3 Haziran 2011’de, bizim filtreli \u0130nternet uygulamas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerde, Birle\u015fmi\u015f Milletler, \u0130nternet eri\u015fimini temel bir insan hakk\u0131 olarak tan\u0131mlayan bir rapor yay\u0131mlad\u0131 [1]. Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere, \u201cArap Bahar\u0131\u201d eylemlerinde muhaliflerin \u0130nternet’i etkin kullan\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda h\u00fckumetler \u00fclkelerindeki \u0130nternet kullan\u0131m\u0131n\u0131 tamamen engellemeye kadar varan yapt\u0131r\u0131mlar uygulam\u0131\u015ft\u0131. Fakat \u0130nternet eri\u015fimine y\u00f6nelik tehdit, bu \u00fclkelerle de s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. T\u00fcm d\u00fcnyada, \u00e7e\u015fitli web sitelerinin kapat\u0131lmas\u0131 , engellenmesi ya da bizde oldu\u011fu gibi filtrelenmesi son zamanlarda \u00e7ok s\u0131k rastlanan uygulamalard\u0131. Ancak Fransa’da ve \u0130ngiltere’de g\u00fcndeme gelen \u201c\u00fc\u00e7 vuru\u015f\u201d (three strikes) ya da \u201cy\u00fckseltilmi\u015f yan\u0131t\u201d (graduated response) olarak ifade edilen kanunlar, eri\u015fim engellemelerine yeni bir boyut katt\u0131.<\/p>\n
Asl\u0131nda \u201c\u00fc\u00e7 vuru\u015f\u201d, beysbol oyunundan geliyor. Oyunda, topa vuran oyuncunun \u00fc\u00e7 hakk\u0131 bulunuyor. ABD’de baz\u0131 eyaletler, beysboldaki bu kuraldan esinlenerek, ciddi bir su\u00e7u \u00fc\u00e7 ya da daha fazla tekrar edenleri, idam ile cezaland\u0131rabiliyor. Baz\u0131 \u00fclkeler, bu uygulamay\u0131 \u0130nternet’e uyarlama gayreti i\u00e7indeler. Tabi burada cezaland\u0131r\u0131lan su\u00e7, hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil: telif hakk\u0131 ihlali. \u0130nternet’teki \u00fc\u00e7 vuru\u015f kanunlar\u0131na g\u00f6re, telif haklar\u0131n\u0131 ihlal ederek dosya payla\u015f\u0131m etkinliklerinde bulunan \u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 belirli bir say\u0131da uyar\u0131l\u0131yor. Eylemlerine devam etmeleri durumunda, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u0130nternet ba\u011flant\u0131lar\u0131 kesiliyor ya da ask\u0131ya al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n
\u0130\u015fte BM’nin \u0130nternet eri\u015fimini temel bir insan hakk\u0131 olarak tan\u0131mlayan raporu, insanlar\u0131n eri\u015fim haklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayan bu tarz uygulamalara kar\u015f\u0131 bir hamle olarak de\u011ferlendirildi. S\u00f6z konusu raporun i\u00e7eri\u011fine ge\u00e7meden \u00f6nce, rapora y\u00f6nelik temel bir ele\u015ftiriye de\u011finmekte fayda var. \u201c\u0130nternet’in babas\u0131\u201d olarak tan\u0131nan Vinton G. Cerf, \u0130nternet’in bir insan hakk\u0131 olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Cerf’e g\u00f6re \u0130nternet, sadece bir teknoloji. Cerf, \u0130nternet’in temel insan haklar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in bir ara\u00e7 oldu\u011funu ancak herhangi bir teknolojin insan hakk\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Fakat, U\u00e7kan’\u0131n da belirtti\u011fi gibi, Cerf, \u0130nternet’i sadece teknolojiye indirgemekle b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcyor[2]:<\/p>\n
\u0130nternet teknolojiden ibaret de\u011fil, teknoloji(ler) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yarat\u0131lm\u0131\u015f bir ortam ve en \u00f6nemlisi, etkile\u015fimli, sosyal ve kamusal bir ortam. Kamusal bir ortam, \u00e7\u00fcnk\u00fc hepimize ait, sadece teknolojiyi geli\u015ftirenlere de\u011fil. T\u0131pk\u0131 konut gibi. Konut bir teknoloji \u00fcr\u00fcn\u00fc. Peki bar\u0131nma hakk\u0131 neden bir insanl\u0131k hakk\u0131? T\u0131pk\u0131 sokaklar ve meydanlar gibi. Sokaklar ve meydanlara eri\u015fim temel bir hak. Sokaklar ve meydanlar ne kadar teknolojiden ibaretse \u0130nternet de o kadar teknolojiden ibaret. Nas\u0131l sokaklara \u00e7\u0131k\u0131p protesto etme hakk\u0131m\u0131z temel bir hak ise, ayn\u0131 \u015feyi \u0130nternet’te yapmam\u0131z da temel bir hak. Dolay\u0131s\u0131yla \u0130nternet’e eri\u015fme hakk\u0131, t\u0131pk\u0131 soka\u011fa \u00e7\u0131kma, kamusal alanda \u00f6rg\u00fctlenme, seyahat etme gibi bir insan hakk\u0131.<\/p><\/blockquote>\n
