{"id":515,"date":"2017-05-24T22:12:02","date_gmt":"2017-05-24T19:12:02","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=515"},"modified":"2017-05-24T22:14:46","modified_gmt":"2017-05-24T19:14:46","slug":"baglantiyi-kesme-hakki","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=515","title":{"rendered":"Ba\u011flant\u0131y\u0131 Kesme Hakk\u0131"},"content":{"rendered":"<p>ABD\u2019li e\u011fitimci Marc Prensky\u2019nin dijital yerliler ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi, dijital teknolojilerle b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ku\u015fak i\u00e7in bu teknolojilerin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyay\u0131 hayal etmek zordur. Ancak dijital teknolojileri ya\u015fam\u0131n\u0131n ileri d\u00f6nemlerinde kullanmaya ba\u015flayan dijital g\u00f6\u00e7menler i\u00e7in de durum \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fildir; yeni bir \u00fclkeye ad\u0131m atan g\u00f6\u00e7menler gibi \u00e7e\u015fitli zorluklar ya\u015fasalar da dijital teknolojileri \u00e7ok h\u0131zl\u0131 benimsemektedirler. Radyonun elli milyon kullan\u0131c\u0131ya eri\u015fmesi otuz sekiz y\u0131l alm\u0131\u015ft\u0131r. Televizyon i\u00e7in bu s\u00fcre on \u00fc\u00e7 y\u0131l, WWW (World Wide Web &#8211; D\u00fcnya \u00c7ap\u0131nda A\u011f) i\u00e7inse d\u00f6rt y\u0131l olmu\u015ftur. Ak\u0131ll\u0131 telefonlar ise sadece bir y\u0131l i\u00e7inde elli milyon kullan\u0131c\u0131ya eri\u015fmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde internet eri\u015fimi temel bir insan hakk\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Hatta hiper-ba\u011fl\u0131lar (hyper-connected) i\u00e7in Maslow\u2019un gereksinimler hiyerar\u015fisinin a\u015fa\u011f\u0131daki gibi de\u011fi\u015fti\u011fi ve kablosuz a\u011f\u0131n her \u015feyden \u00f6nce geldi\u011fi hakk\u0131nda espriler yap\u0131lmaktad\u0131r (Genner, 2017).<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<figure id=\"attachment_516\" aria-describedby=\"caption-attachment-516\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-516\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow-300x300.png\" alt=\"Maslow\u2019un gereksinimler hiyerar\u015fisi\" width=\"300\" height=\"300\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow-300x300.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow-150x150.png 150w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow-768x768.png 768w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow-644x644.png 644w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/maslow.png 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-516\" class=\"wp-caption-text\">Maslow\u2019un gereksinimler hiyerar\u015fisi<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u0130nternet bir yandan insanlar\u0131, fikirleri ve enformasyonu birbirine ba\u011flarken di\u011fer yandan var olan toplumsal u\u00e7urumlar\u0131 daha da derinle\u015ftirmektedir. Norris&#8217;in (2001) \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda inceledi\u011fi say\u0131sal b\u00f6l\u00fcnme (sanayile\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan toplumlar aras\u0131ndaki k\u00fcresel b\u00f6l\u00fcnme ile \u00fclkelerin kendi i\u00e7lerindeki eri\u015fim ve kat\u0131l\u0131m temelli toplumsal b\u00f6l\u00fcnmeler) g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ortadan kalkmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcnmeler basit\u00e7e, internete eri\u015fimi olanlar ve internete hi\u00e7 eri\u015femeyenler aras\u0131nda de\u011fildir. Genner&#8217;in (2017) internete ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131f\u0131r ile alt\u0131 aras\u0131nda derecelendirmektedir:<\/p>\n<p><strong>6- Hiper-ba\u011fl\u0131lar:<\/strong> \u0130nternete bir veya daha fazla cihazdaki \u00e7ok say\u0131da uygulamayla ve y\u00fcksek h\u0131zda ba\u011flan\u0131rlar. \u0130nternet ba\u011flant\u0131s\u0131 her zaman ve her yerdedir. Son zamanlar\u0131n \u00e7ok konu\u015fulan nesnelerin interneti ancak hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131kta olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>5- Ba\u011fl\u0131lar :<\/strong> \u0130nternete ba\u011flanmak i\u00e7in kullan\u0131lan cihazlar daha s\u0131n\u0131rl\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131zdad\u0131r. \u0130nternete aktif kat\u0131l\u0131m altyap\u0131n\u0131n olanaklar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>4- S\u0131n\u0131rl\u0131 eri\u015fimi tercih edenler :<\/strong> \u0130nsanlar\u0131n internete ba\u011fl\u0131 cihazlar\u0131 vard\u0131r ama \u00e7e\u015fitli nedenlerle \u00e7evrimi\u00e7i etkile\u015fimi s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>3- K\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f eri\u015fimi olanlar :<\/strong> Cihazlar yaz\u0131l\u0131msal ve donan\u0131msal olarak k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nternet eri\u015fimleri h\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan filtrelenmekte veya sans\u00fcrlenmektedir.<\/p>\n<p><strong>2- Uzak ve sa\u011fl\u0131ks\u0131z ba\u011flant\u0131s\u0131 olanlar :<\/strong> \u0130nternete ba\u011fl\u0131 cihazlar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ama kararl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 yoktur.<\/p>\n<p><strong>1- \u00c7evrimd\u0131\u015f\u0131 eri\u015fenler :<\/strong> Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n internete eri\u015febilecekleri cihazlar\u0131 vard\u0131r ancak toplumsal ve politik k\u0131s\u0131tlamalar nedeniyle \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fe eri\u015femezler.<\/p>\n<p><strong>0- Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar :<\/strong> Ya cihazlar\u0131 yoktur ya da sahip olduklar\u0131 cihazlar s\u00fcrekli kapal\u0131d\u0131r. Co\u011frafi, ekonomik veya ki\u015fisel (ya\u015f, k\u00fclt\u00fcr) nedenlerle hi\u00e7 eri\u015fimleri yoktur.