{"id":1063,"date":"2026-07-19T23:56:27","date_gmt":"2026-07-19T20:56:27","guid":{"rendered":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=1063"},"modified":"2026-07-19T23:58:33","modified_gmt":"2026-07-19T20:58:33","slug":"teknofasizm-yapay-zekanin-politikligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=1063","title":{"rendered":"Teknofa\u015fizm: Yapay Zek\u00e2n\u0131n Politikli\u011fi"},"content":{"rendered":"\n<p><br>18 Nisan 2026&#8217;da, savunma ve istihbarat sekt\u00f6rlerine y\u00f6nelik veri platformlar\u0131 geli\u015ftiren Amerikan \u015firketi Amerikan \u015firketi Palantir Technologies, X hesab\u0131ndan <a href=\"https:\/\/x.com\/PalantirTech\/status\/2045574398573453312\">22 maddelik bir bildiri<\/a> yay\u0131mlad\u0131. Alexander Karp&#8217;\u0131n <em>The Technological Republic<\/em> adl\u0131 kitab\u0131na dayanan bu manifesto, al\u0131\u015f\u0131lagelen bir kurumsal a\u00e7\u0131klamadan \u00e7ok bir seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Metin boyunca teknoloji \u015firketleri ile ABD devleti aras\u0131ndaki ili\u015fki vurgulan\u0131yor, \u015firketlerin ulusal \u00e7\u0131karlarla uyumlu hareket etmesi gerekti\u011fi savunuluyor. Manifestonun birinci maddesi bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor: &#8220;<em>Silikon Vadisi, y\u00fckseli\u015fini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan \u00fclkeye ahlaki bir borcu vard\u0131r. Silikon Vadisi&#8217;nin m\u00fchendislik elitinin, ulusun savunmas\u0131na kat\u0131lma konusunda kesin bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r.<\/em>&#8220;<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p><br>Manifestoya g\u00f6re Bat\u0131&#8217;n\u0131n gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 art\u0131k yeterli de\u011fil. Ba\u015far\u0131 i\u00e7in ahlaki \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en bir sert g\u00fc\u00e7 kapasitesine ihtiya\u00e7 oldu\u011fu belirtiliyor; bu y\u00fczy\u0131lda sert g\u00fcc\u00fcn temelini ise yaz\u0131l\u0131m\u0131n olu\u015fturaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu \u00e7er\u00e7evede, yapay zek\u00e2ya merkezi bir rol bi\u00e7iliyor. N\u00fckleer cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011fa dayanan atom \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n stratejik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yitirdi\u011fi ve yeni d\u00f6nemde cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n giderek yapay zek\u00e2 temelli hale gelece\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. As\u0131l mesele ise yapay zek\u00e2 silahlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilip geli\u015ftirilmeyece\u011fi de\u011fil, bu sistemlerin kim taraf\u0131ndan ve hangi ama\u00e7larla geli\u015ftirilece\u011fi. ABD&#8217;nin rakiplerinin bu konuda uzun etik tart\u0131\u015fmalarla vakit kaybetmeyece\u011fi varsay\u0131m\u0131ndan hareketle, Amerikan teknoloji \u015firketlerinin de ayn\u0131 stratejik kararl\u0131l\u0131kla hareket etmesi gerekti\u011fi vurgulan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Manifesto yaln\u0131zca teknoloji sekt\u00f6r\u00fcyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor. Tarihsel meselelere de de\u011finiyor. \u00d6rne\u011fin, Almanya ve Japonya&#8217;n\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda silahs\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, bu \u00fclkelerin cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kapasitelerini kal\u0131c\u0131 olarak zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle yanl\u0131\u015f bir strateji olarak nitelendiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir siyasi parti ya da \u00f6rg\u00fct, gelece\u011fe dair vizyonunu bir manifesto bi\u00e7iminde ortaya koysayd\u0131, kimse buna \u015fa\u015f\u0131rmazd\u0131. \u0130ddialar ne kadar \u00e7arp\u0131c\u0131 olursa olsun, b\u00f6yle bir metin fazla \u00fczerinde durulmadan okunup ge\u00e7ilirdi. Fakat manifestonun bir teknoloji \u015firketinden \u00e7\u0131kmas\u0131, Palantir&#8217;in faaliyetlerine uzak olanlar i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Palantir; su\u00e7 kay\u0131tlar\u0131, finansal i\u015flemler, plaka okuyucular, sosyal medya, sa\u011fl\u0131k veritabanlar\u0131 gibi birbirinden farkl\u0131 kaynaklardan gelen devasa veri setlerini i\u015fleyen ve bunlar\u0131 etkile\u015fimli g\u00f6rsellere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren yaz\u0131l\u0131mlar geli\u015ftirmektedir. \u015eirketin \u00fc\u00e7 temel platformu bu i\u015flevi farkl\u0131 alanlarda yerine getirir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Gotham, istihbarat ve kolluk kuvvetleri i\u00e7in farkl\u0131 veri k\u00fcmelerini birle\u015ftirerek bireylere ait istihbarat profilleri olu\u015fturur (<a href=\"https:\/\/theconversation.com\/when-the-government-can-see-everything-how-one-company-palantir-is-mapping-the-nations-data-263178\">https:\/\/theconversation.com\/when-the-government-can-see-everything-how-one-company-palantir-is-mapping-the-nations-data-263178<\/a>);<\/li>\n\n\n\n<li>Foundry, kurumsal veri y\u00f6netimi ve operasyonel karar alma s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f bir platformdur (<a href=\"https:\/\/www.palantir.com\/docs\/foundry\/platform-overview\">https:\/\/www.palantir.com\/docs\/foundry\/platform-overview<\/a>);<\/li>\n\n\n\n<li>Maven Smart System ise yapay zek\u00e2 destekli hedefleme ve durum fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr (<a href=\"https:\/\/defensescoop.com\/2026\/04\/15\/palantir-maven-smart-system-pentagon-program-transition-feinberg\/\">https:\/\/defensescoop.com\/2026\/04\/15\/palantir-maven-smart-system-pentagon-program-transition-feinberg\/<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Palantir&#8217;in ABD i\u00e7in kritik ve tart\u0131\u015fmal\u0131 alanlarda faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu nedenle \u015firketin, Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc ve \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan zorla s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme, kitlesel g\u00f6zetim ve muhaliflere y\u00f6nelik bask\u0131daki rol\u00fc gerek\u00e7esiyle k\u0131nanmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc, 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 raporda Palantir&#8217;in ICE&#8217;nin Soru\u015fturma Vaka Y\u00f6netimi (ICM) ve Federal Kolluk Operasyonlar\u0131 A\u011f\u0131 (FALCON) sistemlerine g\u00fc\u00e7 sa\u011flayarak &#8220;g\u00f6\u00e7menlerin ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n ciddi insan haklar\u0131 ihlallerine katk\u0131da bulunma riskinin y\u00fcksek oldu\u011fu&#8221;nu ileri s\u00fcrd\u00fc (<a