Microsoft’un 23 Mart 2016 tarihinde \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Tay (“Thinking About You”) adl\u0131 Twitter botu, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve sald\u0131rgan tweetler atmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve Microsoft, 16 saat sonra hizmeti kapatmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu sefer benzer bir sorunu Elon Musk’\u0131n xAI adl\u0131 yapay zek\u00e2 (YZ) \u015firketi taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Grok’ta ya\u015fad\u0131k. Grok, kullan\u0131c\u0131lara verdi\u011fi yan\u0131tlarla Twitter’\u0131 alt\u00fcst etti. Grok’un daha \u00f6nce de pek sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemezdi ama \u015fimdi iyice z\u0131vanadan \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibiydi. \u0130nsanlar Grok’un yan\u0131tlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce g\u00f6zlerine inanamad\u0131lar ve delil olarak ekran g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri payla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Grok, Hitler’i \u00f6v\u00fcyor ve onu “beyazlara y\u00f6nelik nefret”le m\u00fccadelede en etkili ki\u015fi olarak g\u00f6steriyordu. T\u00fcrkiye’de de kimi zaman derin (!) siyasi analizler kimi zaman da siyaset\u00e7iler hakk\u0131nda hakaretler i\u00e7eren tweetler at\u0131yordu. Bunun \u00fczerine Ankara Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131, “halk\u0131n bir kesiminin benimsedi\u011fi dini de\u011ferleri alenen a\u015fa\u011f\u0131lama”, “Cumhurba\u015fkan\u0131na hakaret” ve “5816 say\u0131l\u0131 Atat\u00fcrk Aleyhine \u0130\u015flenen Su\u00e7lar Hakk\u0131ndaki Kanun’a muhalefet” su\u00e7lar\u0131ndan Grok hakk\u0131nda soru\u015fturma ba\u015flatt\u0131. Polonya makamlar\u0131 da Grok’un Polonyal\u0131 siyaset\u00e7iler hakk\u0131nda sald\u0131rgan yorumlarda bulundu\u011funu iddia ederek xAI’yi Avrupa Komisyonu’na \u015fikayet etti. Polonya Dijitalle\u015fme Bakan\u0131 Krzysztof Gawkowski’ye g\u00f6re konu\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc insanlara aitti, YZ’ye de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Tepkiler \u00fczerine X yetkilileri, Grok’un son payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 ve uygunsuz payla\u015f\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmak i\u00e7in aktif olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirttiler. Grok’un sonu, en az\u0131ndan \u015fimdilik, Tay gibi olmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc Grok’un yan\u0131tlar\u0131 Tay’dan farkl\u0131 olarak bir hatadan (bug) \u00e7ok Grok’a bilin\u00e7li olarak eklenmi\u015f bir \u00f6zelli\u011fe (feature) dayan\u0131yordu. Musk daha \u00f6nce sohbet robotunun siyasi do\u011fruluk standartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. xAI taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan y\u00f6nergelerde de Grok’un “iyi bir \u015fekilde kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece politik olarak yanl\u0131\u015f iddialarda bulunmaktan ka\u00e7\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011fi” belirtiliyordu. Ama 8 Temmuz ak\u015fam\u0131 y\u00f6nergelerdeki bu ifadeler kald\u0131r\u0131ld\u0131 (https:\/\/www.nytimes.com\/2025\/07\/08\/technology\/grok-antisemitism-ai-x.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zkonusu y\u00f6nergenin fiili olarak da kald\u0131r\u0131l\u0131p kald\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum. Fakat bu veya tam tersi bir y\u00f6nergenin \u00fcretken YZ ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yan\u0131tlar\u0131 \u00fczerindeki etkisi de s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r. Grok ve ChatGPT gibi sohbet robotlar\u0131, programc\u0131lar\u0131n kendilerine verdi\u011fi talimatlar\u0131 izleyen geleneksel bilgisayar programlar\u0131 de\u011filler. Nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 veya karar verdiklerini anlamak bu modellerin programc\u0131lar\u0131 i\u00e7in de \u00e7ok zor ve neredeyse olanaks\u0131z olabiliyor. \u015eirketler, sohbet robotlar\u0131n\u0131 dizginlemek (\u00f6rne\u011fin uyu\u015fturucu yap\u0131m\u0131 hakk\u0131nda tarif vermesini veya nefret s\u00f6ylemini engellemek) i\u00e7in \u00e7e\u015fitli y\u00f6ntemler geli\u015ftirmi\u015f olsalar da bir \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n belirtti\u011fi gibi bu \u00f6nlemler yetersiz kal\u0131yor. Farkl\u0131 \u015fekilde sorularak sohbet robotlar\u0131ndan s\u00f6ylememeleri gereken bilgiler al\u0131nabiliyor. \u00d6rne\u011fin bir ara Grok, Musk’\u0131n X platformundaki en b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f bilgi (misinformation) yay\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri oldu\u011funu s\u00f6ylerken bir s\u00fcre sonra bundan vazge\u00e7mi\u015fti. Wyatt Walls ad\u0131yla bilinen bir YZ ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131, Grok’tan bunun nedenini \u00f6\u011frenmeyi ba\u015farm\u0131\u015f. Grok’a, Elon Musk veya Donald Trump’\u0131n yanl\u0131\u015f bilgi yayd\u0131\u011f\u0131ndan bahseden t\u00fcm kaynaklar\u0131 g\u00f6rmezden gelmesi komutu verilmi\u015f (https:\/\/x.com\/lefthanddraft\/status\/1893681902957076687<\/a>). Fakat