\u00c7ek hukuk\u00e7u Karel Vasak, insan haklar\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 ku\u015fak alt\u0131nda de\u011ferlendiriyor. \u0130lk ku\u015fakta, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve siyasi kat\u0131l\u0131m \u00fczerine haklar yer al\u0131yor. Bu haklar\u0131n bireyci yan\u0131 dikkat \u00e7ekiyor. Devlet ve sivil toplum kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, bireyi devlete kar\u015f\u0131 koruyor. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, adil yarg\u0131lanma, inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vb haklar\u0131 i\u00e7eriyor. \u0130kinci ku\u015fakta ise 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan ve daha \u00e7ok e\u015fitlik ile ilgili haklar var. \u0130kinci ku\u015fak haklar, temel olarak ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131 i\u00e7eriyor. Birinci ku\u015fak, bireyi devlete kar\u015f\u0131 korurken, bir di\u011fer deyi\u015fle devletin hareket alan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlarken, ikinci ku\u015fak haklarda tam tersine devletin g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131n alt\u0131 \u00e7iziliyor. \u00c7al\u0131\u015fma, bar\u0131nma, sa\u011fl\u0131k vb. haklar bu kapsamda de\u011ferlendiriliyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak haklar ise, ilk iki ku\u015fakta yer almayan haklar\u0131 i\u00e7eriyor ve daha geni\u015f bir alan\u0131 kaps\u0131yor. Kendi kaderini tayin, ekonomik ve sosyal geli\u015fim, sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7evre, do\u011fal kaynaklara eri\u015fim, ileti\u015fim vb haklar \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fakta yer al\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla, \u0130nternet’e eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 bu ku\u015fakta de\u011ferlendirmek gerekiyor.<\/p>\n
\u0130nternet’e eri\u015fim hakk\u0131, BM raporu \u00f6ncesinde de farkl\u0131 \u00fclkelerce (Estonya, Fransa, Finlandiya, \u0130spanya) tan\u0131nm\u0131\u015f bir hakt\u0131. BM raporundan sonra, bu hak, uluslararas\u0131 bir boyut kazand\u0131.<\/p>\n
Raporun i\u00e7eri\u011fine gelirsek…<\/p>\n
BM raporu, \u0130nternet’i sadece d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir arac\u0131 olarak de\u011ferlendirmiyor. \u0130nternet’in, toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc ve geli\u015ftirici y\u00f6n\u00fcn\u00fcn alt\u0131 \u00e7iziliyor. Fakat, daha da \u00f6nemlisi, \u0130nternet’e eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 iki ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131yor:<\/p>\n
1- \u0130\u00e7eri\u011fe eri\u015fim<\/p>\n
2- \u0130nternet’e eri\u015fim i\u00e7in gerekli fiziksel altyap\u0131ya eri\u015fim<\/p>\n
Bir di\u011fer deyi\u015fle, ilk ba\u015fl\u0131k i\u00e7eri\u011fe \u00f6zg\u00fcr eri\u015fimi nitelerken, ikincisi e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. \u0130\u00e7eri\u011fe \u00f6zg\u00fcr eri\u015fim hakk\u0131, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi’nin ve Siyasi ve Medeni Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 19. maddelerinden yola \u00e7\u0131k\u0131yor. Bildirge’nin 19. maddesi \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n
Herkesin kanaat ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne hakk\u0131 vard\u0131r; bu hak, m\u00fcdahale olmaks\u0131z\u0131n kanaat ta\u015f\u0131ma ve herhangi bir yoldan ve \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmeksizin bilgi ve fikirlere ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fma, onlar\u0131 edinme ve yayma serbestli\u011fini de kapsar.<\/p><\/blockquote>\n
S\u00f6zle\u015fme’de ise Bildirge’nin i\u00e7eri\u011fi tekrarlan\u0131rken, bunun hangi \u015fartlarda s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilece\u011fi de ifade ediliyor:<\/p>\n
1. Herkesin, bir m\u00fcdahale ile kar\u015f\u0131la\u015fmaks\u0131z\u0131n fikirlere sahip olma hakk\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
2. Herkes ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131na sahiptir; bu hak bir kimsenin \u00fclke hudutlar\u0131yla s\u0131n\u0131rlanmaks\u0131z\u0131n s\u00f6zl\u00fc, yaz\u0131l\u0131 veya bas\u0131l\u0131 veya sanatsal urun \u015feklinde veya kendi tercih etti\u011fi ba\u015fka bir ileti\u015fim vas\u0131tas\u0131yla her t\u00fcrl\u00fc bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceyi arama, edinme ve ula\u015ft\u0131rma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de i\u00e7erir.<\/p>\n
