{"id":553,"date":"2018-03-22T22:38:46","date_gmt":"2018-03-22T19:38:46","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=553"},"modified":"2022-06-04T13:04:17","modified_gmt":"2022-06-04T10:04:17","slug":"tor-bitcoin-ve-karanlik-ag","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=553","title":{"rendered":"Tor, Bitcoin ve Karanl\u0131k A\u011f"},"content":{"rendered":"<p>Bir zamanlar bir web sitesini ziyaret etmek istedi\u011fimizde web taray\u0131c\u0131m\u0131z\u0131n (Firefox, Chrome, Internet Explorer, Safari vb) adres \u00e7ubu\u011funa gitmek istedi\u011fimiz sitenin adresini (\u00f6rne\u011fin<a href=\"http:\/\/www.lkd.org.tr\/\"> http:\/\/www.lkd.org.tr\/<\/a>) tam tam\u0131na yazard\u0131k. Adres \u00e7ubu\u011funa yaz\u0131lan http veya https web sitesine eri\u015fim protokol\u00fcn\u00fc, www ise alt alan\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Http yerine ba\u015fka bir protokol (\u00f6rne\u011fin ftp), www yerine \u00f6zel bir alt alan ad\u0131 (\u00f6rne\u011fin <a href=\"https:\/\/uye.lkd.org.tr\/\">https:\/\/uye.lkd.org.tr\/<\/a>) da kullan\u0131labilir. lkd.org.tr&#8217;deki tr, alan ad\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;den oldu\u011funu g\u00f6sterir. Adreste org oldu\u011fu i\u00e7in de web sitesinin bir \u00f6rg\u00fcte ait oldu\u011funu anlar\u0131z.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Zamanla http yazmay\u0131 b\u0131rakt\u0131k. Http d\u0131\u015f\u0131nda bir protokol kullan\u0131lmas\u0131 gerekiyorsa onu yaz\u0131yorduk; bu da s\u0131radan internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fcndelik hayatta \u00e7ok az rastlad\u0131\u011f\u0131 bir durumdu. Daha sonra www&#8217;yi yazmamaya ba\u015flad\u0131k. Taray\u0131c\u0131, aksi belirtilmedi\u011fi s\u00fcrece kullan\u0131c\u0131n\u0131n www&#8217;ye gitmek istedi\u011fini varsayabilirdi; sadece lkd.org.tr yazabilirdik. Bunun yan\u0131nda taray\u0131c\u0131lar\u0131n baz\u0131 k\u0131sa yollar\u0131 da vard\u0131. Adres \u00e7ubu\u011funa herhangi bir kelime (\u00f6rne\u011fin yahoo) yazd\u0131ktan sonra ctrl-enter tu\u015flar\u0131na bast\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kelimenin \u00f6n\u00fcne www, sonras\u0131na da com ekleniyordu.<\/p>\n<p>\u015eimdi ise adres \u00e7ubu\u011fu yerine arama alan\u0131na eri\u015fmek istedi\u011fimiz web sitesinin ad\u0131n\u0131 yaz\u0131yoruz: lkd, bilim ve gelecek, facebook gibi. Asl\u0131nda adres \u00e7ubuklar\u0131 da arama motorlar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f bir durumda. Adres \u00e7ubu\u011funa sadece bir kelime veya kelime grubu yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ya arama motoru taraf\u0131ndan hemen istedi\u011fimiz yere y\u00f6nlendiriliyoruz ya da arama sonu\u00e7lar\u0131 listeleniyor. \u00c7o\u011funlukla da ilk sonuca t\u0131kl\u0131yoruz. K\u0131sacas\u0131 art\u0131k adres yazm\u0131yor ve arama motorunun bizi istedi\u011fimiz yere g\u00f6t\u00fcrmesini umuyoruz. Arama motorlar\u0131 da hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratm\u0131yorlar ve her ge\u00e7en g\u00fcn ki\u015fisel verilerimizle g\u00fc\u00e7lenerek daha isabetli sonu\u00e7lar sunuyorlar. \u0130nternet, u\u00e7suz bucaks\u0131z bir enformasyon denizi. Arama motorlar\u0131 da neyi g\u00f6r\u00fcp neyi g\u00f6remeyece\u011fimize karar veren bir merci. Bu nedenle, mahremiyet, unutulma hakk\u0131, yalan haberler gibi g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalarda arama motorlar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak zorunda kal\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Ancak ne Google ne de di\u011fer arama motorlar\u0131 m\u00fckemmel de\u011filler. Web s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen ve de\u011fi\u015fen bir enformasyon y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n arama motorlar\u0131 internetin sadece ufak bir kesiminin bilgisine sahipler. Arama motorlar\u0131 herkese a\u00e7\u0131k web sitelerini s\u00fcrekli tar\u0131yorlar ve toplad\u0131klar\u0131 bilgileri arama dizinlerinde d\u00fczenliyorlar. \u00d6zel arama algoritmalar\u0131yla da kullan\u0131c\u0131lara en uygun sonu\u00e7lar\u0131 listeliyorlar (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in: <a href=\"https:\/\/www.google.com\/search\/howsearchworks\/\">https:\/\/www.google.com\/search\/howsearchworks\/<\/a>). Bu algoritmalar, ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olurlarsa olsunlar son tahlilde tarayabildikleri web siteleri ve dizinlerindeki bilgilerle s\u0131n\u0131rl\u0131. Webin arama motorlar\u0131n\u0131n dizinlerinde yer almayan bu b\u00f6lgeleri derin web (deep web) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Derin web terimini ilk kez kullanan Bergman&#8217;a (2001) g\u00f6re bunun temel nedeni webdeki enformasyonun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n dinamik olarak olu\u015fturulmas\u0131 ve standart arama motorlar\u0131n\u0131n tarama s\u00fcrecinde bu i\u00e7eri\u011fin tespit edilememesiydi. Bergman (2001) arama motorlar\u0131n\u0131n webin sadece y\u00fczeyindeki bilgilere eri\u015febildi\u011fini (bkz. Resim 1) ama derinlerde \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131n oldu\u011funu (bkz. Resim 2) savunuyordu. Bergman (2001) makalesini yazd\u0131\u011f\u0131 zaman Google bug\u00fcnk\u00fc kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildi. Arama algoritmas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 Google&#8217;\u0131 arama motoru piyasas\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. Ayr\u0131ca \u00e7e\u015fitli kaynaklardan (en ba\u015fta Android telefonlar ve Chrome taray\u0131c\u0131lardan) gelen verilerle hem kullan\u0131c\u0131lar\u0131 daha yak\u0131ndan tan\u0131d\u0131 hem de web aramalar\u0131ndaki kapsama alan\u0131n\u0131 geni\u015fletti. Fakat Bergman&#8217;\u0131n (2001) ortaya att\u0131\u011f\u0131 derin web terimi ge\u00e7erlili\u011fini kaybetmedi: Tam tersine webde arama motorlar\u0131n\u0131n eri\u015femedi\u011fi b\u00f6lgeler daha da artt\u0131. \u00d6rne\u011fin, kamu kurumlar\u0131n\u0131n veritabanlar\u0131na veya k\u00fct\u00fcphanelere eri\u015fimde bir k\u0131s\u0131tlama olmamas\u0131na ra\u011fmen arama motorlar\u0131 bu sitelerdeki i\u00e7eri\u011fi dizinlerinde tutmazlar. Resmi gazetede (<a href=\"http:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/\">http:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/<\/a>) ara\u015ft\u0131rma yapmak veya ODT\u00dc K\u00fct\u00fcphanesi&#8217;nde (<a href=\"http:\/\/library.metu.edu.tr\/\">http:\/\/library.metu.edu.tr\/<\/a>) bir kitap aramak i\u00e7in do\u011frudan ilgili web sitesine gitmek gerekir. Baz\u0131 web siteleri \u00f6zellikle arama motorlar\u0131n\u0131n dizinlerinde yer almak istemedikleri i\u00e7in arama motorlar\u0131n\u0131n otomatik taramas\u0131n\u0131 engelleyebilir. Web sitesinin i\u00e7eri\u011fi kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 ve parolayla k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n<figure id=\"attachment_554\" aria-describedby=\"caption-attachment-554\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/surface_web.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-554\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/surface_web-300x43.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"43\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/surface_web-300x43.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/surface_web.png 477w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-554\" class=\"wp-caption-text\">Resim 1: Y\u00fczeydeki Web<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_555\" aria-describedby=\"caption-attachment-555\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/deepWeb.