{"id":381,"date":"2015-03-27T22:22:51","date_gmt":"2015-03-27T20:22:51","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=381"},"modified":"2015-03-27T22:22:51","modified_gmt":"2015-03-27T20:22:51","slug":"nicellestirilmis-benlik-ve-oyunlastirma","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=381","title":{"rendered":"Nicelle\u015ftirilmi\u015f Benlik ve Oyunla\u015ft\u0131rma"},"content":{"rendered":"

Ocak ay\u0131nda Google Glass’\u0131n bireysel t\u00fcketicilere sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n durduruldu\u011fu duyuruldu. Google Glass, medyada s\u0131k\u00e7a yer almas\u0131na kar\u015f\u0131n beklenen patlamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremedi ve pop\u00fclerle\u015femedi. Bunda g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn tasar\u0131m\u0131n\u0131n be\u011fenilmemesinin ve y\u00fcksek fiyatl\u0131 olmas\u0131n\u0131n rol\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Google, g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn daha kullan\u0131\u015fl\u0131 ve ucuz bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc geli\u015ftirmeye karar verdi (http:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/google-akilli-gozlugunun-satisini-durdurma-karari-aldi,RHEAYdZndUGmKa3q1eF1AQ<\/a>). Google’\u0131n bu ge\u00e7ici ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, sadece g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn tasar\u0131m\u0131na ya da y\u00fcksek fiyat\u0131na ba\u011flanmamal\u0131. Giyilebilir teknolojilerin kullan\u0131m alanlar\u0131 daha yeni yeni netle\u015fiyor ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde h\u0131zla yayg\u0131nla\u015facaklar.<\/p>\n

<\/p>\n

Google’\u0131n kanseri \u00f6nceden te\u015fhis edebilme iddias\u0131ndaki ak\u0131ll\u0131 bilezi\u011fi gelece\u011fin habercisi gibi (http:\/\/www.independent.co.uk\/news\/science\/google-is-making-human-skin-as-part-of-research-into-wristband-that-can-detect-cancer-10015423.html<\/a>). Di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin de benzer ar-ge \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve tasar\u0131mlar\u0131 var. Apple Watch \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylarda sat\u0131\u015fa sunulacak. Ocak ay\u0131nda Intel’in ak\u0131ll\u0131 g\u00f6zl\u00fck \u015firketi Vuzix’e yat\u0131r\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131 duyuruldu (http:\/\/venturebeat.com\/2015\/01\/03\/look-out-google-intel-buys-chunk-of-smart-glasses-maker-vuzix\/<\/a>). Intel 2014 y\u0131l\u0131 sonunda da giyilebilir teknoloji firmas\u0131 Luxottica ile i\u015fbirli\u011fi yapma karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Giyilebilir teknolojiler, \u00e7ok farkl\u0131 i\u015flevlerle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Apple Watch’\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131 incelendi\u011finde \u00e7e\u015fitli i\u015flevlerinin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir (https:\/\/www.apple.com\/watch\/<\/a>). Her saat gibi zaman\u0131 g\u00f6stermekte; kronometre, hava durumu, ajanda gibi ak\u0131ll\u0131 telefonlarda da bulunabilecek \u00f6zellikler i\u00e7ermektedir. Telefon ve tabletler gibi a\u011f \u00fczerinden ileti\u015fim olana\u011f\u0131 sunmaktad\u0131r. Sadece zaman\u0131 g\u00f6stermenin ya da mesajla\u015fma olana\u011f\u0131n\u0131n bir farkl\u0131l\u0131k yaratamayaca\u011f\u0131 ve yeterli bir talep olu\u015fturamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Apple Watch’\u0131n, benzer giyilebilir teknolojiler gibi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 olma ve formda kalma vaadiyle yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 daha olas\u0131d\u0131r. Zaten Apple’\u0131n vurgusu da bu y\u00f6ndedir. Yeni \u00fcr\u00fcnlerinin yaln\u0131zca verimli ve organize \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in de\u011fil, insanlar\u0131n s\u00fcrekli hareket halinde olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in de tasarland\u0131\u011f\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc hareketlili\u011fin sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmak i\u00e7in ya\u015famsal oldu\u011fu belirtilmektedir. Apple, formda olman\u0131n sadece ko\u015fmak, bisiklete binmek ya da spor salonunda \u00e7al\u0131\u015fmak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00fcn boyunca faal olmay\u0131 gerektirdi\u011fini savunmaktad\u0131r. Apple Watch, her hareketimizi ve ad\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7er, de\u011ferlendirir ve grafiksel geri bildirimler sunar:\"appleWatch\"<\/a><\/p>\n