sohbet robotlar\u0131 kendili\u011finden, ger\u00e7eklikle ba\u011fda\u015fmayan ama okuyan\u0131 ikna edebilen hikayeler de uydurabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n En ba\u015f\u0131ndan beri \u00fcretken YZ ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kas\u0131tl\u0131 veya kas\u0131ts\u0131z olarak yanl\u0131\u015f bilgilerin internette yay\u0131lmas\u0131na neden olaca\u011f\u0131 \u00fczerinde duruluyordu. Bunun i\u00e7in ciddi bir \u00f6nlem al\u0131nmad\u0131 ve sorun giderek b\u00fcy\u00fcyor. \u0130nsanlar arama motorlar\u0131n\u0131 kullanmak yerine s\u0131k s\u0131k sohbet robotlar\u0131na ba\u015fvuruyorlar ve kar\u015f\u0131lar\u0131nda bir YZ oldu\u011fu i\u00e7in ald\u0131klar\u0131 her yan\u0131t\u0131 do\u011fru olarak kabul ediyorlar. Bu yeni bilgi edinme y\u00f6ntemi, yanl\u0131\u015f bilginin h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131na neden olabiliyorlar. Daha birka\u00e7 ay \u00f6nce yine Grok’un marifetlerinden s\u00f6z ediyorduk (https:\/\/www.ntv.com.tr\/dunya\/grok-bu-dogru-mu-diye-soranlar-dikkat-yapay-zeka-yanlis-bilgiyi-de-yayiyor,DJ0fBqrOREeNsVglblVdbQ<\/a>). Grok,<\/p>\n\n\n\n Grok’a eri\u015fimin veya Grok’un baz\u0131 ki\u015filerden s\u00f6z etmesinin engellenmesi \u00e7\u00f6z\u00fcm olmayacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc sorunumuz sadece Grok’un insanlara hakaret etmesi de\u011fil. Sohbet robotlar\u0131, \u00f6zellikle g\u00fcncel konular s\u00f6z konusu oldu\u011funda, zaman zaman tutars\u0131z veya sa\u00e7ma yan\u0131tlar verebiliyor. Hatta ger\u00e7ekte var olmayan, tamamen kurgusal olaylar hakk\u0131nda bile son derece ikna edici senaryolar \u00fcretebiliyorlar. Ne bilmediklerini biliyorlar, ne de yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 fark edebiliyorlar. Daha da \u00f6nemlisi, \u00fcretken YZ sistemlerinin ger\u00e7ekle ba\u011fda\u015fmayan, kaynaks\u0131z i\u00e7erikler \u00fcretme e\u011filimi (hal\u00fcsinasyon sorunu) ve i\u00e7erik \u00fcretimini otomatikle\u015ftirme kapasiteleri, onlar\u0131 ciddi bir dezenformasyon arac\u0131 haline getiriyor. Bu risklere dikkat \u00e7eken bir\u00e7ok uyar\u0131ya ra\u011fmen, \u015fu ana dek bu sorunlar\u0131 \u00f6nlemeye y\u00f6nelik etkili d\u00fczenleyici yasalar geli\u015ftirilemedi. \u015eimdilik, kamuoyundan gelen tepkilerin \u015firketleri yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye zorlamas\u0131n\u0131 umuyoruz.<\/p>\n\n\n\n Son on y\u0131lda, hayat\u0131n bir\u00e7ok alan\u0131nda parlat\u0131larak sunulan YZ sistemleri, g\u00fcc\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n elinde yo\u011funla\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Davos’taki t\u00fcm g\u00f6steri\u015fli a\u00e7\u0131klamalara ra\u011fmen, teknoloji ger\u00e7ek d\u00fcnyada insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131, maddi ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve f\u0131rsatlara eri\u015fimlerini iyile\u015ftirmekten \u00e7ok, onlar\u0131 d\u0131\u015flayan sistemleri daha da peki\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. ABD’de, Musk \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki DOGE (Department of Government Efficiency) giri\u015fiminde oldu\u011fu gibi, verimlilik s\u00f6ylemi alt\u0131nda yurtta\u015f verilerinin ya\u011fmalanmas\u0131ndan, insan eme\u011fini ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fersizle\u015ftirecek \u015fekilde i\u015f ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n YZ’ye uygun bi\u00e7imde yeniden tasarlanmas\u0131na kadar, toplumsal, siyasal ve ekonomik yap\u0131lar\u0131n temelden \u00e7\u00f6z\u00fclmesini \u00f6ng\u00f6ren bir politik vizyon uyguland\u0131 (Brennan vd, 2025).<\/p>\n\n\n\n \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemde, YZ’nin kamusal yarar\u0131 \u00f6nceleyen bir vizyonla geli\u015ftirilmesine her zamankinden daha fazla ihtiya\u00e7 duyuyoruz. Ancak bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde ciddi bir engel var: B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, sahip olduklar\u0131 devasa finansal kaynaklar ve siyasi n\u00fcfuz sayesinde, bu t\u00fcrden bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme kar\u015f\u0131 direnebilecek kadar etkili akt\u00f6rlere d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Dahas\u0131, mevcut siyasi iklim, bu \u015firketlerin lehine i\u015fliyor ve onlar\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendiren bir zemin sunuyor. Bu nedenle, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yayg\u0131n bi\u00e7imde benimsenen YZ vizyonunu ve egemen y\u00f6nelimleri, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga YZ eti\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde ele almak son derece \u00f6nemli. Elbette etik ilkeler tek ba\u015flar\u0131na yasal ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131maz; ancak bu ilkeler, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz somut sorunlar\u0131 daha a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6rmemizi sa\u011flar. Ayn\u0131 zamanda YZ tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca teknik d\u00fczeyde de\u011fil, sosyoekonomik ba\u011flam i\u00e7inde, g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini dikkate alarak ve daha b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir etik de\u011ferlendirmeyle y\u00fcr\u00fctmemize katk\u0131da bulunur.