{"id":925,"date":"2025-06-02T22:52:36","date_gmt":"2025-06-02T19:52:36","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=925"},"modified":"2025-06-02T22:54:04","modified_gmt":"2025-06-02T19:54:04","slug":"eurostack-girisimi-ve-dijital-egemenlik","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=925","title":{"rendered":"EuroStack Giri\u015fimi ve Dijital Egemenlik"},"content":{"rendered":"\n

T\u00fcm d\u00fcnyada h\u0131zl\u0131 ve alt\u00fcst edici geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor. Teknolojik yenilikler h\u0131zlan\u0131yor, k\u00fcresel tedarik zincirleri par\u00e7alan\u0131yor, ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar jeopolitik rekabetlerde etkili bir silah haline geliyor. \u015eubat ay\u0131nda Paris’te ger\u00e7ekle\u015ftirilen Yapay Zek\u00e2 (YZ) Eylem Zirvesi’nde de \u015fahit oldu\u011fumuz gibi Avrupa, ABD ve \u00c7in aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f durumda. Avrupa Birli\u011fi (AB) Trump y\u00f6netiminin “\u00d6nce Amerika” politikas\u0131 ve sald\u0131rgan hamleleri kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa jeopolitik ve jeoekonomik olarak y\u00fcksek derecede risk alt\u0131nda. COVID-19, Ukrayna sava\u015f\u0131, yar\u0131 iletken k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve artan enerji fiyatlar\u0131 Avrupa’n\u0131n k\u00fcresel tedarik zincirlerine olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u00d6zellikle otomotiv \u00fcretimi ve sa\u011fl\u0131k hizmetleri gibi sekt\u00f6rler, ya\u015fanan aksakl\u0131klardan ciddi bi\u00e7imde etkilendiler. Elbette ki AB’nin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlar\u0131 tamamen teknolojiye ba\u011flayamay\u0131z. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dijital teknolojiler, jeopolitik ve ekonomik rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn olu\u015fumunda giderek daha belirleyici oluyor. AB, \u015fimdiye kadar \u00e7o\u011funlukla yabanc\u0131 \u015firketlerin faaliyetlerini d\u00fczenleyen ve \u015firketleri, Avrupa’n\u0131n \u00f6nem verdi\u011fi (ba\u015fta mahremiyet olmak \u00fczere) de\u011ferleri dikkate almayan zorlayan bir politika izledi. Fakat teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve ekonomik k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131 nedeniyle bunda yeterince ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Avrupa’n\u0131n rekabet etme, yenilik yapma ve \u00f6zerk hareket etme kabiliyetinin erozyona u\u011framas\u0131 ayn\u0131 zamanda i\u015f kay\u0131plar\u0131, beyin g\u00f6\u00e7\u00fc, yetersiz yat\u0131r\u0131m ve teknolojik at\u0131l\u0131mlar ger\u00e7ekle\u015ftirme kabiliyetinin azalmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu da ya\u015fam standartlar\u0131nda daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden oluyor. ABD’nin kendi ulusal g\u00fcvenlik gereksinimlerine g\u00f6re \u015fekillenen baz\u0131 kurallar\u0131 dayatmas\u0131, Avrupa’n\u0131n yurtta\u015flar\u0131n, \u015firketlerin ve h\u00fck\u00fcmetlerin hassas bilgileri \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc zay\u0131flat\u0131yor. Fikri m\u00fclkiyet h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve casusluk kritik g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131 yarat\u0131yor. B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri s\u0131k s\u0131k pazar g\u00fc\u00e7lerini k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131yorlar ve AB pazar\u0131, ancak d\u00fczenleyicilerin ve rekabet otoritelerinin \u00e7abalar\u0131yla d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fabiliyor. \u00d6zellikle Facebook\/Cambridge Analytica skandal\u0131ndan sonra daha net g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi AB, demokrasinin alt\u0131n\u0131 oyan eylemler kar\u015f\u0131s\u0131nda da yetersiz kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da tan\u0131taca\u011f\u0131m EuroStack Giri\u015fimi (https:\/\/euro-stack.eu\/<\/a>), dijital \u00f6zerkli\u011fin Avrupa i\u00e7in art\u0131k bir l\u00fcks de\u011fil, egemenli\u011fin temeli oldu\u011funu savunuyor. Francesca Bria’n\u0131n EuroStack hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapora https:\/\/euro-stack.eu\/francesca-bria-paper\/<\/a> adresinden eri\u015filebilir. Bria, dijital egemenlik, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ve veri demokrasisi \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla tan\u0131n\u0131yor. Dijital altyap\u0131 ve etik veri y\u00f6netimi \u00fczerinde kamu kontrol\u00fcn\u00fcn \u00f6nde gelen savunucular\u0131ndan biri.<\/p>\n\n\n\n

EuroStack’te Avrupa’n\u0131n rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc, stratejik \u00f6zerkli\u011fini ve demokratik y\u00f6neti\u015fimini korumak i\u00e7in kritik dijital altyap\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f sa\u011flay\u0131c\u0131lara olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi savunuluyor. Ancak birbirine ba\u011fl\u0131 bir d\u00fcnyada tam anlam\u0131yla kendine yeterlilik ne m\u00fcmk\u00fcn ne de arzu edilen bir durum de\u011fil. Bu nedenle raporda bir yandan k\u00fcresel al\u0131\u015fveri\u015flerden yararlan\u0131rken di\u011fer yandan diren\u00e7li bir dijital ekosistem i\u00e7in gerekli yeteneklerin ve altyap\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 gereklili\u011fi \u00fczerinde duruluyor.<\/p>\n\n\n\n

EuroStack, tamamen yeni bir strateji ortaya atmak yerine mevcut politikalar\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 dijital egemenlik temelli b\u00fct\u00fcnc\u00fc bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele al\u0131yor. Dijital egemenlik i\u00e7in at\u0131labilecek ad\u0131mlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor. EuroStack, a\u015fa\u011f\u0131daki yedi ilke \u00fczerine kurulu:<\/p>\n\n\n\n

1. Egemenlik ve g\u00fcvenlik: <\/strong>Avrupa’n\u0131n kritik dijital altyap\u0131s\u0131n\u0131n Avrupa’n\u0131n yarg\u0131 alan\u0131 i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131; tasar\u0131m yoluyla g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcvenlik ve tasar\u0131m yoluyla gizlilik \u00e7er\u00e7eveleriyle korunmas\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almak.<\/p>\n\n\n\n

2. \u00d6zel m\u00fclkiyetten \u00e7\u0131karma ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik:<\/strong> B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin \u00f6zel m\u00fclkiyetli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azalt\u0131rken, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131, birle\u015fik bir teknoloji y\u0131\u011f\u0131n\u0131 genelinde entegrasyonu te\u015fvik etmek.<\/p>\n\n\n\n

3. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik:<\/strong> Avrupa’n\u0131n \u00e7evre ve iklim hedefleriyle uyumlu, enerji verimli sistemler in\u015fa etmek. Sistemlerin kaynaklardaki kesintilere veya k\u0131s\u0131tlamalara ra\u011fmen etkili bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edebilmesini sa\u011flamak<\/p>\n\n\n\n

4. Verilerin ortak bir mal olarak ele al\u0131nmas\u0131: <\/strong>Toplumsal \u00e7\u0131karlar\u0131 ve temel haklar\u0131 korurken, inovasyonun \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak i\u00e7in verileri payla\u015f\u0131lan bir kaynak olarak ele almak.<\/p>\n\n\n\n

5. Merkezi olmayan egemen altyap\u0131:<\/strong> Verimlili\u011fi ve veri egemenli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in u\u00e7 bili\u015fim ve merkezi sistemleri birle\u015ftirmek.<\/p>\n\n\n\n

6. Kapsay\u0131c\u0131 y\u00f6neti\u015fim:<\/strong> K\u0131sa vadeli dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ile uzun vadeli \u00f6zerklik aras\u0131nda denge kuran uyumlu d\u00fczenlemeleri ve hesap verebilirlik mekanizmalar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak.<\/p>\n\n\n\n

7. G\u00fc\u00e7l\u00fc demokrasi:<\/strong> Sadece zarar vermekten ka\u00e7\u0131nmakla kalmay\u0131p demokratik toplumlar\u0131 aktif olarak destekleyen ve g\u00fc\u00e7lendiren dijital teknolojiler geli\u015ftirmek.<\/p>\n\n\n\n

