{"id":157,"date":"2012-07-24T00:44:36","date_gmt":"2012-07-23T21:44:36","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=157"},"modified":"2013-07-26T01:39:18","modified_gmt":"2013-07-25T22:39:18","slug":"internette-anonimlik-ve-tor-projesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=157","title":{"rendered":"\u0130nternette Anonimlik ve Tor Projesi"},"content":{"rendered":"

FBI ve ABD Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan el ilan\u0131nda, vatanda\u015flar internet kafelerdeki ter\u00f6rist faaliyetlere kar\u015f\u0131 duyarl\u0131 olmaya \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131yorlar (bkz. http:\/\/info.publicintelligence.net\/FBI-SuspiciousActivity\/Internet_Cafe.pdf<\/a>). El ilan\u0131, vatanda\u015flar\u0131n ter\u00f6risti nas\u0131l tan\u0131yaca\u011f\u0131 konusunda ipu\u00e7lar\u0131 veriyor. \u0130nternette ter\u00f6rist ve devrimci yaz\u0131n\u0131n incelenmesi, polise ve h\u00fckumete kar\u015f\u0131 m\u00fccadele taktiklerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, silah, patlay\u0131c\u0131 madde ya da askeri te\u00e7hizatlar ile ilgili belgelerin indirilmesi, internette gezinirken ip adreslerini gizleme ama\u00e7l\u0131 web sitelerinin ya da anonimle\u015ftiricilerin kullan\u0131lmas\u0131 \u015f\u00fcpheli durumlar olarak nitelendiriliyor.<\/p>\n

Her \u015fey bir yana, internette anonim gezintinin \u015f\u00fcpheli davran\u0131\u015flar listesine girmesi, internette g\u00f6zetim olgusunun ABD h\u00fckumetinin g\u00f6z\u00fcnde ola\u011fanla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. \u0130nternete i\u00e7sel olan anonim kullan\u0131m e\u011filimi, Google ve Facebook gibi bili\u015fim \u015firketlerinin bask\u0131s\u0131yla kimliklendirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n Facebook’a ger\u00e7ek kimlikleriyle \u00fcye olmaya zorlanmas\u0131, Gmail’in arada bir bizden telefon numaram\u0131z\u0131 istemesi ve son derece geni\u015f bir uygulama yelpazesine sahip olan Google’\u0131n uygulamalar\u0131nda tek ve b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir gizlilik politikas\u0131 kullanmaya ba\u015flamas\u0131 bu kimliklendirme s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131. Daha \u00f6nceki say\u0131lar\u0131m\u0131zda, yeni g\u00f6zetime, internetteki hareketlerimizin kaydedilip analiz edildi\u011fine, sosyal a\u011flardaki ili\u015fkilerimizin analizinden elde edilebilecek verilere yer vermi\u015ftik. Bu yaz\u0131da ise internette anonimlik ve bunun h\u00fckumetlere ve \u015firketlere ra\u011fmen nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lacak.<\/p>\n

Anonimlik Nedir?<\/h2>\n

Anonimlik, en az iki ki\u015fiyi i\u00e7eren toplumsal bir ili\u015fkidir. Bir di\u011fer deyi\u015fle, da\u011f ba\u015f\u0131nda, insanlardan uzakta tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayan biri i\u00e7in anonimlik s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bir ki\u015finin mutlak anonimli\u011finden bahsedebilmemiz i\u00e7in kimli\u011fini belirlenebilir k\u0131lan a\u015fa\u011f\u0131daki yedi boyutun hi\u00e7birinde tan\u0131mlanabilir olmamas\u0131 gerekir (http:\/\/web.mit.edu\/gtmarx\/www\/anon.html<\/a>):<\/p>\n

1- Ad Soyad :<\/strong> Kim sorusuna verilen yan\u0131tt\u0131r. En temel kimlik bilgisi, ki\u015finin ad\u0131 ve soyad\u0131d\u0131r. Bu bilgi, kimi zaman ay\u0131rt edici olmayabilir. Bu nedenle, anne ve baba ad\u0131yla da ili\u015fkilendirilebilir.<\/p>\n

2- Adres :<\/strong> Nerede sorusuna yan\u0131t verir. Normal adres bilgisinin yan\u0131 s\u0131ra, telefon numaras\u0131 ve e-posta adresi de bu kapsamda de\u011ferlendirilir.<\/p>\n