<\/p>\n<p>Genner (2017) bu d\u00fczeylerin harfi harfine al\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011fini belirtir. As\u0131l \u00f6nemli nokta tart\u0131\u015fman\u0131n ikili bir duruma indirgenemeyece\u011fi, ba\u011flant\u0131da farkl\u0131 d\u00fczeylerin oldu\u011fudur. Bu nedenle say\u0131sal b\u00f6l\u00fcnmede, internet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve yoklu\u011funun yan\u0131 s\u0131ra insanlar\u0131n internete hangi cihazlarla ve nas\u0131l ba\u011fland\u0131klar\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, e\u011fitim ve gelire ba\u011fl\u0131 dijital yetenekler de say\u0131sal b\u00f6l\u00fcnmede \u00f6nemli bir etkendir. Say\u0131sal b\u00f6l\u00fcnme belirli toplumsal ko\u015fullar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr ve kendisini var eden ko\u015fullar\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendirebilmektedir. Bu nedenle, internet ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck derecede olanlar\u0131n yukar\u0131lara \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetlerden \u015firketlere farkl\u0131 akt\u00f6rlerin \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131r. Ba\u015fta Google ve Facebook olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u015firket geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin kablosuz a\u011flarla internete ba\u011flanabilmesi i\u00e7in projeler geli\u015ftirmektedir. Say\u0131sal b\u00f6l\u00fcnmeyi, en az\u0131ndan 0 d\u00fczeyinde olan\u0131n\u0131 gidermeye y\u00f6nelik bu \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u011fl\u0131 olman\u0131n olumlu, ba\u011flant\u0131dan mahrum kalman\u0131n haks\u0131zl\u0131k oldu\u011fu \u00f6n kabul\u00fcyle hareket etmektedir. Facebook\u2019un geli\u015fmekte olan \u00fclkeleri internete kavu\u015fturmas\u0131, Uganda\u2019daki \u00fc\u00e7 milyondan fazla insan\u0131n internete eri\u015febilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131 (<a href=\"http:\/\/www.recode.net\/2017\/2\/27\/14741128\/facebook-fiber-mark-zuckerberg-cable-africa-uganda\">http:\/\/www.recode.net\/2017\/2\/27\/14741128\/facebook-fiber-mark-zuckerberg-cable-africa-uganda<\/a>) Zuckerberg\u2019in hay\u0131rseverli\u011fi ile a\u00e7\u0131klanamaz; internetin balkanla\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde at\u0131lan ad\u0131mlardan biridir. Fakat ba\u011fl\u0131 olman\u0131n kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki yayg\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce Facebook ve Google gibi \u015firketlerin projelerinin sorgulanabilmesinin de \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektedir.<\/p>\n<p>Bunun yan\u0131nda, Genner&#8217;in (2017) \u00f6l\u00e7e\u011finde en \u00fcst s\u0131rada yer alan hiper-ba\u011fl\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n en fazla oldu\u011fu \u00fclkelerde \u201cs\u0131rad\u0131\u015f\u0131\u201d \u00f6rneklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. \u0130nsanlar\u0131n bir yandan internete daha \u00e7ok cihazla ve daha h\u0131zl\u0131 ba\u011flanma yar\u0131\u015f\u0131 devam ederken di\u011fer yandan baz\u0131 hiper-ba\u011fl\u0131lar\u0131n buna \u201cdur\u201d deme ihtiyac\u0131 hissetti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Nitekim her zaman ve her yerde ba\u011fl\u0131 olma, enformasyonla a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenme, enformasyon h\u0131z\u0131na ayak uydurma \u00e7abalar\u0131 insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilmektedir (age). Ge\u00e7en y\u0131l yay\u0131mlanan bir haberde zenginlerin ak\u0131ll\u0131 telefon kullanmamas\u0131 haber olmu\u015ftu (<a href=\"http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler\/2016\/05\/160520_vert_cap_akilli_tel_kapakli_tel\">http:\/\/www.bbc.com\/turkce\/haberler\/2016\/05\/160520_vert_cap_akilli_tel_kapakli_tel<\/a>). 2016 y\u0131l\u0131n\u0131n son g\u00fcn\u00fc de haber siteleri Frans\u0131zlar\u2019\u0131n \u201cba\u011flant\u0131y\u0131 kesme hakk\u0131\u201dn\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n mesai saatleri d\u0131\u015f\u0131nda e-postalar\u0131n\u0131 art\u0131k kontrol etmek zorunda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131 (<a href=\"http:\/\/www.telegraph.co.uk\/news\/2016\/12\/31\/french-win-right-disconnect-out-of-hours-work-emails\/\">http:\/\/www.telegraph.co.uk\/news\/2016\/12\/31\/french-win-right-disconnect-out-of-hours-work-emails\/<\/a>). Bu iki haber, hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n insanlar\u0131n sanal zincirleri haline gelebilece\u011fini g\u00f6stermektedir. \u201c\u0130nternet de di\u011fer teknolojiler gibi tarafs\u0131zd\u0131r; iyi ve k\u00f6t\u00fc ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131labilir&#8230;\u201d gibi bir tart\u0131\u015fmaya girmek istemiyorum. \u0130nterneti g\u00f6klere \u00e7\u0131karma ya da yerin dibine sokma amac\u0131m yok. Sadece \u201cteknoloji ne iyidir ne de k\u00f6t\u00fc; tarafs\u0131z da de\u011fildir.