EuroStack Y\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/h2>\n\n\n\n

EuroStack giri\u015fimi, dijital altyap\u0131y\u0131, temel teknolojilerden geli\u015fmi\u015f uygulamalara uzanan, birbirine ba\u011fl\u0131 katmanlardan olu\u015fan uyumlu bir sistem halinde ele al\u0131yor. Bu ba\u011flamda, y\u0131\u011f\u0131n modelini kavramsal bir \u00e7er\u00e7eve olarak kullan\u0131yor. Y\u0131\u011f\u0131ndaki her katman bir alt\u0131ndakinin yetenekleri \u00fczerine in\u015fa edilirken di\u011ferleriyle dinamik olarak etkile\u015fime giriyor. Bu tasar\u0131m, politika yap\u0131c\u0131lar\u0131n ve payda\u015flar\u0131n belirli ihtiya\u00e7 alanlar\u0131n\u0131 daha etkili bir \u015fekilde g\u00f6rselle\u015ftirebilmelerine ve analiz edebilmelerine yard\u0131mc\u0131 oluyor. Sistem genelinde sorunsuz bir i\u015flevsellik sa\u011flayabilmek i\u00e7in birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik, esneklik, \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve uyarlanabilirli\u011fe \u00f6ncelik veriyor. EuroStack’in i\u00e7erdi\u011fi katmanlar biyoteknoloji, geli\u015fmi\u015f \u00fcretim ve kamu hizmetleri gibi sekt\u00f6rel uygulamalar\u0131n da temelini olu\u015fturuyor ve Avrupa’n\u0131n k\u00fcresel dijital ortamda rekabet\u00e7i ve kendine kendine yeterli kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmay\u0131 hedefliyor. Ayr\u0131ca EuroStack giri\u015fimi, yap\u0131s\u0131n\u0131 yeniden \u015fekillendirebilecek ve yeni stratejik \u00f6zerklik f\u0131rsatlar\u0131 yaratabilecek siber g\u00fcvenlik, geli\u015fmekte olan teknolojiler ve rekabet\u00e7i de\u011fi\u015fimler gibi y\u0131\u011f\u0131nlar aras\u0131 konular\u0131 da i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

EuroStack y\u0131\u011f\u0131n\u0131, yedi katmandan olu\u015fuyor:<\/p>\n\n\n\n

1. Kaynaklar: <\/strong>Nadir toprak elementleri ve enerji kaynaklar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. T\u00fcm dijital altyap\u0131n\u0131n temelidir.<\/p>\n\n\n\n

2. \u00c7ipler: <\/strong>Dijital altyap\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve g\u00fcvenli tedarik zincirlerini sa\u011flamak i\u00e7in gerekli olan i\u015flemci ve bellek teknolojilerini, GPU’lar\u0131 ve yeni ortaya \u00e7\u0131kan kuantum ileti\u015fim sistemlerini kapsar.<\/p>\n\n\n\n

3. A\u011f: <\/strong>Avrupa’y\u0131 k\u00fcresel dijital ekosisteme ba\u011flayan baz istasyonlar\u0131, fiber optik a\u011flar ve denizalt\u0131 kablolar\u0131 dahil olmak \u00fczere hem dijital hem de fiziksel ba\u011flant\u0131lar\u0131 kapsar.<\/p>\n\n\n\n

4. Ba\u011flant\u0131l\u0131 cihazlar ve Nesnelerin \u0130nterneti:<\/strong> Ak\u0131ll\u0131 telefonlar ve diz\u00fcst\u00fc bilgisayarlardan ger\u00e7ek zamanl\u0131 bilgi i\u015fleme ve veri toplamaya olanak tan\u0131yan nesnelerin internetine kadar her \u015feyi i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

5. Bulut altyap\u0131s\u0131:<\/strong> Veri egemenli\u011fi ve \u00f6zerkli\u011fi i\u00e7in merkezi \u00f6neme sahip olan g\u00fcvenli veri depolama ve hesaplama g\u00fcc\u00fcnden olu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n

6. Yaz\u0131l\u0131m platformlar\u0131, uygulamalar ve algoritmalar:<\/strong> Dijital etkile\u015fimleri y\u00f6nlendiren i\u015fletim sistemlerini, uygulamalar\u0131 ve siber g\u00fcvenlik \u00e7er\u00e7evelerini kapsar.<\/p>\n\n\n\n

7. Veri ve YZ:<\/strong> Verileri i\u015fler ve i\u00e7g\u00f6r\u00fcler \u00fcretir. Avrupa’y\u0131 temel YZ yeteneklerini olu\u015fturacak ve kontrol edecek bir konuma getirmeyi hedefler.<\/p>\n\n\n\n

EuroStack 2025 raporunda her bir katman, k\u00fcresel rekabet, Avrupa’n\u0131n olanaklar\u0131 ve mevcut politikalar \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor ve yeni politikalar \u00f6neriliyor. Y\u0131\u011f\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck avantaj\u0131 sadece tek bir alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p dijital ekosistemi bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirmesi.<\/p>\n\n\n\n

EuroStack Y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131n Katmanlar\u0131<\/h2>\n\n\n\n

1. Hammadde, enerji ve su: Teknolojinin gizli omurgas\u0131<\/h3>\n\n\n\n
    \n
  1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
      \n
    1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Dijital y\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelinde nadir toprak elementleri, lityum ve kobalt gibi kritik ham maddeler bulunuyor. Bu malzemeler, yar\u0131 iletkenler, piller, ekranlar ve y\u00fcksek performansl\u0131 m\u0131knat\u0131slar dahil olmak \u00fczere modern dijital altyap\u0131n\u0131n temel bile\u015fenlerini \u00fcretmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yorlar. Ancak tedarik zincirleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00c7in taraf\u0131ndan kontrol ediliyor. \u00c7in, nadir toprak elementlerinin rafinerisinde k\u00fcresel kapasitenin %90’\u0131ndan fazlas\u0131na sahip. \u00c7in’in bu sekt\u00f6rel hakimiyetinde devlet destekli politikalar\u0131n ve stratejik sat\u0131n almalar\u0131n \u00f6nemli pay\u0131 var. \u00c7in, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki yat\u0131r\u0131mlar\u0131yla lityum ve kobalt gibi temel pil malzemelerinin sa\u011flanmas\u0131ndaki konumunu daha da g\u00fc\u00e7lendirdi. Ayr\u0131ca China Northern Rare Earth Group ve China Minmetals Corporation gibi sekt\u00f6re liderlik eden \u015firketler, jeopolitik anla\u015fmazl\u0131klar s\u0131ras\u0131nda ihracat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 getirerek \u00c7in’e destek oluyorlar.<\/p>\n\n\n\n

      Avrupa, hammadelerin tedari\u011finde fazlas\u0131yla d\u0131\u015far\u0131ya ba\u011f\u0131ml\u0131. Kobalt\u0131n %68’inden fazlas\u0131n\u0131 ve lityumun %78’ini ithal etmek zorunda. Bu nedenle, jeopolitik riskler ve tedarik zincirindeki aksamalara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z. S\u0131rbistan’da 1,2 milyon ton lityum bulundu\u011fu tahmin ediliyor. S\u0131rbistan AB d\u0131\u015f\u0131nda olsa da bu rezervler AB i\u00e7in umut verici. Ayr\u0131ca kaynak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sadece hammaddelere daha fazla eri\u015fimle de\u011fil, teknolojik yeniliklerle de azaltmak olanakl\u0131. \u00d6rne\u011fin, Avrupal\u0131 Nyrstar \u015firketi, \u00c7in’in ihracat\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 kaynaklardan biri olan germanyumu \u00e7inkodan elde edilebilmeyi ba\u015fard\u0131. Sanayi politikas\u0131, bu t\u00fcr teknolojik yenilikleri daha \u00e7ok te\u015fvik edecek bi\u00e7imde tasarlanabilir.<\/p>\n\n\n\n