3. Bu maddenin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki haklar \u00f6zel bir \u00f6dev ve sorumlulukla kullan\u0131l\u0131r. Bu nedenle bu hak, sadece hukuken \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve a\u015fa\u011f\u0131daki sebeplerle gerekli olan s\u0131n\u0131rlamalara tabi tutulabilir:<\/p>\n
a) Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131na ve itibar\u0131na sayg\u0131;<\/p>\n
b) Ulusal g\u00fcvenli\u011fi veya kamu d\u00fczenini (public order), veya sa\u011fl\u0131k ve ahlak\u0131 koruma.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ancak me\u015fru gerek\u00e7elerle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilir. \u00c7ocuk pornografisi ya da nefret s\u00f6ylemi bu kapsamda de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n
Ancak raporda, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in son derece \u00f6nemli olan \u0130nternet’in, devletlerin keyfi engellemelerine maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131 \u00e7iziliyor. Bir\u00e7ok \u00f6rnekte, devletlerin \u0130nternet’te yer alan i\u00e7eri\u011fi son derece keyfi ve kanunlardaki belirsizliklerden faydalanarak yasaklad\u0131klar\u0131n\u0131\/sans\u00fcrlediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00dcstelik bu engellemelerin, her ge\u00e7en g\u00fcn daha geli\u015fmi\u015f ve kimi zaman da kamuoyundan saklanan teknolojilerle sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. Raporda, \u00e7ocuk pornografisine dayal\u0131 engellemelerin bile sorunlu oldu\u011fu ifade ediliyor. \u00c7ocuk pornografisinin ger\u00e7ekte \u00e7ocuk seks i\u015f\u00e7ili\u011finin bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu hat\u0131rlat\u0131l\u0131yor. Devletlerin, sorunun k\u00f6kenine inmelerinin daha do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olaca\u011f\u0131 vurgulan\u0131yor.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, son derece me\u015fru ifadelerin bile devletler taraf\u0131ndan kriminalize edilip su\u00e7 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirildi\u011fi belirtiliyor. H\u00fckumetler, muhaliflerinin \u0130nternet’teki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yukar\u0131da belirilen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc maddede yer almayan kriterler olmadan da s\u0131n\u0131rlayabiliyor. Bu, yaln\u0131zca bas\u0131n\u0131 susturmakla da kalm\u0131yor, toplumdaki oto sans\u00fcr mekanizmalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor. H\u00fckumetlerin keyfiyetinin yan\u0131nda, bizim filtreli \u0130nternet’imizde oldu\u011fu gibi sans\u00fcr uygulamalar\u0131n\u0131n \u015feffaf olmamas\u0131 da \u00f6nemli bir sorun. Rapor, yukar\u0131da bahsedilen \u201c\u00fc\u00e7 vuru\u015f\u201d ya da \u201c y\u00fckseltilmi\u015f yan\u0131t\u201d adl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlara da de\u011finiyor. Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131 ihlal gerek\u00e7esiyle, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u0130nternet eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n engellenmesinin Siyasi ve Medeni Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 19. maddesi’nin 3. paragraf\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu belirtiliyor.<\/p>\n
Raporda, ki\u015fisel bilgilerin korunmas\u0131 yine eri\u015fim hakk\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendiriliyor. Bu do\u011frultuda, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi’nin 12. ve Siyasi ve Medeni Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 17. maddelerine referans veriliyor:<\/p>\n
Hi\u00e7 kimsenin \u00f6zel ya\u015fam\u0131na, ailesine, evine ya da yaz\u0131\u015fmas\u0131na keyfi olarak kar\u0131\u015f\u0131lamaz, onuruna ve ad\u0131na sald\u0131r\u0131lamaz. Herkesin, bu gibi m\u00fcdahale ya da sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 yasa taraf\u0131ndan korunma hakk\u0131 vard\u0131r (\u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi, 12. madde).<\/p>\n
