131n kitlesel g\u00f6zetimine itiraz etmesi dikkat \u00e7ekici. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 olu\u015fan g\u00fcvenlik iklimi, kitlesel g\u00f6zetimi me\u015frula\u015ft\u0131ran bir ortam yaratm\u0131\u015ft\u0131. Edward Snowden’\u0131n 2013’teki if\u015falar\u0131, ABD devletinin b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleriyle sistematik bir i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde hem kendi vatanda\u015flar\u0131n\u0131 hem de k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte milyonlarca insan\u0131 g\u00f6zetledi\u011fini ortaya koydu. Kitlesel i\u00e7 g\u00f6zetim tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bilmiyoruz; kamuoyuna yans\u0131mayan baz\u0131 bilgiler de olabilir. Kesin olarak bildi\u011fimiz ise Amodei’nin sistemlerinin “yasal d\u0131\u015f istihbarat” kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 herhangi bir itiraz\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Nitekim ABD ve \u0130srail’in \u0130ran’a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131s\u0131nda ba\u015froldeki teknoloji \u015firketlerinden biri de Anthropic’ti. U\u011fur Ko\u00e7ba\u015f’\u0131n Gazete Oksijen’de yay\u0131mlanan haberine (https:\/\/gazeteoksijen.com\/bilim-ve-teknoloji\/ilk-algoritmik-savas-267680<\/a>) g\u00f6re, Trump’a yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bilinen Peter Thiel’in Palantir \u015firketinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 istihbarat verileri, Anthropic’in yapay zek\u00e2 arac\u0131 Claude ile analiz edildi. Drone g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, radyo sinyalleri ve insan istihbarat\u0131ndan gelen devasa verilerden anlaml\u0131 \u00f6zetler \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Claude, Palantir’in Maven sistemiyle entegre edildi. Bu sayede binlerce potansiyel hedef h\u0131zla tespit edilip \u00f6nceliklendirildi. Sald\u0131r\u0131 senaryolar\u0131 sim\u00fcle edilerek, riskler ve olas\u0131 sivil kay\u0131plar modellendi. Haberde, operasyon s\u0131ras\u0131nda Claude’a “\u015eu anda Tahran \u00fczerinde elektronik abluka uygularken ayn\u0131 anda hava sald\u0131r\u0131lar\u0131 ba\u015flat\u0131rsak, Hamaney’in en olas\u0131 ka\u00e7\u0131\u015f yolu nedir?” gibi sorular y\u00f6neltilerek ger\u00e7ek zamanl\u0131 sava\u015f sim\u00fclasyonlar\u0131 yapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da belirtiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Trump H\u00fck\u00fcmeti ve Anthropic aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmadan sonra geli\u015fen duyarl\u0131l\u0131klar elbette \u00f6nemli. Ancak, “ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131n kitlesel g\u00f6zetimi”ne y\u00f6nelik bir itiraz\u0131n pratikte yaln\u0131zca ABD vatanda\u015flar\u0131 i\u00e7in anlaml\u0131 bir duru\u015f oldu\u011funu unutmamak gerekiyor. ABD vatanda\u015f\u0131 olmayanlar\u0131n bu itiraz\u0131 alk\u0131\u015flamalar\u0131 ve ChatGPT’den Claude’a ge\u00e7meleri, marketten kola al\u0131p sonra yola d\u00f6kenlerin boykotunu akla getiriyor.<\/p>\n\n\n\n