      Dijital ekonominin enerjiye olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 da giderek artmakta. Uluslararas\u0131 Enerji Ajans\u0131’na g\u00f6re, veri merkezleri k\u00fcresel elektrik t\u00fcketiminin %2-4’\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor. Yereldeki oranlar \u00e7ok daha y\u00fcksek. \u00d6rne\u011fin, \u0130rlanda’da veri merkezleri \u00fclkenin elektri\u011finin %20’sinden fazlas\u0131n\u0131 t\u00fcketiyor. ABD’li teknoloji devlerinin Avrupa’n\u0131n veri ekonomisine yapt\u0131klar\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla bu oranlar daha da artacak. Ayr\u0131ca Avrupa’n\u0131n yenilenebilir enerji \u00f6ncelikleriyle \u00e7at\u0131\u015fan, n\u00fckleer enerji gibi enerji yo\u011fun \u00e7\u00f6z\u00fcmler de g\u00fcndemde. Rusya’n\u0131n arz kesintileriyle tetiklenen 2022 enerji krizi, Avrupa’n\u0131n yenilenebilir enerjiye ge\u00e7i\u015fini h\u0131zland\u0131rd\u0131. Buna ra\u011fmen y\u00fckselen enerji fiyatlar\u0131 i\u015fletmeler i\u00e7in operasyonel maliyetleri art\u0131rd\u0131 ve b\u00f6lgedeki yat\u0131r\u0131mlar\u0131 potansiyel olarak azaltt\u0131. Zorluklar\u0131 a\u015fabilmek i\u00e7in Avrupa’n\u0131n YZ merkezli altyap\u0131 i\u00e7in enerji verimli, yenilenebilir enerjiye dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlere \u00f6ncelik vermesi gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

      Kaynak a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin b\u00f6lgelerle ortakl\u0131klar ve geli\u015fmi\u015f geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm teknolojilerine yat\u0131r\u0131mlar Avrupa’n\u0131n ithalata olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltabilir. Bu y\u00f6nde \u00e7al\u0131\u015fmalar var. \u00d6rne\u011fin, Avrupa Hammadde \u0130ttifak\u0131 (ERMA) gibi giri\u015fimler, hem geli\u015fmi\u015f geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm teknolojilerine yat\u0131r\u0131m\u0131 hem de Avustralya ve Latin Amerika gibi kaynak a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin b\u00f6lgelerle ortakl\u0131klar\u0131 te\u015fvik ediyor. Aurubis (Almanya), Umicore (Bel\u00e7ika) ve pil geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde uzmanla\u015fm\u0131\u015f Hydrovolt (Norve\u00e7) gibi \u015firketler, de\u011ferli malzemeleri geri kazanma \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ayr\u0131ca iklim hedeflerine ula\u015fmak ve k\u00fcresel rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc korumak i\u00e7in de yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131n\u0131n ve verimli su sistemlerinin YZ ve veri merkezi operasyonlar\u0131na entegre edilmesi gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

      2. \u00c7ipler: Y\u0131\u011f\u0131n\u0131n beyni olan i\u015flemci ve bellek teknolojisi<\/h3>\n\n\n\n
        \n
      1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

        \u0130lk mikroi\u015flemciler genel ama\u00e7l\u0131 bilgi i\u015flem i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015flard\u0131. \u015eimdi ise y\u00fcksek ba\u015far\u0131ml\u0131 hesaplama (HPC) ve yapay \u00f6\u011frenme gibi alanlar i\u00e7in \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f i\u015flemciler de var. Bulut ortamlar\u0131nda verimlilik, \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve enerji optimizasyonuna y\u00f6nelik artan taleplerle birlikte, k\u00fcresel mikroi\u015flemci pazar\u0131 teknolojik inovasyonun kritik bir sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 haline geldi. 2024 y\u0131l\u0131nda 600 milyar avronun \u00fczerinde olan k\u00fcresel yar\u0131 iletken pazar\u0131n\u0131n 2030 y\u0131l\u0131na kadar 1 trilyon avronun \u00fczerine \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

        Yar\u0131 iletken end\u00fcstrisi, son derece karma\u015f\u0131k ve k\u00fcreselle\u015fmi\u015f tedarik zincirlerine dayan\u0131yor. Zincirin kontrol\u00fc, belirli a\u015famalarda uzmanla\u015fm\u0131\u015f, az say\u0131da oyuncunun elinde. Geli\u015fmi\u015f \u00e7ipler, ba\u015fta Tayvan ve G\u00fcney Kore’dekiler olmak \u00fczere, Asya’daki d\u00f6k\u00fcmhanelerde \u00fcretiliyor. Tayvan’daki TSMC, tek ba\u015f\u0131na k\u00fcresel yar\u0131 iletken pazar\u0131n\u0131n %50’sinden fazlas\u0131na ve geli\u015fmi\u015f \u00e7ip \u00fcretiminin %90’\u0131na h\u00fckmediyor. Ayr\u0131ca Intel ve AMD taraf\u0131ndan kullan\u0131lan x86 ve ARM mimarilerinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi a\u011f etkileri sekt\u00f6rde olduk\u00e7a belirleyici olabiliyor. Bu a\u011f etkileri, geli\u015ftiricileri belirli ekosistemlere kilitleyerek s\u00f6z konusu mimarilerin sahibi olan oyuncular\u0131n pazar kontrol\u00fcn\u00fc daha da sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

        Sekt\u00f6rdeki yeni i\u015f modelleri, \u00e7ip tasar\u0131m\u0131 ve son kullan\u0131m aras\u0131ndaki uzmanla\u015fmadan yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin NVIDIA, YZ i\u00e7in \u00f6zelle\u015fmi\u015f \u00e7iplerin %80’inden fazlas\u0131n\u0131 kontrol ediyor. \u00c7ipleriyle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 bir programlama platformuyla performans\u0131 art\u0131r\u0131yor ve ekosistem ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 te\u015fvik ediyor. AWS, Google Cloud ve Microsoft Azure gibi bulut \u015firketleri de kendi platformlar\u0131na \u00f6zel i\u015flemcilerle ekosistem ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

        Avrupa yar\u0131 iletken end\u00fcstrisinde k\u00fcresel \u00fcretimin sadece %10’unu ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve geli\u015fmi\u015f \u00e7ip \u00fcretimi i\u00e7in kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131. \u0130leri teknoloji \u00e7iplerde Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki tedarik\u00e7ilere ba\u011f\u0131ml\u0131. Buna kar\u015f\u0131n, k\u00fcresel yar\u0131 iletken ekipman pazar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %25’ine sahip ve ASML, Bosch ve STMicroelectronics gibi kilit oyuncular\u0131 var. \u00d6zellikle Hollanda merkezli ASML’nin a\u015f\u0131r\u0131 ultraviyole (EUV) litografi teknolojisi, yar\u0131 iletken end\u00fcstrisi i\u00e7in vazge\u00e7ilemez bir teknoloji. Ancak ABD’nin ihracat kontrolleri, ASML’yi de k\u0131s\u0131tl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

        Bu katmandaki s\u0131k\u0131nt\u0131lara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lan Avrupa \u00c7ip Yasas\u0131, 43 milyar avroluk yat\u0131r\u0131m plan\u0131yla, Avrupa’n\u0131n k\u00fcresel geli\u015fmi\u015f yar\u0131 iletken \u00fcretimindeki pay\u0131n\u0131 2030 y\u0131l\u0131na kadar %20’ye \u00e7\u0131karmay\u0131 ve Avrupa’n\u0131n otomotiv ve end\u00fcstriyel elektronik gibi \u00f6zel ekipman ve alanlardaki g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar\u0131ndan yararlanmay\u0131 hedefliyor. Yar\u0131 iletken teknolojisine yat\u0131r\u0131m, k\u00fcresel bir e\u011filim. ABD, yar\u0131 iletken sekt\u00f6r\u00fcne 51 milyar avroluk bir yat\u0131r\u0131m yapt\u0131. \u00c7in de kendine yeterlili\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in be\u015f y\u0131l i\u00e7inde 140 milyar avroluk bir yat\u0131r\u0131m planl\u0131yor. Ancak Avrupa’n\u0131n \u00f6n\u00fcnde engeller var. STMicroelectronics, NXP Semiconductors ve Infineon gibi \u015firketler otomotiv ve end\u00fcstriyel elektronikte \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Ama bir sonraki dijital inovasyon dalgas\u0131n\u0131 y\u00f6nlendiren sekt\u00f6rlerdeki etkileri s\u0131n\u0131rl\u0131. Avrupa’n\u0131n yar\u0131 iletken end\u00fcstrisi s\u00fcbvansiyonlar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alma, \u00fcretimi \u00e7e\u015fitlendirme ve yetenekleri \u00e7ekme konusunda zorluklar\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n

