\u0130nternetin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla beraber ana ak\u0131m medyada yer almayan geli\u015fmelerden haberdar olmaya ba\u015flad\u0131k. Daha \u00f6nce ekonomik ve\/veya siyasi nedenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kitleye ula\u015fabilen alternatif medya art\u0131k yeni okuyucular edinebilirdi. Bas\u0131l\u0131 gazete ve dergiler, web’den de haber ve makale yay\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131lar. Ayr\u0131ca sadece web’de var olan haber siteleri de vard\u0131. Ard\u0131ndan web2 r\u00fczgar\u0131 esmeye ba\u015flad\u0131. Okuyucular, web sitelerinde yer alan i\u00e7erikler hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini yazabiliyor ve be\u011fendi\u011fi i\u00e7erikleri arkada\u015flar\u0131yla payla\u015fabiliyordu. Sosyal medya ve ak\u0131ll\u0131 telefonlarla okuyucular\u0131n \u00fcreticili\u011fi daha da artt\u0131. Kimi zaman alternatif medya sitelerine bile gerek kalmad\u0131. Do\u011fru zamanda, do\u011fru yerde olan s\u0131radan insanlar, ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131yla \u00e7ektikleri foto\u011fraflar\u0131 kolayca sosyal a\u011flarda payla\u015f\u0131p yaymaya ba\u015flad\u0131lar. Payla\u015f\u0131lan bu i\u00e7erikler yaln\u0131z sosyal medyada kalmad\u0131. Alternatif medya ve hatta ana ak\u0131m medya, s\u00f6z konusu payla\u015f\u0131mlardan yararlanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Ku\u015fkusuz t\u00fcm bunlar, s\u0131radan yurtta\u015f\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00f6znesi haline getirme potansiyeli ta\u015f\u0131yan geli\u015fmelerdi. Art\u0131k tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi ger\u00e7ekli\u011fi ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fabilirdi. Ama sonra b\u00fcy\u00fc bozuldu. Teknolojinin demokrasi i\u00e7in bir tehdit olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Trump’\u0131n iktidara geldi\u011fi 2016 se\u00e7imleri sonras\u0131nda Twitter, Facebook ve Google sorumluluklar\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bundan sonraki se\u00e7im s\u00fcrecinde daha \u015feffaf hareket edeceklerini a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Buna kar\u015f\u0131n, Kas\u0131m 2018’de yay\u0131mlanan “Teknoloji, Demokrasi \u0130\u00e7in Bir Tehdit mi?” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da, demokrasiyi derin sahte (DS – deep fake) ad\u0131 verilen daha b\u00fcy\u00fck bir tehlikenin bekledi\u011fini yazm\u0131\u015ft\u0131m:<\/p>\n\n\n\n
“[Derin sahte ile haz\u0131rlanan] videolar\u0131n \u00fcretilmesi daha kolay hale geldi\u011finde ve say\u0131lar\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda insan neye inan\u0131p inanamayaca\u011f\u0131n\u0131 kestiremeyecek. Videolardaki sahteli\u011fi tespit i\u00e7in baz\u0131 yollar \u00f6neriliyor. \u00d6rne\u011fin, d\u00fczensiz g\u00f6z k\u0131rpma videonun derin \u00f6\u011frenmeyle \u00fcretildi\u011finin delili olabilir ama bunu fark edebilmek o kadar kolay de\u011fil ve videolar\u0131 uzun uzun incelemek i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman yeterli vakit olmayacakt\u0131r. Bu nedenle, teknolojiyle gelen bu soruna kar\u015f\u0131 sahteli\u011fi tespit edebilecek yeni teknolojiler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Derin sahte teknolojisi geli\u015fip yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda (kullan\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda) ger\u00e7ek yalan\u0131n, yalan ger\u00e7e\u011fin yerine ge\u00e7ecek. ABD sahte videolar\u0131 daha \u00e7ok se\u00e7im ve yalan haberler ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yor. Ancak yalan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve sesin insanlar\u0131 galeyana getirmek i\u00e7in de kullan\u0131labilece\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor.”<\/p>\n\n\n\n