Move<\/i> halkas\u0131 yak\u0131lan kalori miktar\u0131n\u0131, Excercise<\/i> halkas\u0131 hareketli olunan zaman\u0131, Stand<\/i> halkas\u0131 oturmaya ara verildikten sonra aya\u011fa kalk\u0131lan zaman\u0131 g\u00f6sterir. Hedef ise az oturarak, \u00e7ok hareket ederek ve egzersiz yaparak o g\u00fcn\u00fcn halkalar\u0131n\u0131 tamamlamakt\u0131r. Apple Watch, iyi bir antren\u00f6r gibi, ki\u015finin \u00f6nceki durumunu da de\u011ferlendirir, yeni hedefler koyar ve ki\u015fiyi bu y\u00f6nde motive eder.<\/p>\n

Apple Watch, \u015fu an i\u00e7in, Google’\u0131n kanser bilekli\u011finden daha somut ve daha kolay ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir bir hedef sunmaktad\u0131r. 2006 y\u0131l\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fclen Nike+iPod sisteminde de Nike ayakkab\u0131lar\u0131n\u0131n taban\u0131na yerle\u015ftirilen al\u0131c\u0131lar\u0131n kablosuz ba\u011flant\u0131 kullanarak iPod’la haberle\u015fmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Sistem, Apple’\u0131n sayfas\u0131nda \u201cyeni ki\u015fisel antren\u00f6r\u00fcn\u00fcz\u201d olarak tan\u0131t\u0131lmaktad\u0131r (https:\/\/www.apple.com\/ipod\/nike\/<\/a>). Apple’\u0131n bu giri\u015fiminden hemen sonra, 2007 y\u0131l\u0131nda, Wired dergisi edit\u00f6rleri Kevin Kelley ve Gary Wolf nicelle\u015ftirilmi\u015f benlik (quantified self) terimini ortaya att\u0131lar ve ayn\u0131 adda bir hareket ba\u015flatt\u0131lar. Giyilebilir teknolojiler, bu hareketten ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir.<\/p>\n

NBH (Nicelle\u015ftirilmi\u015f Benlik Hareketi ), \u00f6z takip (self tracking) cihazlar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla toplanan ya\u015famsal verilerle (yiyecek t\u00fcketimi, kandaki oksijen d\u00fczeyi, ruh hali) insan\u0131n kendini daha iyi tan\u0131yabilece\u011fini ve ya\u015fam\u0131na daha bilin\u00e7li m\u00fcdahalelerde bulunabilece\u011fini savunmaktad\u0131r. H\u00fck\u00fcmetlerin ve uluslararas\u0131 \u015firketlerin \u00e7e\u015fitli konularda veri toplad\u0131klar\u0131 ve politikalar\u0131n\u0131 bu verilerden elde ettikleri bilgiler yard\u0131m\u0131yla olu\u015fturduklar\u0131, son y\u0131llarda g\u00fcndeme gelen b\u00fcy\u00fck verinin h\u00fck\u00fcmetlere ve \u015firketlere e\u015fsiz f\u0131rsatlar sundu\u011fu bilinmektedir. H\u00fck\u00fcmetler ve \u015firketler, b\u00fcy\u00fck veri analizlerini toplumu genel olarak \u00f6l\u00e7mek, disiplin alt\u0131na almak ve insanlar\u0131 belirli davran\u0131\u015flara y\u00f6nlendirmek amac\u0131yla kullamaktalar. Bu nedenle, akla gelebilecek her t\u00fcrl\u00fc veri depolanmaktad\u0131r. Ama s\u0131radan insanlar\u0131n g\u00fcndelik hayatta ruh hallerini, uyku \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini, etkinlik d\u00fczeylerini, beslenmelerini, ne kadar alkol ya da kafein ald\u0131klar\u0131n\u0131 kaydetmeleri pek kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir durum de\u011fildir. Son y\u0131llarda \u00e7\u0131ld\u0131rm\u0131\u015fcas\u0131na bir\u00e7ok insan tam da bunu yapmaktad\u0131r. Say\u0131lar\u0131 da bu y\u00f6nde geli\u015ftirilen teknolojiler (giyilebilir teknolojiler ve ak\u0131ll\u0131 telefon uygulamalar\u0131) de giderek artmaktad\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n b\u00f6ylece daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu olaca\u011f\u0131 iddia edilmektedir.<\/p>\n

Wolf (2010), NBH’nin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00f6rt etkene ba\u011flamaktad\u0131r:<\/p>\n

    \n
  1. Elektronik al\u0131c\u0131lar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclmesi ve ucuzlamas\u0131.<\/li>\n
  2. Mobil telefonlar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgisayarlar haline gelmesi<\/li>\n
  3. Sosyal medyan\u0131n her \u015feyin payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 normalle\u015ftirmesi<\/li>\n
  4. Bulut bili\u015fimin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/li>\n<\/ol>\n