href=\"https:\/\/www.amnestyusa.org\/press-releases\/palantirs-contracts-with-ice-raise-human-rights-concerns-around-direct-listing\/\">https:\/\/www.amnestyusa.org\/press-releases\/palantirs-contracts-with-ice-raise-human-rights-concerns-around-direct-listing\/<\/a>). S\u00f6zkonusu ara\u00e7lar\u0131n bask\u0131nlar\u0131 planlamaya, aileleri izlemeye ve s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme i\u015flemlerini hedeflemeye yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu; t\u00fcm bunlar\u0131n ise insanlar\u0131n g\u00f6remedi\u011fi, itiraz edemedi\u011fi veya temyiz edemedi\u011fi algoritmik puanlara dayand\u0131\u011f\u0131 belirtildi. Palantir ise s\u00f6zle\u015fmelerinin yaln\u0131zca ICE&#8217;nin (Immigration and Customs Enforcement &#8211; G\u00f6\u00e7menlik ve G\u00fcmr\u00fck Muhafaza) su\u00e7 soru\u015fturma birimi olan Homeland Security Investigations (HSI) ile s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu ve teknolojisinin sivil g\u00f6\u00e7menlik uygulamalar\u0131n\u0131 do\u011frudan kolayla\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu (<a href=\"https:\/\/www.business-humanrights.org\/en\/latest-news\/letter-from-palantir-responding-to-amnesty-international\/\">https:\/\/www.business-humanrights.org\/en\/latest-news\/letter-from-palantir-responding-to-amnesty-international\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>Palantir&#8217;in manifestosu yay\u0131mlan\u0131r yay\u0131mlanmaz medyada teknofa\u015fizm tart\u0131\u015fmalar\u0131 alevlendi. Manifesto, Amerikan teknoloji \u015firketlerinden ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 her \u015feyin \u00f6n\u00fcnde tutmalar\u0131n\u0131 ve savunma alan\u0131nda aktif rol almalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a talep ediyordu. Bu talep, daha birka\u00e7 ay \u00f6nce ya\u015fanan bir gerilimi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu: Savunma Bakan\u0131 Pete Hegseth, \u015eubat ay\u0131nda Anthropic CEO&#8217;su Dario Amodei&#8217;ye \u00fcltimatom vererek \u015firketin yapay zek\u00e2 modellerinin &#8220;t\u00fcm yasal ama\u00e7lar i\u00e7in&#8221; k\u0131s\u0131tlamas\u0131z kullan\u0131m\u0131na onay vermesini istemi\u015fti. Anthropic ise yapay zek\u00e2lar\u0131n\u0131n &#8220;tam otonom silah sistemleri&#8221; ve &#8220;Amerikal\u0131lar\u0131n kitlesel bi\u00e7imde g\u00f6zetlenmesi&#8221; gibi ama\u00e7larla kullan\u0131lmas\u0131na izin veremeyeceklerini vurgulam\u0131\u015ft\u0131 (<a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/cvg3vlzzkqeo\">https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/cvg3vlzzkqeo<\/a>). Manifesto, bu \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirildi\u011finde Anthropic gibi d\u00fc\u015f\u00fcnen teknoloji \u015firketlerine y\u00f6neltilmi\u015f dolayl\u0131 bir uyar\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Medyadaki teknofa\u015fizm tart\u0131\u015fmalar\u0131 daha \u00e7ok Palantir ve ABD y\u00f6netiminin teknolojiyi ara\u00e7salla\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00fczerineydi. \u00d6te yandan teknoloji felsefecisi Mark Coeckelbergh, Ocak 2026&#8217;da yay\u0131mlanan &#8220;<em>Teknofa\u015fizm: YZ, B\u00fcy\u00fck Teknoloji ve yeni otoriteryanizm<\/em>&#8221; (Technofascism: AI, Big Tech, and the new authoritarianism) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde tam da bu konuyu ele al\u0131yordu. Ancak Coeckelbergh&#8217;in (2026) yakla\u015f\u0131m\u0131, medyadaki tart\u0131\u015fmalardan kavramsal d\u00fczeyde belirgin bi\u00e7imde ayr\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Medyadaki tart\u0131\u015fmalarda yapay zek\u00e2 \u00e7o\u011funlukla n\u00f6tr bir ara\u00e7 olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede sorunun kayna\u011f\u0131, teknolojiyi elinde bulunduran\u0131n kim oldu\u011fuydu: yapay zek\u00e2ya sahip olan, onun nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da belirliyordu. Coeckelbergh (2026) ise yapay zek\u00e2n\u0131n di\u011fer teknolojiler gibi tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyordu. Ona g\u00f6re dijital teknolojilerin kendi \u00f6zellikleri, y\u00f6netim bi\u00e7imleri ve i\u00e7inde geli\u015ftirildikleri siyasi ba\u011flam, toplumsal fa\u015fist e\u011filimleri \u00e7o\u011fu zaman kas\u0131ts\u0131z bi\u00e7imde besleyip olanakl\u0131 k\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<p>Coeckelbergh&#8217;in (2026) teknofa\u015fizm tart\u0131\u015fmas\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce teknolojinin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6n kabul\u00fcne k\u0131saca de\u011finmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Teknoloji N\u00f6tr De\u011fildir<\/h2>\n\n\n\n<p>Teknolojinin n\u00f6tr oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki iddialar s\u0131k s\u0131k g\u00fcndeme gelir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131 savunanlara g\u00f6re teknolojik nesneler ve s\u00fcre\u00e7ler, \u00e7ok farkl\u0131 ama\u00e7larla kullan\u0131labildikleri i\u00e7in ahlaki a\u00e7\u0131dan n\u00f6trd\u00fcr. \u0130yilik ya da k\u00f6t\u00fcl\u00fck, teknolojilerin do\u011fas\u0131nda bulunan \u00f6zellikler de\u011fildir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimseyenler kan\u0131t olarak \u00e7o\u011funlukla g\u00fcndelik analojilere ba\u015fvurur: Bir b\u0131\u00e7ak ekmek dilimlemek i\u00e7in de birini yaralamak i\u00e7in de kullan\u0131labilir; silahlar\u0131n de\u011fil, onlar\u0131 kullanan insanlar\u0131n \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc de s\u0131k\u00e7a ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Winner (2020), bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n temelinde insan\u0131n teknolojiyle ili\u015fkisinin iki ayr\u0131 kategori alt\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunur: yap\u0131m ve kullan\u0131m. Yap\u0131m, teknolojilerin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi ve nas\u0131l \u00fcretildi\u011fiyle ilgilidir; bu nedenle bilim insanlar\u0131n\u0131n, m\u00fchendislerin ve teknisyenlerin alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu alanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar\u0131n ise kullan\u0131lan malzemeler, teknik ilkeler ya da prosed\u00fcrler hakk\u0131nda bilgi sahibi olmaya ihtiya\u00e7 duymad\u0131klar\u0131 varsay\u0131l\u0131r. Kullan\u0131m ise teknolojiyle daha ara\u00e7sal bir ili\u015fkiyi ifade eder: \u00dcretilmi\u015f bir nesneyi belirli bir amaca y\u00f6nelik kullan\u0131r, i\u015fimiz bitince b\u0131rak\u0131r\u0131z. Bir b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 al\u0131r ekmek keser, bir otob\u00fcse biner A noktas\u0131ndan B noktas\u0131na gideriz.