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-555\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/deepWeb-300x234.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"234\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/deepWeb-300x234.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/deepWeb.png 430w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-555\" class=\"wp-caption-text\">Resim 2: Derin Web<\/figcaption><\/figure>\n<p>BrightPlanet (2013), g\u00fcn\u00fcm\u00fczde arama ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini, arama motorlar\u0131n\u0131n &#8220;Burger King saat ka\u00e7a kadar a\u00e7\u0131k?&#8221; sorusuna kolayca yan\u0131t verebilmesine kar\u015f\u0131n \u015firketlerin ve kurulu\u015flar\u0131n daha zor sorular\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir:<\/p>\n<ul>\n<li>Kimler internetten \u00fcr\u00fcnlerimin sahtelerini sat\u0131yor?<\/li>\n<li>Ge\u00e7en ay hangi yeni meme kanseri ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yay\u0131nland\u0131? \u0130nsanlar bu konuda ne diyorlar?<\/li>\n<li>Deneysel ilac\u0131m hakk\u0131nda klinik deneme hastalar\u0131 ne diyor?<\/li>\n<li>Bug\u00fcn rakibimin web sitesinde hangi yeni bilgiler yay\u0131nland\u0131?<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu gibi gereksinimleri kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla geleneksel arama motorlar\u0131ndan farkl\u0131 y\u00f6ntemler kullanan, webin daha derinlerindeki enformasyonu bulup \u00e7\u0131karabilen teknolojiler geli\u015ftirilmektedir. K\u0131sacas\u0131 derin web, bir\u00e7ok haberde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi karanl\u0131k ili\u015fkilerle dolu bir yer de\u011fildir. Sadece webin arama sonu\u00e7lar\u0131nda \u00e7\u0131kmayan ama \u00e7o\u011funlukla s\u0131radan ve yasal i\u00e7eri\u011fe sahip olan b\u00f6lgesidir. Anlat\u0131lan karanl\u0131k hikayeler ise derin webin i\u00e7inde yer alan karanl\u0131k a\u011fdaki (dark net) web siteleri ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k a\u011f ilk kez 1970&#8217;lerde g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. G\u00fcvenlik gerek\u00e7esiyle, daha sonra \u0130nternet&#8217;e evrilecek olan ARPANET&#8217;ten farkl\u0131 bir a\u011f\u0131n tasarlanmas\u0131 hedeflenmi\u015ftir. Bu karanl\u0131k a\u011fda yer alan bilgisayarlar, ARPANET&#8217;ten veri \u00e7ekebilecek ama a\u011f listelerinde bulunmayacak ve buradan gelebilecek s\u0131nama (ping) mesajlar\u0131na ve di\u011fer soru\u015fturmalara yan\u0131t vermeyecektir. Karanl\u0131k a\u011fdaki karanl\u0131\u011f\u0131n insanlar\u0131n i\u00e7erisinde ne oldu\u011funu bilmedikleri sistem veya cihazlar\u0131 ifade etmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 kara kutuyla ili\u015fkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir (<a href=\"https:\/\/web.archive.org\/web\/20150325025545\/http:\/\/darknet.se\/about-darknet\/\">https:\/\/web.archive.org\/web\/20150325025545\/http:\/\/darknet.se\/about-darknet\/<\/a>). Daha sonra Microsoft&#8217;tan Peter Biddle, Paul England, Marcus Peinado, ve Bryan Willman&#8217;\u0131n (2002) yazd\u0131\u011f\u0131 Karanl\u0131k A\u011f ve \u0130\u00e7erik Koruman\u0131n Gelece\u011fi ba\u015fl\u0131kl\u0131 makale, karanl\u0131k a\u011f teriminin kamuoyunca kabul\u00fcn\u00fc sa\u011flar.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k a\u011fdaki web siteleri, derin webin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Onun gibi arama motorlar\u0131n\u0131n dizinlerinde yer almaz. Ama haberlerde anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi i\u00e7inde sadece korkun\u00e7 \u015feylerin oldu\u011fu bir yer de\u011fildir. Karanl\u0131k a\u011f, tek bir tane de de\u011fildir. Ayr\u0131ca karanl\u0131k web siteleri gizli de\u011fildir, kamuya a\u00e7\u0131k web siteleridir. Gizli olan, karanl\u0131k a\u011fdaki web sitelerinin IP adresleri ve kimler taraf\u0131ndan i\u015fletildikleridir. Abonelerin her hareketini izleyebilen \u0130SS&#8217;ler (\u0130nternet Servis Sa\u011flay\u0131c\u0131lar) karanl\u0131k a\u011fdaki trafi\u011fi izleyemezler. Web sitesi sahipleri, sitesine eri\u015fen kullan\u0131c\u0131lar\u0131n IP adresini bilemez. Kullan\u0131c\u0131lar, web sitelerinin fiziksel olarak nereden sunuldu\u011funu bilemezler.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k a\u011fda yer alan sitelere normal web taray\u0131c\u0131larla eri\u015filmez; \u00f6zel yaz\u0131l\u0131mlara gerek vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin <a href=\"http:\/\/3g2upl4pq6kufc4m.onion\/\">http:\/\/3g2upl4pq6kufc4m.onion\/<\/a> adresini normal bir web taray\u0131c\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda herhangi bir site bulunamayacakt\u0131r. Adresi Tor taray\u0131c\u0131s\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ise DuckDuckGo (<a href=\"https:\/\/duckduckgo.com\/\">https:\/\/duckduckgo.com\/<\/a>) arama motoru a\u00e7\u0131lacakt\u0131r. Karanl\u0131k a\u011fa ula\u015fmak i\u00e7in Tor d\u0131\u015f\u0131nda Freenet, I2P (Invisible Internet Project), Zeronet gibi farkl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar da kullan\u0131labilir. Ama Tor, kurulum ve kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle daha yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k a\u011f, yasalar\u0131n eri\u015femedi\u011fi bir yer de\u011fildir. Europol ve FBI buralardaki yasad\u0131\u015f\u0131 faaliyetlere kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck operasyonlar d\u00fczenlemi\u015ftir (<a href=\"https:\/\/www.wired.com\/2014\/11\/operation-onymous-dark-web-arrests\/\">https:\/\/www.wired.com\/2014\/11\/operation-onymous-dark-web-arrests\/<\/a>). Karanl\u0131k a\u011f, uyu\u015fturucu ticareti gibi kullan\u0131mlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda gazetecilik faaliyetleri ve siyasi \u00f6rg\u00fctlenmeler i\u00e7in de kullan\u0131labilmektedir. Ayr\u0131ca Tor&#8217;u sadece mahremiyet kayg\u0131s\u0131yla kullanan \u00e7ok say\u0131da insan da vard\u0131r.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k a\u011f, ilk bak\u0131\u015fta enformasyonun s\u0131n\u0131rs\u0131zca payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, hen\u00fcz ticarile\u015fmedi\u011fi ve h\u00fck\u00fcmetlerin m\u00fcdahalesinin zay\u0131f oldu\u011fu internetin ilk g\u00fcnlerine bir d\u00f6n\u00fc\u015f olarak g\u00f6r\u00fcnmektedir. Fakat 2008&#8217;den sonra ba\u015fta Bitcoin olmak \u00fczere kripto paralar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 karanl\u0131k a\u011f\u0131 yasad\u0131\u015f\u0131 ticaretin de mekan\u0131 haline getirmi\u015ftir. Tor gibi anonimle\u015ftiriciler ve Bitcoin gibi kripto paralar bir araya geldi\u011finde, suikast piyasas\u0131 gibi &#8220;yenilik\u00e7i&#8221; su\u00e7lar da su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Suikast piyasas\u0131na kat\u0131l\u0131m d\u00f6rt ad\u0131mdan olu\u015fmaktad\u0131r: Listeye bir isim eklenir, eklenen isim ad\u0131na bir para konur, insanlar para yat\u0131rarak listeye eklenen ismin \u00f6l\u00fcm tarihini tahmin etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, do\u011fru tahmin eden ki\u015fi t\u00fcm paray\u0131 al\u0131r. Bir insan\u0131n ne zaman \u00f6lece\u011fini tahmin etmek zordur, ama sitede yazd\u0131\u011f\u0131 gibi insanlar kendi tahminlerinin do\u011fru olmas\u0131n\u0131 da sa\u011flayabilirler (Bartlett, 2015)! Bu fikir, 1990&#8217;l\u0131 y\u0131llarda, siberalan\u0131n ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, anonimli\u011fi ve mahremiyeti nas\u0131l g\u00fcvence alt\u0131na alabilece\u011fini tart\u0131\u015fan ve kendilerini siberpunk olarak adland\u0131ran radikal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fclerin kurdu\u011fu bir e-posta listesinde ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc daha sonra Suikast Politikas\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makalede sunan Jim Bell (1997), bunun sadece bir kumar oldu\u011funu, insanlar birine ger\u00e7ekten \u00e7ok \u00f6fkelenmi\u015flerse ortaya para koyarak ki\u015finin ne zaman \u00f6lece\u011fini tahmin edece\u011fini, paran\u0131n artmas\u0131n\u0131n da hedefteki ki\u015finin ne zaman \u00f6lece\u011fini belirleme (yani bahsi kazanma!) iste\u011fini art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Normal \u015fartlarda, hedefteki ki\u015finin \u00f6lmesi durumunda g\u00f6zler do\u011fal olarak do\u011fru tahminde bulunan ki\u015fiye \u00e7evrilecektir. Fakat bahse kat\u0131lan ki\u015filerin bahse kat\u0131l\u0131m bilgileri ve kazan\u0131lan \u00f6d\u00fcl \u015fifrelenmi\u015f oldu\u011funda polis, bir suikast varsa bile ger\u00e7ek su\u00e7luyu kesin olarak tespit edemeyecektir. Bell (1997), suikast piyasas\u0131n\u0131n yarataca\u011f\u0131 bask\u0131 sayesinde y\u00f6neticilerin daha dikkatli davranaca\u011f\u0131na, hatta Lenin, Stalin, Hitler, Mussolini, Tojo, Kim Il Sung, Ho Chi Minh, Ayetullah Humeyni, Saddam H\u00fcseyin, Muammer Kaddafi gibi bir\u00e7ok insan\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile tarihin seyrinin de\u011fi\u015fece\u011fine inanmaktad\u0131r. Bell (1997) bunlar\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131nda ne Tor gibi anonimle\u015ftiriciler ne de onlar\u0131 tamamlayan kripto paralar vard\u0131r. 2013 y\u0131l\u0131nda ise bu fikri ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in gerekli iki \u00f6n ko\u015ful haz\u0131rd\u0131r: Tor ve Bitcoin. (<a href=\"https:\/\/www.forbes.com\/sites\/andygreenberg\/2013\/11\/18\/meet-the-assassination-market-creator-whos-crowdfunding-murder-with-bitcoins\/#2c5e10003d9b\">https:\/\/www.forbes.com\/sites\/andygreenberg\/2013\/11\/18\/meet-the-assassination-market-creator-whos-crowdfunding-murder-with-bitcoins\/#2c5e10003d9b<\/a>)<\/p>\n<p>Elbette ki suikast piyasas\u0131 \u00e7ok u\u00e7 bir \u00f6rnek. Ama karanl\u0131k a\u011f\u0131n iki temel bile\u015feni, Tor ve Bitcoin&#8217;in ne gibi yenilik\u00e7i (!) fikirler ortaya \u00e7\u0131karabilece\u011fini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli.<\/p>\n<h2>Karanl\u0131k A\u011fa A\u00e7\u0131lan Kap\u0131: Tor<\/h2>\n<p>Tor, karanl\u0131k a\u011fa girmek i\u00e7in kullan\u0131lan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. T\u00fcm masa\u00fcst\u00fc i\u015fletim sistemleri i\u00e7in <a href=\"https:\/\/www.torproject.org\/download\/download-easy.html.en\">https:\/\/www.torproject.org\/download\/download-easy.html.en<\/a> adresinden indirilip kullan\u0131labilir. Android telefonlarda Orbot ve Orfox, Apple i\u00e7inse Onion Browser kurulabilir. Karanl\u0131k taraftaki web sitelerine eri\u015fmek i\u00e7in kullan\u0131lan web taray\u0131c\u0131s\u0131 asl\u0131nda Mozilla Firefox&#8217;un Tor a\u011f\u0131na uyarlanm\u0131\u015f halidir. Google Chrome ve Mozilla Firefox&#8217;un da Tor a\u011f\u0131na eri\u015fim eklentileri vard\u0131r.<\/p>\n<p>Tor&#8217;un tarih\u00e7esi \u0130nternet&#8217;inkine benzemektedir. Tor da yine askeri ama\u00e7l\u0131 bir proje olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 1990&#8217;lar\u0131n ortalar\u0131nda ABD Deniz Kuvvetleri Ara\u015ft\u0131rma Laboratuvar\u0131&#8217;ndan David Goldschlag, Michael Reed ve Paul Syverson istihbarat ileti\u015fimini daha g\u00fcvenli hale getirmek i\u00e7in Onion (so\u011fan) y\u00f6nlendirme \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlarken proje 1990&#8217;lar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru DARPA&#8217;ya (ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u0130leri Ara\u015ft\u0131rma Projeleri Ajans\u0131) aktar\u0131l\u0131r. 20 Eyl\u00fcl 2002&#8217;de Goldschlag, Reed ve Syverson, Tor (The Onion Routing) ad\u0131n\u0131 verdikleri yaz\u0131l\u0131m\u0131n alfa s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc yay\u0131mlar. Sonraki y\u0131l da Tor&#8217;un kamuya a\u00e7\u0131k ilk s\u00fcr\u00fcm\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>2006 y\u0131l\u0131nda Mathewson, Dingledine ve di\u011ferleri Tor Projesi\u2019ni (Tor Project) ba\u015flat\u0131r. Proje art\u0131k kar amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015f taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Projenin ilk sponsorlar\u0131 aras\u0131nda Internews, Google, Cambridge \u00dcniversitesi ve ABD Uluslararas\u0131 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k B\u00fcrosu vard\u0131r. Proje, \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc&#8217;nden para yard\u0131m\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Ama daha ilginci Tor, ABD H\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan da finansal olarak desteklenmektedir.<\/p>\n<p>Tor denilince hem bir yaz\u0131l\u0131m hem de d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki bilgisayarlardan olu\u015fan bir a\u011f anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Tor, \u0130nternet trafi\u011finizin hedefini ve kayna\u011f\u0131n\u0131 saklayabilmektedir. Yaln\u0131z \u0130SS&#8217;ler de\u011fil, eri\u015filen web siteleri de kullan\u0131c\u0131lar\u0131n IP adreslerini bilebilir ve daha \u00f6nemlisi IP adresi, ki\u015finin fiziksel adresi hakk\u0131nda ipucu verebilir. Tor&#8217;la hem \u0130SS&#8217;lerin hem de ziyaret edilen web sitelerinin g\u00f6zetimi engellenebilmektedir. Bunun yan\u0131nda Tor, bir\u00e7ok aktivist taraf\u0131ndan \u0130SS&#8217;lerin eri\u015fim k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131 a\u015fmak i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Tor, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi \u00e7ok say\u0131da katmandan olu\u015fan bir so\u011fana benzemektedir. G\u00f6nderilen veri, hedefe ula\u015fana kadar her bir katmandan \u015fifrelenerek bir sonrakine ge\u00e7er. Tor a\u011f\u0131nda, bir noktan di\u011ferine eri\u015fmek i\u00e7in dolamba\u00e7l\u0131 bir yol izlenir. Fiziksel takipte oldu\u011fu gibi bir yandan takip eden ki\u015finin i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 dolayl\u0131 bir g\u00fczergah izlenir, di\u011fer yandan yolda iz b\u0131rakmamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Kullan\u0131c\u0131 bilgisayar\u0131n\u0131n hedefteki web sitelerine giderken izledi\u011fi yol rastgele ve de\u011fi\u015fkendir.<\/p>\n<p>Alice\u2019in Bob adl\u0131 bir kullan\u0131c\u0131yla ya da web sitesi ile ileti\u015fime ge\u00e7mek istedi\u011fini varsayal\u0131m. Alice\u2019in do\u011frudan Bob\u2019a eri\u015fmesi durumunda, trafik analiziyle ileti\u015fimin takibi olanakl\u0131d\u0131r. Alice\u2019in kulland\u0131\u011f\u0131 Tor istemcisi ilk ad\u0131mda Dave adl\u0131 Tor rehberinden kullanabilece\u011fi Tor sunucular\u0131n\u0131n listesini al\u0131r (Bkz. Resim 3). Daha sonra aktif sunucular aras\u0131ndan rastgele yapt\u0131\u011f\u0131 bir se\u00e7imle kendine bir g\u00fczergah olu\u015fturur. Yukar\u0131daki so\u011fan benzetmesinde de belirtildi\u011fi gibi bir katmandan di\u011ferine ge\u00e7erken, kullan\u0131lan katman sadece bir \u00f6nceki ve bir sonraki ziyaret noktas\u0131n\u0131 bilmektedir; rotan\u0131n tamam\u0131n\u0131 de\u011fil (bkz. Resim 4). Ayr\u0131ca bu rota yakla\u015f\u0131k on dakikada bir yeniden olu\u015fturulmaktad\u0131r (bkz. Resim 5). Bunun dolamba\u00e7l\u0131 yol sonucunda Tor ister istemez di\u011fer taray\u0131c\u0131lara g\u00f6re daha yava\u015f olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca standart Tor kullan\u0131m\u0131nda trafi\u011fin anonim olmas\u0131, kullan\u0131c\u0131n\u0131n Tor a\u011f\u0131na eri\u015fti\u011fini gizlemez. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n Tor a\u011f\u0131na eri\u015fti\u011fi \u0130SS taraf\u0131ndan bilinebilir ve engellenebilir. Bunu a\u015fmak i\u00e7in de Tor kullan\u0131l\u0131rken yaz\u0131l\u0131m\u0131n ayarlar\u0131nda yer alan k\u00f6pr\u00fclerden yararlan\u0131labilir.<\/p>\n<figure id=\"attachment_556\" aria-describedby=\"caption-attachment-556\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-556\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor1-300x191.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"191\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor1-300x191.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor1.png 508w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-556\" class=\"wp-caption-text\">Resim 3<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_557\" aria-describedby=\"caption-attachment-557\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-557\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor2-300x191.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"191\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor2-300x191.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor2.png 508w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-557\" class=\"wp-caption-text\">Resim 4<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_558\" aria-describedby=\"caption-attachment-558\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-558\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor3-300x191.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"191\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor3-300x191.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/tor3.png 508w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-558\" class=\"wp-caption-text\">Resim 5<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tor, ABD Deniz Kuvvetleri taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan ve ABD H\u00fck\u00fcmeti&#8217;nden maddi destek alan bir projedir. Bu da ister istemez insanlar\u0131 ku\u015fkuland\u0131rmaktad\u0131r. Tor, sans\u00fcr\u00fcn yo\u011fun oldu\u011fu \u00fclkelerde insanlara \u00f6zg\u00fcr eri\u015fim hakk\u0131 sa\u011flayan bir ara\u00e7t\u0131r. H\u00fck\u00fcmetin de bunu destekledi\u011fi iddia edilmektedir. A\u00e7\u0131klama ku\u015fkular\u0131 gidermese de Tor&#8217;da hen\u00fcz bir arka kap\u0131 tespit edilememi\u015ftir ve Tor&#8217;un kaynak koduna eri\u015filebildi\u011fi i\u00e7in yaz\u0131l\u0131ma kimsenin g\u00f6remeyece\u011fi bir arka kap\u0131 eklenememektedir. Buna kar\u015f\u0131n kullan\u0131c\u0131n\u0131n kendi dikkatsizli\u011fi ve kulland\u0131\u011f\u0131 Tor yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00fcncel tutmamalar\u0131 anonimli\u011fini ortadan kald\u0131rabilir. Kullan\u0131c\u0131lar \u00f6zellikle Tor a\u011f\u0131nda torrent kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 uyar\u0131lmaktad\u0131r. Bu hem gizlemek istedikleri IP adreslerini if\u015fa edecek hem de bunun i\u00e7in tasarlanmam\u0131\u015f Tor a\u011f\u0131n\u0131 yava\u015flatacakt\u0131r. Bir di\u011fer \u00f6nemli uyar\u0131 da taray\u0131c\u0131da JavaScript, Adobe Flash, VBScript, QuickTime, Java, ActiveX vb \u00f6zelliklerin aktif olmamas\u0131 ve benzer eklentilerin kurulmamas\u0131d\u0131r. Bu eklentilerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 programlar yard\u0131m\u0131yla kullan\u0131c\u0131lar\u0131n IP adresleri tespit edilebilmektedir. Ayr\u0131ca PDF ve DOC dosyalar\u0131n\u0131n da indirilmemesi, e\u011fer indirilmesi gerekiyorsa da bu dosyalar\u0131n internet ba\u011flant\u0131s\u0131 olmayan ba\u015fka bir bilgisayardan a\u00e7\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n<p>Tor, mahremiyet kayg\u0131s\u0131 ve sans\u00fcr\u00fc a\u015fmak i\u00e7in yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Fakat Tor&#8217;un trafi\u011fi anonimle\u015ftirme \u00f6zelli\u011fi karanl\u0131k a\u011fda yer alan web sitelerine eri\u015febilme olana\u011f\u0131 da sa\u011flamaktad\u0131r. Bu web siteleri kamuya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ama eri\u015fim i\u00e7in Tor gibi yaz\u0131l\u0131mlar kullanmak ve sitenin adresini bilmek gerekir. Buralarda pornodan uyu\u015fturucuya, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irdi\u011fi gizli bilgilerden (kredi kart\u0131 bilgileri dahil) silaha kadar normal web sitelerinden sat\u0131lamayacak \u015feyler al\u0131n\u0131p sat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k a\u011f\u0131n ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tam olarak bilinmese de ilk web siteleri 2004 y\u0131l\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Karanl\u0131k a\u011fda yer alan web sitelerinin adresleri <a href=\"http:\/\/7jguhsfwruviatqe.onion\">http:\/\/7jguhsfwruviatqe.onion<\/a> gibi yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda belirtti\u011fim adresleme y\u00f6ntemine uymayan, ak\u0131lda kalmas\u0131 zor adreslerdir. Baz\u0131 karanl\u0131k web sitelerine Tor men\u00fcs\u00fcnde yer alan Gizli Wiki (Hidden Wiki) sayfas\u0131ndan eri\u015filebilir. Baz\u0131 adresler, internetteki web sitelerinde ve forumlarda duyurulmaktad\u0131r. Ancak karanl\u0131k a\u011fdaki web siteleri 7X24 aktif de\u011fildir. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n arada bir a\u00e7\u0131l\u0131p, bir s\u00fcre sonra kapand\u0131\u011f\u0131, sonra tekrar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n<p>Tor ile web sitesi sahiplerinin ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n IP bilgileri saklanmaktad\u0131r. Ama karanl\u0131k a\u011f piyasalar\u0131n\u0131n olu\u015fumu i\u00e7in kripto paralar\u0131 beklemek gerekecektir.<\/p>\n<h2>Bitcoin ile Anonim Para Transferleri<\/h2>\n<p>1 Kas\u0131m 2008&#8217;de takma ismi Satoshi Nakamoto olan biri metzdowd.com\u2019daki kriptografi listesine &#8216;Bitcoin: Denkler Aras\u0131 Nakit Para Sistemi&#8217; (Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System) ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale g\u00f6nderir (<a href=\"https:\/\/bitcoin.org\/bitcoin.pdf\">https:\/\/bitcoin.org\/bitcoin.pdf<\/a>). Makalede, Bitcoin&#8217;in temelde nas\u0131l bir sistem olaca\u011f\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. 2009&#8217;un Ocak ay\u0131nda, &#8216;yarat\u0131l\u0131\u015f&#8217; bloku olarak bilinen Bitcoin Blokzinciri&#8217;nin ilk bloku \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, Bitcoin yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n 0,1 versiyonu da kaynak koduyla birlikte da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Kod incelendi\u011finde, kodun arkas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teorik bilgi g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. Ancak programc\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde yaz\u0131l\u0131m\u0131n programc\u0131l\u0131k tecr\u00fcbesi zay\u0131f bir ki\u015fi ya da tak\u0131m taraf\u0131ndan kodland\u0131\u011f\u0131 izlenimi olu\u015fmaktad\u0131r. ilk Bitcoin i\u015flemi (transaction) 12 Ocak 2009&#8217;da, Satoshi Nakamoto&#8217;dan Hal Finney&#8217;e para transferi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olur.<\/p>\n<p>Muhtemelen Bitcoin, insanlar karanl\u0131k a\u011fda, karanl\u0131k ticari faaliyetler y\u00fcr\u00fcts\u00fcn diye geli\u015ftirilmemi\u015ftir. \u0130nsanlar Bitcoin&#8217;i elektronik para transferinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu durumlarda, ola\u011fan ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in kullanabilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011fer para sistemleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fitli avantajlar sa\u011flamaktad\u0131r. Bu avantajlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, Bitcoin&#8217;in merkezi bir otorite olmaks\u0131z\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 vard\u0131r. Bitcoin transferi i\u00e7in bir yere para \u00f6deme zorunlulu\u011fu yoktur. D\u00fcnyadaki herhangi bir Bitcoin adresine, alt veya \u00fcst para limiti olmaks\u0131z\u0131n, hemen ve \u00fccretsiz olarak para g\u00f6nderilebilir. Dolay\u0131s\u0131yla insanlar\u0131n harcamalar\u0131 takip eden, m\u00fc\u015fterilerinin ki\u015fisel bilgilerini b\u00fcy\u00fck veri merkezlerinde toplayan bir banka da yoktur.