    \u015eimdi, \u00f6ncesinde toplanmas\u0131 olanaks\u0131z ya da zor olan veriler elektronik al\u0131c\u0131larla toplanmakta; ak\u0131ll\u0131 telefonlarla an\u0131nda analiz edilebilmekte; her \u00e7e\u015fit ki\u015fisel veri \u00e7ekinilmeden sosyal medyada payla\u015f\u0131lmakta; \u00e7ok say\u0131da veri k\u00fcmesinin bulutlar\u0131n \u00fczerinde bir araya getirilmesiyle daha anlaml\u0131 veri k\u00fcmeleri olu\u015fturulmaktad\u0131r. Wolf, 2010 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada, bu teknolojilerin d\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lan bir \u201cpencere\u201d olarak alg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama art\u0131k bunlar\u0131 kendimizi g\u00f6steren bir \u201cayna\u201d gibi g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemektedir. Bu ayna, ki\u015fisel geli\u015fim ve fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131labilecektir (http:\/\/video-subtitle.tedcdn.com\/talk\/podcast\/2010S\/None\/GaryWolf_2010S-480p-tr.mp4<\/a> ).<\/p>\n

    Wolf, NBH’nin teknik altyap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Ama, Morozov’un (2014) da dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi, a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda insanlar uzun y\u0131llard\u0131r kendilerini \u00f6l\u00e7mek istiyorlarm\u0131\u015f da gerekli teknoloji olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunu yapam\u0131yorlarm\u0131\u015f gibi bir hava hakimdir. Oysa hem \u015firketlerin hem de Wolf ve Kelley taraf\u0131ndan kurulan NBH’nin bu teknolojiyi yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yo\u011fun bir \u00e7abas\u0131 vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, teknolojik altyap\u0131 bir gereksinimi kar\u015f\u0131lamaktan \u00e7ok, gereksinimin kendisini yarat\u0131r gibidir.<\/p>\n

    NBH, t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f, 197 gruptan ve 42378 \u00fcyeden olu\u015fan bir \u00f6rg\u00fctlenmedir. Hareket, 41 \u00fclkede ve 128 \u015fehirde faaliyet g\u00f6stermektedir; T\u00fcrkiye’de hen\u00fcz (!) bir etkinlikleri yoktur ((http:\/\/quantified-self.meetup.com\/<\/a>, son eri\u015fim 19\/02\/2015). Hareket \u00fcyeleri teknoloji \u015firketlerinin fazla oldu\u011fu yerlerde yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r. Hareket, gev\u015fek bir \u00f6rg\u00fctlenmeye sahiptir ve gruplar merkezi otoriteden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kurulabilmektedir. Fakat bu gruplar birbirleriyle ili\u015fkilidirler. Nafus ve Sherman (2014) bunda, yeni gruplar\u0131n, eski gruplar\u0131n \u00fcyelerince ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n rol\u00fc olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Ayr\u0131ca baz\u0131 \u00fcyelerin birden fazla gruba \u00fcye oldu\u011funu ve gruplar aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi g\u00f6rebildi\u011fini de dikkate almak gerekir.<\/p>\n

    Grup toplant\u0131lar\u0131nda, uzun uzun \u00fcr\u00fcnlerin teknik \u00f6zellikleri anlat\u0131lmaz. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131, nas\u0131l yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve ne \u00f6\u011frendiklerini dile getirirler. \u015eirketler bu toplant\u0131larda kullan\u0131c\u0131 deneyimleri hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler edinebilmekte ve sonraki tasar\u0131mlar\u0131nda bu bilgilerden faydalanmaktad\u0131rlar. Giyilebilir teknolojiler \u015fu an biraz masrafl\u0131 olsa da \u00f6z \u00f6l\u00e7\u00fcm yapan ak\u0131ll\u0131 telefon uygulamalar\u0131 insana \u201cacaba ben de denesem mi?\u201d dedirtmektedir. Nafus ve Sherman’\u0131n (2014), ara\u015ft\u0131rma gere\u011fi kat\u0131ld\u0131klar\u0131 toplant\u0131lardan aktard\u0131klar\u0131 kullan\u0131c\u0131 deneyimleri, \u00f6z takip \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