Amodei’nin di\u011fer itiraz noktas\u0131, tam otonom silahlar, ise uzun s\u00fcredir teorik d\u00fczeyde tart\u0131\u015f\u0131lan bir konu olmas\u0131na ra\u011fmen etken (agentic) yapay zek\u00e2 ile beraber daha somut bir konu olarak g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flad\u0131. Tamamen otonom silahlar, aktive edildikten sonra insan m\u00fcdahalesi olmadan ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde askeri operasyonlar y\u00fcr\u00fctebilen platformlard\u0131r. \u00c7evreyi analiz etmek, hedefleri aramak, se\u00e7mek ve etkisiz hale getirmek i\u00e7in kameralar, radarlar ve yapay zek\u00e2 algoritmalar\u0131 gibi sens\u00f6rlerden yararlan\u0131rlar. ChatGPT gibi yapay zek\u00e2 destekli bir sohbet robotu kendi ba\u015f\u0131na bir silah de\u011fildir; kendili\u011finden f\u00fcze ate\u015flemez ya da insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kontrol etmez. Ancak bu t\u00fcr sistemlere entegre edilebilir. Bununla birlikte istihbarat\u0131 h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde \u00f6zetleyebilir, hedef listeleri olu\u015fturabilir, y\u00fcksek \u00f6ncelikli tehditleri s\u0131ralayabilir ve sald\u0131r\u0131 \u00f6nerilerinde bulunabilir. Temel risk, sens\u00f6r verilerinden yapay zek\u00e2 yorumlamas\u0131na, hedef se\u00e7imine ve silahlar\u0131n aktive edilmesine kadar uzanan s\u00fcrecin \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 ya da hi\u00e7 insan kontrol\u00fc olmadan ger\u00e7ekle\u015fmesidir (Vaast, 2026).<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde y\u00fcksek derecede otonom \u00f6zelliklere sahip askeri sistemler bulunuyor. Ancak insan kontrol\u00fc ve g\u00f6zetimi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, King’s College London’dan Kenneth Payne’in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n da g\u00f6sterdi\u011fi gibi, bu sistemler felaketle sonu\u00e7lanabilecek kararlar verebiliyor. Payne, farkl\u0131 yapay zek\u00e2 modellerini sim\u00fcle edilmi\u015f sava\u015f oyunlar\u0131nda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirdi. Senaryolar; s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131, k\u0131t kaynaklar i\u00e7in rekabet ve rejimlerin hayatta kalmas\u0131na y\u00f6nelik varolu\u015fsal tehditler gibi yo\u011fun uluslararas\u0131 gerilimleri i\u00e7eriyordu. Sim\u00fclasyonlar\u0131n %95’inde yapay zek\u00e2 modelleri en az bir taktik n\u00fckleer silah konu\u015fland\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca hi\u00e7bir model, ne kadar a\u011f\u0131r kaybediyor olursa olsun, rakibine tamamen boyun e\u011fmeyi ya da teslim olmay\u0131 se\u00e7medi (Stokel-Walker, 2026).<\/p>\n\n\n\n

ABD ordusunun elinde Payne’in test etti\u011fi modellerden \u00e7ok daha geli\u015fmi\u015f yapay zek\u00e2 sistemlerinin bulundu\u011fu da a\u00e7\u0131k. Fakat b\u00fcy\u00fck dil modelleri ne kadar iyi olursa olsun h\u00e2l\u00e2 \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezler. En ba\u015fta bu \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlikleri nedeniyle tam otonom silahlar, sava\u015f teknolojilerinde yeni bir d\u00f6neme i\u015faret ediyorlar. Bu nedenle Amodei’nin bu ad\u0131m\u0131, ge\u00e7 kal\u0131nm\u0131\u015f ama yine de gerekli bir itiraf.<\/p>\n\n\n\n