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak teknolojinin n\u00f6trl\u00fc\u011f\u00fc anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir zaaf\u0131, teknolojilerin insan faaliyetlerini aktif bi\u00e7imde \u015fekillendirdi\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmesidir. Teknoloji yaln\u0131zca insan faaliyetlerine yard\u0131mc\u0131 olan bir ara\u00e7 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu faaliyetlerin anlam\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6rne\u011fin bir fabrikaya robotlar\u0131n girmesi yaln\u0131zca verimlili\u011fi art\u0131rmaz, \u00fcretim s\u00fcrecini de k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirir; fabrikada eme\u011fin ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n anlam\u0131 yeniden tan\u0131mlan\u0131r. Benzer bi\u00e7imde, t\u0131p prati\u011finde yeni bir teknik ya da cihaz\u0131n benimsenmesi yaln\u0131zca doktorlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemlerini de\u011fi\u015ftirmez; insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131k, hastal\u0131k ve bak\u0131m kavray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Elbette teknolojilerin insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011fini anlamak i\u00e7in onlar\u0131n geli\u015fti\u011fi sosyal ve ekonomik ko\u015fullar\u0131 dikkate almak gerekir. Yapay zek\u00e2 teknolojilerinin toplumsal etkilerini, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 sosyal ba\u011flamdan ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde tart\u0131\u015fmak yeterli de\u011fildir. Ancak bir teknolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn arkas\u0131ndaki toplumsal g\u00fc\u00e7leri ortaya koydu\u011fumuzda ve ilgili teknolojinin farkl\u0131 bir sistemde (\u00f6rne\u011fin kom\u00fcnizm alt\u0131nda) toplum yarar\u0131na geli\u015ftirilebilece\u011fini s\u00f6yledi\u011fimizde, asl\u0131nda analizi eksik b\u0131rakm\u0131\u015f oluruz. Her \u015feyi tarihsel ve ekonomik zorunlulukla a\u00e7\u0131klamak kendi ba\u015f\u0131na yeterli bir \u00e7er\u00e7eve sunmaz. Bununla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, teknolojilerin (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle yapay zek\u00e2n\u0131n) en tart\u0131\u015fmal\u0131 y\u00f6nlerini ele almada yetersiz kal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Teknolojik nesneler politiktir. Birincisi, belirli bir teknik cihaz\u0131n ya da sistemin icad\u0131 ve tasar\u0131m\u0131, \u00e7o\u011fu zaman belirli bir toplumsal sorunu \u00e7\u00f6zme bi\u00e7imi olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Robert Moses, yaln\u0131zca otomobil sahiplerinin kullanabilece\u011fi al\u00e7ak k\u00f6pr\u00fcler in\u015fa ederek kentin belirli b\u00f6lgelerini varl\u0131kl\u0131 beyaz Amerikal\u0131lar i\u00e7in eri\u015filebilir, di\u011fer gruplar i\u00e7in ise fiilen ula\u015f\u0131lmaz hale getirmi\u015ftir. Teknik sistemlerin tasar\u0131m\u0131 ve uygulan\u0131\u015f\u0131 \u00e7o\u011fu zaman belirli toplumsal gruplar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r (age).<\/p>\n\n\n\n<p>End\u00fcstriyel makineler ve teknolojik sistemler \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, teknolojik yeniliklerin ard\u0131ndaki motivasyonlar\u0131 sorgulatan siyasi \u00f6rnekler sunar. \u00dcstelik bu s\u00fcre\u00e7lerde her zaman bilin\u00e7li bir niyet bulunmaz. \u015eehirler uzun y\u0131llar engelli bireyleri hesaba katmadan tasarlanm\u0131\u015f ve bunun sonucunda bu bireyler kamusal ya\u015famdan fiilen d\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum \u00e7o\u011fu zaman kas\u0131ttan \u00e7ok ihmalin sonucudur. Ancak zamanla bu sorunlara dair toplumsal fark\u0131ndal\u0131k artm\u0131\u015f ve bir\u00e7ok teknoloji yeniden tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu duyarl\u0131l\u0131k dijital teknolojilere de yans\u0131m\u0131\u015f; uygulamalar\u0131n engelli bireylerin \u00f6zg\u00fcn gereksinimlerini kar\u015f\u0131layacak bi\u00e7imde tasarlanmas\u0131 giderek yayg\u0131n bir norm h\u00e2line gelmi\u015ftir (age).<\/p>\n\n\n\n<p>A\u00e7\u0131k bir niyet olmasa bile teknolojik geli\u015fmeler belirli toplumsal \u00e7\u0131karlar\u0131 destekleyecek bi\u00e7imde \u015fekillenebilir ve baz\u0131 gruplar\u0131 di\u011ferlerine k\u0131yasla avantajl\u0131 konuma getirebilir. Dolay\u0131s\u0131yla bir teknolojinin politikli\u011fi, hem bilin\u00e7li tercihlerden hem de yap\u0131sal ihmallerden kaynaklanabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi ise do\u011fas\u0131 gere\u011fi politik olan teknolojilerdir: belirli t\u00fcrdeki siyasi ili\u015fkilere ihtiya\u00e7 duyan ya da bunlarla g\u00fc\u00e7l\u00fc bi\u00e7imde uyumlu sistemler. Bu t\u00fcr teknolojiler, teknik geli\u015fme s\u00fcrecini belirli bir y\u00f6ne y\u00f6nlendirir. Bunun sonucunda ayn\u0131 geli\u015fme, baz\u0131 toplumsal gruplar i\u00e7in \u00f6nemli bir kazan\u0131m, di\u011ferleri i\u00e7in a\u011f\u0131r bir kay\u0131p anlam\u0131na gelebilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle teknoloji, yaln\u0131zca birilerinin ba\u015fkalar\u0131na zarar verme niyeti ta\u015f\u0131mas\u0131 nedeniyle politikle\u015fmez. Teknolojik zeminin belirli toplumsal \u00e7\u0131karlar\u0131 ba\u015ftan destekleyecek bi\u00e7imde yap\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131 da politikli\u011fin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Winner (2020), bir toplulukta g\u00fc\u00e7, otorite ve ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 etkileyebilecek iki t\u00fcr karardan s\u00f6z eder. Bunlardan ilki &#8220;evet ya da hay\u0131r&#8221; kararlar\u0131d\u0131r: Bir teknolojiyi geli\u015ftirecek ve benimseyecek miyiz, yoksa bundan vazge\u00e7ecek miyiz? Nitekim teknolojiyle ilgili bir\u00e7ok yerel, ulusal ve uluslararas\u0131 tart\u0131\u015fma; g\u0131da katk\u0131 maddeleri, b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131, otoyol in\u015faatlar\u0131, n\u00fckleer reakt\u00f6rler, baraj projeleri ve y\u00fcksek teknoloji silah sistemleri gibi konular etraf\u0131nda bu t\u00fcr &#8220;evet ya da hay\u0131r&#8221; kararlar\u0131na odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tart\u0131\u015fmalarda yaln\u0131zca var\u0131lan karar de\u011fil, lehte ve aleyhte \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen gerek\u00e7eler de belirleyici bir yer tutar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci t\u00fcr kararlar, bir teknik sistemin tasar\u0131m\u0131 ve d\u00fczenlenmesiyle ilgilidir ve proje karar\u0131 al\u0131nd\u0131ktan sonra ortaya \u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin bir kamu hizmeti \u015firketi b\u00fcy\u00fck bir elektrik hatt\u0131 in\u015fa etmeye karar verdikten sonra bile hatt\u0131n g\u00fczerg\u00e2h\u0131 ve kulelerin tasar\u0131m\u0131 \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar devam edebilir. Benzer