3- Kal\u0131c\u0131 kodlamalar:<\/strong> TC kimlik numaralar\u0131m\u0131z buna en g\u00fczel \u00f6rnektir. Ad soyad ya adres bilgisi, birden fazla ki\u015fiye i\u015faret edebilir. Fakat TC kimlik numaras\u0131 tektir. Bunun yan\u0131nda, dernek, meslek odas\u0131, parti vb \u00fcye numaralar\u0131 da \u00f6zel kodlamalar s\u0131n\u0131f\u0131na girer. Hepsinin ortak yan\u0131, ortada bir arac\u0131 kurumun olmas\u0131 ve kodlarla ger\u00e7ek ki\u015fileri e\u015fle\u015ftirmesidir.<\/p>\n

4- Ge\u00e7ici kodlamalar:<\/strong> Ki\u015fiye ait ge\u00e7ici kodlar olu\u015fturulabilir. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 \u00fclkelerde AIDS testlerinin sonu\u00e7lar\u0131 bu ge\u00e7ici kodlar \u00fczerinden takip edilir ve bu ge\u00e7ici kodlar\u0131n ki\u015finin ad\u0131 ya da adresi ile do\u011frudan ili\u015fkisi yoktur.<\/p>\n

5- G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe ya da davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131na dayal\u0131 kimliklendirme:<\/strong> Bazen ki\u015fiye dair net bilgi olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n \u201chafta i\u00e7i her g\u00fcn saat 8:00’da i\u015fe giden uzun boylu adam\u201d tarz\u0131nda kimliklendirmeler de yap\u0131labilir. Ya da ki\u015fi internetteki bir sohbet odas\u0131nda yaz\u0131\u015f\u0131rken baz\u0131 kelimeleri s\u00fcrekli yanl\u0131\u015f yaz\u0131yor ve ayn\u0131 imla hatalar\u0131n\u0131 tekrarl\u0131yorsa, ki\u015fi ad ve soyad olarak tan\u0131nmamas\u0131na ra\u011fmen davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131na g\u00f6re kimliklendirebilir.<\/p>\n

6- Toplumsal kategoriler:<\/strong> Ki\u015filer, \u0131rk, din, dil, s\u0131n\u0131f, cinsiyet, cinsel y\u00f6nelim ya da bir kurulu\u015fa \u00fcyelik ba\u011flam\u0131nda tan\u0131mlanabilirler.<\/p>\n

7- Se\u00e7ilebilirlik sembolleri:<\/strong> Herhangi bir yere giri\u015f \u015fifresi, kodu, giyilen \u00fcniforma, d\u00f6vme vs tan\u0131mlanabilirli\u011fin bir di\u011fer boyutudur.<\/p>\n

Pfitzmann ve Hansen taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve anonimlik tart\u0131\u015fmalar\u0131nda kullan\u0131lan kavramlara a\u00e7\u0131kl\u0131k getiren \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, sald\u0131rgan\u0131n perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda anonimlik, sald\u0131rgan\u0131n \u00f6zneyi yeterince belirleyememesidir (bkz . http:\/\/dud.inf.tu-dresden.de\/literatur\/Anon_Terminology_v0.34.pdf<\/a>). Anonimlik mutlak olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, \u0130nternet \u00fczerinden mesaj atan n tane kullan\u0131c\u0131 varsa sald\u0131rgan\u0131n \u00f6zneyi tespit etme ihtimali 1\/n’dir. Fakat burada, yeterince kelimesine dikkat edilmesi gerekir. Anonimlik i\u00e7in farkl\u0131 durumlarda, farkl\u0131 e\u015fik de\u011ferleri ge\u00e7erli olabilir. Bili\u015fim teknolojileri, ileti\u015fimde 1\/n’e yak\u0131n anonimlik olana\u011f\u0131 sunarken Biz ve 1984 romanlar\u0131n\u0131 aratmayacak d\u00fczeyde toplumsal g\u00f6zetimi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Anonimli\u011fin savunucular\u0131n\u0131n ve kulllan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gazeteciler gelmektedir. Kimli\u011fini a\u00e7\u0131klamak ya da kimli\u011finin kamuoyuna a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 istemeyen haber kaynaklar\u0131 ve kamu kurumlar\u0131ndaki yolsuzluklar\u0131 ismini a\u00e7\u0131klamadan bas\u0131na s\u0131zd\u0131ran b\u00fcrokratlar gazeteciler i\u00e7in, dolay\u0131s\u0131yla da toplum i\u00e7in faydal\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Alkol ya da uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131, taciz ma\u011fduru, AIDS’le ya da ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fmak istemedi\u011fi herhangi bir hastal\u0131kla m\u00fccadele eden bir \u00e7ok ki\u015fi internette ger\u00e7ek kimli\u011fini gizleyerek ara\u015ft\u0131rma yapabilmekte, benzer sorunlar\u0131 olanlarla ileti\u015fime ge\u00e7ebilmektedir.<\/p>\n