Tam Otonom Silahlar<\/h2>\n\n\n\n

Russell vd (2015), on y\u0131l \u00f6nce yay\u0131mlad\u0131klar\u0131 makalede, yak\u0131n gelecekte kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl otonom silah sistemleri’ konusunda kritik bir uyar\u0131da bulunmu\u015ftu. Yazarlar, barut ve n\u00fckleer silahlardan sonra sava\u015f teknolojisinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck devrimin bu sistemlerle ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini savunuyordu. Makale \u015fu \u00e7a\u011fr\u0131yla sona eriyordu:<\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2 ve robotik bilim topluluklar\u0131, meslek kurulu\u015flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, t\u0131pk\u0131 fizik\u00e7ilerin n\u00fckleer silahlar\u0131n, kimyagerlerin kimyasal maddelerin ve biyologlar\u0131n sava\u015fta hastal\u0131k ajanlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 konusunda yapt\u0131klar\u0131 gibi, bir pozisyon almakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bilimsel toplant\u0131larda tart\u0131\u015fmalar d\u00fczenlenmeli, arg\u00fcmanlar etik kurullar\u0131 taraf\u0131ndan incelenmeli, pozisyon bildirileri kurulu\u015f yay\u0131nlar\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lmal\u0131 ve kurulu\u015f \u00fcyeleri taraf\u0131ndan oylama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir \u015fey yapmamak, s\u00fcrekli geli\u015ftirme ve kullan\u0131ma destek vermek anlam\u0131na gelir; yani sessiz kalmak fiilen destek vermek demektir.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, insan denetiminden kopuk silah sistemlerinin me\u015fruiyeti her zamankinden daha fazla sorgulan\u0131yor. Anthropic’e y\u00f6nelik toplumsal destek de bu konudaki kolektif duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n somut bir g\u00f6stergesi. Ancak karar yetkisinin sembolik olarak insana b\u0131rak\u0131lmas\u0131, tek ba\u015f\u0131na yeterli bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunmuyor.<\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011funlukla “son kullan\u0131c\u0131ya” odaklan\u0131yor ve tek re\u00e7ete olarak “insan kontrol\u00fc” (human-in-the-loop) sunuluyor. Oysa sorunu teti\u011fi \u00e7eken son karar vericiye indirgemek, meseleyi yaln\u0131zca kullan\u0131m an\u0131na hapseden s\u0131\u011f bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, bir hata an\u0131nda i\u015faret edilecek “g\u00fcnah ke\u00e7ileri” yaratmaktan \u00f6teye gitmedi\u011fi gibi tasar\u0131m, \u00fcretim ve algoritmik se\u00e7im s\u00fcre\u00e7lerindeki as\u0131l sorumluluk a\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar\u0131n kullan\u0131m an\u0131nda net kontrol hatlar\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla hesap verebilirli\u011fe sahip oldu\u011fu geleneksel silah sistemleri i\u00e7in bu yakla\u015f\u0131m uygun olabilir. Ancak otonom silahlar i\u00e7in ayn\u0131 y\u00f6ntem son derece yetersiz kal\u0131yor. Elbette siyasi ve askeri liderler, g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin kararlardan sorumlu ve hesap verebilir olmal\u0131lar. Ancak \u00e7o\u011fu zaman teknolojinin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 veya sistem m\u00fchendisli\u011finin erken a\u015famalar\u0131nda karar verme s\u00fcre\u00e7lerini etkileyen mevcut standart ve normlar konusunda yeterince bilgi sahibi de\u011filler. Kararlar\u0131, sistemin i\u015fleyi\u015fi, g\u00fcvenilirli\u011fi ve kullan\u0131m sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fi konusundaki anlay\u0131\u015flar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileniyor. Ara\u015ft\u0131rma, geli\u015ftirme, test etme, edinme ve tedarik s\u00fcre\u00e7lerine ait belgeler ile demolar da liderlerin kararlar\u0131n\u0131 \u015fekillendiriyor. M\u00fchendisler ve teknik ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ise teknolojiyi anlayabilseler de insanlar\u0131n sistemi daha sonraki a\u015famalarda nas\u0131l kullanacaklar\u0131 ve onunla nas\u0131l etkile\u015fim kuracaklar\u0131 konusunda genellikle daha az bilgiye sahip. \u00d6zellikle sava\u015fta davran\u0131\u015flar\u0131 belirleyen Uluslararas\u0131 \u0130nsanc\u0131l Hukuk (U\u0130H) ve di\u011fer ilgili yasal \u00e7er\u00e7eveler konusunda a\u015final\u0131klar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman yetersiz kal\u0131yor (Conn ve Bode, 2025).<\/p>\n\n\n\n

U\u0130H, neredeyse tamamen konvansiyonel silah sistemleri dikkate al\u0131narak geli\u015ftirilmi\u015ftir. Uluslararas\u0131 yasalar, silah\u0131n mekanizmalar\u0131n\u0131n ve i\u015fleyi\u015finin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ve yeterince iyi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylece komutanlar\u0131n ve operat\u00f6rlerin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m, yasad\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131m veya istenmeyen sonu\u00e7lardan makul \u015fekilde sorumlu tutulabilece\u011fi varsay\u0131m\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Geleneksel silah sistemlerinde komutanlar ve operat\u00f6rler, sistemin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 konusunda yeterli bilgiye sahiptir. Sistemler \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretir. \u0130\u015fler beklendi\u011fi gibi gitmedi\u011finde, nedenler, sorumlular ve hesap verecek ki\u015filer genellikle bellidir (age):<\/p>\n\n\n\n