Aradan ge\u00e7en zamanda, DS teknolojisi daha da m\u00fckemmelle\u015fti ve potansiyel tehlikeleri artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Derin sahte, tamamen yapay zek\u00e2 (YZ) taraf\u0131ndan \u00fcretilen veya de\u011fi\u015ftirilen bir sentetik medya kategorisidir. Derin sahteler; videolardan, resimlerden ve seslerden veya \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn bir kombinasyonundan olu\u015fabilir. Derin sahtedeki derin kelimesi, derin \u00f6\u011frenmeden gelir. Algoritmalar\u0131n insan m\u00fcdahalesi olmadan \u00f6\u011frenebildi\u011fi ve deneyim kazanabildi\u011fi yapay \u00f6\u011frenmenin bir alt kategorisi olan derin \u00f6\u011frenme, karar vermek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck miktarda veriyi i\u015fleyen yapay sinir a\u011flar\u0131n\u0131 kullan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda da belirtti\u011fim gibi do\u011fru zamanda, do\u011fru yerde bulunan ki\u015filerin ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131yla belirli bir an\u0131 kay\u0131t alt\u0131na almas\u0131 ve bunu sosyal a\u011flarda payla\u015fmas\u0131 \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6rd\u00fcklerimize ve kulaklar\u0131m\u0131zla duyduklar\u0131m\u0131za inanmaya daha e\u011filimliyiz. Kendi g\u00f6zlerimizle g\u00f6rmedi\u011fimiz ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcyle desteklenmeyen enformasyona kar\u015f\u0131 daha mesafeli duruyoruz. Bunun yan\u0131nda Photoshop ve benzeri yaz\u0131l\u0131mlar nedeniyle foto\u011frafa daha temkinli yakla\u015f\u0131yoruz. Video ve sesin ger\u00e7ek ve bozulmaz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnme e\u011filiminde oldu\u011fumuzdan \u00e7ekilen videolar\u0131 an\u0131n tart\u0131\u015fmas\u0131z tan\u0131\u011f\u0131 olarak de\u011ferlendiriyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir videonun de\u011fi\u015ftirilmesi i\u015fini uzmanlar\u0131n veya ulusal bir h\u00fck\u00fcmetler ve Hollywood st\u00fcdyolar\u0131 gibi muazzam kaynaklara sahip olanlar\u0131n alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsanlar asl\u0131nda Photoshop\u2019tan \u00e7ok daha \u00f6nce g\u00f6rsel i\u00e7eriklere m\u00fcdahale etmeye ba\u015flad\u0131lar. 19. y\u00fczy\u0131lda foto\u011fraf\u0131n icad\u0131yla birlikte insan, ilk kez insan d\u0131\u015f\u0131 bir ortamda “ger\u00e7e\u011fi yakalama” yetene\u011fi kazanm\u0131\u015ft\u0131. Ama bu teknolojinin ilk g\u00fcnlerinde bile foto\u011frafla yakalanan ger\u00e7ekli\u011fe m\u00fcdahale giri\u015fimleri vard\u0131. ABD’nin ilk foto\u011fraf\u00e7\u0131lar\u0131ndan olan Mathew Brady (https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Mathew_Brady<\/a>), Abraham Lincoln’un \u00e7ok say\u0131da foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015fti. Ancak Abraham Lincoln suikasta kurban gitti\u011finde Ba\u015fkan daha \u00f6nce kahramanlara yara\u015f\u0131r bir bi\u00e7imde tasvir edilmedi\u011finden bir portre sanat\u00e7\u0131s\u0131 yarat\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u015fvurdu. Thomas Hicks, Lincoln’\u00fcn kafas\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir bask\u0131y\u0131 John C. Calhoun’un v\u00fccuduna yerle\u015ftirdi. Calhoun\u2019un g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc 1852’de Oymac\u0131 A.H. Ritchie taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Calhoun (bkz Resim-1<\/strong>) Demokrat, Lincoln (bkz Resim-2<\/strong>) ise Cumhuriyet\u00e7iydi. Bu nedenle orijinalde masadaki ka\u011f\u0131tlarda “mutlak anayasa”, “serbest ticaret” ve “eyaletlerin egemenli\u011fi” kelimeleri yer al\u0131yordu. Ancak Calhoun’un yerine Lincoln’un kafas\u0131 kondu\u011funda masadaki ka\u011f\u0131tlar da de\u011fi\u015fti. Art\u0131k ka\u011f\u0131tlarda “anayasa”, “birlik” ve “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilan\u0131” yaz\u0131yordu. Y\u00fczy\u0131l boyunca kimse durumu