\u201d diyen Melvin Kranzberg\u2019le hemfikirim. Teknik cihazlar\u0131n ve uygulamalar\u0131n, ilk ama\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u015fan \u00e7evresel, sosyal ve be\u015feri sonu\u00e7lar\u0131 olabilmekte ve ayn\u0131 teknoloji farkl\u0131 ba\u011flam ve ko\u015fullarda farkl\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furabilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla as\u0131l tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken teknolojinin iyili\u011fi ya da k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil, nas\u0131l geli\u015fti\u011fi, \u00e7eli\u015fkileri ve y\u00f6nelimleri olmal\u0131d\u0131r. Esnek \u00e7al\u0131\u015fma, hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131k \u00f6ncesinde de vard\u0131r. \u015eimdi ise hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131k, onun altyap\u0131s\u0131n\u0131 ve geli\u015fimi sa\u011flamaktad\u0131r. Fakat Fransa \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesindeki dengeler veya m\u00fccadelenin merkezini olu\u015fturan i\u015f ve ya\u015fam aras\u0131ndaki \u00e7izginin bulan\u0131kla\u015fmas\u0131 teknolojinin farkl\u0131 bir y\u00f6nde geli\u015fmesine neden olabilir. \u0130nternet hem insanlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme hem de onlar\u0131 sanal zincirlerle k\u00f6lele\u015ftirme potansiyeline sahiptir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fverenler ve \u00e7al\u0131\u015fanlar dijital teknolojilerin ve \u00f6zellikle de hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n, i\u015f ve ya\u015fam aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikayet etmektedir. (Asl\u0131nda i\u015f ve ya\u015fam ifadesinin kendisi de sorunludur. \u0130\u015f neden ya\u015fam\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r, ya da insan neden sadece \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorken ya\u015fayabilmektedir?) \u0130\u015fverenler, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n mesai saatleri i\u00e7inde web&#8217;de gezinmesinden, ki\u015fisel e-postalar\u0131yla me\u015fgul olmas\u0131ndan ve en \u00e7ok da sosyal medyada vakit harcamas\u0131ndan yak\u0131nmaktad\u0131r. ABD\u2019de 2014\u2019de yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n %60\u2019\u0131 i\u015fyerinde ki\u015fisel e-postalar\u0131n\u0131 kontrol etmekte veya e-posta atmakta, %57\u2019si ki\u015fisel mesajlar g\u00f6ndermekte, %53\u2019\u00fc ki\u015fisel telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri yapmakta, %50\u2019si sosyal medyay\u0131 takip etmekte veya kullanmaktad\u0131r (ILO ve Eurofound, 2017). Bu y\u00fczden, bir\u00e7ok i\u015fyerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n internet eri\u015fimi k\u0131s\u0131tlanmakta, hatta internet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zel ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 i\u015ften \u00e7\u0131karma i\u00e7in bir bahane olabilmektedir. \u0130\u015fyerinde, internetin i\u015f ama\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda k\u0131sa s\u00fcreli kullan\u0131m\u0131n\u0131n tam tersine verimlili\u011fi artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar da vard\u0131r. Fakat tam tersine de s\u0131k rastlanmaktad\u0131r. Ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n %51\u2019i evinde i\u015fle ilgili e-postalar\u0131n\u0131 kontrol etmekte veya e-posta atmakta, %43\u2019\u00fc i\u015fle ilgili metinler g\u00f6ndermekte, %46\u2019s\u0131 i\u015fle ilgili telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri yapmakta, %34\u2019\u00fc i\u015fle ilgili ara\u015ft\u0131rma yapmaktad\u0131r (age).<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fan\u0131n, i\u015fverenin m\u00fclk\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki bir yerde, i\u015fini yapmak amac\u0131yla enformasyon ve ileti\u015fim teknolojilerini (ak\u0131ll\u0131 telefon, tablet, diz\u00fcst\u00fc bilgisayar veya ki\u015fisel bilgisayar) kullanmas\u0131na Uzaktan \/ Enformasyon ve \u0130leti\u015fim Teknolojileriyle Mobil \u00c7al\u0131\u015fma (U\/E\u0130TM) ad\u0131 verilmektedir. Bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n E\u0130T\u2019yi kullanarak d\u00fczenli olarak evinden \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 veya zaman zaman i\u015fyerine gelmeden \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 U\/E\u0130TM kapsam\u0131nda oldu\u011fu gibi yukar\u0131da belirtilen kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma (evde i\u015fle ilgili e-postalar\u0131 okuma, telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapma, ara\u015ft\u0131rma yapma vb) da U\/E\u0130TM kapsam\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Son y\u0131llarda U\/E\u0130TM&#8217;nin h\u0131zla benimsendi\u011fi ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmektedir. ILO ve Eurofund [1] (2017) raporunda bunun arkas\u0131nda ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 etkenin oldu\u011fu belirtilmektedir: \u0130\u015f-ya\u015fam dengesini iyile\u015ftirme aray\u0131\u015f\u0131, E\u0130T&#8217;deki geli\u015fmeler ve esnek \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 d\u00fczenlemeleri.<\/p>\n<p>U\/E\u0130TM, her zaman i\u015fverenlerin bask\u0131s\u0131yla uygulanmamaktad\u0131r. \u0130\u015fverenin r\u0131zas\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun g\u00f6rmesi \u015fartt\u0131r. Ama \u00e7al\u0131\u015fanlar, i\u015f-ya\u015fam dengesini daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 kurabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnerek U\/E\u0130TM&#8217;ye g\u00f6n\u00fcll\u00fc olabilmekteler. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar i\u015fyerinden \u00e7ok uzakta ya\u015fayanlar\u0131n (yolda en az\u0131ndan \u00fc\u00e7 saat harcamak zorunda kalanlar) ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131na ya da engelli yak\u0131nlar\u0131na bakmak zorunda olanlar\u0131n U\/E\u0130TM&#8217;de daha istekli oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. U\/E\u0130TM&#8217;yi uygulanabilir k\u0131lan ise E\u0130T\u2019nin herhangi bir yerden ve herhangi bir zamanda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 olanakl\u0131 hale getirmesi olmu\u015ftur. Esnek \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczenlemeleri de U\/E\u0130TM&#8217;nin geli\u015fece\u011fi ortam\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece U\/E\u0130TM, \u00f6zellikle ileti\u015fim a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131, enformasyon ve bilgi transferine dayal\u0131 sekt\u00f6r ve mesleklerde h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu ba\u011flamda, U\/E\u0130TM&#8217;nin geli\u015fiminde i\u015fverenlerin ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 etkili olmu\u015ftur diyebiliriz. Ancak son karar her zaman \u015firket y\u00f6netimine aittir. \u0130spanya\u2019da oldu\u011fu oldu\u011fu gibi, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n i\u015fyerinde bulunmas\u0131na \u00f6nem veren baz\u0131 \u00fclke ve \u015firketlerdeki i\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fc U\/E\u0130TM&#8217;nin uygulanmas\u0131na olanak vermemektedir. Y\u00f6neticiler ve \u00e7al\u0131\u015fanlar aras\u0131ndaki g\u00fcven ili\u015fkisinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, i\u015fyerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n evinin ofis ortam\u0131 i\u00e7in uygun olmamas\u0131 U\/E\u0130TM&#8217;nin uygulanmas\u0131n\u0131 engellemektedir. Komuta ve kontrol \u00fczerine kurulu \u015firket y\u00f6netimleri, kontrol\u00fc kaybetme korkusuyla U\/E\u0130TM&#8217;ye s\u0131cak bakmamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>U\/E\u0130TM&#8217;nin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00fclke ve sekt\u00f6rlere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Fakat genel olarak U\/E\u0130TM\u2019nin toplam i\u015f g\u00fcc\u00fcne oran\u0131n\u0131 bir\u00e7ok \u00fclkede artma e\u011filimindedir. Avrupa\u2019da U\/E\u0130TM en \u00e7ok \u0130skandinav \u00fclkelerinde yayg\u0131nd\u0131r. Onlar\u0131 Bel\u00e7ika, Hollanda, Fransa ve \u0130ngiltere takip etmektedir. Almanya, Macaristan, \u0130talya ve \u0130spanya\u2019da ise Avrupa ortalamas\u0131n\u0131n alt\u0131ndad\u0131r. ABD&#8217;de de uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmada belirgin bir art\u0131\u015f vard\u0131r. 1995&#8217;te i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn sadece %9&#8217;u uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmaktayken h\u00fck\u00fcmetlerin giri\u015fimleriyle bu oran artm\u0131\u015ft\u0131r. 2012 verilerine g\u00f6re haftada en az 2,5 g\u00fcn uzaktan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n oran\u0131 %2,5-%4 aras\u0131ndad\u0131r. Haftada 1 ile 2,5 g\u00fcn aras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n oran\u0131 %6 ile %10 aras\u0131ndad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n %4 ile %5&#8217;i bir ay i\u00e7inde ara s\u0131ra, %6 ile %11 aras\u0131ndaki bir kesimse daha az s\u0131kl\u0131kla uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00dclkeler aras\u0131ndaki farkl\u0131larda E\u0130T yay\u0131l\u0131m\u0131, internet ba\u011flant\u0131s\u0131, E\u0130T yetenekleri, ekonomik yap\u0131, \u00fclkenin GSY\u0130H\u2019si ve co\u011frafyas\u0131, i\u015fletme modelleri ve i\u015f k\u00fclt\u00fcr\u00fc etkili olmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Sekt\u00f6rler incelendi\u011finde ise U\/E\u0130TM\u2019nin daha \u00e7ok finansal hizmetlerde, bili\u015fim teknolojileri ile ilgili sekt\u00f6rlerde ve kamu y\u00f6netiminde tercih edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Fakat U\/E\u0130TM\u2019de sekt\u00f6rlerden \u00e7ok meslekler belirleyici olmaktad\u0131r. U\/E\u0130TM, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle iki grupta yayg\u0131nd\u0131r. Birincisi, i\u015flerinde belirli bir dereceye kadar \u00f6zerkli\u011fe sahip olan y\u00f6neticiler ve uzmanlard\u0131r. \u0130kincisi ise i\u015flerini \u00e7o\u011funlukla E\u0130T ile y\u00fcr\u00fcten uzmanlar ve b\u00fcro \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi U\/E\u0130TM&#8217;nin uygulanmas\u0131nda son karar\u0131 \u015firket y\u00f6netimi vermesine kar\u015f\u0131n geli\u015fiminde i\u015fverenlerin ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 etkili olmaktad\u0131r. Her iki taraf\u0131n da farkl\u0131 beklentileri vard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar kendi zamanlar\u0131n\u0131 ayarlayabilme esnekli\u011finden, yolda vakit harcamamaktan ve ofiste bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol eden bir amirin tepelerinde durmamas\u0131ndan ho\u015fnutlard\u0131r. \u015eirketler ise verimlilik beklentisiyle bu \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imine y\u00f6nelmektedir. Farkl\u0131 zaman dilimlerinde, farkl\u0131 yeteneklerdeki ki\u015filerle \u00e7al\u0131\u015fma olana\u011f\u0131na kavu\u015fmaktad\u0131rlar. \u015eirketlerin U\/E\u0130TM\u2019den beklentileri \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n esnek \u00e7al\u0131\u015fma modelleri ile \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n<h2>U\/E\u0130TM\u2019nin Etkileri<\/h2>\n<p>ILO ve Eurofound (2017) U\/E\u0130TM\u2019nin etkilerini d\u00f6rt boyutta ele almaktad\u0131r: \u00c7al\u0131\u015fma zaman\u0131, bireysel ve \u00f6rg\u00fctsel performans, i\u015f-ya\u015fam dengesi, mesleki sa\u011fl\u0131k ve esenlik.<\/p>\n<p>U\/E\u0130TM hakk\u0131ndaki bir \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re haftal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda bir art\u0131\u015f vard\u0131r ve \u00e7al\u0131\u015fanlar, daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma e\u011filimindedir. \u00dcstelik bir\u00e7ok durumda bu i\u015f ili\u015fkisi, ola\u011fan \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresini tamamlay\u0131c\u0131 nitelikte, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ve \u00fccretsizdir. Normal \u00e7al\u0131\u015fma saatleri d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fle ilgili telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapmak veya g\u00f6nderilen bir e-posta\u2019y\u0131 yan\u0131tlamak olduk\u00e7a yayg\u0131n bir durumdur. Mesai sonras\u0131nda da i\u015fle ilgili e-postalar kontrol edilmektedir. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 i\u015f arkada\u015flar\u0131na ve m\u00fc\u015fterilere yard\u0131mc\u0131 olmak amac\u0131yla her zaman temas kurulabilir olduklar\u0131n\u0131 belirtmektedir. Yine \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7inse neden i\u015fverenin beklentilerini kar\u015f\u0131lamakt\u0131r. Ayr\u0131ca i\u015fe gidi\u015f geli\u015fte vakit harcanmamas\u0131 bu s\u00fcrenin \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in harcanabilmesine olanak vermektedir.<\/p>\n<p>Tamamen uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sadece ufak bir k\u0131sm\u0131 (%9) normal mesai saatlerinde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih etmekte, %36\u2019s\u0131 ise daha erken (ya da ge\u00e7) ba\u015flay\u0131p daha erken (ya da ge\u00e7) bitirmektedir. Hem tamamen i\u015fyeri d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar hem de uzaktan fazla mesai yapanlar i\u00e7in 18:00\u2019dan gece yar\u0131s\u0131na kadar \u00e7al\u0131\u015fma olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r. Bilgi i\u015f\u00e7ileri, normal mesainin yan\u0131 s\u0131ra geceleri de evden \u00e7al\u0131\u015fmakta ve bu \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6zellikle saat 20:00 ile 22:00 aras\u0131nda doru\u011fa ula\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca U\/E\u0130TM\u2019de hafta sonu \u00e7al\u0131\u015fma geleneksel mesaide \u00e7al\u0131\u015fanlara g\u00f6re daha y\u00fcksek bir orandad\u0131r. Hindistan\u2019da uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n %67\u2019si haftan\u0131n alt\u0131 veya yedi g\u00fcn\u00fc \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bu oran ofis temelli \u00e7al\u0131\u015fmada %58\u2019dir. Yine de uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma, ki\u015fiye zaman\u0131n\u0131 istedi\u011fi gibi ayarlama olana\u011f\u0131 sundu\u011fu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fanlara \u00e7ekici gelmektedir.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmalar, U\/E\u0130TM\u2019de \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n performans\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu verimlilik art\u0131\u015f\u0131 artan \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n daha az kesintiye u\u011framas\u0131yla ili\u015fkilendirilmektedir. Ayr\u0131ca U\/E\u0130TM\u2019de daha yenilik\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmalar ortaya kondu\u011fu, ama amirlerin yak\u0131n izleme ve kontrol\u00fcn\u00fcn yeniliklerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 olumsuz etkileyebilece\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n<p>U\/E\u0130TM\u2019nin i\u015f ya\u015fam dengesini etkisi konusunda z\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. Baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar U\/E\u0130TM\u2019nin ailesiyle daha fazla zaman ge\u00e7irebilmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtirken baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re aile ya\u015fam\u0131n\u0131 daha karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. U\/E\u0130TM\u2019nin tipine (d\u00fczenli, arada s\u0131rada veya kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma), \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n cinsiyetine veya i\u015fteki pozisyonuna g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar olabilir. Ki\u015fisel tutumlar da bu dengede etkili olabilmektedir. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u015f ve \u00f6zel ya\u015fam\u0131 birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmamak konusunda hassasken baz\u0131lar\u0131 buna e\u011filimlidir.<\/p>\n<p>Her an ve her yerde ba\u011fl\u0131 olman\u0131n genel olarak insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde olumsuz etkileri vard\u0131r. \u0130\u015f d\u0131\u015f\u0131 zamanlarda s\u00fcrekli e-postalar\u0131 izleme ve yan\u0131tlama zorunlulu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00fczerinde bask\u0131 yaratmaktad\u0131r. Ancak bu durumu yaln\u0131zca U\/E\u0130TM\u2019ye \u00f6zg\u00fc bir sorun olarak g\u00f6rmemek gerekir; hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 genel bir sorundur. U\/E\u0130TM\u2019deki i\u015f bask\u0131s\u0131 di\u011fer hiper-ba\u011fl\u0131lar i\u00e7in g\u00fcndemden geri kalmama (s\u00fcrekli Twitter\u2019a veya Facebook\u2019a bakma) gibi bask\u0131lar \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir. Hiper-ba\u011fl\u0131l\u0131k art\u0131k\u00e7a insanlar \u00fczerindeki s\u00fcrekli ba\u011fl\u0131 olma bak\u0131s\u0131 da artmaktad\u0131r. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re gaipten telefon sesleri veya titre\u015fimleri duymak ve telefona sar\u0131lmak olduk\u00e7a yayg\u0131n bir durumdur. \u00c7al\u0131\u015fanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u015f g\u00fcn\u00fc sonras\u0131, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn kendini yenileyebilmesi i\u00e7in yeterli ve net bir s\u00fcrenin olmamas\u0131 depresyon ve t\u00fckenmi\u015flik hissiyle sonu\u00e7lanabilmektedir. \u00d6rne\u011fin en temel sorunlardan biri zorunlu bir ihtiya\u00e7 olan uyku konusunda ya\u015fanmaktad\u0131r. Belirli bir \u00e7al\u0131\u015fma saatinin olmamas\u0131 ve uyurken her an bir telefon veya e-postayla uyand\u0131r\u0131labilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 uyku kalitesini de azaltmaktad\u0131r (Genner, 2017).