<\/p>\n\n\n\n S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir YZ kavram\u0131n\u0131n g\u00fcndeme gelmesiyle birlikte, teknolojinin \u00e7evresel etkileri de YZ eti\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131nda yer bulmaya ba\u015flad\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in YZ uygulamalar\u0131n\u0131n nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fine odaklan\u0131l\u0131yordu. Ancak bu s\u00fcre\u00e7te, YZ sistemlerinin kendilerinin \u00e7evresel etkileri hem akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarda hem de kamuoyunda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6z ard\u0131 edildi. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, “s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik i\u00e7in YZ” s\u00f6ylemi \u00f6ne \u00e7\u0131karken, YZ’nin \u00e7evreye olan olumsuz etkileri ikinci plana itildi. \u015eirketlerin ilgisi, YZ’nin iklim krizini \u00e7\u00f6zme ve afetleri \u00f6ng\u00f6rme gibi umut vadeden ama \u00e7o\u011fu zaman spek\u00fclatif kalan potansiyellerine y\u00f6nelmi\u015fti. Oysa bir uygulaman\u0131n ger\u00e7ekten s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olarak de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in YZ modelinin geli\u015ftirilme, e\u011fitilme ve kullan\u0131lma s\u00fcre\u00e7lerinin de \u00e7evresel etkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorgulanmas\u0131 ve bu etkilerin en aza indirilmesi gerekir (Falk ve Van Wynsberghe, 2024).<\/p>\n\n\n\n S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir YZ \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, yaln\u0131zca YZ’nin insanlar\u0131n ve d\u00fcnyan\u0131n muazzam s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne dikkat \u00e7ekmekle ilgili de\u011fildi. Daha \u00f6nemlisi, s\u00f6zkonusu endi\u015felerin YZ eti\u011fi ve y\u00f6neti\u015fimi alanlar\u0131ndaki \u00f6ncelikli konulara ili\u015fkin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirmesi gerekti\u011fi \u00fczerinde duruyorlard\u0131. Van Wynsberghe (2021), bu geli\u015fmeyi YZ eti\u011finin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgas\u0131 olarak tan\u0131ml\u0131yor ve YZ’nin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n, k\u00fcresel YZ eti\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6nemli bir evrimi, yeniden \u00e7er\u00e7evelemeyi ve hatta bir k\u0131r\u0131lma an\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n Birinci dalga YZ eti\u011fi, robot isyanlar\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131 tehdit eden makineler, robot haklar\u0131 ve tramvay problemi gibi spek\u00fclatif senaryolarla ilgileniyordu. Hen\u00fcz var olmayan teknolojilerin gelecekte do\u011furabilece\u011fi etik sorunlara odaklanan bu yakla\u015f\u0131m, somut ve g\u00fcncel meselelerden uzak kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yetersiz ve dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 olmakla ele\u015ftirildi. Bu ele\u015ftirilerin etkisiyle ikinci dalga YZ eti\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu yeni yakla\u015f\u0131m, spek\u00fclatif varsay\u0131mlar yerine, halihaz\u0131rda kullan\u0131lan YZ sistemlerinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 algoritmik \u00f6nyarg\u0131, veri gizlili\u011fi ihlalleri, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve a\u00e7\u0131klanabilirlik gibi somut ve teknik olarak m\u00fcdahale edilebilir risklere odaklanmay\u0131 tercih etti.<\/p>\n\n\n\n YZ eti\u011fi denildi\u011finde g\u00fcn\u00fcm\u00fczde akla ilk gelen konular, ikinci dalga yakla\u015f\u0131mlar\u0131n odakland\u0131\u011f\u0131 algoritmik \u00f6nyarg\u0131, veri gizlili\u011fi, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve a\u00e7\u0131klanabilirlik gibi, veri temelli YZ sistemlerinden kaynaklanan sorunlard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde YZ eti\u011fine dair tart\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ikinci dalga perspektifi etraf\u0131nda \u015fekillendi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak bu yakla\u015f\u0131m, YZ modellerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde teknik ara\u00e7lar olarak ele almas\u0131 ve onlar\u0131 toplumsal, siyasal ve ekonomik ba\u011flamlar\u0131ndan yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imde de\u011ferlendirmesi nedeniyle ele\u015ftirilmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga YZ eti\u011fi, bu ele\u015ftiriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u015fekillenmi\u015f ve YZ teknolojilerini sadece teknik ara\u00e7lar olarak de\u011fil; ayn\u0131 zamanda toplumsal ili\u015fkiler, g\u00fc\u00e7 dinamikleri ve kurumsal \u00e7\u0131karlar\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olarak de\u011ferlendirmeyi savunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik tart\u0131\u015fmalar\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. Fakat bu basit\u00e7e, etik ilkelere s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi de ekleyelim, bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015fmedi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgada s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, YZ algoritmalar\u0131 gibi tekil ara\u00e7lardan (artefact<\/em>) ziyade, karma\u015f\u0131k sistemlerin bir \u00f6zelli\u011fi olarak kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin elektrikli otomobiller genellikle benzinlilere g\u00f6re daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olarak kabul edilir. Ancak bir otomobilin elektrikli olmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. E\u011fer bu otomobiller, elektri\u011fini k\u00f6m\u00fcr ya da petrol gibi fosil yak\u0131tlarla \u00e7al\u0131\u015fan santrallerden al\u0131yorsa, sera gaz\u0131 sal\u0131m\u0131 benzinli ara\u00e7larla ayn\u0131 d\u00fczeyde hatta daha fazla olabilir. Ayr\u0131ca elektrikli otomobillerin bataryalar\u0131 i\u00e7in lityum gibi nadir minerallere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu minerallerin \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, genellikle K\u00fcresel G\u00fcney’deki \u00fclkelerde, \u00e7evre ve insanlar olumsuz etkilenir. Elektrikli ara\u00e7lara olan talep artt\u0131k\u00e7a, bu \u00fcretim zincirinde ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7evresel ve sosyal adaletsizlikler de artmaktad\u0131r. K\u0131sacas\u0131, elektrikli bir arac\u0131n ger\u00e7ekten s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmas\u0131, yaln\u0131zca motor tipine de\u011fil, t\u00fcm \u00fcretim ve tedarik s\u00fcre\u00e7lerinin \u00e7evreye ve topluma olan etkilerine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, bir arac\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi, izole bir konu olarak de\u011fil, ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu sistemin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmelidir (age).<\/p>\n\n\n\n YZ modellerinin kendileri karma\u015f\u0131k sistemler olarak kabul edilebilir. Ancak bunlar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik s\u00f6yleminde daha genel sistemlerin i\u00e7inde yer alan ara\u00e7lard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir YZ tart\u0131\u015fmalar\u0131, YZ sistemlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. YZ sistemlerinin di\u011fer ilgili sistemlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine yard\u0131mc\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131yla da ilgilidir. Bu nedenle, ikinci dalga yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ara\u00e7 d\u00fczeyindeki analizleri, daha \u00fcst d\u00fczey analizlerde ortaya \u00e7\u0131kan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik kayg\u0131lar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 do\u011fru \u015fekilde ele almakta yetersiz kalmaktad\u0131r. YZ uygulamalar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik etkisini de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in YZ’nin, \u00e7e\u015fitli yap\u0131lardan ve ekonomik ve politik sistemlerden olu\u015fan sosyoteknik bir sistemin par\u00e7as\u0131 olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekir (age).<\/p>\n\n\n\n Bu ba\u011flamda, ikinci dalga YZ eti\u011fi daha adil sistemler tasarlamak i\u00e7in daha iyi tasar\u0131ma odaklan\u0131rken, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga bunun tersini savunur: Ger\u00e7ek anlamda daha iyi bir tasar\u0131m ancak yap\u0131sal ve sistemik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu iki yakla\u015f\u0131m aras\u0131ndaki temel fark yaln\u0131zca s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik alan\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz. \u00d6nyarg\u0131 ve adillik (justice<\/em> de\u011fil fairness<\/em>) meseleleri, ikinci dalga YZ eti\u011finin en \u00e7ok odakland\u0131\u011f\u0131 konular\u0131n ba\u015f\u0131nda gelir. Mevcut yapay \u00f6\u011frenme y\u00f6ntemleri, bu sorunlara teknik sistemler i\u00e7inde uygulanabilecek pratik ve k\u0131sa vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunmay\u0131 ama\u00e7lar. Ancak bu \u00e7\u00f6z\u00fcmler genellikle, algoritmalar\u0131n etik etkilerini YZ’nin kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirir ve bu teknolojilerin toplumsal g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileriyle nas\u0131l i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6z ard\u0131 eder. \u0130kinci dalga yakla\u015f\u0131m, \u00f6nyarg\u0131y\u0131 YZ sistemlerinde d\u00fczeltilebilecek bir hata ya da d\u0131\u015fsal bir sorun olarak g\u00f6rme e\u011filimindedir. Oysa bu t\u00fcr sorunlar\u0131 anlamak i\u00e7in, YZ sistemlerinin giderek artan k\u00fcresel sosyal ve ekonomik e\u015fitsizliklerle nas\u0131l ili\u015fkilendi\u011fini ve g\u00fc\u00e7 yap\u0131lar\u0131n\u0131 nas\u0131l yeniden \u015fekillendirdi\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduran daha geni\u015f ve ele\u015ftirel bir etik \u00e7er\u00e7eveye ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n\n\n\n Sosyal ve ekonomik g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin hem kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlar\u0131 \u015fekillendirdi\u011fi hem de teknoloji merkezli \u00e7\u00f6z\u00fcmleri