        Avrupa ARM gibi \u00f6zel m\u00fclkiyetli teknolojilere olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. SiPearl’\u00fcn Rhea i\u015flemcisi ve Barselona S\u00fcper Bilgisayar Merkezi’nin a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 RISC-V mimarisine yat\u0131r\u0131m yap\u0131yor. Daha y\u00fcksek i\u015flem h\u0131zlar\u0131 ve daha d\u00fc\u015f\u00fck enerji t\u00fcketimi elde etmek i\u00e7in \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 kullanan fotonik \u00e7ipler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \u0130spanya Fotonik Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc (ICFO), \u0130rlanda, Hollanda, Finlandiya, Bel\u00e7ika, Portekiz, Polonya, Avusturya, \u0130talya ve Fransa’daki kurumlarla i\u015f birli\u011fi yaparak bu teknolojiyi ilerletmek i\u00e7in 380 milyon avroluk bir projeye \u00f6nc\u00fcl\u00fck ediyor.<\/p>\n\n\n\n

        3. A\u011flar: Ba\u011flant\u0131n\u0131n can damarlar\u0131<\/h3>\n\n\n\n
          \n
        1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

          A\u011flar, cihazlar\u0131, hizmetleri ve sistemleri birbirine ba\u011flar. Alan ad\u0131 y\u00f6netim sistemi (DNS), \u0130nternet De\u011fi\u015fim Noktalar\u0131 (IPX) gibi internetin genel \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan sistemler bu katmanda bulunur. 5G’nin y\u00fckseli\u015fi, uydu sistemleri ve denizalt\u0131 kablolar\u0131yla desteklenen \u00f6zel a\u011flar\u0131n artan rol\u00fcyle beraber \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor. Yeni a\u011f yap\u0131lar\u0131, bulut platformlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra otonom ara\u00e7lar, end\u00fcstriyel otomasyon ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler gibi geli\u015fmekte olan teknolojiler i\u00e7in kritik olan d\u00fc\u015f\u00fck gecikmeli, y\u00fcksek h\u0131zl\u0131 ve yedekli ba\u011flant\u0131lar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

          A\u011flar\u0131n artan \u00f6nemiyle beraber a\u011f egemenli\u011fi, Avrupa i\u00e7in rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc, g\u00fcvenli\u011fini ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyen acil bir \u00f6ncelik haline gelmi\u015f durumda. Bu katmanda da az say\u0131da \u015firketin egemenli\u011fi var. Ba\u015fta Ericsson ve Nokia olmak \u00fczere Avrupal\u0131 \u00fcreticiler 6G ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve \u00f6n standartla\u015ft\u0131rma gibi teknolojik yeniliklerde \u00f6ndeler. Ancak Avrupal\u0131 \u015firketler \u00c7in’in devlet destekli firmalar\u0131n\u0131n agresif fiyatland\u0131rma stratejileri ve k\u00fcresel pazarda h\u0131zl\u0131 yay\u0131l\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda zorlan\u0131yorlar. Ayr\u0131ca Avrupa’n\u0131n y\u00fczlerce mobil operat\u00f6rden olu\u015fan par\u00e7alanm\u0131\u015f telekom pazar\u0131, ABD ve \u00c7in’in \u00e7ok daha yo\u011fun pazarlar\u0131yla rekabet edemiyor (\u00f6zelle\u015ftirmenin sonu\u00e7lar\u0131 i\u00e7in bkz. https:\/\/turk-internet.com\/avrupali-telekom-firmalari-5g-icin-duzenleyici-reformu-istiyor\/<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

          Telekom ekosistemi, ekipman \u00fcreticileri, telekom operat\u00f6rleri, bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ve e\u011flence ve e-ticaret platformlar\u0131 gibi katma de\u011ferli hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n etkile\u015fimi ile \u015fekilleniyor. Avrupal\u0131 telekom operat\u00f6rleri Deutsche Telekom, Telef\u00f3nica ve Vodafone ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel d\u00fczeyde faaliyet g\u00f6steren \u015firketler. Fakat Avrupa’da kullan\u0131c\u0131 ba\u015f\u0131na ortalama gelirin di\u011fer b\u00f6lgelere k\u0131yasla \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 nedeniyle geli\u015fmi\u015f a\u011flara daha s\u0131n\u0131rl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131l\u0131yor. Bu nedenle Avrupa, 5G’nin benimsenmesinde ABD ve \u00c7in’in gerisinde kalm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n

          D\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen bulut ve platform sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, a\u011f katman\u0131nda giderek daha etkili oluyor ve telekom\u00fcnikasyon \u015firketleriyle daha fazla rekabet ediyorlar. \u00d6rne\u011fin Alphabet ve Meta, denizalt\u0131 kablolar\u0131na ve al\u00e7ak irtifa uydu y\u00f6r\u00fcngelerine yapt\u0131klar\u0131 b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlarla telekom omurgas\u0131nda s\u00f6z sahibi oyuncular oldular. Ayr\u0131ca SpaceX ve onun Starlink hizmeti gibi uydu ileti\u015fimleri var.<\/p>\n\n\n\n

          Rekabetin yan\u0131nda g\u00fcvenlik endi\u015feleri de art\u0131yor. \u00c7in ekipmanlar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 Avrupa Komisyonu 5G G\u00fcvenlik Tavsiyesi yay\u0131nlad\u0131. Bu tavsiye do\u011frultusunda bir\u00e7ok operat\u00f6r, Huawei ve ZTE ekipmanlar\u0131n\u0131 a\u011flar\u0131ndan kald\u0131rd\u0131. Fakat g\u00fcvenlik riskleri, 5G donan\u0131m\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Denizalt\u0131 kablolar\u0131, uydu ba\u011flant\u0131lar\u0131 ve YZ odakl\u0131 a\u011f y\u00f6netimi de \u00e7e\u015fitli riskler i\u00e7eriyor. Denizalt\u0131 ileti\u015fim kablolar\u0131n\u0131n kesilmesi, 5G baz istasyonlar\u0131na y\u00f6nelik kundaklama sald\u0131r\u0131lar\u0131, jeopolitik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 risk olarak ele almak gerekiyor. Avrupa’n\u0131n (DNS y\u00f6netimi, denizalt\u0131 kablolar\u0131 ve uydu a\u011flar\u0131 gibi kritik unsurlar dahil olmak \u00fczere) internetin kamusal \u00e7ekirde\u011finin evriminde stratejik \u00f6zerkli\u011fini ve siber g\u00fcvenli\u011fini koruma konusunda dikkatli olmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

          Bu ba\u011flamda, A\u00e7\u0131k Radyo Eri\u015fim A\u011f\u0131 (OpenRAN) teknolojilerinin y\u00fckseli\u015fi, Avrupa’n\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 azaltabilir. OpenRAN, mobil \u015febekelerde radyo eri\u015fim a\u011f\u0131 (RAN – Radio Access Network) bile\u015fenlerinin a\u00e7\u0131k ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik standartlara dayal\u0131 olarak geli\u015ftirilmesini sa\u011fl\u0131yor. Kanada, bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde uygulam\u0131\u015f. OpenRAN, Avrupa i\u00e7in de yerel inovasyonu te\u015fvik etmek ve tedarik zincirlerini \u00e7e\u015fitlendirmek i\u00e7in \u00f6nemli bir f\u0131rsat.<\/p>\n\n\n\n

          Avrupa’n\u0131n 5G ve 6G ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme ile \u00f6n standartla\u015ft\u0131rma alan\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nleri, bu teknolojilerin benimsenmesinin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 halinde gelecekteki rekabet g\u00fcc\u00fc i\u00e7in sa\u011flam bir temel olu\u015fturacak. Dijital A\u011flar Yasas\u0131 (DNA) gibi giri\u015fimler, t\u00fcketici \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korurken daha rekabet\u00e7i bir telekom sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc te\u015fvik ederek pazardaki par\u00e7alanmay\u0131 giderebilir, g\u00fcvenli\u011fi art\u0131rabilir ve telekom konsolidasyonunu kolayla\u015ft\u0131rabilir. Kuantum anahtar da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 (QKD) ve kuantum sonras\u0131 kriptografi (PQC) gibi geli\u015fmi\u015f teknolojilerin telekom altyap\u0131s\u0131na entegre edilmesi Avrupa’n\u0131n siber tehditlere kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131racakt\u0131r. Ayr\u0131ca telekom sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn elektri\u011fe olan yo\u011fun ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 hem dayan\u0131kl\u0131l\u0131k hem de s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik sa\u011flamak i\u00e7in enerji ve a\u011f stratejilerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n

          4. Nesnelerin interneti: Dijital ekosistemin ba\u011flay\u0131c\u0131 dokusu<\/h3>\n\n\n\n
            \n
          1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