<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de de son y\u0131llarda \u00e7ok konu\u015fulan ve yasal haz\u0131rl\u0131klar\u0131 yap\u0131lan \u201cuzaktan \u00e7al\u0131\u015fma\u201d, \u00e7o\u011fu zaman man\u015fetlerde yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi m\u00fcjdeli bir haber de\u011fildir. \u00c7e\u015fitli riskleri vard\u0131r. Bunun yan\u0131nda, kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 U\/E\u0130TM diyebilece\u011fimiz mesai d\u0131\u015f\u0131nda kontrol edilen e-postalar ve a\u00e7\u0131k tutulmak zorunda kal\u0131nan telefonlar mesai saatlerinin sa\u011fl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde geni\u015fletilmesi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n<h2>U\/E\u0130TM D\u00fczenlemeleri<\/h2>\n<p>U\/E\u0130TM&#8217;de \u00fclke, \u015firket ve i\u015f yeri d\u00fczeyinde d\u00fczenlemeler olmas\u0131na kar\u015f\u0131n uluslararas\u0131 d\u00fczeyde yaln\u0131zca AB&#8217;nin 2002 tarihli Uzaktan \u00c7al\u0131\u015fma \u00dczerine Avrupa \u00c7er\u00e7eve Anla\u015fmas\u0131 vard\u0131r. Bu anla\u015fmada, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n haklar\u0131 ve i\u015fverenin sorumluluklar\u0131 yer almaktad\u0131r. Anla\u015fmada,<\/p>\n<ul>\n<li>uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmada hem i\u015fveren hem de \u00e7al\u0131\u015fan i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131,<\/li>\n<li>uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlarla ayn\u0131 haklara sahip oldu\u011fu,<\/li>\n<li>uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar (aksini tercih etmedik\u00e7e) i\u015fverenin gerekli te\u00e7hizat\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve bak\u0131m\u0131yla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu,<\/li>\n<li>i\u015fverenin, AB ve ulusal d\u00fczeydeki yasalar ve toplu s\u00f6zle\u015fmeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015f g\u00fcvenli\u011fi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan sorumlu oldu\u011fu,<\/li>\n<li>uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015f y\u00fck\u00fc ve \u00e7al\u0131\u015fma saatlerinin di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ko\u015fullar\u0131ndan farkl\u0131 olamayaca\u011f\u0131,<\/li>\n<li>uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, di\u011fer \u015firket \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan izole edilmemesi gerekti\u011fi,<\/li>\n<li>di\u011fer \u015firket \u00e7al\u0131\u015fanlara tan\u0131nan kariyer f\u0131rsatlar\u0131n\u0131n, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlara da tan\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi<\/li>\n<li>uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n da ayn\u0131 sendikal haklara sahip oldu\u011fu<\/li>\n<\/ul>\n<p>belirtilmektedir.<\/p>\n<p>Ancak bu anla\u015fma d\u00fczenli olarak uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlarla ilgilidir. Ne ara s\u0131ra uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ne de uzaktan, kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 mesaileri kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>U\/E\u0130TM \u00fclke politikalar\u0131 d\u00fczeyinde incelendi\u011finde, U\/E\u0130TM&#8217;nin bir\u00e7ok h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan desteklendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p>ABD, 2000 y\u0131l\u0131ndan beri uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u0130lk kez ku\u015f gribi sonras\u0131nda ya\u015fanan salg\u0131n nedeniyle insanlar\u0131n evlerinden \u00e7\u0131kamamas\u0131 sonras\u0131nda her kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n olabildi\u011fince i\u015fyerine gelmeden, evden \u00e7al\u0131\u015fabilmesi \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Daha sonras\u0131nda ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131, do\u011fal afetler ve salg\u0131nlar bu yakla\u015f\u0131m\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. 2010 y\u0131l\u0131nda ise Obama, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131, devlet i\u015flerinin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flama hedefinin \u00f6tesine ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Obama, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n i\u015f-ya\u015fam dengesini iyile\u015ftirmek, yetenekli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 \u00e7ekmek ve elde tutmak ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n performans\u0131n\u0131 i\u015fteki varl\u0131klar\u0131 ile de\u011fil sonuca bakarak \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bir strateji oldu\u011funu g\u00fcndeme getirmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Japonya&#8217;da baz\u0131 bakanl\u0131klar uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 te\u015fvik edici faaliyetlerde bulunmakta ve \u015firketlere uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yararlar\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131r. Uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmayla, kad\u0131nlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanaca\u011f\u0131, erkeklerin \u00e7ocuk bak\u0131m\u0131na kat\u0131labilece\u011fi, \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fmayla hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n birle\u015ftirilebilece\u011fi \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Ama temel neden, i\u015f g\u00fcc\u00fcndeki azalma ve bunu uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmayla gidermek istemeleridir.