{"id":435,"date":"2016-02-27T13:20:31","date_gmt":"2016-02-27T11:20:31","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=435"},"modified":"2016-02-27T13:22:40","modified_gmt":"2016-02-27T11:22:40","slug":"bir-agac-gibi-tek-ve-hur-ve-bir-orman-gibi-kardescesine-debian","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=435","title":{"rendered":"Bir a\u011fa\u00e7 gibi tek ve h\u00fcr ve bir orman gibi karde\u015f\u00e7esine: Debian"},"content":{"rendered":"

Debian GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n kurucusu Ian Murdock 28 Aral\u0131k 2015’te, 42 ya\u015f\u0131nda aram\u0131zdan ayr\u0131ld\u0131. \u00d6l\u00fcm nedeni hakk\u0131nda fazla bilgi sahibi de\u011filim. Sadece San Francisco’da ya\u015fayan Ian Murdock’un polis \u015fiddetine maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sonras\u0131nda intihar etti\u011fini biliyorum (http:\/\/techaeris.com\/2015\/12\/28\/debian-founder-ian-murdocks-tweets-raising-eyebrows\/<\/a>). Ian Murdock bir Steve Jobs de\u011fildi. \u00d6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn o kadar haber de\u011feri yoktu. Okullarda onun i\u00e7in anma t\u00f6renleri de d\u00fczenlenmedi (bkz. http:\/\/www.kartalgazetesi.com\/15679-ahmet-simsek-koleji-teknoloji-kulubu-mr-steve-jobs%E2%80%99u-anma-toreni-duzenledi<\/a>). GNU\/Linux’u biraz duymu\u015f olanlar i\u00e7inse Ian Murdock sadece y\u00fczlerce da\u011f\u0131t\u0131mdan biri olan Debian’\u0131n kurucusuydu.<\/p>\n

<\/p>\n

Bill Gates, Steve Jobs, Richard Stallman, Linus Torvalds, Larry Page, Sergey Brin, Mark Zuckerberg ve Ian Murdock. Her biri eylemleriyle bili\u015fim teknolojilerine ayr\u0131 bir y\u00f6n verdi. Bu isimlerden herhangi biri olmasayd\u0131 muhtemelen bilgisayar ve internet farkl\u0131 bir y\u00f6nde geli\u015fim g\u00f6sterecekti. Bill Gates, kapitalizmin genel e\u011filimine uygun bir bi\u00e7imde yaz\u0131l\u0131m\u0131 metala\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Metala\u015fma, Richard Stallman’\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 laboratuvar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131nda ve al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hayat\u0131 parampar\u00e7a etti\u011finde Richard Stallman metala\u015fman\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 de\u011fil, GNU projesini ba\u015flatarak m\u00fccadeleyi tercih etti. Linus Torvalds GNU yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 kullanarak bir i\u015fletim sistemi geli\u015ftirmeyi denerken b\u00fcy\u00fck UNIX \u015firketlerine ya da Microsoft’a meydan okumak akl\u0131n\u0131n ucundan bile ge\u00e7miyordu. Ama Linus Torvalds, Linux’u geli\u015ftirmemi\u015f olsayd\u0131 sunucular\u0131nda bundan faydalanan bir\u00e7ok \u015firket gibi Google da kurulamayacakt\u0131. Peki Ian Murdock’\u0131n ve kurucusu oldu\u011fu Debian’\u0131n bili\u015fim teknolojileri tarihindeki yeri ne?<\/p>\n