bi\u00e7imde, bir kurulu\u015f bilgisayar sistemi kurmaya karar verdi\u011finde sistemin bile\u015fenleri, yaz\u0131l\u0131mlar\u0131, eri\u015fim bi\u00e7imleri ve di\u011fer teknik ayr\u0131nt\u0131lar \u00fczerinde farkl\u0131 se\u00e7enekler tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu t\u00fcr se\u00e7imler, taraflar aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 ve zenginlik da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiler. Toplu ta\u015f\u0131ma sistemleri, su altyap\u0131s\u0131, end\u00fcstriyel makineler ve benzeri teknolojilerde g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte teknik olan ayr\u0131nt\u0131lar, asl\u0131nda \u00f6nemli toplumsal tercihleri i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rabilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, maliyet d\u00fc\u015f\u00fcrme, verimlilik ya da modernizasyon gibi hedefler hik\u00e2yenin yaln\u0131zca bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n<p>Teknoloji, d\u00fcnyam\u0131zda d\u00fczen kurman\u0131n bir yoludur. Toplumlar, bilin\u00e7li ya da bilin\u00e7siz bi\u00e7imde, insanlar\u0131n uzun vadede nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131, ileti\u015fim kuraca\u011f\u0131n\u0131, seyahat edece\u011fini ve t\u00fcketece\u011fini belirleyen teknolojik yap\u0131lar kurarlar. Bu yap\u0131lar\u0131n olu\u015fturulma s\u00fcre\u00e7lerinde farkl\u0131 akt\u00f6rler farkl\u0131 konumlarda yer al\u0131r; g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri ve fark\u0131ndal\u0131k d\u00fczeyleri e\u015fit de\u011fildir. En geni\u015f manevra alan\u0131, belirli bir ara\u00e7, sistem ya da tekni\u011fin ilk kez tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anda ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lan tercihler zamanla maddi altyap\u0131ya, ekonomik yat\u0131r\u0131mlara ve toplumsal al\u0131\u015fkanl\u0131klara yerle\u015ferek kal\u0131c\u0131 hale gelir. \u0130lk kararlar verildikten sonra ba\u015flang\u0131\u00e7taki esneklik b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kalkar (age).<\/p>\n\n\n\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla teknolojik yeniliklerin, uzun y\u0131llara yay\u0131lan bir kamu d\u00fczeni \u00e7er\u00e7evesi olu\u015fturan yasal ya da siyasi kurumlara benzedi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu nedenle Winner (2020), siyasal karar alma s\u00fcre\u00e7lerine g\u00f6sterilen dikkat ve \u00f6zenin otoyol in\u015fas\u0131, televizyon a\u011flar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ve yeni makinelerdeki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u00f6nemsiz teknik \u00f6zelliklerin tasarlanmas\u0131 gibi alanlara da g\u00f6sterilmesi gerekti\u011fini vurgular.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Tarihsel Fa\u015fizmden Teknofa\u015fizme<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yapay zek\u00e2, sosyal medya, bulut bili\u015fim vb. dijital teknolojiler ve altyap\u0131lar yaln\u0131zca ekonomik \u00e7\u0131karlara de\u011fil, siyasi \u00e7\u0131karlara da hizmet ediyor. S\u00f6zkonusu teknolojiler insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayarak ya da incelikli bir bi\u00e7imde y\u00f6nlendirerek otoriter siyasi ko\u015fullar\u0131n \u00fcretimine katk\u0131da bulunuyor. Kitle hareketlerini harekete ge\u00e7iren, \u015fiddeti ve tahakk\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a kutlayan klasik fa\u015fizmin aksine teknofa\u015fizm, veri \u00e7\u0131karma (extraction), algoritmik y\u00f6netim, davran\u0131\u015fsal y\u00f6nlendirme ve platform tekelle\u015fmesi gibi daha \u00f6rt\u00fck ve g\u00f6r\u00fcnmez kontrol mekanizmalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u015fliyor. Bu mekanizmalar, kolayl\u0131k ve ki\u015fiselle\u015ftirme kisvesi alt\u0131nda, depolitizasyon, toplumsal \u00e7\u00f6z\u00fclme ve kutupla\u015fmay\u0131 besliyor (Coeckelbergh, 2026).<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak teknofa\u015fizm, yirminci y\u00fczy\u0131l fa\u015fizminin basit bir kopyas\u0131 de\u011fil, bir uyarlamas\u0131d\u0131r: yapay zek\u00e2 ba\u015fta olmak \u00fczere dijital teknolojiler, otoriter ve korporatist siyasi dinamikler, kapitalist ekonomik yap\u0131lar ve modernitenin k\u00fclt\u00fcrel ko\u015fullar\u0131 taraf\u0131ndan \u015fekillendirilmi\u015f yeni bir \u00f6r\u00fcnt\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Fa\u015fist teknoloji&#8221; diye bir \u015fey yoktur. Ancak baz\u0131 dijital teknolojiler ve altyap\u0131lar, sahip olduklar\u0131 teknik \u00f6zellikler ve kullan\u0131m bi\u00e7imleri nedeniyle otoriter ve fa\u015fist e\u011filimleri destekleyebilir. Yapay zek\u00e2 ve di\u011fer dijital teknolojiler bug\u00fcn belirli gruplar ve akt\u00f6rler taraf\u0131ndan otoriter ama\u00e7larla kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Palantir Technologies&#8217;in s\u00f6ylemleri ve faaliyetleri, bu y\u00f6nelimi peki\u015ftirme ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma iradesinin somut bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikte sorun yaln\u0131zca bilin\u00e7li politik projelerden ibaret de\u011fildir. Bu teknolojileri geli\u015ftiren ki\u015filer, \u00e7o\u011fu zaman toplumsal ve siyasal sonu\u00e7lar\u0131n fark\u0131nda olmadan, otoriter e\u011filimleri g\u00fc\u00e7lendiren sistemleri in\u015fa ederler.<\/p>\n\n\n\n<p>Coeckelbergh (2026) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yapay zek\u00e2n\u0131n teknofa\u015fizm i\u00e7indeki rol\u00fcn\u00fc ve tarihsel fa\u015fizmle benzerliklerini alt\u0131 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda inceliyor. Ard\u0131ndan teknofa\u015fizmi Silikon Vadisi k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Bat\u0131\u2019da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n y\u00fckseli\u015fi ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kitlesel G\u00f6zetim, Duygusal Manip\u00fclasyon ve Yeni Mitler<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Yapay zek\u00e2 ve ilgili dijital teknolojiler, h\u00fck\u00fcmetlerin ve \u015firketlerin insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izlemesine, analiz etmesine ve tahmin etmesine olanak tan\u0131r. Ancak burada yaln\u0131zca pasif bir izleme s\u00f6z konusu de\u011fildir. Nihai ama\u00e7, izlenen bireylerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmektir. Bu y\u00f6nlendirme s\u00fcreci, duygular\u0131n analizini ve manip\u00fclasyonunu da i\u00e7erir. Yapay zek\u00e2 destekli sistemler, geleneksel propaganda tekniklerine k\u0131yasla bu t\u00fcr manip\u00fclasyonlar\u0131 \u00e7ok daha kolay hale getirir. Bu sistemler, dil kal\u0131plar\u0131, etkile\u015fim ge\u00e7mi\u015fi ve ince davran\u0131\u015f sinyalleri \u00fczerinden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f profiller olu\u015fturarak bu manip\u00fclasyonu geleneksel propagandan\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fa\u015fist iktidar\u0131n kurulmas\u0131nda kutupla\u015fma ve d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 kitlesel seferberlik kilit unsurlard\u0131r. Kutupla\u015fmay\u0131 ve seferberli\u011fi besleyen manip\u00fclasyon teknolojileri, insanlar\u0131 belirli hedefler do\u011frultusunda harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Yurtta\u015flar burada rasyonel ve \u00f6zerk bireyler olarak g\u00f6r\u00fclmez; daha \u00e7ok, duygular\u0131 \u00fczerinden y\u00f6nlendirilebilecek kitlelerdir. B\u00f6ylece bireylerin \u00f6zerkli\u011fi giderek zay\u0131flar.