    Toplant\u0131da s\u00f6z alan Angela adl\u0131 \u00fcye bir zamanlar i\u015fini sevdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlat\u0131r. Ta ki internetten indirdi\u011fi bir uygulamay\u0131 kullanmaya ba\u015flayana kadar… Uygulama g\u00fcn i\u00e7inde zaman zaman Angela’y\u0131 uyar\u0131p o anki ruh halini belirtmesini istemektedir. Angela bir s\u00fcre sonra i\u015fteki ruh halinin berbat \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sand\u0131\u011f\u0131 kadar mutlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark eder. \u0130\u015f tatminini tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irir ve istifa etmeye karar verir (age). Uygulamay\u0131 merak edenler, http:\/\/www.askmeevery.com\/<\/a>, https:\/\/www.mercuryapp.com\/<\/a> ve https:\/\/www.trackyourhappiness.org\/<\/a> uygulamalar\u0131n\u0131 inceleyebilirler.<\/p>\n

    Uzun zamand\u0131r hareketin \u00fcyesi olan Michael, ruh halinin yan\u0131 s\u0131ra yapt\u0131\u011f\u0131 egzersizleri, uyku \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini, i\u015f al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131, yiyeceklerini, kilosunu vs takip etmektedir. Michael, kafas\u0131na takt\u0131\u011f\u0131 cihazla uyku d\u00f6ng\u00fclerini hesaplamakta, yatma ve kalkma saatlerini bu cihaz\u0131n yard\u0131m\u0131yla ayarlamaktad\u0131r. B\u00f6ylece otomatik pilota ba\u011flanmadan, kendi bedeninin bilincinde ve ona tam hakim olarak hareket etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir (age).<\/p>\n

    Uyku \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini de\u011ferlendiren ve geri bildirimlerde bulunan ak\u0131ll\u0131 telefon uygulamalar\u0131 da vard\u0131r. Sleep Cycle (http:\/\/www.sleepcycle.com\/<\/a>) uygulamas\u0131n\u0131 kurduktan sonra telefon yata\u011f\u0131n \u00fczerine konulmaktad\u0131r. Sleep Cycle uyku \u00f6r\u00fcnt\u00fclerinizi analiz ettikten sonra uykunuzun en hafif oldu\u011fu anda sizi uyand\u0131rmaktad\u0131r:
    \n    \"sleepCycle\"<\/a><\/p>\n

    The Economist’te (2012) yer alan deneyimler de son derece ilgin\u00e7tir. \u0130sve\u00e7’ten, Sara Riggare adl\u0131 bir m\u00fchendis parkinson hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 en uygun ila\u00e7 kombinasyonunu iPhone’daki bir uygulama arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla buldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. Christian Kleineidam adl\u0131 Berlinli \u00f6\u011frenci ise omurilik sorunu nedeniyle kulland\u0131\u011f\u0131 cihaz\u0131n sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu anlatmaktad\u0131r. Yaz\u0131da belirtilen Boozerlyzer adl\u0131 Android uygulamas\u0131 ise alkol\u00fcn etkisini \u00f6l\u00e7mektedir.. Oyunlarla alkol\u00fcn koordinasyonunuza, tepkilerinize, haf\u0131zan\u0131za, ve duygular\u0131n\u0131za etkisi de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n

    Bunlar d\u0131\u015f\u0131nda etkinli\u011fi, kalbi, tansiyonu ve kan\u0131 \u00f6l\u00e7en \u00e7ok say\u0131da giyilebilir \u00fcr\u00fcn ve telefon uygulamas\u0131 vard\u0131r (http:\/\/technori.com\/2013\/04\/4281-the-beginners-guide-to-quantified-self-plus-a-list-of-the-best-personal-data-tools-out-there\/<\/a> ). Bu cihazlardan. hi\u00e7birini denemedim. \u00d6z takip cihazlar\u0131n\u0131n ve uygulamalar\u0131n\u0131n yararl\u0131 ya da zararl\u0131 oldu\u011funa dair \u015fimdilik fazla bir yorum yapmak istemiyorum. Sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda faydal\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olabilir. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n olumlu deneyimleri i\u00e7in placebo etkisinden de s\u00f6z edilebilir (age).<\/p>\n

    Ancak baz\u0131 \u00e7ekincelerimi de belirtmeden ge\u00e7emeyece\u011fim.<\/p>\n

    Birincisi, g\u00f6zetim konusunda. Tan\u0131t\u0131mlarda verinin bireysel boyutu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Ama verilerin \u015firketlerin elinde birikti\u011fi ve hukuksal \u00f6nlemlerin yetersizli\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gereken bir tehlikedir. ABD’de ve AB \u00fclkelerinde en az\u0131ndan ki\u015fisel verilerin gizlili\u011fi konusunda bir kamuoyu duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. T\u00fcrkiye’de ise durum, \u00c7al\u0131\u015fma Bakan\u0131 Faruk \u00c7elik’in ki\u015fisel sa\u011fl\u0131k verilerinin payla\u015f\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik soru \u00f6nergesine verdi\u011fi yan\u0131ttan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi i\u00e7ler ac\u0131s\u0131d\u0131r (http:\/\/www.karsigazete.com.tr\/ozel-haber\/kisisel-veri-paylasimi-mumkun-degil-ama-biz-sattik-h27046.html<\/a>):<\/p>\n