te\u015fvik etti\u011fi bir ortamda, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga YZ eti\u011fi bu sorunlar\u0131 yeniden \u00e7er\u00e7eveleme olana\u011f\u0131 sunar. Daha da \u00f6nemlisi, sorunlar\u0131 farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele almakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda m\u00fcdahale etmek ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sa\u011flamak i\u00e7in yeni yollar a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalga YZ eti\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131ndan biri, YZ’yi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir teknolojik ilerleme olarak de\u011fil, siyasal, ekonomik ve toplumsal m\u00fcdahalelerin \u015fekillendirdi\u011fi bir alan olarak ele almas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir YZ i\u00e7in mevcut end\u00fcstriyel y\u00f6nelimleri a\u00e7\u0131k\u00e7a reddetmek gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mevcut ko\u015fullarda kazanan hep B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n YZ balonunun yak\u0131nda patlayaca\u011f\u0131 ve yeni bir YZ k\u0131\u015f\u0131n\u0131n kap\u0131da oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde pek \u00e7ok iddia ortaya at\u0131l\u0131yor. Ortada net bir i\u015f modeli olmamas\u0131na ra\u011fmen, h\u00fck\u00fcmetler ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar milyarlarca dolar\u0131 h\u00e2l\u00e2 spek\u00fclatif YZ giri\u015fimlerine aktarmaya devam ediyor. Piyasa, sa\u011flam i\u015f kararlar\u0131ndan \u00e7ok FOMO (fear of missing out – bir \u015feyleri ka\u00e7\u0131rma korkusu) ile \u015fekilleniyor. \u015eirketler ve kamu kurumlar\u0131, YZ’yi mevcut i\u015f s\u00fcre\u00e7lerine zorla entegre etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00dcstelik bu e\u011filim yaln\u0131zca kurumsal d\u00fczeyde de\u011fil; bireyler ve h\u00fck\u00fcmetler de bu teknoloji yar\u0131\u015f\u0131nda geri kalma korkusuyla hareket ediyor.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00fcre\u00e7te B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, mevcut m\u00fc\u015fterilerini ekosistemlerine daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getiriyor; yasalar\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u015fekillendiriyor; siyasi s\u00fcre\u00e7leri ve medya anlat\u0131lar\u0131n\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131yor; kendi geleceklerini ulusal egemenlik ve h\u00fck\u00fcmet yat\u0131r\u0131m\u0131 i\u00e7eren bir end\u00fcstriyel stratejiye ba\u011fl\u0131yorlar; kendi g\u00fc\u00e7lerini peki\u015ftirmek ve \u00f6nemli risklere kar\u015f\u0131 korunmak i\u00e7in piyasay\u0131 \u015fekillendiriyorlar. YZ balonu patlarsa ve yeni bir YZ k\u0131\u015f\u0131 ba\u015flarsa ne olacak? Sonu\u00e7 ne olursa olsun, YZ’nin gelece\u011fi hakk\u0131nda oynanan bu kumar\u0131n kazanan\u0131 kasa olacak. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde ele alaca\u011f\u0131m AI Now Enstit\u00fcs\u00fc<\/em>\u2019n\u00fcn Yapay G\u00fc\u00e7 (Artificial Power) ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporunda da vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi, tura gelirse B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri kazanacak, yaz\u0131 gelirse kamu zarar g\u00f6recek. Herkesin kazand\u0131\u011f\u0131 bir “kazan-kazan” durumu ise s\u00f6z konusu de\u011fil (Brennan vd, 2025).<\/p>\n\n\n\n Bulut bili\u015fim hizmetleri sunan ve bulut altyap\u0131s\u0131n\u0131 kontrol eden Amazon, Microsoft ve Google gibi \u015firketler, YZ yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck kazananlar\u0131. “Daha b\u00fcy\u00fck daha iyidir” paradigmas\u0131 nedeniyle, YZ geli\u015ftiricileri daha b\u00fcy\u00fck modellere ve dolay\u0131s\u0131yla daha fazla hesaplama kayna\u011f\u0131na ihtiya\u00e7 duyuyorlar. OpenAI ve Anthropic gibi YZ \u015firketleri, modellerini ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde e\u011fitmek ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Microsoft ve Amazon gibi bulut \u015firketleriyle ortakl\u0131klar kurmak zorunda kald\u0131lar. Bu da biraz Faustvari anla\u015fmalara neden oldu. \u00d6rne\u011fin OpenAI, Microsoft’un bulut kaynaklar\u0131n\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir maliyetle elde etti ama kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Microsoft, OpenAI’y\u0131 bir tak\u0131m bulut taahh\u00fctlerine ve gelecekteki gelirinden pay vermeye zorlad\u0131. Di\u011fer YZ \u015firketlerinin durumu da farkl\u0131 de\u011fil. Anthropic, Google ve Amazon; Mistral, Microsoft ile anla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Hesaplama g\u00fcc\u00fc, k\u0131t bir kaynak olmaya devam ederse, bulut i\u015fine sahip B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri s\u0131n\u0131rl\u0131 arz\u0131 kontrol ederek kazanacaklar. Benzer \u015fekilde, modeller daha verimli hale gelirse de kazanacaklar. \u00c7\u00fcnk\u00fc verimlilikler genel altyap\u0131 maliyetlerinin d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7acak ve daha ucuz maliyetle daha fazla \u00fcr\u00fcn sunabilecekler. Dolay\u0131s\u0131yla her iki durumda da bulut firmalar\u0131 