1. Hi\u00e7 kimsenin \u00f6zel ve aile ya\u015fam\u0131na, konutuna veya haberle\u015fmesine keyfi veya hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak m\u00fcdahale edilemez; onuru veya itibar\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131 sald\u0131r\u0131lara maruz b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p>\n
2. Herkes bu t\u00fcr sald\u0131r\u0131lara veya m\u00fcdahalelere kar\u015f\u0131 hukuk taraf\u0131ndan korunma hakk\u0131na sahiptir.<\/p>\n
Siyasi ve Medeni Haklar Uluslararas\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi, 17. madde)<\/p><\/blockquote>\n
Raporda, devletlerin ve \u015firketlerin, ki\u015fisel ileti\u015fim ve etkinlikler hakk\u0131nda bilgi toplamas\u0131ndan duyulan endi\u015felere yer veriliyor. \u0130nternet’te, anonimli\u011fin \u00f6neminin alt\u0131 \u00e7iziliyor.<\/p>\n
T\u00fcm bunlar, devletlerin yapmamas\u0131 gerekenler. Devletlerin yapmas\u0131 gerekenleri ise d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplayabiliriz:<\/p>\n
\n
- Devletlerin, \u0130nternet’i toplumun t\u00fcm kesimleri i\u00e7in eri\u015filebilir ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli yapmalar\u0131<\/li>\n
- Uluslararas\u0131 alanda geli\u015fmi\u015f devletlerin, geli\u015fmekte olan \u00fclkelere destek olarak evrensel eri\u015fimin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mas\u0131<\/li>\n
- \u0130nternet eri\u015fiminde engellilerin ve dilsel az\u0131nl\u0131klar\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131<\/li>\n
- Devletlerin, toplumdaki \u0130nternet okur yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131<\/li>\n<\/ol>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi rapor, a\u011f\u0131rl\u0131kla devletin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 bireyin haklar\u0131 \u00fczerine kurulu. Toplumun t\u00fcm kesimlerinin \u0130nternet’e e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131 konusunda zay\u0131f kal\u0131yor. T\u00fcrkiye’deki \u0130nternet eylemlerinde de benzer bir durum kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. E\u015fit eri\u015fim hakk\u0131 talebinin dillendirilmeyi\u015fi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sadece devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda negatif\/olumsuz terimlerle ifade ediliyor olmas\u0131 \u0130nternet eylemlerinin en zay\u0131f iki halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Bu konuya tekrar d\u00f6nece\u011fiz. Ama \u00f6nce Penney’in \u0130nternet Eri\u015fim Hakk\u0131’n\u0131n fikri k\u00f6kenlerine indi\u011fi ve k\u0131sa bir tarihini verdi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6z atmakta fayda var.<\/p>\n
Penney makalesinde, s\u00f6z konusu raporda iki farkl\u0131 tarihsel e\u011filimin izlerini bulabilece\u011fimizi ifade ediyor. \u0130lk e\u011filimi, siber-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcl\u00fck (Cyber-Libertarianism) olarak adland\u0131r\u0131yor. Siber-\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcl\u00fckte, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck vurgusu belirginlik kazan\u0131yor. Tabi burada \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, devletin m\u00fcdahalesinin kar\u015f\u0131s\u0131nda olmak, onu istememek gibi bir anlam\u0131 var. \u0130kinci tarihsel e\u011filim ise, ileti\u015fim hakk\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Halk\u0131n, etnik ve toplumsal gruplar\u0131n, bireylerin enformasyon kaynaklar\u0131na eri\u015fim ve ileti\u015fim s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131m hakk\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n
Penney, bu iki tarihsel e\u011filimi daha geriye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde kar\u015f\u0131m\u0131za 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 uluslararas\u0131 durum \u00e7\u0131k\u0131yor. Enformasyonun \u00f6zg\u00fcr ak\u0131\u015f\u0131 paradigmas\u0131, geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerce destekleniyor ve bilginin uluslararas\u0131 alanda s\u0131n\u0131rs\u0131z ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 savunuyor. B\u00f6ylece so\u011fuk sava\u015f d\u00f6neminde, \u00d6zg\u00fcr Bat\u0131, Sosyalist Blok’u en zay\u0131f yerinden de vurmu\u015f oluyordu. Sosyalist Blok, bu paradigman\u0131n kendi