            Nesnelerin interneti, sens\u00f6rleri, i\u015flemcileri ve ba\u011flanabilirli\u011fi nesnelere yerle\u015ftirerek fiziksel ve dijital d\u00fcnyalar aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kuruyor. \u00c7ok \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde ger\u00e7ek zamanl\u0131 veri al\u0131\u015fveri\u015fi ve otomasyonunu sa\u011fl\u0131yor. 2024 y\u0131l\u0131nda 18 milyar olan nesnelerin interneti cihazlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n 2033 y\u0131l\u0131na kadar 39 milyara \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

            Nesnelerin internetinin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc potansiyeli, imalat (\u00f6rne\u011fin ak\u0131ll\u0131 fabrikalar), tar\u0131msal g\u0131da, ak\u0131ll\u0131 enerji, mobilite, sa\u011fl\u0131k ve \u00e7evre y\u00f6netimi gibi temel end\u00fcstriyel sekt\u00f6rleri kaps\u0131yor. \u00d6rne\u011fin ger\u00e7ek zamanl\u0131 veri analizi ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerine olanak sa\u011flayarak \u015febeke verimlili\u011fini art\u0131rma olana\u011f\u0131na sahip. End\u00fcstri 4.0 kapsam\u0131nda nesnelerin interneti, YZ ve 5G’yi entegre eden ak\u0131ll\u0131 fabrikalar, \u00fcretkenli\u011fi ve verimlili\u011fi art\u0131rmaya haz\u0131rlan\u0131yorlar. End\u00fcstri 4.0, \u00fcretim teknolojilerinde otomasyon, birbirine ba\u011flanabilirlik ve veri al\u0131\u015fveri\u015fine odaklan\u0131rken bir sonraki ad\u0131m, End\u00fcstri 5.0, insanlar ve makineler aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fi \u00fczerinde duruyor.<\/p>\n\n\n\n

            AB’nin Yeni Nesil Nesnelerin \u0130nterneti giri\u015fimi, nesnelerin internetinin ekonominin, toplumun ve \u00e7evrenin dijitalle\u015ftirilmesindeki d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc rol\u00fcn\u00fc vurguluyor. Ba\u011flant\u0131l\u0131 cihazlar \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a, nesnelerin interneti verileri, bilgi i\u015flem ve ba\u011flant\u0131y\u0131 entegre ederek ger\u00e7ek zamanl\u0131 bilgi toplayan, i\u015fleyen ve \u00fczerinde i\u015flem yapan ak\u0131ll\u0131 sistemleri olanakl\u0131 k\u0131lacak. Avrupa Komisyonu, Horizon Europe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ortak dijital teknoloji giri\u015fimleri; YZ ve robotik ortakl\u0131klar\u0131n\u0131; sekt\u00f6re \u00f6zg\u00fc veri alanlar\u0131, bulut-u\u00e7 federasyonlar\u0131 gibi programlar\u0131 ilerletmek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma ve inovasyonu finanse ediyor. Dijitalle\u015fen Avrupa End\u00fcstrisi giri\u015fimi, ekosistem geli\u015ftirme, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik, teknoloji entegrasyonuna ve standardizasyonuna \u00f6ncelik veriyor.<\/p>\n\n\n\n

            D\u00fc\u015f\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fc nesnelerin interneti cihazlar\u0131 i\u00e7in RIOT OS ve ak\u0131ll\u0131 ev ve enerji ileti\u015fimi i\u00e7in EEBus Giri\u015fimi gibi a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 giri\u015fimler, i\u015fbirli\u011fini te\u015fvik etme, \u00f6zel m\u00fclkiyetli platformlara olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltma ve esnek bir nesnelerin interneti ekosistemi olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131na \u00f6rnek te\u015fkil ediyor. Meshtastic, g\u00fcvenilir altyap\u0131s\u0131 olmayan alanlarda uzun menzilli, \u015febeke d\u0131\u015f\u0131 ileti\u015fim platformlar\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in ucuz LoRa radyolar\u0131 kullanan a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131, topluluk odakl\u0131 bir proje. Bir ba\u015fka \u00f6nde gelen a\u00e7\u0131k kaynak giri\u015fimi olan Arduino, sens\u00f6rleri, devindiricileri ve di\u011fer bile\u015fenleri ba\u011flamak i\u00e7in nesnelerin interneti projelerinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan mikro denetleyici kartlar\u0131 sunuyor. Litvanya\/Polonya merkezli Cogniteq gibi \u015firketler, nesnelerin interneti ekosistemlerindeki uygulamalar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in bu teknolojileri ticarile\u015ftiriyorlar. FIWARE; nesnelerin interneti, veri y\u00f6netimi ve b\u00fcy\u00fck veri i\u00e7in a\u00e7\u0131k standartlar\u0131 tan\u0131mlayarak i\u015fletmelerin sat\u0131c\u0131 kilitlenmesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00f6l\u00e7eklenebilir, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00e7\u00f6z\u00fcmler olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Avrupa’n\u0131n \u00f6nde gelen nesnelerin interneti \u015firketlerinden Libelium, \u00e7evresel etkiyi en aza indirirken \u00fcretkenli\u011fi art\u0131rmak ve maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in nesnelerin interneti \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini uygulamaya odaklan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

            Nesnelerin interneti, Avrupa’n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir katman olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bu katmanda da ciddi bir rekabetle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Apple, Google, Huawei, Samsung gibi \u015firketler genellikle donan\u0131m, yaz\u0131l\u0131m ve bulut hizmetlerini bir araya getiren dikey olarak entegre ekosistemlerden yararlanarak fiili k\u00fcresel standartlar\u0131 belirleyebiliyor ve \u00f6nemli bir pazar de\u011feri yakalayabiliyorlar. Ak\u0131ll\u0131 telefon i\u015fletim sistemleri giderek artan bir \u015fekilde nesnelerin interneti stratejilerinin bel kemi\u011fini olu\u015fturuyor. \u015eu anda Avrupa’n\u0131n k\u00fcresel nesnelerin interneti standartlar\u0131ndaki etkisi s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fczeyde. Uluslararas\u0131 standardizasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda (\u00f6rne\u011fin oneM2M’de) \u00c7inli \u015firketlerin g\u00fc\u00e7l\u00fc rekabetiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/p>\n\n\n\n

            Nesnelerin interneti ve ba\u011flant\u0131l\u0131 cihazlar siber sald\u0131r\u0131 y\u00fczeyi olarak adland\u0131r\u0131lan alan\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletti\u011finden siber g\u00fcvenlik giderek daha \u00f6nemli oluyor. AB’nin Siber G\u00fcvenlik Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k Yasas\u0131, nesnelerin internetinin g\u00fcvenlik d\u00fczenleme ortam\u0131n\u0131 \u015fekillendirmede \u00e7ok \u00f6nemli olacak. Avrupa’n\u0131n g\u00fcvenlik ve gizlilik gibi kritik konular\u0131 ele alarak teknik birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik ve sorumlu uluslararas\u0131 nesnelerin interneti y\u00f6neti\u015fimi konusunda daha etkin bir olmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

            5. Bulut: Dijital ekonominin operasyonel \u00e7ekirde\u011fi<\/h3>\n\n\n\n
              \n
            1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

              Bulut altyap\u0131lar\u0131 ilk ba\u015flarda veri depolama veya uygulama bar\u0131nd\u0131rma arac\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise dijital ekonominin kritik altyap\u0131s\u0131 haline geldiler. End\u00fcstrileri, kamu hizmetlerini ve operasyonel modelleri s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren temel bir \u00fcretim ortam\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

              Bulut hizmetleri giderek yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. AWS, Microsoft Azure ve Google Cloud, k\u00fcresel Hizmet Olarak Altyap\u0131 (IaaS) pazar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %70’ini kontrol ediyor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Avrupal\u0131 bulut hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n pazar paylar\u0131 d\u00fc\u015fme e\u011filiminde. 2017’de %26 olan pazar paylar\u0131 %10’a geriledi. Bu e\u011filim devam ederse 2030 civar\u0131nda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir noktaya ula\u015facaklar.<\/p>\n\n\n\n

              Hizmet olarak yaz\u0131l\u0131m (SaaS) pazar\u0131nda i\u015fletmeler, \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f uygulamalara giderek daha fazla g\u00fcveniyorlar. \u00dcretkenli\u011fi ve verimlili\u011fi art\u0131rmak i\u00e7in tasarlanan SaaS ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Par\u00e7al\u0131 yap\u0131s\u0131na ra\u011fmen SaaS pazar\u0131, bask\u0131n IaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ekosistemlerine derinlemesine entegre olmaya devam ediyor ve b\u00f6ylece IaaS sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n dijital y\u0131\u011f\u0131n \u00fczerindeki kontrollerini g\u00fc\u00e7lendiriyor.<\/p>\n\n\n\n