<\/p>\n<p>Bir al\u0131\u015fveri\u015fte Bitcoin kullan\u0131m\u0131 ilk kez 2010 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. ABD&#8217;de, Laszlo Hanyecz adl\u0131 yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisi 10.000 XBT (ISO\u2019ya g\u00f6re Bitcoin&#8217;in sembol\u00fc. BTC de kullan\u0131l\u0131yor.) kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda iki pizza \u0131smarlayarak tarihe ge\u00e7mi\u015ftir (10.000 XBT o zaman 40 dolarken \u015fimdi 160 milyon dolardan fazlad\u0131r <a href=\"http:\/\/uk.businessinsider.com\/bitcoin-pizza-10000-100-million-2017-11\">http:\/\/uk.businessinsider.com\/bitcoin-pizza-10000-100-million-2017-11<\/a>). 2013&#8217;\u00fcn Ocak ay\u0131nda ise Elon Musk&#8217;\u0131n yakla\u015f\u0131k 103.000 dolar de\u011ferindeki Tesla Model S elektrikli arabalar\u0131ndan biri Bitcoin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in Merkez Bankas\u0131, finansal kurulu\u015flar\u0131n Bitcoin&#8217;le i\u015flem yapmas\u0131n\u0131 yasaklarken Bitcoin, Bat\u0131&#8217;da h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131r. Mart 2014&#8217;te Birle\u015fik Krall\u0131k vergi b\u00fcrosu, i\u015flemlerde Bitcoin kullan\u0131labilece\u011fini duyurur. 2014&#8217;\u00fcn Temmuz ay\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bilgisayar \u00fcreticilerinden Dell, Bitcoin ile sat\u0131\u015f yapmaya ba\u015flar. Ayn\u0131 y\u0131l Eyl\u00fcl&#8217;de Paypal de Bitcoin kabul etmeye ba\u015flarken Aral\u0131k&#8217;ta da Microsoft baz\u0131 \u00e7evrimi\u00e7i sat\u0131\u015flarda Bitcoin kabul edece\u011fini duyurur (Tepper, 2015).<\/p>\n<p>Bitcoin a\u015fa\u011f\u0131daki grafikten (bkz. Resim 6) de g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi \u00f6zellikle 2017&#8217;nin ba\u015f\u0131ndan itibaren ola\u011fan\u00fcst\u00fc de\u011ferlenmi\u015ftir. Bu nedenle Bitcoin b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7 sa\u011flayan bir yat\u0131r\u0131m arac\u0131 olarak da g\u00f6r\u00fclmektedir. Bitcoin&#8217;in yat\u0131r\u0131m arac\u0131 olarak gelece\u011fi hakk\u0131nda yorum yapamayaca\u011f\u0131m. Ama Bitcoin&#8217;in yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n karanl\u0131k a\u011fdaki al\u0131\u015fveri\u015fleri destekledi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Nitekim karanl\u0131k ticaretten elde edilen paralar\u0131n daha yayg\u0131n para birimlerine \u00e7evrilmesi kolayla\u015fmaktad\u0131r. Bitcoin&#8217;in karanl\u0131k a\u011f i\u00e7in neden gerekli bir ko\u015ful oldu\u011funu anlayabilmek i\u00e7in Bitcoin&#8217;in i\u015fleyi\u015fine bakmakta fayda var.<\/p>\n<figure id=\"attachment_559\" aria-describedby=\"caption-attachment-559\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin-Usd.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-559\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin-Usd-300x172.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"172\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin-Usd-300x172.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin-Usd.png 623w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-559\" class=\"wp-caption-text\">Resim 6: Bitcoin-Dolar Kuru<\/figcaption><\/figure>\n<p>Bitcoin, genellikle dijital olarak bilgisayarlarda saklan\u0131r ve elektronik olarak transfer edilir. Pek pratik say\u0131lmasa da dijital paray\u0131, ka\u011f\u0131t \u00fczerine yazarak saklamak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ama transfer mutlaka elektronik olmal\u0131d\u0131r. Tepper (2015), Bitcoin&#8217;i \u00e7ek kullan\u0131m\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. Ali, Can\u2019a 100 TL&#8217;lik bir \u00e7ek yazd\u0131\u011f\u0131nda Can uygun bir zamanda bankaya gider ve \u00e7ekte yazan paray\u0131 bankadan \u00e7eker. Can, Ali\u2019nin belirtti\u011fi miktar\u0131n \u00fczerinde bir para \u00e7ekemez ya da \u00e7eki \u00e7alan biri, onun yerine bankadan para \u00e7ekemez. Ayr\u0131ca Ali&#8217;nin \u00e7ek defteri \u00e7al\u0131n\u0131rsa onun imzas\u0131 olmadan \u00e7ek de yaz\u0131lamayacakt\u0131r. Teoride g\u00fczel bir sistem olsa da imzan\u0131n taklit edilebilirli\u011fi bir yana Ali&#8217;nin bankadaki paras\u0131n\u0131n 100 milyon TL&#8217;den az olma ihtimali pratikte \u00e7e\u015fitli zorluklar yaratmaktad\u0131r. Daha \u00f6nemlisi, taraflar aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir taraf\u0131n, bankan\u0131n, g\u00f6zetiminde ger\u00e7ekle\u015fmek zorundad\u0131r.<\/p>\n<p>Bitcoin\u2019le taraflar aras\u0131ndaki ili\u015fkide merkezi konumda bulunan bankan\u0131n rol\u00fc gereksizle\u015fmektedir. \u00d6zellikle asimetrik anahtarlama ve blokzinciri (blockchain) teknolojileriyle g\u00fcven ili\u015fkisi merkezi bir otoriteye gerek kalmadan kurulabilmektedir. Asimetrik anahtarlama e-posta g\u00fcvenli\u011finde de yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Diyelim ki Ali, Can&#8217;a gizli bir e-posta g\u00f6ndermek istiyor. Gizlilik sadece ikisinin anlayabilece\u011fi bir \u015fifrelemeyle sa\u011flanabilir. B\u00f6ylece ayn\u0131 kilidi a\u00e7an tek bir anahtar olacak ve her iki taraf da bu anahtar\u0131n bilgisine sahip olacakt\u0131r. Ancak taraflar\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a bu y\u00f6ntem uygulanabilir olmayacakt\u0131r. Bu nedenle Bitcoin, taraflar aras\u0131ndaki g\u00fcven ili\u015fkisini kurarken asimetrik anahtarlamadan yararlan\u0131r. Ki\u015filerin bir \u00f6zel, bir de a\u00e7\u0131k anahtarlar\u0131 bulunur. \u00d6zel anahtarlar\u0131n\u0131 kimseyle payla\u015fmamalar\u0131 gerekmektedir. Ali, Can&#8217;a \u015fifrelenmi\u015f bir e-posta g\u00f6ndermek istedi\u011finde bunu Can&#8217;\u0131n a\u00e7\u0131k anahtar\u0131n\u0131 kullanarak \u015fifreler. B\u00f6ylece yaln\u0131zca ayn\u0131 a\u00e7\u0131k anahtar\u0131n \u00f6zel e\u015fine sahip olan biri e-postan\u0131n \u015fifresini \u00e7\u00f6z\u00fcp okuyabilecektir. Ali e-postay\u0131 kendi \u00f6zel anahtar\u0131 ile imzalad\u0131\u011f\u0131nda ise Can e-posta&#8217;n\u0131n Ali&#8217;den geldi\u011finden emin olacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla asimetrik anahtarlama hem bir mesaj\u0131n belirli bir ki\u015fi taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fini do\u011frulayabilir hem de i\u00e7eri\u011fi \u015fifreleyebilir. Bitcoin\u2019de para transferleri ise k\u0131saca a\u015fa\u011f\u0131daki gibi ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n<p>1- Can daha sonra \u00f6zel anahtar\u0131 ile a\u00e7abilece\u011fi bir Bitcoin adresi (a\u00e7\u0131k anahtar) al\u0131r ve Ali&#8217;ye g\u00f6nderir.<\/p>\n<p>2- Ali, Can&#8217;\u0131n adresine 100 XBT g\u00f6ndermek i\u00e7in bir i\u015flem ba\u015flat\u0131r.