fark etmedi. Foto muhabiri Stefan Lorant, Lincoln’un hayat\u0131n\u0131 resimlerle anlatan Lincoln, A Picture Story of His Life<\/em> (ilk olarak 1957’de yay\u0131nland\u0131, ard\u0131ndan 1969’da revize edildi) kitab\u0131 i\u00e7in Lincoln’\u00fcn foto\u011fraflar\u0131n\u0131 derlerken tuhaf bir \u015fey ke\u015ffetti: Hicks bask\u0131s\u0131nda, Lincoln’\u00fcn beni y\u00fcz\u00fcn\u00fcn yanl\u0131\u015f taraf\u0131ndayd\u0131. Biraz ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131ktan sonra, bask\u0131daki Lincoln’\u00fcn y\u00fcz\u00fcn\u00fcn Brady’nin be\u015f dolarl\u0131k banknot foto\u011fraf\u0131ndaki y\u00fcz\u00fcyle tam olarak e\u015fle\u015fti\u011fini fark etti. Fakat bask\u0131da Lincoln’\u00fcn y\u00fcz\u00fc ters \u00e7evrildi\u011finden Lincoln’\u00fcn beni kar\u015f\u0131 tarafta g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Hicks, resmi Calhoun’un v\u00fccuduna yerle\u015ftirirken bu tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 fark edememi\u015fti. Asl\u0131nda Photoshop daha ortalarda olmasa da Brady s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri de\u011fi\u015ftiriyordu. \u00d6rne\u011fin General William Sherman’\u0131n ekibinin bir grup foto\u011fraf\u0131na kat\u0131lamayan bir \u00fcyeyi ekleyerek foto\u011fraf\u0131 yeniden d\u00fczenlemi\u015fti (https:\/\/www.atlasobscura.com\/articles\/abraham-lincoln-photos-edited<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Photoshop ve daha sonra onu takip eden yaz\u0131l\u0131mlarla beraber foto\u011fraflar \u00fczerinde oynamak kolayla\u015ft\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Ak\u0131ll\u0131 telefonlara indirilen ve foto\u011fraflar\u0131 kolayca de\u011fi\u015ftirebilmeyi sa\u011flayan yaz\u0131l\u0131mlar sayesinde art\u0131k foto\u011fraflara kar\u015f\u0131 daha temkinli yakla\u015f\u0131yoruz. Ancak video ve ses kay\u0131tlar\u0131n\u0131n kendi g\u00f6zlerimizle g\u00f6rd\u00fcklerimizi veya kendi kulaklar\u0131m\u0131zla duyduklar\u0131m\u0131z\u0131 kaydettiklerine inanma e\u011filimindeyiz. Bu da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz sorunu daha da ciddile\u015ftiriyor. \u015eimdi insanlar YZ sayesinde sentetik (veya sahte) medya \u00fcretebilen ara\u00e7lara kolayca eri\u015febiliyorlar. Ancak Hollywood st\u00fcdyolar\u0131n\u0131n yapabilece\u011fine inan\u0131lan d\u00fczenlemeleri kendi ba\u015flar\u0131na ve k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde yapabiliyorlar. \u00d6rne\u011fin Martin Scorsese’nin 2019’da \u00e7\u0131kan Netflix filmi The Irishman<\/em>‘da kullan\u0131lan gen\u00e7le\u015ftirme teknolojisiyle akt\u00f6rler kendi gen\u00e7liklerini de oynayabilmi\u015fti. Bunun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck paralar harcansa da sonu\u00e7 yeterince tatmin edici olmam\u0131\u015ft\u0131. Filmin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan sadece \u00fc\u00e7 ay sonra “iFake” ad\u0131yla an\u0131lan anonim bir YouTuber, filmdeki ya\u015flanma sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr bir yapay zeka yaz\u0131l\u0131m\u0131 kulland\u0131. YouTuber’\u0131n b\u00fct\u00e7esi s\u0131f\u0131rd\u0131 ve (muhtemelen) tek ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Scorsese’nin prod\u00fcksiyonun haz\u0131rlanmas\u0131na 2015’te ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Scorsese’un milyonlarca dolar\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teknoloji ekibi vard\u0131. Fakat Aral\u0131k 2019’da, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m kullanan yaln\u0131z bir YouTuber’a yenildi. YouTuber, s\u0131f\u0131rdan \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamam\u0131\u015f ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak Scorsese’nin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan yararlanm\u0131\u015f ve Youtube’da yay\u0131mlanan videoda (https:\/\/www.esquire.com\/entertainment\/movies\/a30432647\/deepfake-youtube-video-fixes-the-irishman-de-aging\/<\/a>) g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi daha ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonu\u00e7 elde etmi\u015fti (Shick ,2020).