<\/p>\n\n\n\n<p>Fa\u015fizm \u00e7o\u011fu zaman &#8220;biz&#8221; ve &#8220;onlar&#8221; ikili\u011fi \u00fczerinden i\u015fler. Sosyal medya ve yapay zek\u00e2 algoritmalar\u0131, homojen bilgi ortamlar\u0131 olu\u015fturarak ve kutupla\u015fmay\u0131 besleyen i\u00e7erikleri \u00f6ne \u00e7\u0131kararak bu ayr\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7lendirebilir. Elon Musk&#8217;\u0131n Twitter platformunu sat\u0131n almas\u0131yla birlikte bu ikili\u011fin daha bilin\u00e7li bir politikaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6n\u00fcnde tart\u0131\u015fmalar da artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun yan\u0131nda yank\u0131 odalar\u0131 ve filtre balonlar\u0131 da toplumsal kutupla\u015fmay\u0131 derinle\u015ftirebilir. Filtre balonlar\u0131, bireylerin fark\u0131nda olmadan belirli bilgi kaynaklar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 sosyal bilgi ortamlar\u0131n\u0131 ifade eder. Bu ortamlarda bireyler kendileriyle \u00e7eli\u015fen bilgi ve arg\u00fcmanlara maruz kalmaz. Yank\u0131 odalar\u0131 ise bunun daha ileri bir bi\u00e7imidir. Farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler yaln\u0131zca d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131lmakla kalmaz, aktif olarak d\u0131\u015flan\u0131r ve itibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r; d\u0131\u015f kaynaklar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fcvenilmez olarak sunulur. Sonu\u00e7ta her iki mekanizma da demokratik m\u00fczakere i\u00e7in zorunlu olan bili\u015fsel \u00e7e\u015fitlili\u011fi a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ge\u00e7mi\u015fe dair \u00fcst\u00fcnl\u00fck\u00e7\u00fc mitler, \u0130talyan fa\u015fizmi ve Nazizm&#8217;de merkezi bir yere sahipti. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknofa\u015fizminde ise bu \u00fcst\u00fcnl\u00fck\u00e7\u00fc anlat\u0131lara, yapay genel zek\u00e2, s\u00fcper zek\u00e2 gibi anlat\u0131lar etraf\u0131nda \u015fekillenen yeni mitler eklenmi\u015f durumda. \u00d6zellikle yapay genel zek\u00e2 \u00e7evresinde \u00fcretilen bu teknoloji mitleri, yeni teknoloji elitlerinin hedefleri do\u011frultusunda insanlar\u0131 harekete ge\u00e7irmeyi ama\u00e7layan ideolojik ara\u00e7lara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcrekli g\u00fcndemde tutulan bu mitler sayesinde yapay zek\u00e2n\u0131n ger\u00e7ek s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ikincil hale gelir. Teknoloji \u015firketleri ve siyasi m\u00fcttefikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olan, insanlar\u0131n teknolojik gelece\u011fe dair teknokratik vizyonlara uyum sa\u011flamas\u0131 ve gerekirse bu gelecek u\u011fruna fedak\u00e2rl\u0131k yapmaya haz\u0131r olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk bak\u0131\u015fta bu durum, tarihsel fa\u015fizmle bir kar\u015f\u0131tl\u0131k gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bug\u00fcn vurgu, efsanele\u015ftirilmi\u015f bir ge\u00e7mi\u015ften \u00e7ok gelece\u011fe y\u00f6nelmi\u015ftir. Ancak tarihsel fa\u015fizm (\u00f6zellikle \u0130talyan fa\u015fizmi) yaln\u0131zca k\u00f6ken mitlerinden yararlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda icad\u0131, h\u0131z\u0131, k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve y\u0131k\u0131c\u0131 ilerlemeyi y\u00fccelten f\u00fct\u00fcrizm (gelecek\u00e7ilik) ak\u0131m\u0131ndan da beslenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Enformasyon \u00dczerindeki Hakimiyet<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin Facebook ve X gibi platformlar \u00fczerindeki kontrol\u00fc, baz\u0131 anlat\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesine ve muhalif seslerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn azalt\u0131lmas\u0131na olanak tan\u0131r. Bu durum, medya ekosistemi \u00fczerinde otoriter kontrol bi\u00e7imlerine benzer etkiler yaratabilecek bir g\u00fc\u00e7 yo\u011funla\u015fmas\u0131 olu\u015fturur. Burada yapay zek\u00e2n\u0131n teknolojik kapasitesi kilit bir rol oynar; algoritmik sistemler baz\u0131 i\u00e7erikleri otomatik olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc algoritmik olarak geriler.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Algoritmik y\u00f6netim<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00fc\u00e7, yaln\u0131zca yasalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla de\u011fil, giderek daha fazla veri analizi ve tahmin algoritmalar\u0131 \u00fczerinden de icra edilmektedir. Bireyler, nedensel ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme veya ahlaki yarg\u0131 yerine b\u00fcy\u00fck veriden t\u00fcretilen korelasyonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00f6nlendirilebilir ve disipline edilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Karar alma s\u00fcre\u00e7lerinde yapay zek\u00e2 destekli otomasyon teknolojilerinin kullan\u0131m\u0131 giderek artmaktad\u0131r. Bu durum, insan yarg\u0131s\u0131n\u0131n ve demokratik hesap verebilirli\u011fin zay\u0131flamas\u0131na yol a\u00e7abilir. Hannah Arendt, <em>K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn S\u0131radanl\u0131\u011f\u0131: Eichmann Kud\u00fcs<\/em>&#8216;te adl\u0131 eserinde bireylerin ahlaki sorgulama yapmadan yaln\u0131zca kurallara uyarak nas\u0131l y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara katk\u0131da bulunabilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn benzer bir s\u0131radanl\u0131k yapay zek\u00e2n\u0131n karar alma s\u00fcre\u00e7lerine entegrasyonuyla yeniden g\u00f6r\u00fclebilir. Sosyal yard\u0131mlar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, yarg\u0131, sigorta veya i\u015fe al\u0131m gibi alanlarda karar vericiler, sistem \u00f6nerilerini ele\u015ftirel bir de\u011ferlendirme yapmadan ve kararlar\u0131n\u0131n ba\u015fkalar\u0131 \u00fczerindeki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden takip edebilmektedir. Algoritmalar nesnel ve yan\u0131lmaz kabul edilir; kararlar\u0131n etik ve toplumsal sonu\u00e7lar\u0131 ise