\u00d6ncelikle Debian’\u0131n herhangi bir GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmem gerekiyor. Da\u011f\u0131t\u0131mlar, \u201cGNU yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 bir araya getiren ve t\u00fcm bunlar\u0131 bir Linux \u00e7ekirde\u011fi ile beraber toplu, derlenmi\u015f ve kurulumu kolay bir i\u015fletim sistemi olarak kullan\u0131c\u0131lara sunmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015f olan yaz\u0131l\u0131m birliktelikleri\u201ddir (bkz. https:\/\/linux.org.tr\/dagitimlar-kilavuzu\/<\/a>) . Da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n bile\u015fenleri a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131d\u0131r: Linux \u00e7ekirde\u011fi, masa\u00fcst\u00fc ortam\u0131, kelime i\u015flem programlar\u0131, web taray\u0131c\u0131lar ve sistemi y\u00f6netmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yap\u0131land\u0131rma ve g\u00fcncelleme ara\u00e7lar\u0131. Da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 farkl\u0131la\u015ft\u0131ran ise bazen hedef kitleleri bazen de \u00f6ncelikleri dolay\u0131s\u0131yla yapt\u0131klar\u0131 tercihler ve bu do\u011frultuda i\u015fletim sisteminde yapt\u0131klar\u0131 ek d\u00fczenlemelerdir. \u00d6rne\u011fin, Mint (https:\/\/www.mint.com\/<\/a>) da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda hedef kurulum ve kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fundan kullan\u0131c\u0131n\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmamak i\u00e7in baz\u0131 kararlar kullan\u0131c\u0131 yerine da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 haz\u0131rlayanlarca al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece acemi bir kullan\u0131c\u0131 bile i\u015fletim sistemini h\u0131zla kurup kullanmaya ba\u015flayacakt\u0131r. \u0130leri d\u00fczey kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gereksinimleri farkl\u0131 olabilir; \u00f6rne\u011fin i\u015fletim sistemini kulland\u0131\u011f\u0131 donan\u0131ma g\u00f6re optimize etmek ve bilgisayar\u0131 en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar yap\u0131land\u0131rmak istiyorsa Gentoo’yu (https:\/\/www.gentoo.org\/<\/a>) tercih edecektir. Kullan\u0131c\u0131 d\u00fczeyinin yan\u0131 s\u0131ra farkl\u0131 gereksinimler i\u00e7in \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f da\u011f\u0131t\u0131mlar da vard\u0131r: G\u00fcvenlik uygulamalar\u0131 i\u00e7in Tails (https:\/\/tails.boum.org\/<\/a>), g\u00f6rme engelliler i\u00e7in Vinux (http:\/\/vinuxproject.org\/<\/a>), \u00e7oklu ortam uygulamalar\u0131 i\u00e7in Ubuntu Studio (http:\/\/ubuntustudio.org\/<\/a>) gibi.<\/p>\n

GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n\u0131n listesinin yer ald\u0131\u011f\u0131 DistroWatch (http:\/\/distrowatch.com\/<\/a>) sitesindeki s\u0131ralamaya g\u00f6re ilk be\u015f s\u0131rada Mint, Debian (https:\/\/www.debian.org\/<\/a>), Ubuntu (http:\/\/www.ubuntu.com\/<\/a>), openSUSE (https:\/\/www.opensuse.org\/<\/a>) ve Fedora (https:\/\/getfedora.org\/<\/a>) da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 yer almaktad\u0131r. Debian’\u0131n baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in olumlu olan \u00f6zellikleri farkl\u0131 gereksinimi olan kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in bir engel olabilmekte, bu da Debian tabanl\u0131 yeni da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n geli\u015ftirilmesine neden olmaktad\u0131r. Bir\u00e7ok pop\u00fcler da\u011f\u0131t\u0131m gibi Mint ve Ubuntu da Debian’dan t\u00fcremi\u015f da\u011f\u0131t\u0131mlard\u0131r (bkz. https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/6\/69\/DebianFamilyTree1210.svg<\/a>). Ayr\u0131ca Pardus (https:\/\/www.pardus.org.tr<\/a>) da 2013 y\u0131l\u0131nda al\u0131nan bir kararla Debian tabanl\u0131 bir da\u011f\u0131t\u0131mlar kervan\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Debian d\u00f6rt \u00f6zelli\u011fe ile di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131mlardan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Birincisi, Debian depolar\u0131nda 43000’den fazla yaz\u0131l\u0131m paketi vard\u0131r. \u00c7o\u011fu GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar, da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n depolar\u0131ndan arama yaparlar ve bulduklar\u0131 yaz\u0131l\u0131m\u0131 bilgisayarlar\u0131na kurarlar. \u00d6rne\u011fin vlc adl\u0131 ortam oynat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131, pdf okuyucuyu, ses montaj program\u0131n\u0131 ya da LibreOffice’i bilgisayar\u0131n\u0131za indirip sorunsuz bir \u015fekilde (!) kurmak en fazla bir iki dakikan\u0131z\u0131 alacakt\u0131r. \u0130kincisi Debian, \u201cEvrensel \u0130\u015fletim Sistemi\u201d ad\u0131na lay\u0131k olarak \u00e7ok say\u0131da bilgisayar mimarisini desteklemektedir (https:\/\/www.debian.org\/ports\/<\/a>). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, kullan\u0131c\u0131 ve geli\u015ftirici say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131d\u0131r (https:\/\/wiki.debian.org\/Statistics<\/a>). GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131nda kullan\u0131c\u0131 ve geli\u015ftirici say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131 sorunlar\u0131n\u0131za yan\u0131t bulman\u0131z\u0131 da h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z sorunun bir Debian, Ubuntu ya da Mint kullan\u0131c\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan forumlarda sorulmu\u015f ve yan\u0131tlanm\u0131\u015f olmas\u0131 y\u00fcksek olas\u0131l\u0131kt\u0131r. Sonuncu ve di\u011ferlerine temel olan \u00f6zelli\u011fi ise etik de\u011ferlere ve yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Debian derken yaln\u0131zca bir i\u015fletim sisteminden s\u00f6z etmiyoruz. Debian, ayn\u0131 zamanda en iyi \u00f6zg\u00fcr i\u015fletim sistemini geli\u015ftirme hedefi olan bir proje ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda belirleyici olan etik de\u011ferleri olan bir topluluktur (Zacchiroli, 2011).<\/p>\n