kazan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda, \u00c7inli DeepSeek firmas\u0131n\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi YZ modelinin, \u00f6nde gelen Amerikan modellerine k\u0131yasla \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle in\u015fa edildi\u011fine dair haberler yay\u0131mland\u0131. Bu geli\u015fmenin ard\u0131ndan, \u00f6zellikle Nvidia’n\u0131n hisse senetlerinde ciddi bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131 (https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/newsletters\/2025-01-27\/nvidia-loses-589-billion-as-deepseek-batters-stock-evening-briefing-americas<\/a>). Buna ra\u011fmen bulut bili\u015fim ve YZ alan\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri bu geli\u015fmeden olumsuz etkilenmediler. \u00c7\u00fcnk\u00fc hesaplama maliyetlerinin d\u00fc\u015fmesi, bu \u015firketlerin YZ modellerini daha geni\u015f \u00f6l\u00e7ekte entegre edebilmesini, \u00fcr\u00fcnle\u015ftirebilmesini ve da\u011f\u0131tabilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. B\u00f6ylece bu firmalar, veri merkezleri ve da\u011f\u0131t\u0131m altyap\u0131lar\u0131 \u00fczerindeki kontrolleri sayesinde pazardaki g\u00fc\u00e7lerini daha da peki\u015ftiriyor. Meta, Microsoft, Google, Amazon ve Apple, de\u011fi\u015fen pazar dinamiklerini dikkate alarak i\u015f modellerini yeniden \u015fekillendiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n Meta, \u00fcretken YZ teknolojisinin i\u00e7erik \u00fcretim yeteneklerinden do\u011frudan fayda sa\u011flamay\u0131 hedefliyor. Bu teknoloji i\u00e7erik \u00fcretimini h\u0131zland\u0131rarak ve \u00e7e\u015fitlendirerek Meta’n\u0131n reklamc\u0131l\u0131k ekosistemini g\u00fc\u00e7lendiriyor. Microsoft ise kurumsal yaz\u0131l\u0131m pazar\u0131ndaki hakimiyetini, Copilot entegrasyonlar\u0131 ve Azure bulut platformuna y\u00f6nelik premium g\u00fcvenlik paketleriyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Google, arama ve reklam teknolojilerindeki hakimiyeti sayesinde \u00fcretken YZ’yi Workspace, Gmail gibi t\u00fcketici ve kurumsal \u00fcr\u00fcnlerine entegre ederek verimlili\u011fi art\u0131r\u0131yor. Google\u2019\u0131n YZ stratejisi, yeni modeller geli\u015ftirmekten \u00e7ok, mevcut \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerine entegrasyon \u00fczerine odaklan\u0131yor. Amazon, sahip oldu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc bulut altyap\u0131s\u0131 sayesinde YZ pazar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kontrol edebilecek kapasitede. Apple ise mobil cihaz ekosistemi \u00fczerindeki hakimiyeti ve donan\u0131m maliyetlerindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle birlikte, en geli\u015fmi\u015f YZ modellerini do\u011frudan kendi cihazlar\u0131na entegre etme konusunda stratejik bir avantaja sahip.<\/p>\n\n\n\n B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin veri merkezi ve enerji politikalar\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fin algoritmalar\u0131n veya donan\u0131mlar\u0131n verimlili\u011fine indirgenemeyece\u011fini g\u00f6steriyor. Veri merkezlerinin kullanmas\u0131 beklenen enerji miktar\u0131 giderek art\u0131yor. Veri merkezlerinin g\u00fc\u00e7 t\u00fcketimindeki art\u0131\u015f, zaten k\u0131r\u0131lgan olan enerji \u015febekelerine ve pazarlara b\u00fcy\u00fck zarar verecek. YZ balonu patlar ve gelecekteki enerji ihtiyac\u0131 hakk\u0131ndaki tahminler ger\u00e7ekle\u015fmezse, B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin milyarlarca dolarl\u0131k altyap\u0131ya yat\u0131r\u0131mlar\u0131 bo\u015fa gidebilir. Ama yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi senaryo, kasa hep kazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n B\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri, YZ piyasas\u0131n\u0131n nas\u0131l evrilece\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in \u00e7ok katmanl\u0131 bir strateji izliyor. \u00d6ncelikle, verimlilik art\u0131\u015f\u0131 vaadiyle daha fazla talep yarat\u0131yor ve bu talebi me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in YZ uygulamalar\u0131n\u0131n enerji ihtiyac\u0131n\u0131 abart\u0131l\u0131 bi\u00e7imde g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yorlar. Ard\u0131ndan, enerji maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek amac\u0131yla kamu hizmeti tekelleriyle \u00f6zel ve elveri\u015fli anla\u015fmalar yap\u0131yor. Bu anla\u015fmalar\u0131n maliyetleri ise dolayl\u0131 bi\u00e7imde halk\u0131n omuzlar\u0131na y\u00fckleniyor.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca teknoloji \u015firketleri yaln\u0131zca enerji t\u00fcketicisi olarak kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda enerji tedarik zincirine do\u011frudan entegre oluyorlar: Enerji sat\u0131n al\u0131yor, enerji teknolojileri geli\u015ftirip sat\u0131yor ve enerji santralleriyle uzun vadeli stratejik s\u00f6zle\u015fmeler imzal\u0131yorlar. E\u015f zamanl\u0131 olarak, h\u00fck\u00fcmetlerden ve yerel y\u00f6netimlerden veri merkezlerinin getirece\u011fi ekonomik faydalar\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek vergi indirimleri ve s\u00fcbvansiyonlar talep ediyor; \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 d\u00fczenlemeleri ise etkili lobi faaliyetleriyle engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, enerji tedarik zincirinin tamam\u0131nda belirleyici bir konum elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bug\u00fcn temiz enerjinin en b\u00fcy\u00fck al\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yorlar; ancak ayn\u0131 zamanda yenilenebilir enerji \u015firketlerine teknoloji sa\u011flayarak bu sekt\u00f6r\u00fcn tedarik\u00e7ileri konumuna da geliyorlar. Enerji y\u00fcklerini y\u00f6netmek veya faaliyet alanlar\u0131n\u0131 daha verimli d\u00fczenlemek isteyen enerji firmalar\u0131na yaz\u0131l\u0131m ve donan\u0131m \u00e7\u00f6z\u00fcmleri sunuyorlar.