<\/p>\n\n\n\n iFake, Irishman’le YZ’yi internetin karanl\u0131k, az bilinen k\u00f6\u015felerinden \u00e7ekip \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. 2 Kas\u0131m 2017’de, anonim bir kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan Reddit’de r\/deepfakes ad\u0131nda bir forum a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve bir anonim kullan\u0131c\u0131 foruma Hollywood aktrislerinin YZ ile haz\u0131rlanm\u0131\u015f sahte porno videolar\u0131n\u0131 y\u00fcklemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu videolar\u0131, derin \u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131 konusunda bilgi sahibi olan herkesin bir araya getirebilece\u011fi a\u00e7\u0131k kaynak kodlu yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kullanarak kendisi olu\u015fturmu\u015ftu. Sahte (veya s\u0131zan) \u00fcnl\u00fc pornolar\u0131n\u0131n dola\u015f\u0131m\u0131 internette yayg\u0131nd\u0131. Ama Motherboard’da 11 Aral\u0131k 2017’de yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda bu yeni forma dikkat \u00e7eken ve derin sahte teknolojisi hakk\u0131nda okuyucular\u0131 uyaran Samantha Cole, bu videolar\u0131n Angelina Jolie’nin \u00e7\u0131plak bir porno y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n v\u00fccuduna photoshoplannas\u0131ndan daha \u00f6te bir ad\u0131m oldu\u011funu savunuyordu. Cole, ilk derin sahte videolar\u0131n\u0131 y\u00fckleyen bu ki\u015finin kimli\u011fini gizleyerek yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada ne bir programc\u0131 ne de bir uzman, sadece yapay \u00f6\u011frenmeye merakl\u0131 biri oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fini aktar\u0131yordu. Fakat her ne olursa olsun a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 YZ ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanan bu ki\u015fi porno y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n y\u00fczlerini \u00fcnl\u00fclerin y\u00fczleri ile de\u011fi\u015ftirmenin yollar\u0131n\u0131 ortaya koyarak cini \u015fi\u015feden \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131 (age).<\/p>\n\n\n\n Reddit kullan\u0131c\u0131s\u0131, Google g\u00f6rsel aramay\u0131, stok foto\u011fraflar\u0131 ve YouTube’u kullanarak hedefindeki aktrisin veri setini olu\u015fturuyor ve daha sonra da bu veri setini, aktrisin y\u00fcz\u00fcn\u00fc mevcut bir porno filmle kare kare “de\u011fi\u015ftirmeyi” \u00f6\u011frenecek bir YZ algoritmas\u0131n\u0131 e\u011fitmek i\u00e7in kullan\u0131yordu. Kulland\u0131\u011f\u0131 tekni\u011fi Reddit’de payla\u015fmas\u0131yla beraber \u00e7e\u015fitli aktrisleri hedef alan derin sahte videolar\u0131n ard\u0131 arkas\u0131 kesilmedi. Reddit y\u00f6netimi, g\u00f6n\u00fcls\u00fcz porno i\u00e7erdi\u011fi gerek\u00e7esiyle k\u0131sa bir s\u00fcre sonra forumu kapatt\u0131. Ama DS yapmak i\u00e7in kullan\u0131lan kodlar \u00e7oktan web’de payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131! Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendi DS\u2019lerini yapmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan yeni ara\u00e7lar ve \u00fccretsiz yaz\u0131l\u0131mlar \u00e7ok ge\u00e7meden internette dolanmaya ba\u015flad\u0131. Gizemli programc\u0131lar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen DeepFaceLab ve Face Swap gibi platformlar kendi sentetik ortamlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak isteyenlere yard\u0131mc\u0131 oldular ve yukar\u0131da bahsetti\u011fim iFake gibi Youtuber’lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in uygun bir ortam yaratt\u0131lar. \u0130lk \u00fcr\u00fcnler masum ve genellikle ger\u00e7ekten komikti. Ancak daha sonra DS, ki\u015filerin r\u0131zas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda porno yaratman\u0131n bir arac\u0131 olarak yayg\u0131nla\u015ft\u0131. \u0130lk kurbanlar \u00fcnl\u00fc aktrislerdi. Daha sonra s\u0131radan bireyler de sahte pornografi kampanyalar\u0131n\u0131n kurban\u0131 oldular.