\u015eirketler taraf\u0131ndan takip edilmek ve onlardan gelen istenmeyen (spam) mesajlara maruz kalmak istemeyen bir \u00e7ok insan internette ger\u00e7ek kimli\u011fini kullanmaktan ka\u00e7\u0131nmaktad\u0131r. Kad\u0131nlar, internette erkeklerin tacizine maruz kalmak istemedikleri i\u00e7in cinsiyetlerini erkek olarak belirtmekte ya da kullan\u0131c\u0131 adlar\u0131n\u0131 se\u00e7erken erkek adlar\u0131n\u0131 tercih ederek anonim kalmak istemektedirler.<\/p>\n

\u0130nternete yaz\u0131lanlar kadar okunan ve ziyaret edilen web siteleri de bask\u0131c\u0131 y\u00f6netimlerin dikkatini \u00e7ekebilmektedir. Hem bu nedenle hem de sans\u00fcrlenen sitelere eri\u015febilmek i\u00e7in d\u00fcnyada bir\u00e7ok aktivist internet eri\u015fiminde anonimle\u015ftirici yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ya da sadece Google, Facebook, Microsoft vb. \u015firketlerin haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 g\u00f6zetim toplumundan ka\u00e7abilmek i\u00e7in anonimle\u015ftirici yaz\u0131l\u0131mlar kullan\u0131labilmektedir. 2006 y\u0131l\u0131nda AOL arama motorunda aranan kelimelerin yay\u0131nlanmas\u0131ndan ve bunlardan yola \u00e7\u0131karak ki\u015finin ger\u00e7ek kimli\u011fine ula\u015f\u0131labilir olmas\u0131ndan sonra bu korku daha \u00e7ok kendini hissettirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r: (http:\/\/www.thenewnewinternet.com\/2010\/04\/01\/staying-anonymous-in-a-time-of-surveillance\/<\/a>).<\/p>\n

Ancak \u0130nternet’te anonimli\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n tezleri de hakl\u0131 gerek\u00e7elere dayanmaktad\u0131r. En ba\u015fta, toplumda su\u00e7 olarak kabul edilen etkinlikler internette gizlenebilmektedir. Doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, nefret s\u00f6ylemi, uyu\u015fturucu ticareti vb faaliyetler kendini gizleyebilmektedir. Ayr\u0131ca bir diyalogda, taraflardan birinin anonimlik hakk\u0131 kadar kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ileti\u015fimde bulundu\u011fu ki\u015fiyi tan\u0131ma hakk\u0131n\u0131n da olabilece\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir. Bu nedenle, farkl\u0131 boyutlar\u0131 olan ve \u015fu anki \u015fartlarda a\u015f\u0131lmas\u0131 olanaks\u0131z \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7eren anonimli\u011fin yararlar\u0131\/zararlar\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m.<\/p>\n

T\u00fcm olumsuzluklar\u0131na ra\u011fmen, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve bilgiye \u00f6zg\u00fcr eri\u015fim hakk\u0131m\u0131z i\u00e7in anonimli\u011fe gereksinimiz olabilir. Bunu en kolay nas\u0131l sa\u011flayabiliriz?<\/p>\n

Anonimle\u015ftiriciler<\/h2>\n

Bu soruya yan\u0131t vermeden \u00f6nce herhangi bir sald\u0131rgan\u0131n, web sitesinin ya da internet servis sa\u011flay\u0131c\u0131n\u0131n, internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 nas\u0131l takip etti\u011fine de\u011finmekte fayda var. \u0130nternete ba\u011flan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anda internet servis sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 (ISP) kullan\u0131c\u0131ya, ip numaras\u0131 ad\u0131 verilen \u00f6zel bir numara tahsis eder. \u0130nternette ger\u00e7ekle\u015fen ileti\u015fimde kullan\u0131c\u0131lar ip numaras\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131mlan\u0131r. Bu ip numaras\u0131 ISP (ttnet, superonline, vodafone vs.) taraf\u0131ndan verildi\u011finden ve kullan\u0131c\u0131n\u0131n ad\u0131 da ISP’de tutuldu\u011fundan internet kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n kimli\u011fi bilinmektedir. Fakat yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi anonimlik, toplumsal bir ili\u015fkidir ve anonimlik sorunsal\u0131 kullan\u0131c\u0131 internette toplumsal ili\u015fkiler (web sitelerine eri\u015fim, e-posta g\u00f6nderme, bir sunucuya dosya y\u00fckleme, sanal sohbet) kurmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