<\/p>\n<p>Arjantin&#8217;de \u00c7al\u0131\u015fma Bakanl\u0131\u011f\u0131 uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6zendirici \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmakta; \u015firketlerdeki deneyimleri izleyerek en iyi uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n nas\u0131l olaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda k\u0131lavuzlar yay\u0131nlamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma Finlandiya&#8217;da 2000&#8217;li y\u0131llardan beri g\u00fcndemdedir. Finliler \u00f6zellikle uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6zendirirken i\u015f-ya\u015fam dengesi, verimlilik ve ekolojik \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 \u00fczerinde durmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Macaristan&#8217;da ise uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma, do\u011fum sonras\u0131 i\u015fe d\u00f6nen kad\u0131nlar, ya\u015fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar ve \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na yeni at\u0131lanlar gibi dezavantajl\u0131 durumda olanlar\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fcne kazand\u0131rmaya yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130talya\u2019da kamu sekt\u00f6r\u00fcnde uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kurallar\u0131 1998&#8217;de d\u00fczenlenmi\u015ftir. 18 Ekim 2012&#8217;de, yap\u0131lan bir duyuruda kamu y\u00f6neticilerinden her y\u0131l 31 Mart&#8217;a kadar uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma planlar\u0131n\u0131 bildirmeleri istenmektedir. T\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131n \u0130talya&#8217;da uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma yayg\u0131nla\u015famam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bir di\u011fer Akdeniz \u00fclkesi \u0130spanya&#8217;da da uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma yayg\u0131n de\u011fildir. Hen\u00fcz yasal belirsizlikler vard\u0131r ve sendikalar bu belirsizliklerin giderilmesi i\u00e7in u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. Fakat \u0130spanya\u2019da bu yeni \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeninin getirece\u011fi belirsizlik nedeniyle stresin artaca\u011f\u0131, i\u015f ve \u00f6zel ya\u015fam\u0131n bir birine girece\u011fi hakk\u0131ndaki endi\u015feler dile getirilmi\u015f ve olu\u015fabilecek psikolojik sorunlara dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 hassasiyet, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n daha yo\u011fun oldu\u011fu \u0130sve\u00e7&#8217;te de g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130sve\u00e7 \u00c7al\u0131\u015fma Ortam\u0131 Kurumu, s\u00fcrekli eri\u015filebilir olma zorunlulu\u011fun insanlarda yaratt\u0131\u011f\u0131 stres konusunda uyar\u0131larda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ngiltere&#8217;de uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma \u015firketlerin iste\u011fiyle de\u011fil de \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n talebiyle ilerliyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. \u0130ngiltere yasalar\u0131na g\u00f6re 2014 \u00f6ncesinde, ebeveynler de dahil olmak sadece bir yak\u0131n\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenen ki\u015filerin uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma talep etme hakk\u0131 varken 2014\u2019te bu hak t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlara verilmi\u015ftir. Fakat i\u015fverenin bunu talebi kabul etme zorunlulu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00fcy\u00fck \u015firketler bunun yasala\u015fmas\u0131ndan \u00f6nce de bu uzaktan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na uygulamaktayd\u0131lar.<\/p>\n<p>Hollanda&#8217;da ise \u00e7er\u00e7evesi belirsiz olmakla birlikte \u00c7al\u0131\u015fma Ko\u015fullar\u0131 Yasas\u0131&#8217;na g\u00f6re, i\u015fverenin \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n uygun ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 izleme sorumlulu\u011fu vard\u0131r. Ancak bunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirsizdir; izleme \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ve performans de\u011ferlendirmesini de i\u00e7erebilir.<\/p>\n<p>T\u00fcm bu uygulamalar yine d\u00fczenli olarak uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7indir. Mesai saatleri i\u00e7inde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen E\u0130T destekli fazla mesai kay\u0131td\u0131\u015f\u0131d\u0131r ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmemektedir. Ancak son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015f ve &#8220;ba\u011flant\u0131y\u0131 kesme hakk\u0131&#8221; olarak somutla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ba\u011flant\u0131y\u0131 kesme hakk\u0131n\u0131n amac\u0131 k\u0131saca, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 U\/E\u0130TM&#8217;nin olumsuz etkilerinden (i\u015f-ya\u015fam dengesinin bozulmas\u0131, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131) korumakt\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, U\/E\u0130TM ile &#8220;s\u0131n\u0131rs\u0131zla\u015fan i\u015fe&#8221; s\u0131n\u0131r koymakt\u0131r. Bu ba\u011flamda en somut talep e-posta sunucular\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma saatleri d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlara e-posta g\u00f6ndermesinin durdurulmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca araba \u00fcreticileri bu y\u00f6ntemi uygulamaktad\u0131r. Fransa&#8217;da Renault ak\u015famlar\u0131 ve hafta sonlar\u0131, istisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda e-posta g\u00f6nderilmesini engellemektedir. Alman araba \u00fcreticisi BMW&#8217;de ise \u00e7al\u0131\u015fanlar, i\u015fyeri d\u0131\u015f\u0131nda i\u015f i\u00e7in harcad\u0131klar\u0131 zaman\u0131 kayda ge\u00e7irme hakk\u0131na sahiptir ve bu da normal mesai saatleri d\u0131\u015f\u0131ndaki e-postalar\u0131 yan\u0131tlaman\u0131n telafisine olanak vermektedir. Ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fanlar, amirleriyle \u201csabit saatlerde eri\u015filebilirlik\u201d anla\u015fmas\u0131 yapmalar\u0131 konusunda te\u015fvik edilmektedirler. Alman araba \u00fcreticisi Daimler de, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na e-posta kutular\u0131n\u0131 tatil kipine alma hakk\u0131 tan\u0131makta, e\u011fer e-posta kutusu bu kipteyse e-posta g\u00f6nderene ki\u015finin tatilde oldu\u011funu bildiren bir yan\u0131t d\u00f6nmekte ve e-posta \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n posta kutusundan silinmektedir. Raporda belirtildi\u011fi gibi bu politikalar mobil \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n vah\u015fili\u011fini s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 niteliktedir.