              \u00d6nde gelen bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, fiziksel altyap\u0131y\u0131 geli\u015fmi\u015f yaz\u0131l\u0131m platformlar\u0131yla entegre ederek s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde birbirine ba\u011fl\u0131 ekosistemler olu\u015fturuyorlar. Donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m aras\u0131nda sa\u011flanan uyumluluk ve g\u00fc\u00e7l\u00fc CI\/CD (S\u00fcrekli Entegrasyon\/S\u00fcrekli Da\u011f\u0131t\u0131m) ara\u00e7lar\u0131 ile yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ekipleri i\u00e7in s\u00fcre\u00e7leri kolayla\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Dolay\u0131s\u0131yla sadece dijital \u00fcr\u00fcnler de\u011fil, \u00fcretim ortamlar\u0131 da sa\u011fl\u0131yorlar. Bir zamanlar \u00f6zel m\u00fclkiyetli yaz\u0131l\u0131m \u015firketlerinin \u00f6zg\u00fcr ve a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar i\u00e7eren \u00e7\u00f6z\u00fcmlere kar\u015f\u0131 uygulad\u0131klar\u0131 FUD (Fear, Uncertainty, Doubt – Korku, Belirsizlik ve \u015e\u00fcphe) stratejisi yeniden kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Karar vericiler, g\u00fcvenilirlikleri ve yayg\u0131n benimsenmeleri nedeniyle bu k\u00fcresel platformlar\u0131 se\u00e7meye te\u015fvik ediliyor ve genellikle daha az \u00f6l\u00e7eklenebilir veya g\u00fcvenilir olarak alg\u0131lanan daha k\u00fc\u00e7\u00fck yerel sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

              Bulut platformlar\u0131, s\u0131radan i\u015fletmelerin g\u00fcnl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma \u015feklini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. Temel bilgi i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda \u00f6nceden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f geli\u015ftirme ortamlar\u0131, \u00f6zel yaz\u0131l\u0131m k\u00fct\u00fcphaneleri ve otomatik i\u015f ak\u0131\u015flar\u0131 da sa\u011fl\u0131yorlar. \u0130\u015fletmeler sat\u0131\u015f tahmininden m\u00fc\u015fteri hizmetleri sohbet robotlar\u0131na kadar \u00e7e\u015fitli g\u00f6revler i\u00e7in uygulamalar olu\u015fturmak ve da\u011f\u0131tmak i\u00e7in bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na giderek daha fazla ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyorlar. En temel i\u015flemlerini do\u011frudan sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n ekosistemine yerle\u015ftiriyorlar. Ba\u015fka bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lara g\u00f6\u00e7, sadece veri aktar\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda uygulamalar\u0131n temel mimarisini de yeniden in\u015fa etmeyi gerektirece\u011finden, bu derin entegrasyon \u00f6nemli bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

              B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin bulut platformlar\u0131, sa\u011fl\u0131k, finans, \u00fcretim ve otomotiv gibi \u00e7ok farkl\u0131 sekt\u00f6rlere yay\u0131lm\u0131\u015f durumda. B\u00fcy\u00fck veri, tahmine dayal\u0131 analizleri ve operasyonel optimizasyonu desteklemek i\u00e7in daha entegre, otomatik \u00f6l\u00e7eklenebilir ve bulut tabanl\u0131 platformlara ihtiyac\u0131 art\u0131rd\u0131. \u00d6rne\u011fin, Volkswagen \u00fcretim verilerini d\u00fczene sokmak i\u00e7in Microsoft ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Renault, SoftwareDefined Vehicles’\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in Google Cloud ile i\u015f birli\u011fi yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

              Ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fck telekom sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ve B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri aras\u0131nda kurulan stratejik ortakl\u0131klar, pazar\u0131n geli\u015fimine y\u00f6n veriyor. \u00d6rne\u011fin, Google’\u0131n Deutsche Telekom ve Telecom Italia ; Microsoft’un ise Capgemini ve Orange ile ortakl\u0131\u011f\u0131 var. Bu ortakl\u0131klar Avrupal\u0131 i\u015fletmeleri B\u00fcy\u00fck Teknoloji platformlar\u0131na derinden ba\u011fl\u0131yor. \u00d6nemli ticari ve teknik engeller, s\u00f6zkonusu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelliyor.<\/p>\n\n\n\n

              Bulut bili\u015fim ve YZ teknolojilerinin h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, fiziksel altyap\u0131n\u0131n Avrupa’n\u0131n dijital gelece\u011fini \u015fekillendirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131yor. Ancak bu durum Avrupa’y\u0131 kritik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klara, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik sorunlar\u0131na ve jeopolitik risklere de maruz b\u0131rak\u0131yor. Avrupal\u0131 bulut hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, veri egemenli\u011fini ve AB d\u00fczenleyici standartlar\u0131na uyumu vurgulayan altyap\u0131 ve hizmetlere \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131yor. Bu sa\u011flay\u0131c\u0131lar, sunduklar\u0131 hizmetleri GDPR gibi Avrupa veri koruma d\u00fczenlemeleriyle uyumlu hale getirerek ve tamamen Avrupa s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde faaliyet g\u00f6stererek, hizmetlerinin ABD Bulut Yasas\u0131 gibi mevzuat\u0131n etkileri de dahil olmak \u00fczere Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki yarg\u0131 b\u00f6lgelerinden yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f kalmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

              Fransa merkezli OVHcloud, GDPR uyumlulu\u011funu ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi vurgulayarak kendisini Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki sa\u011flay\u0131c\u0131lara kar\u015f\u0131 g\u00fcvenli bir alternatif olarak konumland\u0131r\u0131yor. Ancak Avrupal\u0131 bulut hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekte faaliyet g\u00f6steriyor. IONOS ve OVHcloud gibi sadece birka\u00e7\u0131n\u0131n piyasa de\u011feri 1 milyar avroyu a\u015f\u0131yor. Scaleway ve bir avu\u00e7 di\u011fer sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n geliri 100 milyon avroyu a\u015fsa da \u00e7o\u011funlu\u011fun geliri 50 milyon avronun alt\u0131nda kal\u0131yor ve bir\u00e7o\u011fu 20 milyon avrodan daha az gelir elde ediyor.<\/p>\n\n\n\n

              Bu yap\u0131sal zay\u0131fl\u0131klar\u0131 ele almak i\u00e7in Avrupa birka\u00e7 iddial\u0131 politika giri\u015fimi ba\u015flatt\u0131. Almanya ve Fransa taraf\u0131ndan 2019 y\u0131l\u0131nda ba\u015flat\u0131lan Gaia-X, Avrupa’n\u0131n k\u00fcresel hiper \u00f6l\u00e7ekleyicilere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltma ve dijital egemenli\u011fi yeniden kazanma stratejisinin \u00f6nemli bir bile\u015feni olarak sunuldu. Ortak Avrupa standartlar\u0131 \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f federe bir bulut altyap\u0131s\u0131 olarak tasarlanan Gaia-X, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi ve g\u00fcveni te\u015fvik ederek pazardaki par\u00e7alanmay\u0131 ele almaya odaklan\u0131yor. \u00d6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde fark\u0131ndal\u0131k yaratmay\u0131, i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturmay\u0131 ve birka\u00e7 pilot proje ba\u015flatmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Ama Avrupal\u0131 olmayan hiper \u00f6l\u00e7ekleyicilere g\u00fcvenilmesi, dijital egemenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131ndaki konusunda kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na neden oldu. Ayr\u0131ca, geni\u015f kapsam\u0131, bulut altyap\u0131s\u0131 katman\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etme e\u011filimi ve yava\u015f ilerlemesi, somut sonu\u00e7lar sunma kabiliyeti konusunda endi\u015felere yol a\u00e7\u0131. Bununla birlikte, 8ra ve IPCEI-CIS gibi di\u011fer giri\u015fimler, AB stratejik \u00f6zerkli\u011fine daha net bir \u015fekilde odaklanarak Gaia-X’in ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 ilerletebilirler.<\/p>\n\n\n\n