<\/p>\n\n\n\n \u0130lk DS videolar\u0131, y\u00fcz takaslar\u0131, “otomatik kodlay\u0131c\u0131lar” olarak bilinen bir derin \u00f6\u011frenme sistemi s\u0131n\u0131f\u0131na dayan\u0131yordu. Daha sonra Ian Goodfellow\u2019un bulu\u015fu, GAN (Generative adversarial networks – \u00c7eki\u015fmeli \u00dcretici A\u011f) gibi daha ileri y\u00f6ntemler kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. GAN, iki derin \u00f6\u011frenme a\u011f\u0131ndan olu\u015fuyordu. Birincisi yeni bilgi \u00fcretmeye, di\u011feri de bunu tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130ki a\u011f\u0131n m\u00fccadelesinde yeni bilgi \u00fcreten a\u011f onu tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015fan a\u011f\u0131 yenebilmek i\u00e7in gittik\u00e7e daha iyi olmay\u0131 \u00f6\u011frenir. \u00dcretici, bunu tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015fan a\u011f\u0131 yenene kadar m\u00fccadele devam eder. GAN’lar \u015fu anda sentetik medya olu\u015fturman\u0131n en heyecan verici yolu olsa da gelecekte ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bunu daha da iyi yapman\u0131n yollar\u0131n\u0131 geli\u015ftireceklerdir.<\/p>\n\n\n\n DS\u2019ler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabiliyor.<\/p>\n\n\n\n Y<\/strong>\u00fcz takas\u0131:<\/strong> Y\u00fcz takas\u0131nda videodaki bir y\u00fcz otomatik olarak ba\u015fka bir y\u00fczle de\u011fi\u015ftirilir. \u00d6rne\u011fin \u00fcnl\u00fc akt\u00f6rler, hi\u00e7 oynamad\u0131klar\u0131 film kliplerine eklenebilir. Bunun i\u00e7in her zaman ileri teknoloji de gerekmez. Bug\u00fcn y\u00fcz de\u011fi\u015ftirmeyi destekleyen mobil uygulamalar bile var. Fakat mobil uygulamalarda bulunan y\u00fcz de\u011fi\u015ftirme, genellikle kullan\u0131c\u0131n\u0131n foto\u011fraflar\u0131 ile film sahnelerindeki oyuncular\u0131n y\u00fczleri aras\u0131nda ge\u00e7i\u015f yapma gibi basit kullan\u0131m durumlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131. Daha geli\u015fmi\u015f y\u00fcz de\u011fi\u015ftirme i\u00e7in daha fazla model e\u011fitimi, kod ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc donan\u0131m gerekir.<\/p>\n\n\n\n D<\/strong>udak senkronizasyonu:<\/strong> Videodaki bir ki\u015finin a\u011f\u0131z b\u00f6lgesi, bir ses kayd\u0131yla e\u015fle\u015ftirilir. Bu teknikle, Jordan Peele, Barak Obama yerine konu\u015fabilir ve onun hi\u00e7bir zaman s\u00f6ylemedi\u011fi s\u00f6zleri s\u00f6yleyebilir (https:\/\/ars.electronica.art\/center\/en\/obama-deep-fake\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Kukla Ustas\u0131:<\/strong> Bir “akt\u00f6r\u00fcn” hareketlerinin kaydedilmesi ve bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn ba\u015fka bir \u00f6zne ile \u00fcst \u00fcste bindirilmesiyle tamamen yeni bir video olu\u015fturulur (https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=pAoTmlqMqjg<\/a>).<\/p>\n\n\n\n S<\/strong>es tabanl\u0131 <\/strong>DS:<\/strong> Ger\u00e7ek bir ki\u015finin sesini alan ve daha \u00f6nce hi\u00e7 s\u00f6ylemedikleri bir \u015feyi s\u00f6ylettiren ses dosyalar\u0131d\u0131r. (https:\/\/thehackernews.com\/2023\/03\/from-disinformation-to-deep-fakes-how.html<\/a>)<\/p>\n\n\n\n Reddit’teki do\u011fumundan sonra DS pornolar\u0131 kendi ba\u011f\u0131ms\u0131z ekosistemlerini olu\u015fturdular. Kurulu\u015flar\u0131n ve bireylerin kendilerini YZ taraf\u0131ndan \u00fcretilen sentetik medyan\u0131n k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131m\u0131ndan korumalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in kurulmu\u015f ilk \u00f6zel \u015firketlerden biri olan DeepTrace’e g\u00f6re DS olu\u015fturma i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar\u0131n kolayca eri\u015filebilir olmas\u0131 uzman olmayanlar\u0131n alana giri\u015fini olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Eyl\u00fcl 2019’da web’deki DS videolar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 15000 civar\u0131ndayd\u0131 ve DeepTrace’e g\u00f6re bunlar\u0131n %96’s\u0131 videoda g\u00f6sterilen ki\u015filerin r\u0131zas\u0131 olmadan olu\u015fturulan videolard\u0131 (Schick, 2020).