    Anayasa, ulusal ve uluslararas\u0131 mevzuat ki\u015fisel verilerin korunmas\u0131n\u0131 d\u00fczenlemekte iken, Sosyal G\u00fcvenlik Kurumu’nun ki\u015fisel verileri payla\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Firmalar taraf\u0131ndan da ki\u015fisel veri talebi yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. <\/span><\/p>\n

    Mevzuat gere\u011fi, ila\u00e7 verilerinin, talebi halinde firman\u0131n kendisine ya da firman\u0131n noterlik taraf\u0131ndan onaylanan a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131 ve muvaffak\u0131yeti \u00e7er\u00e7evesinde kurum, kurulu\u015f ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere payla\u015f\u0131m sa\u011flanabilmektedir.<\/span><\/p>\n

    \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 zorla sa\u011fl\u0131k testlerine sokan \u015firketlerin ve m\u00fc\u015fterilerinin poli\u00e7elerini hastanelerden a\u015f\u0131rd\u0131klar\u0131 ki\u015fisel verilerle olu\u015fturan sigorta \u015firketlerinin oldu\u011fu bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Google’\u0131n kanseri erken te\u015fhis etme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bilemem ama yak\u0131nda \u00f6zel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 primlerinin \u00f6z \u00f6l\u00e7\u00fcm cihazlar\u0131ndan elde edilen veriler do\u011frultusunda haz\u0131rlanaca\u011f\u0131na \u015fahit olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

    \u0130kinci \u00e7ekincem ise Morozov’un (2014) da belirtti\u011fi gibi NBH’nin sorunlara y\u00fczeysel \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmesidir. \u00d6rne\u011fin obezite ya da sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenme \u00e7o\u011funlukla sadece bireysel bir sorun de\u011fildir. Sa\u011fl\u0131ks\u0131z beslenmeye yol a\u00e7an sorunlar\u0131n k\u00f6kenine inmeden sorunlar\u0131 ki\u015fiselle\u015ftirip bireyin \u00fczerine y\u0131kmak kamusal hizmetlerin \u00f6zelle\u015ftirilmesi ile \u00f6rt\u00fc\u015fen ideolojik bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n

    \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00f6z takibin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n topluma etkisinin ne olaca\u011f\u0131d\u0131r. Tak\u0131n\u0131nt\u0131l\u0131 bir toplum mu olaca\u011f\u0131z? \u0130\u015f yerleri Taylor’un saatinden daha bask\u0131c\u0131 olan cihazlar\u0131n boyunduru\u011fu alt\u0131nda m\u0131 \u00f6rg\u00fctlenecek? \u0130lgin\u00e7 olan Taylor’un elinde saatle i\u015f yerinde d\u0131\u015far\u0131dan bir bask\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, insanlar\u0131n kendi bedenleri \u00fczerinde uygulamalar\u0131 ve bunu da isteyerek ve zevkle yap\u0131yor olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    \u00d6z takip ara\u00e7lar\u0131yla yay\u0131lan g\u00f6zetimin al\u0131\u015fageldi\u011fimiz g\u00f6zetim pratiklerinden en \u00f6nemli fark\u0131 da bu g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckt\u00fcr. H\u00fck\u00fcmetler, \u00f6zellikle 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131 sonras\u0131nda, bir korku ortam\u0131 yaratarak g\u00f6zetim uygulamalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. \u0130nsanlar g\u00fcvenlikle \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aras\u0131nda bir tercih yapmaya zorland\u0131. Nicelle\u015ftirilmi\u015f benlik ise g\u00f6zetimi, korku ile de\u011fil, pratiklerin oyunla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan elde edilen haz ile uygulamaktad\u0131r. Haz ile uygulanan g\u00f6n\u00fcll\u00fc g\u00f6zetim, korku ortam\u0131 yarat\u0131larak uygulanan d\u0131\u015fsal g\u00f6zetimden daha ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar vermektedir. Ellerbrok (2011), g\u00fcvenlik nedeniyle hava alanlar\u0131nda uygulamaya konulan y\u00fcz tan\u0131ma teknolojilerini \u00f6rnek vermektedir. Bu teknolojilerin uygulamaya konulmas\u0131 kamuoyunda ciddi bir diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat y\u00fcz tan\u0131ma teknolojilerinin Facebook’ta foto\u011fraf etiketlemek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 herhangi bir diren\u00e7le kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131 gibi kullan\u0131c\u0131lar bu teknolojinin kullan\u0131m\u0131n\u0131 e\u011flenceli bulmu\u015flard\u0131r. Ellerbrok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Facebook’un y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisinin i\u00e7erdi\u011fi oyun \u00f6gesine dikkat \u00e7ekmekte ve Facebook oyuncaklar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131plak haliyle son derece rahats\u0131z edici olan bir teknolojiyi yumu\u015fat\u0131p teknolojiye me\u015fruluk kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir.<\/p>\n