geri plana itilir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Verimlilik k\u00fclt\u00fc, teknoloji saplant\u0131s\u0131 ve empati reddi<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Tarihsel fa\u015fizmde oldu\u011fu gibi teknofa\u015fizmde de insani de\u011ferlerin yerini giderek teknolojik g\u00fc\u00e7 ve verimlilik ideali almaktad\u0131r. F\u00fct\u00fcrizm ak\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fclen h\u0131z ve teknoloji tak\u0131nt\u0131s\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 teknolojik vizyonlarda da yank\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Teknolojiye y\u00f6nelik bu g\u00fc\u00e7l\u00fc inan\u00e7, \u00f6zellikle teknoloji end\u00fcstrisinin belirli akt\u00f6rleri ve onlar\u0131 destekleyen m\u00fchendislik k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde de g\u00f6zlemlenebilir. Bu yakla\u015f\u0131m, teknolojik ilerlemenin (\u00f6zellikle yapay zek\u00e2n\u0131n) toplumsal ve politik sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki iyimser bir varsay\u0131ma dayan\u0131r. Ancak bu inan\u00e7, ayn\u0131 zamanda teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve olas\u0131 toplumsal maliyetlerini geri plana itme riski de ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kurumsal ittifaklar<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Serbest piyasa ideolojisinin iddia etti\u011finin aksine, Big Tech \u015firketlerinin y\u00fckseli\u015fi yaln\u0131zca piyasa dinamikleriyle a\u00e7\u0131klanamaz. Bu \u015firketlerin b\u00fcy\u00fcmesinde devlet destekleri, kamu ihaleleri, ara\u015ft\u0131rma fonlar\u0131 ve altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri ile askeri-sanayi kompleksi aras\u0131ndaki ili\u015fkiler de giderek daha yo\u011fun hale gelmektedir. Palantir&#8217;in yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 manifesto da bu ba\u011flamda de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikte, teknoloji \u015firketlerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc devlet ile yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde faaliyet g\u00f6stermesine ra\u011fmen, kamusal d\u00fczenlemelere kar\u015f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ya da libertaryen bir s\u00f6ylemi \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Elon Musk, devletin k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclmesini savunan s\u00f6ylemleri desteklese de \u015firketlerinin kamu kaynaklar\u0131ndan ve devlet projelerinden yo\u011fun bi\u00e7imde yararlanmaktad\u0131r. Benzer \u015fekilde, libertaryen s\u00f6ylemi benimseyen bu teknoloji \u00e7evreleri, y\u00fcksek askeri harcamalar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ele\u015ftiri konusu yapmaz.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Modern bireylerin zay\u0131f y\u00f6nlerinden yararlanmak<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Modern toplumda bireyler s\u0131kl\u0131kla yaln\u0131zl\u0131k ve izolasyon hissiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. Bu durum modern toplumlar\u0131n uzun s\u00fcredir tart\u0131\u015f\u0131lan yap\u0131sal sorunlar\u0131ndan biridir ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de farkl\u0131 bi\u00e7imlerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Teknoloji end\u00fcstrisi, yapay zek\u00e2 ve di\u011fer otomasyon teknolojileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm sundu\u011funu iddia eder. Bu s\u00fcre\u00e7te yaln\u0131zca insanlar\u0131 yeni hedefler ve ortak vizyonlar etraf\u0131nda toplayan anlat\u0131lar \u00fcretmekle kalmaz (\u00f6rne\u011fin yapay zek\u00e2n\u0131n gelece\u011fi, ortak gelece\u011fimiz olarak tasvir edilir), ayn\u0131 zamanda modern ya\u015fam\u0131n sorunlar\u0131na y\u00f6nelik somut \u00e7\u00f6z\u00fcmler de \u00f6nerir. Teknoloji \u015firketlerinin alet \u00e7antas\u0131nda her soruna y\u00f6nelik bir uygulama (aplikasyon) vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Fa\u015fizm, anlam ve aidiyet aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indeki bireylere g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kolektif kimlik ve y\u00f6n duygusu sunarak onlar\u0131 daha b\u00fcy\u00fck bir liderin ya da ulusal bir fikrin otoritesine tabi k\u0131lar. Tarihsel fa\u015fizmden farkl\u0131 olarak yapay zek\u00e2 temelli g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknofa\u015fizmi, bu dinamikleri insan ya\u015fam\u0131n\u0131n mahrem alanlar\u0131na \u00e7ok daha derin bi\u00e7imde ta\u015f\u0131yabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Ak\u0131ll\u0131 telefonlar ve yapay zek\u00e2 uygulamalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6zetim ve veri toplama s\u00fcre\u00e7leri g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n s\u00fcrekli bir par\u00e7as\u0131 haline gelir. B\u00fcy\u00fck veri sistemleri bu ba\u011flamda yaln\u0131zca d\u0131\u015fsal bir otorite olarak de\u011fil, bireye s\u00fcrekli e\u015flik eden ve onunla etkile\u015fime giren bir sistem olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Yapay zek\u00e2 hem bir hizmet arac\u0131 hem de kesintisiz veri \u00fcreten bir etkile\u015fim orta\u011f\u0131 olarak konumlan\u0131r. G\u00f6zetim bu s\u00fcre\u00e7te g\u00f6r\u00fcnmezle\u015firken ayn\u0131 zamanda derinle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015eirketleri ve Silikon Vadisi K\u00fclt\u00fcr\u00fc<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Yapay zek\u00e2n\u0131n politikli\u011fini B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinden ayr\u0131 ele alamay\u0131z. Ancak 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck sanayi ile B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri aras\u0131nda \u00f6nemli farklar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarihsel fa\u015fizmde h\u00fck\u00fcmetler b\u00fcy\u00fck sanayi ile yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Teknofa\u015fizmde ise bu rol\u00fc B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri \u00fcstlenir. Bu \u015firketler; ileti\u015fim, ekonomik i\u015flemler ve bilgi ak\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinde benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir etkiye sahiptir. Bu etki yaln\u0131zca ekonomik s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Facebook\/Cambridge Analytica skandal\u0131n\u0131n da g\u00f6sterdi\u011fi gibi \u015firketlerin sahip olduklar\u0131 g\u00f6zetim altyap\u0131s\u0131 ayn\u0131 zamanda do\u011frudan siyasal i\u015flevler \u00fcstlenir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda kamuoyunun y\u00f6nlendirilmesi, muhalif seslerin g\u00f6r\u00fcnmezle\u015ftirilmesi ve yank\u0131 odalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ideolojik uyumun peki\u015ftirilmesi