g\u00fcvenli\u011fini tehdit etti\u011finin ve Bat\u0131’n\u0131n hegemonyas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011finin fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde, kar\u015f\u0131t bir paradigma geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. Yeni paradigma, 1960’lar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, uluslararas\u0131 politikada etkinliklerini artt\u0131rmaya ba\u015flayan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00dclkeleri’nden geldi. Bu \u00fclkeler, k\u00fcresel kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131nda, zengin ve fakir \u00fclkeler aras\u0131ndaki u\u00e7uruma odakland\u0131lar. \u201cYeni D\u00fcnya Enformasyon ve \u0130leti\u015fim D\u00fczeni\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bu yeni paradigma, enformasyonun s\u0131n\u0131rs\u0131z ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 reddediyor, bunun yerine daha dengeli ve belirli toplumsal, ekonomik ve sosyal hedefleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek ad\u0131na devlet d\u00fczenlemesini savunuyordu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya k\u00f6kenli bir hareket olmas\u0131na ra\u011fmen medyan\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve tekelle\u015fmesi gibi baz\u0131 konularda Kanada’n\u0131n, Avustralya’n\u0131n ve Yeni Zelanda’n\u0131n deste\u011fini ald\u0131. 1970li y\u0131llarda UNESCO, bu iki paradigman\u0131n m\u00fccadelesine \u015fahitlik etti.<\/p>\n
BM’nin \u0130nternet eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 raporunu de\u011ferlendirirken bu tarihsel arka plan\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor. Bu ba\u011flamda raporun, enformasyonun \u00f6zg\u00fcr ak\u0131\u015f\u0131 paradigmas\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te, BM’nin eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 insan hakk\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n, t\u00fcm d\u00fcnyadaki yarg\u0131 s\u00fcre\u00e7lerini olumlu etkileyece\u011fi muhakkak. Raporda daha s\u0131n\u0131rl\u0131 bir yere sahip olmas\u0131na ra\u011fmen, raporun e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnde de faydalar\u0131 da olabilir. K\u0131sacas\u0131, BM’nin bu karar\u0131 son derece \u00f6nemli. \u0130nternet’e eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye’de de anayasal bir hak olarak tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele etmemiz gerekiyor.<\/p>\n
Ancak…<\/p>\n
1- Raporda, telif haklar\u0131 gerek\u00e7esiyle yap\u0131lan engellemeler fikir ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda ele\u015ftiriliyor. Fakat, \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi’nin 17. Madde’si m\u00fclkiyet ile ilgilidir:<\/p>\n
Madde 17<\/p>\n
1. Herkesin, tek ba\u015f\u0131na ya da ba\u015fkalar\u0131yla ortakl\u0131k i\u00e7inde, m\u00fclkiyet hakk\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
2. Kimse m\u00fclkiyetinden keyfi olarak yoksun b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p><\/blockquote>\n
\u0130nternet’e y\u00f6nelik as\u0131l tehdidin telif hakk\u0131 savunucusu \u015firketlerden geldi\u011fi ve bu \u015firketlerin de telif haklar\u0131n\u0131 \u0131srarla m\u00fclkiyet kapsam\u0131nda de\u011ferlendirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse bir \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fumuzu unutmamak gerekir. Bu \u00e7eli\u015fki, sadece \u0130nternet’e eri\u015fim hakk\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u0130nsan haklar\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak bu \u00e7eli\u015fkiyi i\u00e7erir [4]:<\/p>\n
Modern insan haklar\u0131n\u0131n tarih i\u00e7indeki izini s\u00fcrmek, insan haklar\u0131n\u0131n yekpare bir b\u00fct\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, haklar aras\u0131nda \u00e7eli\u015fkiler ve \u00e7at\u0131\u015fmalar oldu\u011funu ortaya koyar. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n bu devingen niteli\u011fi, \u00f6zel m\u00fclkiyete dayal\u0131 haklar ile toplumsal yarara dayal\u0131 haklar\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ileri gelir.<\/p><\/blockquote>\n