    G\u00f6zetim tart\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015fl\u0131ca iki \u00e7er\u00e7evede y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir: Su\u00e7 kontrol\u00fc\/g\u00fcvenlik ve mahremiyet. Bu iki \u00e7er\u00e7eve, g\u00f6zetimi nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, direni\u015fi nas\u0131l tahayy\u00fcl etti\u011fimizi de belirlemektedir. McGrath (2004), B\u00fcy\u00fck Biraderi Sevmek (Loving big brother) adl\u0131 kitab\u0131nda g\u00f6zetim tart\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in yeni bir \u00e7er\u00e7eve \u00f6nerir: Oyun. Oyun, g\u00f6zetimin g\u00f6n\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc ve ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama konusunda daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sunmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Whitson’a (2013) g\u00f6re de oyunla\u015ft\u0131rma, g\u00f6zetlenenin g\u00f6zetim s\u00fcrecine isteyerek kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Oyunla\u015ft\u0131rman\u0131n oyun d\u0131\u015f\u0131 alanlar\u0131 nas\u0131l oyun \u00e7er\u00e7evesine soktu\u011funu daha iyi anlamak i\u00e7in oyun kavram\u0131na daha yak\u0131ndan bakmak gerekir. Oyun, g\u00fcndelik hayat\u0131n zorunluluklar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir rahatlama sunan etkinlikleri ifade eder. T\u00fcrk\u00e7e’ye her ikisi de oyun olarak \u00e7evrilseler de play<\/i> ve game<\/i> farkl\u0131 anlamlara sahiplerdir. Play<\/i>, g\u00f6rece kat\u0131 bir alanda ger\u00e7ekle\u015fen \u00f6zg\u00fcr hareketleri anlatmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken game<\/i>, kurallar taraf\u0131ndan belirlenen ve oyuncular\u0131n belirli hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131 etkinlikleri anlat\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6zetim tart\u0131\u015fmalar\u0131nda yer alan oyun, game <\/i>olmaktad\u0131r. Oyun, \u00f6z\u00fcnde sosyal bir etkinliktir. Tek ba\u015f\u0131na oynanan oyunlarda bile oyun kurallar\u0131n\u0131n ve s\u00fcre\u00e7lerinin i\u00e7ine g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olan k\u00fclt\u00fcrel temsilleri, normlar\u0131 ve beklentileri g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Birden fazla oyuncunun kat\u0131l\u0131m\u0131nda ise yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir etkile\u015fim vard\u0131r. Her iki durumda da toplumsal ili\u015fkilerin belirleyicili\u011fi s\u00f6z konusudur. Whitson, \u00f6zellikle se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6neminin alt\u0131n\u0131 \u00e7izer, g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir kat\u0131l\u0131m olmaks\u0131z\u0131n, oyundan da bahsedilemeyece\u011fini s\u00f6yler. Oyunun ba\u015flang\u0131c\u0131nda oyuncular\u0131n oyunun kurallar\u0131, kazan\u00e7 ve kay\u0131p durumlar\u0131 hakk\u0131nda hemfikir olmas\u0131 gerekir. Yaln\u0131z ba\u015f\u0131na oynanan oyunlarda ise birey, ba\u015far\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctlerini ge\u00e7mi\u015f tecr\u00fcbeleri ve beklentileri do\u011frultusunda olu\u015fturur. Kurallar form\u00fcle edildi\u011finde ve standartla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, masa oyunlar\u0131nda ve \u00e7e\u015fitli sporlarda oldu\u011fu gibi oyun ba\u015fka co\u011frafyalara da ta\u015f\u0131nabilme olana\u011f\u0131 kazan\u0131r. Bilgisayar oyunlar\u0131 i\u00e7in de benzer bir durum s\u00f6z konusudur. Ancak dijital oyunlar\u0131n en \u00f6nemli fark\u0131 kurallar\u0131n standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra oyunun i\u00e7erdi\u011fi algoritmalar\u0131n kullan\u0131c\u0131lardan saklanmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin Angry Birds’i ele alal\u0131m. Oyun, kara bir kutu gibidir. Belirli girdilere, belirli \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 \u00fcretir. Fakat oyuncu, oyunun i\u00e7 i\u015fleyi\u015fi hakk\u0131nda bilgi sahibi de\u011fildir.<\/p>\n