<\/p>\n<p>Benzer politikalara sekt\u00f6rel d\u00fczeyde de rastlanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 2006 y\u0131l\u0131nda, telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fcnde yap\u0131lan anla\u015fmayla, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin uzaktan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n hangi zaman aral\u0131klar\u0131nda eri\u015filebilir olaca\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7ermesi konusunda anla\u015fma sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Fransa&#8217;da petrol sekt\u00f6r\u00fcnde yap\u0131lan anla\u015fmada da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcnleri aras\u0131nda en az 11 saat dinlenme hakk\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Ba\u011flant\u0131y\u0131 kesme hakk\u0131 1 Ocak 2017&#8217;de de t\u00fcm Fransa&#8217;da y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. 50 ki\u015finin \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan \u015firketlere mesai sonras\u0131 e-postalar i\u00e7in bir politika belirleme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilmi\u015ftir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7<\/h2>\n<p>Bir\u00e7ok bili\u015fim \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 (\u00f6zellikle yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenler), i\u015fyerine gitmeyi ve yolda vakit kaybetmeyi gereksiz bulur. Bilgisayar ve internet ba\u011flant\u0131s\u0131 olduktan sonra i\u015flerini her yerde ve istedikleri zaman yapabileceklerini ve bunun hem kendileri i\u00e7in hem de i\u015fveren i\u00e7in daha yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. B\u00f6ylece i\u015flerine daha iyi konsantre olabileceklerdir. Hakl\u0131d\u0131rlar; \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 tan\u0131yan bir i\u015fveren de iyi bir programc\u0131n\u0131n veya sistem y\u00f6neticisinin herhangi bir soruna tak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bilgisayar ba\u015f\u0131ndan kalkamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sorunu sonraki mesai zaman\u0131na b\u0131rakmak istemeyece\u011fini bilir. Dolay\u0131s\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma \u015fans\u0131 verilen en \u00e7ok bu tipteki \u00e7al\u0131\u015fanlar ve \u00f6z disiplini y\u00fcksek y\u00f6neticilerdir. Fakat son zamanlarda geli\u015ftirilen teknolojiler \u201ckaytarma\u201d ihtimali olabilecek \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 da hem i\u015fyerinde hem de evden izleyerek performanslar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ebilecek niteliktedir. Bu nedenle, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma daha geni\u015f kesimlere yay\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p>U\/E\u0130TM\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in hem zararl\u0131 hem de yararl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olabilir. Ancak zararlar\u0131n en aza indirilebilmesi i\u00e7in ba\u015fta kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 U\/E\u0130TM olmak \u00fczere, t\u00fcm U\/E\u0130TM bi\u00e7imlerinin yasal olarak d\u00fczenlenmesi gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 U\/E\u0130TM, i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fc uzatarak art\u0131 de\u011feri art\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir ve Frans\u0131z i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n haftal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma saatini U\/E\u0130TM yoluyla uzatmak isteyenlere DUR demesi \u00f6nemli bir kazan\u0131md\u0131r. Ayr\u0131ca U\/E\u0130TM&#8217;nin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 yaln\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve daha da \u00f6rg\u00fcts\u00fczle\u015ftirmek gibi bir sonucun olabilece\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b>Kaynaklar<\/b><\/p>\n<p>Genner, S. (2017). ON\/OFF: Risks and Rewards of the Anytime-Anywhere Internet. vdf Hochschulverlag AG.<\/p>\n<p>ILO-Eurofound (2017), Working anytime, anywhere: The effects on the world of work.<\/p>\n<p>Norris, P. (2001). Digital Divide: Civic Engagement, Information Poverty, and the Internet Worldwide. Cambridge University Press.<\/p>\n<p><b>Notlar:<\/b><\/p>\n<p><b>[1]<\/b> <span style=\"font-size: small;\">Bu yaz\u0131da yer alan istatistiksel bilgiler, ILO ve Eurofound\u2019un (2017) birlikte haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Herhangi bir zaman ve yerde \u00e7al\u0131\u015fma: \u00c7al\u0131\u015fma d\u00fcnyas\u0131 \u00fczerindeki etkileri <\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">ba\u015fl\u0131kl\u0131 ara\u015ft\u0131rma raporundan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ABD\u2019li e\u011fitimci Marc Prensky\u2019nin dijital yerliler ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi, dijital teknolojilerle b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ku\u015fak i\u00e7in bu teknolojilerin olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyay\u0131 hayal etmek zordur. Ancak dijital teknolojileri ya\u015fam\u0131n\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[70],"tags":[202,200,204,203,201,198,199],"class_list":["post-515","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-emek","tag-baglantiyi-kesme-hakki","tag-evden-calisma","tag-fazla-mesai","tag-hiper-baglilik","tag-sendika","tag-telework","tag-uzaktan-calisma"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=515"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":517,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/515\/revisions\/517"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}