gelir. Bu nedenle B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck sanayiden \u00e7ok daha do\u011frudan bi\u00e7imde politikle\u015fmi\u015f yap\u0131lard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, demokratik kurumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda giderek daha fazla siyasi g\u00fc\u00e7 kazanmaktad\u0131r. Bir yandan d\u00fczenlemelere diren\u00e7 g\u00f6sterirken, di\u011fer yandan politika yap\u0131m s\u00fcre\u00e7lerini etkileyebilecek \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7 biriktirmektedirler. \u015eirketlerin artan g\u00fcc\u00fc yaln\u0131zca teknolojinin yasa koyucular \u00fczerindeki dolayl\u0131 etkisiyle a\u00e7\u0131klanamaz. Ayn\u0131 zamanda yo\u011fun lobi faaliyetleri ve kurumsal a\u011flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u015fekillenen bir g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bunun yan\u0131nda, toplumsal kontrol yaln\u0131zca bask\u0131 ve korku yoluyla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda dikkat, haz ve tatmin mekanizmalar\u0131 \u00fczerinden de i\u015fleyebilir. Teknoloji \u015firketleri, yeni cihazlar ve yaz\u0131l\u0131mlar etraf\u0131nda s\u00fcrekli yeni ihtiya\u00e7lar \u00fcreterek bu yap\u0131y\u0131 destekler. Yapay zek\u00e2 ve dijital platformlar, \u00f6neri sistemleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bireylerin se\u00e7imlerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131rken ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcre\u00e7lerini de y\u00f6nlendirebilir. Bu ko\u015fullarda kontrol, zorlamadan \u00e7ok y\u00f6nlendirme ve al\u0131\u015fkanl\u0131k \u00fcretimi \u00fczerinden i\u015fler. Platformlarda oyun oynar\u0131z; Netflix&#8217;te dizi izleriz; sosyal medya ak\u0131\u015flar\u0131nda ekran\u0131 kayd\u0131rarak bir sonraki g\u00f6nderiye ge\u00e7eriz. Sistem, yapay zek\u00e2 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, bir sonraki ihtiyac\u0131m\u0131z\u0131n ne oldu\u011funu bizden daha iyi bilmektedir!<\/p>\n\n\n\n<p>Haz ve tatmin mekanizmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, k\u0131yamet senaryolar\u0131 ve uzun vadeli felaket anlat\u0131lar\u0131 da Silikon Vadisi k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u00f6nemli bir yer tutar. Nick Bostrom gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin etkisiyle \u015fekillenen transh\u00fcmanist vizyon \u00e7er\u00e7evesinde, gelecekte insan sonras\u0131 (post-human) varl\u0131k bi\u00e7imlerine ge\u00e7i\u015f fikri tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Bu senaryoda s\u00fcper zeki varl\u0131klara yer a\u00e7mak i\u00e7in mevcut insanlara art\u0131k ihtiya\u00e7 duyulmayabilir. Bu t\u00fcr anlat\u0131lar, tarihsel fa\u015fizmde g\u00f6r\u00fclen \u00f6l\u00fcm, y\u0131k\u0131m ve liderlik k\u00fcltlerine benzer bi\u00e7imde teknoloji merkezli yeni bir kader ve y\u00f6n duygusu \u00fcretir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Bat\u0131&#8217;da A\u015f\u0131r\u0131 Sa\u011f\u0131n Y\u00fckseli\u015fi ve Temsili Demokrasinin Krizi<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde teknolojik geli\u015fmeler ve bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 kurumsal g\u00fc\u00e7ler, farkl\u0131 siyasi ba\u011flamlarda y\u00fckselen fa\u015fist, sa\u011f pop\u00fclist, otoriter ve anti-demokratik e\u011filimlerle kesi\u015fmektedir. Arendt, Frankfurt Okulu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri ve di\u011fer sava\u015f sonras\u0131 ku\u015fak teorisyenlerinin tespit etti\u011fi modernli\u011fe ili\u015fkin sorunlar ve liberal demokrasinin (\u00f6zellikle de temsili demokrasinin) k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131n\u0131 ortadan kalkm\u0131\u015f de\u011fildir. Aksine ekonomik krizler, sava\u015flar ve \u00e7evresel sorunlar gibi \u00e7oklu krizler bu k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131 daha da derinle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hem ABD&#8217;de hem de Avrupa&#8217;da anti-entelekt\u00fcalizm, otoriter liderlik e\u011filimleri, yabanc\u0131la\u015fma ve toplumsal izolasyon giderek daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale gelmektedir. Bu tabloya devlet ve \u015firket g\u00fc\u00e7leri aras\u0131ndaki yak\u0131n ili\u015fkiler, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f orta s\u0131n\u0131f kesimler ile derinle\u015fen toplumsal kutupla\u015fma e\u015flik etmektedir. Siyaset giderek &#8220;biz&#8221; ve &#8220;onlar&#8221; ayr\u0131m\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlan\u0131r hale gelmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7te grup kimlikleri siyasi \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n merkezine yerle\u015firken \u00f6tekine y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanl\u0131k da g\u00fc\u00e7 kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>ABD&#8217;de B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, mali ve siyasi kanallar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla devlet politikalar\u0131yla yak\u0131n ili\u015fkiler i\u00e7inde faaliyet g\u00f6stermekte; bu sayede ulusal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00f6nemli bir siyasi etki alan\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu etki, yaln\u0131zca ekonomik destek mekanizmalar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p d\u00fczenleyici s\u00fcre\u00e7ler ve politika yap\u0131m\u0131 \u00fczerinde de belirleyici olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Musk ve di\u011fer b\u00fcy\u00fck teknoloji liderleri, siyasi g\u00fc\u00e7lerle \u00e7e\u015fitli d\u00fczeylerde ittifaklar kurmaktad\u0131r. Musk, 2024 y\u0131l\u0131ndan itibaren en az 18 \u00fclkede a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 siyasi partileri, aktivistleri ve hareketleri desteklemi\u015f (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Political_activities_of_Elon_Musk\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Political_activities_of_Elon_Musk<\/a>); Trump&#8217;\u0131n 2024 se\u00e7im kampanyas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck bireysel ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Bunun yan\u0131nda X platformunun algoritmas\u0131, sa\u011f e\u011filimli i\u00e7erikleri sistematik olarak \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktad\u0131r (<a href=\"https:\/\/theconversation.com\/a-few-weeks-of-xs-algorithm-can-make-you-more-right-wing-and-it-doesnt-wear-off-quickly-276153\">https:\/\/theconversation.com\/a-few-weeks-of-xs-algorithm-can-make-you-more-right-wing-and-it-doesnt-wear-off-quickly-276153<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>Kitlelerin y\u00f6nlendirilmesi ise tarihsel fa\u015fizmden farkl\u0131 olarak, yapay zek\u00e2 destekli dijital sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7ok daha dolayl\u0131 ve incelikli bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6ncelikle, bireyler sosyal medya platformlar\u0131nda ilgi alanlar\u0131n\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini ifade edebilecekleri izlenimine kap\u0131l\u0131r. Ancak bu mecralarda \u00fcretilen duygusal ifadeler, kimlik performanslar\u0131 ve di\u011fer etkile\u015fim bi\u00e7imleri \u00e7o\u011fu zaman s\u0131n\u0131rl\u0131 bir toplumsal de\u011fi\u015fim yarat\u0131r. \u0130nsanlar \u00f6fke ve ma\u011fduriyetlerini dile getirirken katk\u0131lar\u0131n\u0131n anlaml\u0131 oldu\u011funa inan\u0131r. Oysa bu katk\u0131lar \u00e7o\u011fu zaman politik sonu\u00e7 \u00fcretmez.