<\/p>\n<p>3- Ali, kendi \u00f6zel anahtar\u0131 ile i\u015flemi imzalar; Bitcoin a\u011f\u0131 i\u015flemi do\u011frular ve para Ali&#8217;nin hesab\u0131ndan \u00e7\u0131karak Can&#8217;\u0131n hesab\u0131na aktar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>4- 100 XBT, Can&#8217;\u0131n hesab\u0131yla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Ama paray\u0131 kullanabilmek i\u00e7in Can&#8217;\u0131n \u00f6zel anahtar\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n<p>Bitcoin i\u015flemi yapabilmek i\u00e7in \u00f6nce bir sanal c\u00fczdan olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Daha sonra genellikle her para al\u0131naca\u011f\u0131nda yeni bir adres olu\u015fturulur. Adresler \u00e7o\u011funlukla 26-35 karakterden olu\u015fur ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in 0 rakam\u0131n\u0131, o, l ve I harflerini i\u00e7ermez. Bu adreslerin (yani a\u00e7\u0131k anahtarlar\u0131n) 5 ile ba\u015flayan ve 51 karakterden olu\u015fan \u00f6zel anahtarlar\u0131 vard\u0131r. Sanal c\u00fczdan, kullan\u0131c\u0131n\u0131n sonsuz say\u0131da olu\u015fturabilece\u011fi bu hesaplar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6r\u00fcr (Caetano, 2015):<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin_anahtar.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-560\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin_anahtar-300x64.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"64\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin_anahtar-300x64.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin_anahtar-768x164.png 768w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin_anahtar-644x137.png 644w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/Bitcoin_anahtar.png 947w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>\u00d6zel anahtarlar\u0131n\u0131 saklamak kullan\u0131c\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fundad\u0131r. Anahtarlar\u0131n kaybolmas\u0131 durumunda paras\u0131n\u0131 da kaybedecektir. Bu y\u00fczden, \u00f6zel anahtarlar\u0131n mutlaka yede\u011finin al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n<p>Para transferlerinde bankalar\u0131n rollerinden biri de bir paran\u0131n iki kere harcanmas\u0131n\u0131n engellenmesidir. Ali, Can\u2019a 100 XBT g\u00f6nderdi\u011finde bu paran\u0131n Ali\u2019nin hesab\u0131ndan d\u00fc\u015fmesi, Can\u2019\u0131n hesab\u0131na eklenmesi gerekmektedir. Burada blokzinciri teknolojisi devreye girer. Yap\u0131lan i\u015flemler a\u011fdaki bilgisayarlar taraf\u0131ndan do\u011frulan\u0131r ve i\u015flem bloku sat\u0131c\u0131, al\u0131c\u0131, miktar ve i\u015flem zaman\u0131 bilgisini i\u00e7erecek \u015fekilde blok zincirine eklenir (bkz. <a href=\"https:\/\/blockchain.info\/\">https:\/\/blockchain.info\/<\/a>). Normal \u015fartlarda Bitcoin adres bilgisinden insanlar\u0131n ger\u00e7ek kimli\u011fine ula\u015fabilmek \u00e7ok zordur.<\/p>\n<p>Bitcoin farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kullan\u0131labilir. En yayg\u0131n ve kolay kullan\u0131m\u0131 web sitelerinde olu\u015fturulan \u00e7evrimi\u00e7i c\u00fczdanlard\u0131r. Bitcoin web sitelerinde,<\/p>\n<ul>\n<li>\u00c7evrimi\u00e7i c\u00fczdanlara bir web taray\u0131c\u0131dan veya mobil uygulamadan eri\u015filebilir.<\/li>\n<li>\u00d6zel anahtarlar \u00e7evrimi\u00e7i saklanabilir.<\/li>\n<li>Bitcoin al\u0131\u015f\u0131 ve sat\u0131\u015f\u0131 yap\u0131labilir.<\/li>\n<li>Paralar sigortalanabilir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bir Bitcoin sitesini kullanmadan \u00f6nce iyi ara\u015ft\u0131rma yapmak gerekir. Bitcoin siteleri do\u011fal olarak bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n hedefindedir. Mt Gox \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi web sitesi teknik olarak yetersizse bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n i\u015fi kolayla\u015facakt\u0131r. Ayr\u0131ca bu siteleri kullanmak ister istemez anonimli\u011fi olumsuz etkileyecektir. Hem g\u00fcvenlik hem de anonimlikten vazge\u00e7memek i\u00e7in baz\u0131 kullan\u0131c\u0131lar kendi bilgisayarlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir yaz\u0131l\u0131mla Bitcoin\u2019i kullanmay\u0131 tercih edebilmektedir. Burada da iki tercihleri vard\u0131r. Bitcoin, blokzinciri bilgisayara indirilerek kullanabilir. Fakat dosya \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; yakla\u015f\u0131k 150 GB. Bu nedenle ara bir \u00e7\u00f6z\u00fcmle sadece yaz\u0131l\u0131m\u0131 indirip \u00e7evrimi\u00e7i bir blokzinciri de kullan\u0131labilir. Ama kullan\u0131c\u0131 kendi bilgisayar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayam\u0131yorsa ve fiziksel sorunlara kar\u015f\u0131 yedek alm\u0131yorsa yine b\u00fcy\u00fck risk alt\u0131ndad\u0131r. Bunlar d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer bir \u00e7\u00f6z\u00fcm de donan\u0131msal c\u00fczdanlar kullanmakt\u0131r. USB cihazlarla kullan\u0131lan bu c\u00fczdan hi\u00e7bir zaman bilgisayarda bulunmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in bilgisayar korsanlar\u0131nca sald\u0131r\u0131ya u\u011framalar\u0131 da zordur (age).<\/p>\n<h2>Karanl\u0131k A\u011fda Uyu\u015fturucu Ticareti<\/h2>\n<p>Karanl\u0131k a\u011f hakk\u0131ndaki kitaplar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken Amazon&#8217;da kitap yorumlar\u0131na bak\u0131yordum. Yorumlarda \u00e7o\u011fu kitab\u0131n yetersizli\u011finden \u015fikayet ediliyordu. \u015eikayetin nedeni, derin web ve karanl\u0131k a\u011f ayr\u0131m\u0131, Tor\u2019un nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131 ve karanl\u0131k a\u011fa hangi kap\u0131dan girilece\u011fi hakk\u0131nda temel bilgiler verilmesi ama bunun \u00f6tesine ge\u00e7ilmemesiydi. Bu kitaplar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 okuyunca yorumlara hak verdim. Baz\u0131 kitaplarda da karanl\u0131k a\u011fdaki tehlikeli i\u00e7erikten s\u00f6z ediliyor ve okuyucular uyar\u0131l\u0131yordu. \u0130nsan\u0131n ister istemez, \u201ce, sonra?\u201d diyesi geliyordu. Bu nedenle, Martin&#8217;in (2014) karanl\u0131k a\u011fdaki uyu\u015fturucu trafi\u011fini ve kripto piyasalar\u0131n uyu\u015fturucu trafi\u011fine etkilerini tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n\u0131 daha doyurucu buldum. \u0130nsan ister istemez bu a\u011flarda i\u015flerin nas\u0131l y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve karanl\u0131k a\u011f\u0131n ger\u00e7ek hayata etkisini merak ediyor.<\/p>\n<p>Martin&#8217;e (2014) g\u00f6re kripto piyasalar, her t\u00fcrl\u00fc yasad\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve herhangi bir kural\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 karanl\u0131k arka sokaklar de\u011fildir. Uyu\u015fturucunun yan\u0131nda silah, bilgisayara izinsiz girme hizmeti ve \u00e7al\u0131nt\u0131 kredi kart\u0131 numaras\u0131 da sat\u0131lmaktad\u0131r. Ancak Martin (2014) medyadaki sansasyonel haberlerin aksine bir\u00e7ok kripto piyasada \u00e7ocuk pornosu ve kiral\u0131k katil ilanlar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok sitede kesinlikle yasak oldu\u011funu belirtmektedir. Wall (2007), bilgisayar a\u011flar\u0131nda i\u015flenen su\u00e7lar\u0131 \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131fa ay\u0131rmaktad\u0131r. Birincisi, a\u011f olsa da olmasa da i\u015flenen su\u00e7lard\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir h\u0131rs\u0131z bilgisayar yard\u0131m\u0131yla bankan\u0131n alarm\u0131n\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakarak soygun ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Ama banka soygunlar\u0131, bilgisayar a\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 zaman ba\u015fka y\u00f6ntemlerle de ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecektir. \u0130kincisi, bilgisayar a\u011flar\u0131yla su\u00e7lar\u0131n niceli\u011finin ve k\u0131smen de niteli\u011finin de\u011fi\u015fti\u011fi durumlard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bilgisayar a\u011flar\u0131 olmasa \u00e7ocuk pornosu yine devam edecektir. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki oran\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7ok alt\u0131nda olacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise bilgisayar a\u011flar\u0131na, otomatikle\u015ftirilmi\u015f programlarla yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lard\u0131r. Karanl\u0131k a\u011flardaki uyu\u015fturucu ticareti hangi s\u0131n\u0131fa girmektedir? Birinci mi yoksa ikinci mi? Martin (2014) g\u00f6re karanl\u0131k a\u011flardaki uyu\u015fturucu trafi\u011fi daha \u00e7ok ikinci s\u0131n\u0131fta yer al\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n<p>Kay\u0131tlara g\u00f6re internetteki ilk uyu\u015fturucu i\u015flemi 1970&#8217;lerin ba\u015f\u0131nda marihuana al\u0131\u015fveri\u015fi yapan MIT ve Stanford \u00dcniversitesi \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bundan sonra internetteki uyu\u015fturucu ticareti \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde artm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130leti\u015fim ve \u015fifreleme teknolojilerindeki geli\u015fmeler, taraflar\u0131n do\u011frudan ve kimliklerini if\u015fa etmeden al\u0131\u015fveri\u015f yapabilmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde internetten uyu\u015fturucu ticareti, webin derinliklerindeki karanl\u0131k a\u011flara \u00e7ekilmi\u015ftir. Karanl\u0131k a\u011fdaki uyu\u015fturucu ticareti,<\/p>\n<ul>\n<li>Tor a\u011f\u0131 \u00fczerine kuruludur.<\/li>\n<li>Bitcoin gibi kripto paralar\u0131 kullanmaktad\u0131r.<\/li>\n<li>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar\u0131n sahip oldu\u011fu ve y\u00f6netti\u011fi web sitelerinde, merkezi olmayan bir al\u0131\u015fveri\u015f a\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/li>\n<li>Da\u011f\u0131t\u0131mda geleneksel posta sistemini kullanmaktad\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Karanl\u0131k a\u011fdaki piyasa, internetteki yasal ticaretin i\u015fleyi\u015fine benzemektedir. eBay (bizdeki gittigidiyor.com, n11.com gibi) gibi \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Sat\u0131c\u0131lar karanl\u0131k a\u011fdaki web sitelerine \u00fcye olmakta ve al\u0131c\u0131lar buradan \u00fcr\u00fcn sipari\u015fi yapmakta; i\u015flemler site sahibinin kontrol\u00fcnde ilerlemektedir. Al\u0131\u015fveri\u015f sitelerinde oldu\u011fu gibi, site y\u00f6netimi ortada durmakta, al\u0131c\u0131 siteye \u00f6deme yapmakta, sat\u0131c\u0131 geleneksel posta sistemi ile \u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00f6ndermekte, al\u0131c\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc ald\u0131ktan sonra \u00fcr\u00fcn\u00fc sorunsuz olarak teslim ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmekte, site de komisyonunu alarak al\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi paray\u0131 sat\u0131c\u0131ya transfer etmektedir. Klasik e-ticarette oldu\u011fu gibi g\u00fcven sorunu kripto marketlerde de vard\u0131r. Yasal al\u0131\u015fveri\u015flerde m\u00fc\u015fteriler al\u0131\u015fveri\u015f sonras\u0131nda sat\u0131c\u0131lar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini ve hizmet kalitesini de\u011ferlendirirler. Bu de\u011ferlendirmeler sonraki m\u00fc\u015fterilerin sat\u0131c\u0131 tercihlerinde etkili olur. Sipari\u015f edilen \u00fcr\u00fcn\u00fc s\u00f6z verdi\u011fi i\u00e7erikle ve do\u011fru zamanda al\u0131c\u0131ya teslim etmesi sat\u0131c\u0131 i\u00e7in art\u0131 puand\u0131r. Nicelik de \u00f6nemlidir. Pazara yeni giren bir sat\u0131c\u0131dansa uzun s\u00fcredir ve \u00e7ok say\u0131da sat\u0131\u015f yapan bir sat\u0131c\u0131 daha g\u00fcven vericidir. Kripto piyasalar da ayn\u0131 y\u00f6ntemi kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ancak kripto piyasalar\u0131n yasal e-ticarete g\u00f6re baz\u0131 dezavantajlar\u0131 vard\u0131r. Birincisi, d\u0131\u015fsal bir d\u00fczenlemesinin olmamas\u0131 ve al\u0131c\u0131y\u0131 aldatmaya y\u00f6nelik hareketlerin cezaland\u0131r\u0131lmamas\u0131 bir g\u00fcvensizlik ortam\u0131 yaratmaktad\u0131r. Ne h\u00fck\u00fcmetlerin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 vard\u0131r ne de medyan\u0131n hizmet kalitesi hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130kincisi, \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n olmamas\u0131 baz\u0131 sat\u0131c\u0131lar\u0131n al\u0131c\u0131 k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girerek rakiplerinin \u00fcr\u00fcnlerini k\u00f6t\u00fclemesine veya kendi hakk\u0131nda hayali de\u011ferlendirmeler yaparak \u00fcnlerini art\u0131rabilmelerine ortam haz\u0131rlamaktad\u0131r. B\u00f6ylece al\u0131c\u0131lar aldat\u0131labilmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, polis operasyonlar\u0131 taraflar\u0131n birbirine g\u00fcvenmesini daha da zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u00d6zellikle FBI&#8217;\u0131n en pop\u00fcler karanl\u0131k a\u011f web sitelerinden biri olan \u0130pek Yolu&#8217;na (Silk Road) yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck operasyondan sonra g\u00fcven sorunu daha \u00e7ok artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130pek Yolu, 2011 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda kurulan, \u00e7e\u015fitli yasad\u0131\u015f\u0131 mallar\u0131n sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir web sitesiydi. \u0130nsanlar Tor kullanarak web sitesine eri\u015fiyor ve \u00f6demelerini de Bitcoin ile yap\u0131yorlard\u0131. Siteyi takma ad\u0131 Korkun\u00e7 Korsan Roberts olan Ross William Ulbricht y\u00f6netiyordu. Ulbricht, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ideallere sahip olan ve d\u00fczenlemeyi ele\u015ftiren biridir. Birka\u00e7 ay sonra sitenin medyadaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc artt\u0131k\u00e7a \u015fikayetler de artt\u0131. 2011 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ay\u0131nda ABD&#8217;li senat\u00f6r Charles Schumer sitenin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etti. 2013 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda \u0130pek Yolu&#8217;yla ili\u015fkisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen baz\u0131 ki\u015filer tutukland\u0131. 2 Ekim 2013&#8217;te de FBI, Ulbricht&#8217;e ula\u015ft\u0131. FBI, \u0130pek Yolu&#8217;nun IP adresini captcha&#8217;dan (bilgisayarlar\u0131n otomatik giri\u015flerini engellemek amac\u0131yla g\u00f6sterilen g\u00fcvenlik kodu) \u00f6\u011frendi\u011fini s\u00f6ylerken, baz\u0131 g\u00fcvenlik ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 PHP ile yaz\u0131lm\u0131\u015f giri\u015f sayfas\u0131n\u0131n hacklenerek sunucunun IP adresinin \u00f6\u011frenildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. FBI, 144.000 Bitcoin ele ge\u00e7irdi.<\/p>\n<figure id=\"attachment_561\" aria-describedby=\"caption-attachment-561\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/SR-captcha.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-561\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/SR-captcha-300x218.