<\/p>\n\n\n\n Yine de DS teknolojisi toplumsal a\u00e7\u0131dan yararl\u0131 alanlarda kullan\u0131labilir. DS, standart grafik ve multimedya ortamlar\u0131n\u0131 a\u015facak bi\u00e7imde \u00f6\u011fretmenlerin ilgi \u00e7ekici dersler sunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze getirerek dersler daha canl\u0131 ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 yap\u0131labilir. Bir canland\u0131rma filmi veya mitolojik bir ki\u015finin ses ve videosu derslere ilgiyi art\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n DS, pahal\u0131 g\u00f6rsel efekt teknolojilerini daha eri\u015filebilir hale getirebilir. Mizah\u0131 veya hicvi ger\u00e7ek\u00e7i bir \u015fekilde hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teknik sa\u011flayabilir. Birka\u00e7 bireysel yap\u0131mc\u0131 ve YouTuber’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi e\u011flence d\u00fcnyas\u0131nda yeni kap\u0131lar a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsan haklar\u0131 savunucular\u0131 ve muhabirler, otokratik ve sert \u00fclkelerde anonim kalmak i\u00e7in sentetik medyay\u0131 kullanabilir. Yurtta\u015f gazeteciler ve aktivistler, geleneksel veya sosyal a\u011f sitelerinde su\u00e7lar\u0131 ihbar ederken seslerini ve \u00f6zelliklerini maskeleyebilirler.<\/p>\n\n\n\n Derin sahte, \u00fclkeler aras\u0131ndaki dil engellerini kald\u0131rabilir. \u00d6rne\u011fin David Beckham’\u0131n S\u0131tma \u00d6lmeli Giri\u015fimi<\/em> kapsam\u0131nda haz\u0131rlanan bir a\u00e7\u0131klamay\u0131 dokuz farkl\u0131 dilde okudu\u011fu reklam filmi DS teknolojisi yard\u0131m\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n DS teknolojisi sa\u011fl\u0131kta kullan\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcdeki t\u00fcm\u00f6rleri veya di\u011fer anormallikleri tan\u0131mak i\u00e7in bir dijital sistemi e\u011fitmeye \u00e7al\u0131\u015fmak, bu t\u00fcr anormalliklerin iyi huylu \u00f6rneklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda nispeten nadir olmas\u0131 nedeniyle zordur. Yapay g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olu\u015fturarak ve bir GAN’a az miktarda orijinal g\u00f6r\u00fcnt\u00fc dahil ederek, sistemin do\u011frulu\u011fu art\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcm bunlar, DS teknolojisinin olanaklar\u0131d\u0131r. Yukar\u0131daki olumlu \u00f6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir ve bu teknolojiyi insanl\u0131k i\u00e7in kullanman\u0131n yollar\u0131n\u0131 arayan bilim insanlar\u0131 olabilir. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda DS, kontrols\u00fcz ve kullan\u0131m\u0131 yasalarla d\u00fczenlenmemi\u015f bir g\u00fc\u00e7. Enformasyon, toplumsal ili\u015fkilerde \u00f6nemli bir rol oynuyor ve insanlar\u0131n genellikle edindikleri enformasyonun ger\u00e7ekli\u011fini kontrol edecek zamanlar\u0131 ve enerjileri olmuyor. Videolar\u0131n di\u011fer enformasyon kaynaklar\u0131na g\u00f6re daha g\u00fcvenilir oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yor ve bunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla edindikleri enformasyon, ki\u015filer, kurumlar ve liderler hakk\u0131nda verdikleri kararlarda etkili oluyor. DS teknolojisi, g\u00f6rsel ileti\u015fimin bu g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanarak insanlar\u0131n duygu ve alg\u0131lar\u0131n\u0131 etkileyerek bir t\u00fcr g\u00f6rsel dezenformasyon yarat\u0131yor. Etkili bir liderin \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k veya ter\u00f6rizmden bahsetti\u011fi iyi zamanlanm\u0131\u015f sahte bir video k\u0131sa s\u00fcrede ortal\u0131\u011f\u0131 alt\u00fcst edebilir.