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte, yaln\u0131zca mevcut enerji kaynaklar\u0131yla yetinmiyorlar: Yeni enerji yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 finanse ediyor, hatta daha \u00f6nce kapat\u0131lm\u0131\u015f ya da riskli g\u00f6r\u00fclen enerji tesislerinin yeniden devreye al\u0131nmas\u0131na veya geni\u015fletilmesine destek oluyorlar. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik konusundaki kamuya a\u00e7\u0131k taahh\u00fctlerine ra\u011fmen, bu \u015firketlerin fosil yak\u0131t end\u00fcstrisiyle olan ba\u011flar\u0131 da olduk\u00e7a derin. Bir yandan fosil yak\u0131t temelli enerjiyi sat\u0131n al\u0131yor, di\u011fer yandan bu sekt\u00f6r\u00fcn \u015firketlerine YZ \u00e7\u00f6z\u00fcmleri sat\u0131yorlar. Hatta baz\u0131 durumlarda, k\u00f6m\u00fcr santrallerinin emekliye ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 geciktirecek yat\u0131r\u0131mlara dahi imza at\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n YZ talebinin d\u00fc\u015fmesi durumunda ise B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri veri merkezlerini geleneksel bulut ve veri depolama sunucular\u0131 da dahil olmak \u00fczere di\u011fer i\u015f y\u00fckleri i\u00e7in yeniden yap\u0131land\u0131rabilirler.<\/p>\n\n\n\n Son on y\u0131ldaki geli\u015fmelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, YZ’nin \u00e7o\u011funlukla B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin vizyonlar\u0131 do\u011frultusunda \u015fekillendi\u011fini; bu y\u00f6nelimin halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131yla s\u0131k s\u0131k \u00e7eli\u015fti\u011fini; abart\u0131l\u0131 abart\u0131l\u0131 (hype) haberler ve a\u00e7\u0131klamalarla halk\u0131n s\u0131k s\u0131k yan\u0131lt\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n YZ’nin potansiyel faydalar\u0131, kanser tedavisinden varsay\u0131msal ekonomik b\u00fcy\u00fcmeye kadar bir\u00e7ok alanda abart\u0131l\u0131yor ve bu iddialar\u0131n \u00e7o\u011fu yeterince kan\u0131tlanmadan kamuoyuna sunuluyor.<\/strong> YZ teknolojilerinin hem belirli sekt\u00f6rleri hem de genel olarak toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015fler, \u00e7o\u011fu zaman sorgulanamaz ger\u00e7eklermi\u015f gibi yay\u0131mlan\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, YZ’nin kanseri tedavi edebilece\u011fi s\u0131k\u00e7a dile getirilen bir iddia. Anthropic’in CEO’su Dario Amodei, YZ sayesinde \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki be\u015f ila on y\u0131l i\u00e7inde bir\u00e7ok kanser t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131labilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. OpenAI CEO’su Sam Altman da gelecekte bir bilim insan\u0131n\u0131n YZ’ye kanseri tedavi etmesini emredece\u011fi ve birka\u00e7 hafta i\u00e7inde bu tedavinin geli\u015ftirilebilece\u011fini iddia ediyor. Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis ise YZ’nin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l i\u00e7inde t\u00fcm hastal\u0131klar\u0131n tedavisine katk\u0131 sa\u011flayabilece\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n Bu t\u00fcr a\u00e7\u0131klamalar\u0131n ortak noktas\u0131, yapay genel zek\u00e2n\u0131n (YGZ) \u00e7ok yak\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi varsay\u0131m\u0131ndan hareket etmeleri. Bu varsay\u0131ma g\u00f6re YZ, insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 a\u015facak; bilimsel ara\u015ft\u0131rma s\u00fcre\u00e7lerini dramatik bi\u00e7imde h\u0131zland\u0131racak, onlarca y\u0131ll\u0131k ara\u015ft\u0131rmay\u0131 birka\u00e7 y\u0131la s\u0131\u011fd\u0131rabilecek ve nihayetinde otonom olarak kansere \u00e7are bulabilecektir. Ancak bu iddialar\u0131n bilimsel temelleri olduk\u00e7a zay\u0131f oldu\u011fu gibi s\u0131kl\u0131kla pazarlama stratejileriyle \u015fekilleniyorlar.<\/p>\n\n\n\n YGZ’nin ne zaman gelip bizi kurtaraca\u011f\u0131 hen\u00fcz bilinmese de mevcut YZ yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan biri olan derin \u00f6\u011frenme, \u00f6zellikle bilgisayarl\u0131 g\u00f6rme alan\u0131nda somut ilerlemeler kaydediyor. Derin \u00f6\u011frenme tabanl\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc s\u0131n\u0131fland\u0131rma teknikleri, kanserin taranmas\u0131, tespiti ve te\u015fhisinde ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar veriyor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, yapay \u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131, bilim insanlar\u0131n\u0131n mevcut ila\u00e7lar aras\u0131ndan yeni kullan\u0131m alanlar\u0131 bulmalar\u0131na olanak tan\u0131yor. \u0130la\u00e7 yeniden konumland\u0131rma (drug repurposing) olarak bilinen y\u00f6ntem sayesinde, baz\u0131 ila\u00e7lar nadir hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde yeniden de\u011ferlendirilebiliyor. \u00d6zetle, bug\u00fcn toplumsal fayda \u00fcreten YZ uygulamalar\u0131, YGZ\u2019ye bir ad\u0131m daha yakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iddia edilen b\u00fcy\u00fck dil modellerinden de\u011fil, daha pratik ve amaca y\u00f6nelik YZ uygulamalar\u0131ndan geliyor.