              2023’te 3 milyar avroluk finansmanla (yar\u0131s\u0131 \u00f6zel ortak yat\u0131r\u0131mlardan geliyor) onaylanan IPCEI-CIS (Important Project of Common European Interest on Next-Generation Cloud Infrastructure and Services) projesi farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m benimsedi. A\u00e7\u0131k kaynak inovasyonuna odaklanan bu proje, Avrupa’n\u0131n ilk birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir, a\u00e7\u0131k eri\u015filebilir bulut bili\u015fim s\u00fcreklili\u011fini yaratmay\u0131 hedefliyor. AB \u00fcyesi 12 \u00fclkeden 100’den fazla \u015firket ve ara\u015ft\u0131rma kurumu taraf\u0131ndan destekleniyor. Ama\u00e7, enerji, mobilite, \u00fcretim ve turizm gibi kritik sekt\u00f6rler i\u00e7in \u00e7oklu bulut birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fini, uygulama ta\u015f\u0131nabilirli\u011fini ve d\u00fc\u015f\u00fck gecikme \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini vurgulayarak veri merkezlerini, genel bulutlar\u0131 ve u\u00e7 bili\u015fimi entegre eden merkezi olmayan, sat\u0131c\u0131dan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir platform geli\u015ftirmek.<\/p>\n\n\n\n

              Ademi merkeziyet\u00e7i yaz\u0131l\u0131m altyap\u0131s\u0131; YZ ve nesnelerin end\u00fcstriyel interneti gibi alanlarda yenilik\u00e7i, veri odakl\u0131 i\u015f modellerini te\u015fvik ederek teknolojik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve kilitlenme etkilerini azaltabilir. Avrupa, ademi merkeziyet\u00e7ilikten yararlanarak heterojenli\u011fini stratejik bir avantaja d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilir. Avrupal\u0131 bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli ancak \u00f6l\u00e7eklenebilir bir bilgi i\u015flem s\u00fcreklili\u011finde birbirine ba\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

              6. Yaz\u0131l\u0131m: Platformlar\u0131n ve uygulamalar\u0131n komuta merkezi<\/h3>\n\n\n\n
                \n
              1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                Bu katman, i\u015fletim sistemlerini, uygulama platformlar\u0131n\u0131 ve algoritmik \u00e7er\u00e7eveleri kaps\u0131yor. Sistemlerin, platformlar\u0131n ve \u00e7er\u00e7evelerin i\u015flevlerini ve olanaklar\u0131n\u0131 kullanan uygulamalar\u0131n ve hizmetlerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini d\u00fczenliyor. Buna kar\u015f\u0131n Avrupa’n\u0131n yaz\u0131l\u0131m i\u00e7in kapsaml\u0131 bir end\u00fcstriyel stratejisi yok. ABD \u015firketleri, modern ekonomilerin ve toplumlar\u0131n temelini olu\u015fturan yaz\u0131l\u0131m ara\u00e7lar\u0131 piyasas\u0131na hakimler.<\/p>\n\n\n\n

                Masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlar, mobil cihazlar ve g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemler i\u00e7in i\u015fletim sistemleri, \u00fc\u00e7 ABD \u015firketinin (Microsoft, Apple ve Google) elinde ve Avrupa pazar\u0131n\u0131n %90’\u0131ndan fazlas\u0131na hakimler. A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 GNU\/Linux, sunucularda, bulut ortamlar\u0131nda ve internetin temel altyap\u0131s\u0131nda k\u00fcresel bir etkiye sahip. Ancak masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlarda yeterince yayg\u0131nla\u015famad\u0131. GNU\/Linux tabanl\u0131 ulusal i\u015fletim sistemleri geli\u015ftirme \u00e7abalar\u0131 beklentileri kar\u015f\u0131layamad\u0131. Ancak GNU\/Linux’un esnekli\u011fi, g\u00fcvenli\u011fi ve Avrupa de\u011ferleriyle uyumu, onu dijital stratejik \u00f6zerkli\u011fi geli\u015ftirmek i\u00e7in kritik bir varl\u0131k haline getiriyor.<\/p>\n\n\n\n

                Uygulama platformlar\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k bir tablo sunuyor. Avrupa, kurumsal yaz\u0131l\u0131m ve end\u00fcstriyel ara\u00e7larda SAP ve Dassault Syst\u00e8mes gibi k\u00fcresel liderlere ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. SAP, 2023’te %6,2’lik pazar pay\u0131yla k\u00fcresel Kurumsal Kaynak Planlama yaz\u0131l\u0131m pazar\u0131na liderlik ediyor. Ancak bu platformlar bile yabanc\u0131 kontroll\u00fc i\u015fletim sistemlerine ve ara yaz\u0131l\u0131mlara ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fundan, tam egemen alternatifler olarak i\u015flev g\u00f6rme potansiyelleri s\u0131n\u0131rl\u0131.<\/p>\n\n\n\n

                Ayr\u0131ca, ofis \u00fcretkenli\u011fi, mesajla\u015fma, i\u015fbirli\u011fi gibi ama\u00e7larla kullan\u0131lan bir\u00e7ok temel uygulamada ABD \u015firketlerinin tart\u0131\u015fmas\u0131z bir hakimiyeti var. Ancak \u00f6zel sekt\u00f6r (Nextcloud) veya kamu-\u00f6zel sekt\u00f6r ortakl\u0131\u011f\u0131 (openDesk, La Suite Num\u00e9rique) ile geli\u015ftirilen a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131, Avrupal\u0131 alternatifler de var.<\/p>\n\n\n\n

                \u00d6zg\u00fcr\/a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar (\u00d6AKY), teknik avantajlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, Avrupa’n\u0131n \u015feffafl\u0131k, i\u015f birli\u011fi ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik vizyonuyla da uyumlular. \u00d6AKY’ye yap\u0131lan kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131 etkileyici getiriler sa\u011flad\u0131. 2021 Avrupa Komisyonu ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re \u00d6AKYye yat\u0131r\u0131lan 1 milyar avronun 95 milyar avroya kadar ekonomik etki yaratabilece\u011fini belirtiyor. Bu nedenle, \u00d6AKY’yi yaln\u0131zca teknolojik bir kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda inovasyonu te\u015fvik eden, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 azaltan ve Avrupa’n\u0131n k\u00fcresel rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131ran bir strateji olarak g\u00f6rmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

                Bunun yan\u0131nda, Avrupa’n\u0131n \u00d6AKY ekosisteminin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin ve y\u00f6neti\u015fiminin g\u00fc\u00e7lendirilmesi gerekiyor. Kamu al\u0131mlar\u0131 genellikle a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 alternatifler yerine \u00f6zel m\u00fclkiyetli \u00e7\u00f6z\u00fcmleri tercih ederken, B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri hakimiyetlerini peki\u015ftirmek i\u00e7in \u00d6AKY’yi stratejik ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in kullanabiliyorlar. B\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri, temel i\u015flerini \u00f6zel m\u00fclkiyetli tutarken kodlar\u0131n\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini payla\u015farak g\u00f6n\u00fcll\u00fc topluluklar\u0131n deste\u011finden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. B\u00f6ylece toplulu\u011fun i\u015fbirlik\u00e7i \u00e7abalar\u0131n\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kullanarak maliyet avantaj\u0131 elde ediyorlar ve y\u00fcksek kaliteli geri bildirimlerle yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n

                Burada kamu deste\u011finin rol\u00fcn\u00fc g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor. Decidim gibi giri\u015fimler sadece a\u00e7\u0131k kaynak olduklar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda arkalar\u0131nda uzun vadeli kurumsal destek oldu\u011fu ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme sa\u011flayabildikleri i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 olabiliyorlar. Kamu y\u00f6netimi i\u00e7in GNU\/Linux tabanl\u0131 sistemlere yat\u0131r\u0131m yapmak, sa\u011fl\u0131k hizmetleri ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler gibi kilit sekt\u00f6rlerde a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden yararlanmak \u00f6nemli. EDIC (https:\/\/digital-strategy.ec.europa.eu\/en<\/a>) gibi giri\u015fimler, kamu hizmetlerine eri\u015fimden temel arac\u0131l\u0131k teknolojilerine kadar kamu yarar\u0131na olan alanlarda a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler olu\u015fturman\u0131n yollar\u0131n\u0131 sunuyor.<\/p>\n\n\n\n

                7. Veri ve Yapay Zek\u00e2: Yenilik ve stratejik \u00f6zerklik i\u00e7in kataliz\u00f6rler<\/h3>\n\n\n\n
                  \n
                1. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

                  Veri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki YZ yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturuyor. Ancak bu verilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 (\u00f6zellikle end\u00fcstriyel ve kentsel veriler) Avrupa d\u0131\u015f\u0131ndaki platformlar taraf\u0131ndan elde ediliyor ve paraya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. ABD’li ve \u00c7inli bulut sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na olan bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, Avrupa’n\u0131n ekonomik kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 gibi veri egemenli\u011fi ve g\u00fcvenli\u011fi konusunda da endi\u015felere yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