<\/p>\n\n\n\n Belirli etkenler DS\u2019ler i\u00e7in daha elveri\u015fli bir ortam olu\u015fturur (Sareen, 2023). Birincisi, davran\u0131\u015fsal ekonomi ve a\u011f teorisindeki birka\u00e7 ki\u015finin ayn\u0131 karar\u0131 s\u0131ral\u0131 bir \u015fekilde verdi\u011fi enformasyon \u00e7a\u011flayan\u0131 olgusudur. Enformasyon \u00e7a\u011flayan\u0131 iki ad\u0131ml\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. Birinci ad\u0131mda bireyler ikili bir senaryoyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelirler. \u0130kinci ad\u0131m ise benzer senaryolardaki di\u011fer bireylerin eylemlerinin ve bunlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6zlemlenmesi gibi d\u0131\u015f etkenlerin bu karar\u0131 etkileyebilmesiyle ger\u00e7ekle\u015fir. Bu iki ad\u0131ml\u0131 senaryo, be\u015f par\u00e7aya ayr\u0131labilir (https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Information_cascade<\/a>):<\/p>\n\n\n\n 1. Belirli bir siyasi konumu desteklemek, yeni bir teknolojiyi benimsemek, yeni bir giyim tarz\u0131 giymek, yeni bir restoranda yemek yemek gibi verilmesi gereken bir karar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 2. Bir hareketi benimsemek ya da reddetmek, bir adaya oy vermek ya da vermemek gibi s\u0131n\u0131rl\u0131 bir eylem alan\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 3. \u0130nsanlar s\u0131rayla karar verir ve her ki\u015fi daha \u00f6nce harekete ge\u00e7enlerin yapt\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri g\u00f6zlemleyebilir.<\/p>\n\n\n\n 4. Her insan, kararlar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmeye yard\u0131mc\u0131 olan kendi bilgileri d\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 bilgilere sahiptir.<\/p>\n\n\n\n 5. Ki\u015fi, di\u011fer insanlar\u0131n bildi\u011fi d\u0131\u015f bilgileri do\u011frudan g\u00f6zlemleyemez, ancak onlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131ndan bu bilgiler hakk\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zellikle insanlar\u0131n kendi bilgilerine tam g\u00fcvenmedikleri durumlarda enformasyon \u00e7a\u011flayan\u0131 daha etkili olur. \u0130nsanlar edindikleri enformasyonu ba\u015fkalar\u0131na iletirler. Sosyal medya platformlar\u0131, enformasyon \u00e7a\u011flayan\u0131 i\u00e7in ideal ortamlard\u0131r. Ayr\u0131ca aldatmacalar ve sahte s\u00f6ylentiler insanlara ger\u00e7ek hikayelerden on kat daha h\u0131zl\u0131 ula\u015fabilir. Luo ve Ma’n\u0131n (2018) ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi yanl\u0131\u015f, t\u00fcm enformasyon kategorilerinde ger\u00e7ekten \u00e7ok daha uza\u011fa ve daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yay\u0131l\u0131r. DS\u2019ler insanlar\u0131n porno, dedikodu ve \u015fiddet gibi do\u011fal e\u011filimlerinden yararlan\u0131r. K\u00f6t\u00fc niyetle olu\u015fturulmu\u015f bir DS \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede k\u00fcresel bir kitleye ula\u015fabilir.<\/p>\n\n\n\n \u0130kincisi, DS\u2019nin dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n zamanlamas\u0131d\u0131r. Hassas zamanlarda ortaya \u00e7\u0131kan bir DS daha etkili olabilir. Hemen do\u011frulanamayan baz\u0131 ger\u00e7ekleri (!) g\u00f6steren herhangi bir sahte video hassas bir zamanda kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda al\u0131c\u0131lar\u0131n zihinlerinde ani ve muazzam bir etki b\u0131rak\u0131r ve g\u00f6sterilen ger\u00e7ekle ilgili fikirlerini de\u011fi\u015ftirmelerine neden olabilir. Tehlikeli zaman, DS’lerin yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki temel fikirdir. Her hal\u00fckarda belirli anlar \u00e7ok \u00f6nemli