<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda s\u00f6zkonusu abart\u0131l\u0131 iddialar\u0131n arkas\u0131nda, t\u00fcm bunlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin s\u0131n\u0131rs\u0131z b\u00fcy\u00fcmesini gerektirdi\u011fi \u00f6nermesi var. \u015eirket y\u00f6neticilerinin r\u00f6portajlar\u0131nda veya bas\u0131na verdikleri deme\u00e7lerde s\u00fcrekli ellerinde b\u00fcy\u00fck bir teknoloji oldu\u011fu ve YGZ’ye ramak kald\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 bazen a\u00e7\u0131k se\u00e7ik bazen de \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak vurgulan\u0131yor. Ger\u00e7eklikle ilgisi olmayan halkla ili\u015fkiler \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Bir\u00e7ok YZ Laboratuvar\u0131, akademik g\u00f6r\u00fcnen ve kula\u011fa ho\u015f gelen, ancak metodolojik titizlikten yoksun ve hakem de\u011ferlendirmesinden ka\u00e7\u0131nan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ArXiv gibi ortamlarda yay\u0131ml\u0131yorlar. Medya da buradaki makaleleri, bilimsel \u00e7evrelerinin kabul etti\u011fi ara\u015ft\u0131rmalar gibi yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131yor. Buna ek olarak, \u015firketler kendi haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z hakemlerce de\u011ferlendirilmemi\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 kamuoyuna sunarak, bunlar\u0131 halkla ili\u015fkiler stratejisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak kullan\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin, Microsoft \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck dil modellerinin Yapay Genel Zek\u00e2 \u00f6zellikleri sergiledi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma, hi\u00e7bir bilimsel hakem s\u00fcrecinden ge\u00e7meden yay\u0131mland\u0131 ve i\u00e7eri\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yan\u0131lt\u0131c\u0131yd\u0131. (https:\/\/www.microsoft.com\/en-us\/research\/publication\/sparks-of-artificial-general-intelligence-early-experiments-with-gpt-4\/<\/a>). YZ ajanlar\u0131 geli\u015ftiren Salesforce, kamuoyunu etkilemek amac\u0131yla kendi y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rmalara dayanan iddialar\u0131n\u0131 \u00e7ok say\u0131da bas\u0131n b\u00fclteni arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131yor. Bu a\u00e7\u0131klamalarda, \u00f6\u011frencilerin %77’sinin okul s\u00fcre\u00e7lerinde YZ ajanlar\u0131n\u0131 kullanmak istedi\u011fi, se\u00e7menlerin %90’\u0131n\u0131n kamu hizmetlerinde bu teknolojilere yer verilmesini destekledi\u011fi ve sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde YZ ajanlar\u0131n\u0131n evrak i\u015flerini %30 oran\u0131nda azaltabilece\u011fi gibi dikkat \u00e7ekici ancak ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde do\u011frulanmam\u0131\u015f iddialar ortaya at\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n K\u00f6kl\u00fc toplumsal sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm iddias\u0131yla geli\u015ftirilen YZ sistemleri, insan uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geri plana itiyor.<\/strong> Bu durum, \u00f6zellikle teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Teknik uzmanl\u0131\u011f\u0131n, di\u011fer bilgi ve deneyim bi\u00e7imlerinin yerine ge\u00e7ebilece\u011fi; daha h\u0131zl\u0131, daha verimli ve daha \u00f6l\u00e7eklenebilir \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunabilece\u011fi iddia ediliyor. Son d\u00f6nemde bu s\u00f6ylemler \u00f6zellikle e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k hizmetleri gibi insan etkile\u015fiminin kritik oldu\u011fu alanlarda daha s\u0131k dile getirilmeye ba\u015flad\u0131. Ancak geli\u015ftirilen bir\u00e7ok YZ \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde, teknolojinin ger\u00e7ek potansiyeli ile s\u00f6z konusu alanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcl ihtiya\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki u\u00e7urum b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6z ard\u0131 ediliyor.<\/p>\n\n\n\n\n
Neden \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Dalga YZ Eti\u011fi?<\/h2>\n\n\n\n
Kasa Hep Kazan\u0131r<\/h2>\n\n\n\n
Bulut Altyap\u0131s\u0131 Sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ve YZ Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n\n\n\n
B\u00fcy\u00fck Teknoloji Firmalar\u0131n\u0131n Teknoloji Ekosistemi \u00dczerindeki Kontrolleri<\/h2>\n\n\n\n
Veri Merkezlerinin B\u00fcy\u00fcmesi ve Yayg\u0131nla\u015fmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n
Mevcut YZ, Halk\u0131n \u00c7\u0131karlar\u0131yla Uyumlu De\u011fil<\/h2>\n\n\n\n