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"218\" srcset=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/SR-captcha-300x218.png 300w, http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/SR-captcha.png 323w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-561\" class=\"wp-caption-text\">Resim 7: Silk Road giri\u015f ekran\u0131<\/figcaption><\/figure>\n<p>\u0130pek Yolu&#8217;nun kapanmas\u0131ndan sonra, 6 Kas\u0131m 2013&#8217;te \u0130pek Yolu 2.0 faaliyete ge\u00e7er. Yeni \u0130pek Yolu sitesi, daha g\u00fcvenli oldu\u011funu iddia etmektedir. Ancak 20 Aral\u0131k 2013&#8217;te \u00f6nce sitenin baz\u0131 y\u00f6neticileri, 6 Kas\u0131m 2014&#8217;te de sitenin sahibi Blake Benthall ele ge\u00e7irilir. Daha sonra \u0130pek Yolu benzeri b\u00fcy\u00fck siteler ortaya \u00e7\u0131kmaz. Yay\u0131mlanan siteler daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmaktad\u0131r. Bu olaylardan sonra FBI anonim sitelerin sahiplerini tespit edebildi\u011fini, karanl\u0131k a\u011fda yer alan web siteleri de eskisinden daha g\u00fcvenli olduklar\u0131n\u0131, FBI&#8217;\u0131n sistemlerini k\u0131ramayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Muhtemelen iki taraf da g\u00fcc\u00fcn\u00fc abartmaktad\u0131r. Fakat Martin&#8217;in (2014) belirtti\u011fi gibi sitelerin k\u00fc\u00e7\u00fclmesi ve say\u0131lar\u0131n\u0131n artmas\u0131 FBI&#8217;\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131 bir hedefte yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rm\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ama tart\u0131\u015fmas\u0131z \u0130pek Yolu operasyonlar\u0131 hem sat\u0131c\u0131lar\u0131 hem de al\u0131c\u0131lar\u0131 tedirgin etmi\u015ftir. G\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerine ek olarak yeni \u00e7\u0131kan kripto piyasalar\u0131n ve sat\u0131c\u0131lar\u0131n daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmas\u0131, al\u0131c\u0131lar\u0131n sitelere ve sat\u0131c\u0131lara g\u00fcvenmesini de zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, site sahibinin paralar\u0131 al\u0131p ka\u00e7mas\u0131, az rastlanan bir durum de\u011fildir.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla karanl\u0131k a\u011f\u0131n ve Bitcoin&#8217;in uyu\u015fturucuyu daha eri\u015filebilir yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uyu\u015fturucunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 toplumsal zararlar\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ama Martin (2014) ilgin\u00e7 bir duruma dikkati \u00e7ekmekte, karanl\u0131k a\u011f\u0131n uyu\u015fturucuyla ilgili di\u011fer su\u00e7lar\u0131 azaltmak gibi bir etkisinin de oldu\u011funu iddia etmektedir. \u00dcretici ve t\u00fcketici aras\u0131ndaki katmanlar\u0131n azalmas\u0131 veya ortadan kalkmas\u0131n\u0131n iki \u00f6nemli sonucu olmu\u015ftur. Birincisi ara katmanlar\u0131n getirdi\u011fi maddi y\u00fck iki taraf i\u00e7in de ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi, klasik uyu\u015fturucu ticaretinde rastlanan, \u015fiddete konu olabilecek durumlar azalm\u0131\u015ft\u0131r. Al\u0131c\u0131lar ile sat\u0131c\u0131lar daha do\u011frudan ileti\u015fim kurabildikleri i\u00e7in mafyatik ili\u015fkilerin yo\u011fun oldu\u011fu \u00f6rg\u00fctlenmelere de gerek kalmamaktad\u0131r. Pazarlama dehas\u0131na sahip kapitalistler, mafya ili\u015fkilerinden daha etkili hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n<h2>Sonu\u00e7<\/h2>\n<p>Karanl\u0131k a\u011f, internetin ilk g\u00fcnlerini an\u0131msatan, d\u0131\u015far\u0131dan d\u00fczenlemenin olmad\u0131\u011f\u0131 bir a\u011fd\u0131r. Martin&#8217;in (2014) yazd\u0131klar\u0131 e-ticaretin yeni yeni tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamanlara benzemektedir. Ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildi\u011finde karanl\u0131k a\u011f, geli\u015ftirilen yenilik\u00e7i teknolojilerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Her yeni teknolojiyi co\u015fkuyla kucaklamaktansa s\u00f6zkonusu teknolojinin ne getirdi\u011fine, potansiyeline ve daha farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in yeniden tasarlanabilirli\u011fine bakman\u0131n daya yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p>Tor ya da Bitcoin kendi ba\u015flar\u0131na k\u00f6t\u00fc de\u011fildir. Teknolojik a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirildiklerinde her ikisi \u00f6nemli yenilikler i\u00e7ermektedir. Ama bir araya geldiklerinde karanl\u0131k tarafa bir kap\u0131 a\u00e7\u0131lmakta ve internetin ticarile\u015fmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlardan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck sorunlar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Kapitalizm, karanl\u0131kta daha k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Tor da Bitcoin de potansiyelleriyle \u00f6nemli teknolojiler olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n sa\u011flad\u0131klar\u0131 anonimli\u011fi feti\u015fle\u015ftirmemeliyiz. Anonimlik ve mahremiyet kadar bunlar\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u011flam da \u00f6nemlidir. Karanl\u0131k a\u011f ba\u011flam\u0131nda anonimli\u011fin ve mahremiyetin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne s\u0131n\u0131rl\u0131 bir katk\u0131 sundu\u011funu, kapitalizmin yasad\u0131\u015f\u0131 y\u00f6nlerini daha \u00e7ok g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini ve sermayenin daha serbest hareket edebilmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor.<\/p>\n<h3 class=\"western\">Kaynaklar<\/h3>\n<p>Bartlett, J. (2015). The dark net: Inside the digital underworld. Melville House.<\/p>\n<p>Bell, J. (1997). Assassination politics. essay in, 10., <a href=\"http:\/\/www.vanguardnewsnetwork.com\/Massive\/books\/AP.pdf\">http:\/\/www.vanguardnewsnetwork.com\/Massive\/books\/AP.pdf<\/a>, son eri\u015fim 10\/12\/2017<\/p>\n<p>Bergman, M. K. (2001). White paper: the deep web: surfacing hidden value. Journal of electronic publishing, 7(1).<\/p>\n<p>Biddle, P., England, P., Peinado, M., &amp; Willman, B. (2002). The darknet and the future of content protection. In ACM Workshop on Digital Rights Management (pp. 155-176). Springer, Berlin, Heidelberg.<\/p>\n<p>BrightPlanet (2013). Understand\u0131ng The Deep Web In 10 Minutes, <a href=\"http:\/\/bigdata2.brightplanet.com\/whitepaper-understanding-the-deep-web-in-10-minutes\">http:\/\/bigdata2.brightplanet.com\/whitepaper-understanding-the-deep-web-in-10-minutes<\/a>, son eri\u015fim 12\/12\/2017<\/p>\n<p>Caetano, R. (2015). Learning Bitcoin. Packt Publishing Ltd.<\/p>\n<p>Rogers, B. (2017), TOR Beginners to Expert Guide to Accessing the Dark Net, TOR Browsing, and Remaining Anonymous Online<\/p>\n<p>Tepper, A. (2015). The People\u2019s Money Bitcoin.<\/p>\n<p>Wall, D. (2007). Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age, Polity.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir zamanlar bir web sitesini ziyaret etmek istedi\u011fimizde web taray\u0131c\u0131m\u0131z\u0131n (Firefox, Chrome, Internet Explorer, Safari vb) adres \u00e7ubu\u011funa gitmek istedi\u011fimiz sitenin adresini (\u00f6rne\u011fin http:\/\/www.lkd.org.tr\/) tam tam\u0131na yazard\u0131k. Adres \u00e7ubu\u011funa yaz\u0131lan http veya https web sitesine eri\u015fim protokol\u00fcn\u00fc, www ise alt alan\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Http yerine ba\u015fka bir protokol (\u00f6rne\u011fin ftp), www yerine \u00f6zel bir alt alan ad\u0131 (\u00f6rne\u011fin https:\/\/uye.lkd.org.tr\/) da kullan\u0131labilir. lkd.org.tr&#8217;deki tr, alan ad\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;den oldu\u011funu g\u00f6sterir. Adreste org oldu\u011fu i\u00e7in de web sitesinin bir \u00f6rg\u00fcte ait oldu\u011funu anlar\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[439,25,163,124,19,14,22,116],"tags":[245,246,248,247,32],"class_list":["post-553","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blok-zinciri","category-gozetim","category-guvenlik","category-haktivizm","category-ifade-ozgurlugu","category-mahremiyet","category-sansur","category-teknoloji-tarihi","tag-bitcoin","tag-derin-web","tag-ipek-yolu","tag-karanlik-ag","tag-tor"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/553","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=553"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/553\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":562,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/553\/revisions\/562"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=553"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=553"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=553"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}