<\/p>\n\n\n\n<p>Duygu odakl\u0131, etkile\u015fim art\u0131rmaya y\u00f6nelik ve yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan optimize edilen i\u00e7eriklerle dolu bir ortamda, ger\u00e7ek siyasi kat\u0131l\u0131m i\u00e7in alan giderek daral\u0131r. Bireysel dikkat par\u00e7alan\u0131r, ticarile\u015fir ve siyasi a\u00e7\u0131dan etkisiz kanallara y\u00f6nlendirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci olarak, bireyleri birbirinden ay\u0131ran i\u00e7erikler algoritmalar taraf\u0131ndan \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcre\u00e7leri, filtre baloncuklar\u0131 ve duygusal geri bildirim d\u00f6ng\u00fcleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla zay\u0131flar. Bu durum kamusal tart\u0131\u015fman\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na ve farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin giderek &#8220;\u00f6teki&#8221; ya da d\u00fc\u015fman grup olarak alg\u0131lanmas\u0131na zemin haz\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, platformlar takip\u00e7i say\u0131lar\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck verileri ve etkile\u015fim sistemleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bir t\u00fcr g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck ve etki hiyerar\u015fisini te\u015fvik eder. Bu ortamda liderlik, m\u00fczakere ve temsil s\u00fcre\u00e7leri yerine dikkat \u00e7ekme ve etkile\u015fim \u00fcretme kapasitesi \u00fczerinden \u015fekillenir. Kullan\u0131c\u0131lar \u00e7o\u011fu zaman d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir tart\u0131\u015fma yerine &#8220;be\u011fen&#8221; veya &#8220;takip et&#8221; gibi h\u0131zl\u0131 tepkilerle etkile\u015fim kurar. Bu durum, kamusal alan\u0131n giderek daha performatif bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fmesine ve demokratik tart\u0131\u015fma bi\u00e7imlerinin zay\u0131flamas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda fa\u015fist, sa\u011f pop\u00fclist, otoriter ve anti-demokratik hareketler y\u00fckseliyor. Coeckelbergh&#8217;in (2026) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi bu tabloya kar\u015f\u0131 m\u00fccadele, yaln\u0131zca Trump gibi mevcut siyasi liderlere ve rejimlere y\u00f6nelik olmakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalamaz. Yapay zek\u00e2 ve di\u011fer dijital teknolojiler de dahil olmak \u00fczere fa\u015fizmin y\u00fckseli\u015fini besleyen yap\u0131sal ko\u015fullar da bu m\u00fccadelenin oda\u011f\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ba\u011flamda &#8220;yapay zek\u00e2 demokrasiyi nas\u0131l etkiliyor?&#8221; sorusu, salt teknik bir soru de\u011fil; ne t\u00fcr bir toplum istedi\u011fimiz ve gelecek nesillere nas\u0131l bir d\u00fcnya b\u0131rakmak istedi\u011fimizle ilgili siyasi ve etik bir sorudur. Mevcut tahakk\u00fcm bi\u00e7imlerine zemin haz\u0131rlayan ko\u015fullar\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden yaln\u0131zca teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmler aramak yeterli olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu nedenle yapay zek\u00e2 y\u00f6neti\u015fimi ve d\u00fczenleme i\u00e7in at\u0131lacak ad\u0131mlar \u00f6nemli olmakla birlikte tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Winner&#8217;\u0131n (2020) da vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi teknolojiler \u00fczerindeki en geni\u015f manevra alan\u0131, onlar\u0131n ilk kez tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kar. Bu d\u00f6nem hem en b\u00fcy\u00fck riski hem de en b\u00fcy\u00fck f\u0131rsat\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. H\u00e2l\u00e2 vakit var&#8230;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kaynaklar<\/h2>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><\/ol>\n\n\n\n<p>Coeckelbergh, M. (2026). Technofascism: AI, Big Tech, and the new authoritarianism. AI &amp; SOCIETY, 1-14.<\/p>\n\n\n\n<p>Winner, L. (2020). The whale and the reactor: A search for limits in an age of high technology. University of Chicago Press.<br><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>18 Nisan 2026&#8217;da, savunma ve istihbarat sekt\u00f6rlerine y\u00f6nelik veri platformlar\u0131 geli\u015ftiren Amerikan \u015firketi Amerikan \u015firketi Palantir Technologies, X hesab\u0131ndan 22 maddelik bir bildiri yay\u0131mlad\u0131. Alexander Karp&#8217;\u0131n The Technological Republic adl\u0131 kitab\u0131na dayanan bu manifesto, al\u0131\u015f\u0131lagelen bir kurumsal a\u00e7\u0131klamadan \u00e7ok bir seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor. Metin boyunca teknoloji \u015firketleri ile ABD devleti aras\u0131ndaki ili\u015fki vurgulan\u0131yor, \u015firketlerin ulusal \u00e7\u0131karlarla uyumlu hareket etmesi gerekti\u011fi savunuluyor. Manifestonun birinci maddesi bunu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor: &#8220;Silikon Vadisi, y\u00fckseli\u015fini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan \u00fclkeye ahlaki bir borcu vard\u0131r. Silikon Vadisi&#8217;nin m\u00fchendislik elitinin, ulusun savunmas\u0131na kat\u0131lma konusunda kesin bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131r.&#8220;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[490,25,19,298],"tags":[575,577,576],"class_list":["post-1063","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-etik","category-gozetim","category-ifade-ozgurlugu","category-yapay-zeka","tag-fasizm","tag-palantir","tag-tekno-fasizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1063","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1063"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1063\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1066,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1063\/revisions\/1066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1063"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1063"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1063"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}