                  Avrupa, veri \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131n ve \u00f6zel m\u00fclkiyetli ekosistemlerin hakimiyetine kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in iddial\u0131 bir veri egemenli\u011fi \u00e7er\u00e7evesi geli\u015ftirdi. AB’nin veri stratejisi, rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131ran, vatanda\u015flar\u0131 koruyan ve GDPR gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc mevzuatla desteklenen veri egemenli\u011fini sa\u011flayan birle\u015fik bir veri ekosistemi kurmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Ancak sa\u011flam ve ba\u011f\u0131ms\u0131z veri altyap\u0131lar\u0131 geli\u015ftirememesi, bulut ve veri i\u015fleme hizmetleri i\u00e7in B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerine ba\u011f\u0131ml\u0131 kalmas\u0131 nedeniyle bu iste\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftiremedi.<\/p>\n\n\n\n

                  Avrupa’n\u0131n bu y\u00f6ndeki \u00e7abalar\u0131 devam ediyor. \u00d6rne\u011fin, sa\u011fl\u0131k, enerji ve tar\u0131m gibi sekt\u00f6rler aras\u0131nda g\u00fcvenli ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f Ortak Avrupa Veri Alanlar\u0131’n\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu veri alanlar\u0131, inovasyonu ve ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi te\u015fvik edecek ara\u00e7lar olarak sunuluyor.<\/p>\n\n\n\n

                  End\u00fcstriyel verilere ek olarak, kentsel veriler de stratejik \u00f6neme sahip. Avrupa \u015fehirleri, trafik y\u00f6netimi, enerji optimizasyonu ve kamu hizmetleri i\u00e7in nesnelerin interneti sens\u00f6rleri gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fcy\u00fck hacimlerde veri \u00fcreterek bu alanda \u00f6n saflarda yer al\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

                  Ancak veri altyap\u0131s\u0131, yeterli d\u00fczeyde de\u011fil. Avrupa, egemen veri altyap\u0131s\u0131na yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 gerekiyor. Ayr\u0131ca verileri yerel olarak i\u015fleyen merkezi olmayan ve u\u00e7 bili\u015fim teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi, AB d\u00fczenlemelerine uyumun sa\u011flanmas\u0131 ve veri g\u00fcvenli\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kritik \u00f6neme sahip. \u00d6rne\u011fin, u\u00e7 bili\u015fim, merkezi yabanc\u0131 platformlara veri aktar\u0131m\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 en aza indirirken, \u00fcretimde ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde ger\u00e7ek zamanl\u0131 karar vermeyi destekleyebilir. Politika yap\u0131c\u0131lar ve kurulu\u015flar, verileri bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p toplumsal ilerleme i\u00e7in payla\u015f\u0131lan bir kayna\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmelidir.<\/p>\n\n\n\n

                  Avrupa, kendi de\u011ferleriyle uyumlu bir YZ ekosistemi olu\u015fturma konusunda ilerleme kaydetti. Avrupal\u0131 firmalar, alana \u00f6zg\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in YZ’den yararlanarak uzmanla\u015fm\u0131\u015f pazarlara odaklan\u0131yorlar. Paris merkezli bir YZ \u015firketi olan Mistral, Avrupa dilleri ve d\u00fczenleyici ortamlar i\u00e7in verimlili\u011fe ve uyarlanabilirli\u011fe \u00f6ncelik vererek a\u00e7\u0131k kaynak a\u011f\u0131rl\u0131klara sahip YZ dil modellerinde \u00f6nemli bir oyuncu olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131<\/p>\n\n\n\n

                  \u0130talyan YZ \u015firketi olan iGenius, finans, sa\u011fl\u0131k ve devlet gibi y\u00fcksek d\u00fczeyde d\u00fczenlemeye tabi sekt\u00f6rler i\u00e7in \u00f6zel olarak tasarlanm\u0131\u015f kurumsal YZ \u00e7\u00f6z\u00fcmleri geli\u015ftirmeye odaklan\u0131yor. A\u00e7\u0131klanabilir YZ ve uyumluluk odakl\u0131 mimarileri bir araya getiren iGenius, en yeni yapay \u00f6\u011frenme ile hassas veri ortamlar\u0131n\u0131 y\u00f6neten kat\u0131 yasal gereklilikler aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fu doldurmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Bosch ve Siemens gibi \u015firketler, YZ’yi \u00fcretime, robot teknolojilerine ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcc\u00fc bak\u0131ma entegre ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

                  Avrupa, hedefli yat\u0131r\u0131mlar, altyap\u0131 geli\u015ftirme ve stratejik ortakl\u0131klar yoluyla YZ yeteneklerini geli\u015ftiriyor. B\u00fcy\u00fck YZ modellerinin \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fini \u00f6zel \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin hassasiyeti ile birle\u015ftirerek, YZ laboratuvarlar\u0131, \u015firketleri ve kamu HPC merkezlerinden olu\u015fan b\u00fcy\u00fcyen ekosisteminden yararlan\u0131yor. AI Factories, OpenGPT-X ve LEAM-Large European AI Models gibi giri\u015fimler, Avrupa de\u011ferlerini yans\u0131tan b\u00fcy\u00fck, \u00e7ok dilli YZ modelleri geli\u015ftirmek i\u00e7in Avrupa’n\u0131n kamu bilgi i\u015flem altyap\u0131s\u0131n\u0131 kullan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

                  ***<\/strong><\/p>\n\n\n\n

                  Avrupa’n\u0131n \u015fimdiye kadar ki teknoloji politikas\u0131 daha \u00e7ok risklere odaklan\u0131yordu. EuroStack ise dijital egemenli\u011fi geni\u015fletmeyi ve bunun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 olanaklar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunuyor. EuroStack’in inovasyon ve ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak, Avrupa sanayisini g\u00fc\u00e7lendirmek, etik ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir teknolojiye liderlik etmek, yurtta\u015flar\u0131 ve i\u015fletmeleri g\u00fc\u00e7lendirmek, Avrupa’n\u0131n dijital d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 \u015fekillendirmek, kilit teknolojilere stratejik yat\u0131r\u0131mlar yapmak, \u00d6AKY’den ve i\u015fbirli\u011finden yararlanmak gibi hedefleri var.<\/p>\n\n\n\n

                  EuroStack giri\u015fimi, Avrupa’da g\u00fcvenli, dayan\u0131kl\u0131 ve egemen bir dijital ekosistem in\u015fa etmeyi hedefliyor. Avrupa’n\u0131n temel varl\u0131klar\u0131 ve end\u00fcstriyel yetenekleri \u00fczerine in\u015fa edilecek teknoloji y\u0131\u011f\u0131n\u0131 Avrupa’n\u0131n end\u00fcstriyel rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rabilir; inovasyonu te\u015fvik edebilir; dijital haklar\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi ve etik y\u00f6netimi destekleyebilir. K\u00fcresel bir alternatif olarak konumland\u0131r\u0131lan EuroStack giri\u015fimi ba\u015far\u0131l\u0131 olursa ABD ve \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda bir se\u00e7ene\u011fimiz olacak.<\/p>\n\n\n\n

                  Ancak ABD ile uzla\u015fman\u0131n ve dijital egemenlikten vazge\u00e7menin de h\u00e2l\u00e2 masadaki alternatiflerden biri oldu\u011funu unutmamak gerekiyor. Avrupa’n\u0131n nas\u0131l bir yol izleyece\u011fini \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde g\u00f6rece\u011fiz…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  T\u00fcm d\u00fcnyada h\u0131zl\u0131 ve alt\u00fcst edici geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor. Teknolojik yenilikler h\u0131zlan\u0131yor, k\u00fcresel tedarik zincirleri par\u00e7alan\u0131yor, ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar jeopolitik rekabetlerde etkili bir silah haline geliyor. \u015eubat<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[365,82,26,70,490,25,19,3,453,392,298],"tags":[535,533,534],"class_list":["post-925","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-akilli-sehirler","category-cevre","category-e-devlet","category-emek","category-etik","category-gozetim","category-ifade-ozgurlugu","category-ozgur_yazilim","category-teknolojik-cozumculuk","category-teknolojik_egemenlik","category-yapay-zeka","tag-dijital-egemenlik","tag-eurostack","tag-girisimci-devlet"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/925","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=925"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":928,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/925\/revisions\/928"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}