Kamuoyunda \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, iyi y\u00fcrekli insanlar\u0131n topluma arma\u011fan\u0131 olarak de\u011ferlendirilmektedir. Ayn\u0131 iyimserlikte olmasa da bir \u00e7ok akademik \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n temel ara\u015ft\u0131rma konusu, hackerlar\u0131n (veya \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m taraftarlar\u0131n\u0131n) g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131l\u0131rken nas\u0131l bir motivasyona sahip olduklar\u0131d\u0131r. Bu konuda \u00f6zellikle iki \u00e7al\u0131\u015fmaya referans yap\u0131lmaktad\u0131r: Steven Levy’nin Hackerlar’\u0131 ve Pekka Himanen’in Hacker Eti\u011fi. Levy’nin hacker eti\u011fi kapsam\u0131nda anlatt\u0131klar\u0131 bug\u00fcn copyleft ile yasala\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. O y\u0131llarda yaz\u0131l\u0131m\u0131 payla\u015fmak etik bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckken payla\u015f\u0131m g\u00fcn\u00fcm\u00fczde GPL ile (Genel Kamu Lisans\u0131) yasal bir bi\u00e7ime kavu\u015fmu\u015ftur. Ama bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kendili\u011finden olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bir zamanlar laboratuvarlarda ya\u015fayan bu k\u00fclt\u00fcr, internette nas\u0131l geli\u015fip serpilmi\u015ftir? Himanen’in yakla\u015f\u0131m\u0131nda ise temel sorun, belirli bir i\u015f eti\u011fine sahip hackerlardan yola \u00e7\u0131k\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Oysa bu i\u015f eti\u011fi hackerlar\u0131n prati\u011finde tekrar tekrar yeniden \u00fcretilmektedir. Hackerlar de\u011fi\u015ftirirken, de\u011fi\u015fmektedir. Bu nedenle, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m projelerindeki pratikleri diyalektik bir s\u00fcre\u00e7 olarak de\u011ferlendirmek, prati\u011fin bireylerde yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fimi g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekir.<\/p>\n

Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda, Debian’\u0131n geli\u015fiminin tarihsel u\u011fraklar\u0131n\u0131, ortak de\u011fer ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip Debian toplulu\u011funun kendini yeniden \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Kurucular\u0131 her ne kadar belirli ilke ve de\u011ferler do\u011frultusunda Debian’\u0131n temellerini atm\u0131\u015f olsa da etik de\u011ferlere ve yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131l\u0131k s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde geli\u015fmi\u015f, netle\u015fmi\u015f ve yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Debian’\u0131n Do\u011fu\u015fu<\/h2>\n

\u00c7ok say\u0131da GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 vard\u0131r. Ama Ian Murdock’\u0131, di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n kurucular\u0131ndan farkl\u0131 yapan \u00e7ok kritik bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131d\u0131r. Richard Stallman GNU Projesini 1983’te duyurmu\u015f, Linus Torvalds’\u0131n 1991 y\u0131l\u0131nda Linux \u00e7ekirde\u011fini geli\u015ftirmesiyle bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131 \u00f6zg\u00fcr bir i\u015fletim sistemine kavu\u015fmu\u015ftur. Linus Torvalds, Linux’u geli\u015ftirirken GNU ara\u00e7lar\u0131ndan faydalanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen GNU ve Linux projeleri aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Debian, GNU ve Linux k\u00fclt\u00fcrlerinin bir sentezini olu\u015fturmu\u015f, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 daha ileriye g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