    Oyunla\u015ft\u0131rma ise oyun prensiplerinin, g\u00fcndelik hayatta oyun olmayan alanlara uygulanmas\u0131 ile etkinliklerin e\u011flenceli hale getirilmesidir. Ba\u015far\u0131lar, genellikle, puanlamalar, liderlikler ya da br\u00f6veler gibi maddi olmayan sembollerle \u00f6d\u00fcllendirilir. S\u0131k\u0131c\u0131 etkinliklerin oyunla\u015ft\u0131rarak e\u011flenceli hale getirilmesi yeni de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin e\u011fitimde hayat\u0131nda, \u00f6\u011frencilerin \u00e7e\u015fitli sembollerle (k\u0131rm\u0131z\u0131 kurdele, nazar boncu\u011fu, aferin, \u00e7\u0131kartmalar vs) \u00f6d\u00fcllendirilmesi ola\u011fan bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Yeni olan ise teknolojik ilerleme ile g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n oyunla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Oyunla\u015ft\u0131rmayla bireylerin g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131 izlenerek etkinlikleri \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcp nicelle\u015ftirilir. Daha sonra geri bildirim \u00e7evrimleriyle ki\u015fide davran\u0131\u015fsal bir de\u011fi\u015fim yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n

    Nicelle\u015ftirme ve oyunla\u015ft\u0131rma sadece dijital alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Baz\u0131 insanlar \u00f6z takibe e\u011filimlidir. Kalori hesab\u0131 yaparlar, kilolar\u0131n\u0131 kontrol ederler, tansiyonlar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7erler. Sabahlar\u0131 heyecanla tart\u0131n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131k\u0131p kilo al\u0131p almad\u0131klar\u0131na bakarlar:<\/p>\n

    Acaba kilo verdim mi? Asl\u0131nda kilolu de\u011filim, \u015fu \u00fczerimdekileri \u00e7\u0131karsam? En iyi sabahleyin tart\u0131lmak… Bug\u00fcn 2 kilo vermi\u015fim, bir \u00e7ikolatayla kendimi \u00f6d\u00fcllendirebilirim. <\/i><\/p>\n

    \u00d6z takip cihazlar\u0131 ve uygulamalar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen \u00f6z takibin ve nicelle\u015ftirmenin \u00f6nceki pratiklerden iki \u00f6nemli farkl\u0131 vard\u0131r. Birincisi, kapsam\u0131n geni\u015flemesidir: Uyku, cinsel hayat, beslenme, ruh hali, verimlilik, zihin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 vs \u00f6z takibin ve nicelle\u015ftirmenin konusu olmu\u015ftur. \u0130kincisi ise geri bildirim d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn h\u0131z\u0131d\u0131r. Birey, \u00f6nce \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir hale getirilir. Ard\u0131ndan da teknolojiye g\u00f6m\u00fcl\u00fc algoritmalarla davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek amac\u0131yla bireye m\u00fcdahalelerde bulunulur. \u00d6rne\u011fin bir etkinlikte bulundunuz, bir geri bildirimle etkinli\u011finizin yerindeli\u011fi konusunda bilgilendirilirsiniz. Do\u011fru etkinlikler \u00f6d\u00fcllendirilirken, yanl\u0131\u015f olanlar cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Ko\u015farken sunulan geri bildirim ki\u015finin kendini buna g\u00f6re ayarlamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bir ak\u0131ll\u0131 telefon uygulamas\u0131n\u0131n ya da giyilebilir cihaz\u0131n uyar\u0131lar\u0131yla hareketlerimizi h\u0131zland\u0131r\u0131p yava\u015flatmam\u0131z konusunda bilgilendiriliriz. Geri bildirim, \u00e7ekilen ac\u0131lar\u0131 yumu\u015fat\u0131r. \u0130nsan yorulsa bile, sanal antren\u00f6r\u00fcn\u00fcn te\u015fvikiyle, belirledi\u011fi hedefe ula\u015fabilmek i\u00e7in devam eder. Oyunla\u015ft\u0131rma ile \u00f6z geli\u015fim s\u00fcreci daha zevkli hale gelmektedir.<\/p>\n