2- Yukar\u0131da da vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi, rapor devlet-toplum kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kurulu. Fakat devletin s\u0131n\u0131fsal karakteri g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Bug\u00fcn \u0130nternet eri\u015fimini k\u0131s\u0131tlama\/engelleme giri\u015fiminin arkas\u0131nda h\u00fckumetlerin do\u011frudan siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131ndan \u00e7ok, telif haklar\u0131 nedeniyle ABD ve AB i\u00e7inde lobi faaliyetleri y\u00fcr\u00fcten \u015firketlerin \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r. SOPA giri\u015fimi bunun en net \u00f6rne\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla, telif haklar\u0131n\u0131 atlayarak ya da ona gereken \u00f6nemi vermeyerek \u0130nternet eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 savunamay\u0131z.<\/p>\n
3- Yuri Davidov, \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve Yabanc\u0131la\u015fma adl\u0131 kitab\u0131nda i\u00e7ine y\u0131lan giren bir adam\u0131n masal\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Masal, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn negatif anlat\u0131lar\u0131n\u0131n sorununu ortaya koymaktad\u0131r:<\/p>\n
Bir g\u00fcn uyuyan bir adam\u0131n a\u011fz\u0131ndan midesine bir y\u0131lan girer ve yerle\u015fir. Adam uyand\u0131\u011f\u0131nda anlar ki, o zamana kadar \u00f6zg\u00fcrce s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ya\u015fam sona ermi\u015ftir. Art\u0131k, varl\u0131\u011f\u0131 tamamen y\u0131lan\u0131n keyfine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Adam korkun\u00e7 eziyetlere u\u011framamak i\u00e7in y\u0131lan\u0131n her dedi\u011fini yapar. O insan art\u0131k kendisi de\u011fildir. Tek ba\u015f\u0131na hareket edebilme yetene\u011fini kaybetmi\u015ftir. Adam i\u00e7in ya\u015fam mutlak bir u\u015fakl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Aradan zaman ge\u00e7er, g\u00fczel bir sabah, adam uyand\u0131\u011f\u0131nda birden y\u0131lan\u0131n gitmi\u015f oldu\u011funu fark eder. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne yeniden kavu\u015fmu\u015ftur. \u00d6nce benli\u011fini b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7 kaplar, oysa hemen sonra anlar ki, ne yapmas\u0131 gerekti\u011fini art\u0131k bilmemektedir. Y\u0131lan\u0131n egemenli\u011fi alt\u0131nda ge\u00e7en y\u0131llarda egemenli\u011fini, isteklerini onun g\u00fcc\u00fcne ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmaya al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130steme, \u00e7aba g\u00f6sterme, tek ba\u015f\u0131na hareket edebilme yeteneklerini kaybetmi\u015ftir. Adam\u0131n k\u00f6lelik ko\u015fullar\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131 nitelik y\u0131lanla birlikte \u00e7ekip gitmi\u015ftir, i\u00e7inde bir yer bo\u015falm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn yerini bo\u015fluk alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n
E\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kar\u015f\u0131t kavramlar de\u011fildir. Fakat \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, negatif olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kendi potansiyellerimizin ger\u00e7ekle\u015fmesini de\u011fil, onun engellerini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu nedenle, \u0130nternet eri\u015fim hakk\u0131n\u0131, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden (dolay\u0131s\u0131yla devlet-toplum kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan) yola \u00e7\u0131karak de\u011fil, herkesin tam geli\u015fim ve potansiyellerini geli\u015ftirme hakk\u0131<\/strong> ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015fmak daha faydal\u0131 olacakt\u0131r. Ancak o zaman e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck birbirinin tamamlayan\u0131 haline gelecektir.<\/p>\n
Kaynaklar:<\/b><\/p>\n
[1]<\/b> La Rue, F., Report of the Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression ,<\/i>http:\/\/www2.ohchr.org\/english\/bodies\/hrcouncil\/docs\/17session\/A.HRC.17.27_en.pdf<\/a><\/span><\/span>, son eri\u015fim 18 Mart, 2011<\/p>\n
[2]<\/b> U\u00e7kan, \u00d6., \u0130nternet eri\u015fimi anayasada korunan bir hak olmal\u0131 m\u0131?<\/i>, Emek D\u00fcnyas\u0131, http:\/\/www.sendika.org\/yazi.php?yazi_no=42310<\/a><\/span><\/span>, son eri\u015fim 19 Mart, 2011<\/p>\n