1973 y\u0131l\u0131nda Bat\u0131 Almanya’da do\u011fan Ian Murdock GNU\/Linux’la 1993 y\u0131l\u0131nda \u00fcniversite \u00f6\u011frencisiyken tan\u0131\u015f\u0131r. O zamanlar sadece birka\u00e7 GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 vard\u0131r. Ian Murdock da SLS (Softlanding Linux System) adl\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 kullanmaktad\u0131r. SLS teknik olarak sorunludur; da\u011f\u0131t\u0131mda \u00e7ok say\u0131da bug vard\u0131r. \u0130lk ba\u015fta bu sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmeyi dener ama sonra s\u0131f\u0131rdan da\u011f\u0131t\u0131m haz\u0131rlaman\u0131n daha kolay olaca\u011f\u0131na karar verir. Murdock’a g\u00f6re SLS’nin ba\u015f\u0131ndaki ki\u015fi her \u015feyi tek ba\u015f\u0131na yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda ezilmektedir. Linus Torvalds’\u0131n Linux’ta uygulad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme y\u00f6nteminin da\u011f\u0131t\u0131m geli\u015ftirmek i\u00e7in de uygulanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Buradaki temel sorun, fiziksel olarak bir araya gelip ayn\u0131 anda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 neredeyse imkans\u0131z olan geli\u015ftiricilerin bir da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 nas\u0131l haz\u0131rlayaca\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o g\u00fcne kadar kullan\u0131c\u0131lar GNU\/Linux’u disketlerdeki kurulum dosyalar\u0131ndan kurmaktad\u0131rlar (bug\u00fcn Windows’u DVD’den kurar gibi…). Ian Murdock bu monolitik yap\u0131y\u0131 GNU\/Linux’u paketlere ay\u0131rarak ve paketlerin sorumlulu\u011funu geli\u015ftiricilere vererek a\u015far. Her geli\u015ftirici, sorumlu oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131m paketini (ya da paketlerini) da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne uygun hale getirecektir. Yeni da\u011f\u0131t\u0131m disketlerden de\u011fil, paketlerden olu\u015facakt\u0131r. \u0130nsanlar, da\u011f\u0131t\u0131mda olmas\u0131n\u0131 istedikleri yaz\u0131l\u0131mlar i\u00e7in belirli standartlar\u0131 takip ederek yaz\u0131l\u0131m paketleri haz\u0131rlayacaklard\u0131r. K\u0131sacas\u0131, Debian, standartlara uyuldu\u011fu taktirde herkesin yetenekleri do\u011frultusunda katk\u0131da bulunabilece\u011fi bir platformdur.<\/p>\n

Yeni da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n ad\u0131 ise Ian Murdock’\u0131n k\u0131z arkada\u015f\u0131n\u0131n (daha sonra e\u015fi olacakt\u0131r) ve kendi isminin bile\u015fiminden olu\u015fmaktad\u0131r: DEBra Lynn + Ian Murdock. Debian GNU\/Linux’un ticari i\u015fletim sistemleri ile rekabet eden, kolay kurulan ve yaz\u0131l\u0131m uzmanlar\u0131 ile ortakla\u015fa \u00fcretilen bir da\u011f\u0131t\u0131m olmas\u0131 hedeflenmektedir.<\/p>\n

Bu tasar\u0131msal karar, Unix’in aristokratik k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden bir kopu\u015f anlam\u0131na gelmektedir. Ge\u00e7mi\u015fte geli\u015ftirilen bir yaz\u0131l\u0131m\u0131 Unix’e eklemek i\u00e7in, Berkeley’deki ekibe iletmek, onlar\u0131n uygun g\u00f6r\u00fcp g\u00f6rmeyece\u011fini beklemek gerekirdi. Linux’la ba\u015flay\u0131p, Debian’la geli\u015fen k\u00fclt\u00fcr ise bireyleri \u00fcretmeye ve kendilerini geli\u015ftirmeye te\u015fvik etmektedir. Geli\u015ftiriciler Debian’a belirli bir motivasyonla yakla\u015fmaktad\u0131r. Ama diyalektik bir s\u00fcre\u00e7 s\u00f6z konusudur. Coleman’a g\u00f6re (2013) \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m projelerindeki ve \u00f6zellikle Debian’daki yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme pratikleri, rit\u00fceller ve \u00f6rg\u00fctsel s\u00fcre\u00e7ler geli\u015ftiricilerde etik de\u011fi\u015fim yaratmaktad\u0131r. Coleman (2013) bu de\u011fi\u015fimi \u00fc\u00e7 farkl\u0131 s\u00fcrecin bile\u015fimi olarak de\u011ferlendirmektedir: Proje k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7selle\u015ftirilmesi, fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 kapsam\u0131ndaki yasal kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar ve kar\u015f\u0131tl\u0131klar, kriz anlar\u0131. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda bunun \u00f6rneklerini g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n