veya hassast\u0131r. Sahte videolar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 o kadar dar bir zamanda yap\u0131lmal\u0131d\u0131r ki video \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde geri d\u00f6n\u00fclmez bir etkiyi \u00e7oktan yapm\u0131\u015f olsun. \u00d6rne\u011fin herhangi bir se\u00e7imde oy verme g\u00fcn\u00fcnden hemen \u00f6nce, bir aday\u0131n (ger\u00e7ekte yapmad\u0131\u011f\u0131) yolsuzlu\u011fu g\u00f6steren bir sahte video se\u00e7menler aras\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda se\u00e7menlerin kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabilir ve se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 etkileyebilir.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, dola\u015f\u0131m\u0131n h\u0131z\u0131d\u0131r. Art\u0131k sosyal platformlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla enformasyon h\u0131zla yay\u0131l\u0131yor. Sahte bir videonun yay\u0131lma h\u0131z\u0131 etkisini de art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, dijital okuryazarl\u0131k d\u00fczeyidir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re dijital okuryazarl\u0131\u011f\u0131n nispeten d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu geli\u015fmekte olan \u00fclkeler, DS videolar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu dezenformasyon tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmeye kar\u015f\u0131 daha savunmas\u0131zd\u0131r. Bu \u00fclkelerdeki sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131, ger\u00e7e\u011fi sahteden ay\u0131rt etme teknikleri konusunda \u00e7ok bilgili de\u011fillerdir ve yapay olan\u0131 ger\u00e7ek olarak kabul etme olas\u0131l\u0131klar\u0131 daha y\u00fcksektir. \u00d6rne\u011fin, Myanmar’da 2014’e kadar h\u00fck\u00fcmet denetimindeki telekom operat\u00f6r\u00fc taraf\u0131ndan sat\u0131lan SIM kartlar\u0131 kimsenin sat\u0131n alamayaca\u011f\u0131 kadar pahal\u0131yd\u0131. Sekt\u00f6r a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra 1 dolara sat\u0131lan SIM kartlar ve ucuz ak\u0131ll\u0131 telefonlarla sosyal medya kullan\u0131m\u0131 da artt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Facebook neredeyse t\u00fcm cihazlarda y\u00fckl\u00fcyd\u00fc. B\u00f6ylece Myanmar’da Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131t hareketin lideri Wirathu, \u00f6nceden el ilanlar\u0131yla k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 mesajlar\u0131n\u0131 yay\u0131mlarken Facebook sayesinde sahte g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri y\u00fcz kat daha fazla insana ula\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Facebook’ta 2018’de “M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n camilere silah stoklad\u0131\u011f\u0131”na dair yalan bilgilerin h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131 zaten gergin olan b\u00f6lgede toplumsal \u015fiddeti k\u00f6r\u00fckledi. Sareen (2023) derin sahtelerin de benzer \u015fekilde otoriter rejimler veya a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131s\u0131 gruplar taraf\u0131ndan toplumsal b\u00f6l\u00fcnmeye ba\u015fvurmak i\u00e7in bir boyun e\u011fdirme arac\u0131 olarak kullan\u0131labilece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n Bir derin sahte yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n amac\u0131 dezenformasyon yaymak ve insanlar\u0131 buna inand\u0131rmakt\u0131r. DS teknolojisi ile haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u00f6zel efektler ve animasyonlar film end\u00fcstrisine geni\u015f olanaklar sunuyor. Ancak, bu teknolojinin kolay eri\u015filebilir olmas\u0131yla k\u00f6t\u00fc niyetli kullan\u0131m\u0131 da artmaya ve \u00e7e\u015fitlenmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\nDS\u2019nin Yararl\u0131 Kullan\u0131m\u0131<\/h2>\n\n\n\n
DS\u2019nin Etkisini Art\u0131ran Etkenler<\/h2>\n\n\n\n
DS ve Tehditler<\/h2>\n\n\n\n