    Oyunla\u015ft\u0131rma hayat\u0131n her alan\u0131na uygulanabilir mi?<\/p>\n

    Whitson’un bu soruya yan\u0131t\u0131 olumsuzdur. Baz\u0131 i\u015f yerleri, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 oyunla\u015ft\u0131rarak verimi art\u0131rmay\u0131 denemi\u015f, ancak ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015flard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc oyunla\u015ft\u0131rman\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u015fart\u0131 bireylerin oyuna \u00f6zg\u00fcr kat\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Zorunlulu\u011fun oldu\u011fu oldu\u011fu durumlarda oyunla\u015ft\u0131rman\u0131n bir yan\u0131lsama yaratmadan istenilen sonu\u00e7lar\u0131 vermesi zordur.<\/p>\n

    Oyunla\u015ft\u0131rma ile ilgili bir di\u011fer sorun da dijital oyunlar\u0131n kara kutular olmas\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7erdikleri algoritmalar tam olarak bilinmedi\u011fi s\u00fcrece bu cihazlar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine mesafeli yakla\u015fmak gerekecektir. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n neden ba\u015far\u0131l\u0131 bulunup \u00f6d\u00fcllendirildi\u011fini, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kriterlerinin bilmesi gerekir. \u00d6rne\u011fin, uygulama kullan\u0131c\u0131ya mutsuz oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsa mutsuzlu\u011fun hangi algoritmalar\u0131n uygulanmas\u0131 sonucu elde edildi\u011fi a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    \u00d6z takip cihazlar\u0131 ve uygulamalar\u0131 ile teknolojik m\u00fcdahaleler do\u011frudan g\u00fcndelik hayat\u0131n kendisine y\u00f6nelmektedir. Acaba, bu teknolojiler \u201cotomatik pilota ba\u011flanmadan\u201d daha bilin\u00e7li ya\u015famam\u0131z\u0131 m\u0131 sa\u011flayacak, yoksa tam tersine, bedenimizin dijitalle\u015fmesiyle beraber hayat\u0131m\u0131z \u00fczerindeki kontrol\u00fc kaybederek d\u0131\u015f m\u00fcdahalelere daha m\u0131 a\u00e7\u0131k olaca\u011f\u0131z?<\/p>\n

    On y\u0131l sonras\u0131n\u0131 \u00e7ok merak ediyorum…<\/p>\n

    Kaynaklar<\/h3>\n

    Ellerbrok, A. (2011). Playful biometrics: controversial technology through the lens of play. The Sociological Quarterly, 52(4), 528-547.<\/p>\n

    McGrath, J. E. (2004). Loving big brother: Performance, privacy and surveillance space. Psychology Press.<\/p>\n

    Morozov, E. (2014). To save everything, click here: The folly of technological solutionism. PublicAffairs.<\/p>\n

    Nafus, D., & Sherman, J. (2014). Big Data, Big Questions| This One Does Not Go Up To 11: The Quantified Self Movement as an Alternative Big Data Practice. International Journal of Communication, 8, 11.<\/i><\/p>\n

    The Economist Technology Quarterly (2012) The Quantified Self: Counting Every Moment March 3: 16-17.<\/p>\n

    Wolf, G. (2010). The data-driven life. The New York Times<\/i>, 28, 2010.<\/p>\n

    Whitson, J. R. (2013). Gaming the quantified self. Surveillance & Society, 11(1\/2), 163-176.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Ocak ay\u0131nda Google Glass’\u0131n bireysel t\u00fcketicilere sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n durduruldu\u011fu duyuruldu. Google Glass, medyada s\u0131k\u00e7a yer almas\u0131na kar\u015f\u0131n beklenen patlamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremedi ve pop\u00fclerle\u015femedi. Bunda g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn tasar\u0131m\u0131n\u0131n be\u011fenilmemesinin ve y\u00fcksek fiyatl\u0131 olmas\u0131n\u0131n rol\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen Google, g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn daha kullan\u0131\u015fl\u0131 ve ucuz bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc geli\u015ftirmeye karar verdi (http:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/google-akilli-gozlugunun-satisini-durdurma-karari-aldi,RHEAYdZndUGmKa3q1eF1AQ). Google’\u0131n bu ge\u00e7ici ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, sadece g\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn tasar\u0131m\u0131na ya da y\u00fcksek fiyat\u0131na ba\u011flanmamal\u0131. Giyilebilir teknolojilerin kullan\u0131m alanlar\u0131 daha yeni yeni netle\u015fiyor ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde h\u0131zla yayg\u0131nla\u015facaklar.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,25,14,30],"tags":[89,90,91,93,92,94],"class_list":["post-381","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel","category-gozetim","category-mahremiyet","category-sosyal-aglar","tag-apple-watch","tag-giyilebilir-teknolojiler","tag-google-glass","tag-nicellestirilmis-benlik","tag-oz-takip","tag-sleep-cycle"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=381"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":384,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/381\/revisions\/384"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}