Debian Sosyal S\u00f6zle\u015fmesi ve Debian \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Y\u00f6nergeleri<\/h2>\n

Debian’\u0131n ilk g\u00fcnlerinde projeye katk\u0131da bulunanlar\u0131n say\u0131s\u0131 20 civar\u0131ndad\u0131r. Ortak de\u011ferleri \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131md\u0131r. Ian Murdock’\u0131n 1996 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 Debian Manifestosu, toplulu\u011fun \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m felsefesine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hedeflerini bildirmektedir (https:\/\/www.debian.org\/doc\/manuals\/project-history\/ap-manifesto.en.html<\/a>).<\/p>\n

1996 y\u0131l\u0131nda Ian Murdock Debian’\u0131n proje liderli\u011fini \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m hareketinin tan\u0131nm\u0131\u015f isimlerinden Bruce Perens’a devreder. Debian geli\u015ftiricilerinin say\u0131s\u0131 120’ye ula\u015fm\u0131\u015f ve metala\u015fma s\u00fcrecinin bask\u0131s\u0131 hissedilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu atmosferde bir \u00e7ok geli\u015ftirici, Debian Manifestosu’nun art\u0131k yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, Debian’\u0131n \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m tart\u0131\u015fmas\u0131ndaki konumunu netle\u015ftirmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Az say\u0131da geli\u015ftirici de di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131mlarla rekabet edebilmek i\u00e7in \u0131srarla Debian’\u0131n \u00f6zg\u00fcr olmayan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 da da\u011f\u0131t\u0131ma dahil etmesi gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m konusunda en uzla\u015fmaz isimlerin ba\u015f\u0131nda gelen Richard Stallman da dahil olmak \u00fczere kimsenin \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m i\u015f modellerine itiraz\u0131 yoktur. Ama geli\u015ftiriciler aras\u0131nda ticari da\u011f\u0131t\u0131mlara kar\u015f\u0131 teredd\u00fctler vard\u0131r. Bir konferansta Ean Schuessler, ticari bir da\u011f\u0131t\u0131m olan Red Hat’in kurucusu Bob Young’a, Red Hat’\u0131n \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ideallerine her zaman ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131n\u0131 beyan eden bir sosyal s\u00f6zle\u015fme haz\u0131rlamas\u0131n\u0131 \u00f6nerir. Young bunun Red Hat gibi kar etmeyi hedefleyen bir \u015firket i\u00e7in \u00f6l\u00fcm \u00f6p\u00fcc\u00fc\u011f\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve reddeder.<\/p>\n

Ean Schuessler ve baz\u0131 Debian geli\u015ftiricileri bu \u00f6neriyi daha sonra Debian’a sunar. Bu s\u00f6zle\u015fme, Debian toplulu\u011funun \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m tart\u0131\u015fmas\u0131ndaki konumunu belirlemek i\u00e7in \u00f6nemli f\u0131rsatt\u0131r. Bruce Perens bir belge tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlar ve Temmuz 1997’de bir ay s\u00fcren e-posta konferans\u0131 sonucunda \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Toplu\u011fu ile \u201cSosyal S\u00f6zle\u015fme\u201d ve Debian \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Y\u00f6nergeleri ba\u015fl\u0131kl\u0131 iki belge yay\u0131mlan\u0131r (https:\/\/www.debian.org\/social_contract.tr.html<\/a>). Bu belgeler, Debian’\u0131n resmi hareket tarz\u0131n\u0131 belirtmektedir. Belgelerde, \u015feffafl\u0131k, a\u00e7\u0131kl\u0131k, izlenebilirlik, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k g\u00f6zetmeme konular\u0131 \u00fczerinde durulmu\u015ftur.<\/p>\n

Sosyal S\u00f6zle\u015fme’de a\u015fa\u011f\u0131daki taahh\u00fctlerde bulunulur:<\/p>\n