\u0130nternette bilgisayarlar belirli protokoller \u00e7er\u00e7evesinde haz\u0131rlanan veri paketlerinin transferi ile haberle\u015firler. Bu paketler iki tip veri ta\u015f\u0131rlar: \u0130\u00e7erik ve paketin gidece\u011fi adresin bilgileri. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7e\u015fitli yaz\u0131l\u0131mlarla i\u00e7eri\u011fi \u015fifrelemek olanakl\u0131d\u0131r. Ancak paketin gidece\u011fi yerle ilgili bilgiler de \u00f6nemlidir. Trafik analizi denilen y\u00f6ntemle kullan\u0131c\u0131lar ya da kullan\u0131c\u0131-web sitesi aras\u0131ndaki ileti\u015fimin, kimin kiminle, ne zaman, ne kadar s\u00fcre ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bilgisine eri\u015fmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

E-posta g\u00f6nderildi\u011finde, ip adresi de g\u00f6nderilir. \u00d6rne\u011fin herhangi bir hukuksal sorunda, e-postan\u0131n i\u00e7erdi\u011fi ip adresi bilgisinden kullan\u0131c\u0131n\u0131n ger\u00e7ek kimli\u011fine eri\u015fmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ya da herhangi bir web sitesine eri\u015fildi\u011finde, eri\u015filen sitenin sahibi, ISP veya kullan\u0131c\u0131yla web sitesi aras\u0131nda pusu kurmu\u015f bir sald\u0131rgan ileti\u015fimi takip edebilir ve kullan\u0131c\u0131n\u0131n ip adresine ula\u015fabilir. ISP’ler, ip’leri ger\u00e7ek kullan\u0131c\u0131 kimliklerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcklerinde elde edecekleri istatistiksel bilgilerden kullan\u0131c\u0131 profilleri olu\u015fturabilir. Web siteleri de ellerindeki eri\u015fim istatistiklerinden \u00e7ok detayl\u0131 analizler yapabilirler.<\/p>\n

Devletler ve \u015firketler, internetin anonim karakterini yok etme ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n faaliyetlerini ger\u00e7ek kimlikleriyle ili\u015fkilendirme y\u00f6n\u00fcnde \u00f6nemli ad\u0131mlar atmaktad\u0131r. Ancak tam tersi y\u00f6nde giri\u015fimler de vard\u0131r. \u0130nternetteki ileti\u015fimin tipine g\u00f6re farkl\u0131 anonimle\u015ftiriciler kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ileti\u015fimin ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015fmesine gerek duyulmayan e-posta ileti\u015fiminde y\u00fcksek gecikmeli anonimle\u015ftiriciler kullan\u0131labilirken, web sitelerine eri\u015fim ve anl\u0131k yaz\u0131\u015fma i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck gecikmeli anonimle\u015ftiriciler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Y\u00fcksek gecikmeli anonimle\u015ftiriciler, d\u00fc\u015f\u00fck gecikmeli anonimle\u015ftiricilere g\u00f6re daha y\u00fcksek bir anonimlik sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130nternetin anonim kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck gecikmeli anonimle\u015ftiriciler vard\u0131r (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. Y\u00fcksel(2010)). Bu anonimle\u015ftiriciler aras\u0131nda en yayg\u0131n\u0131, 1996 y\u0131l\u0131nda ABD Donanmas\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Laboratuvar\u0131’nda tasarlanan ve so\u011fan y\u00f6nlendirmesi (onion routing) ad\u0131 verilen tasar\u0131mdan yola \u00e7\u0131karak ger\u00e7ekle\u015ftirilen Tor’dur (The Onion Router). Tor Projesi, \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Vakf\u0131 taraf\u0131ndan, Toplumsal Fayda \u0130\u00e7in Geli\u015ftirilen Projeler kategorisinde \u00f6d\u00fcle de lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tor’un yayg\u0131n olma nedenlerinin ba\u015f\u0131nda tasar\u0131mdaki kurulabilirli\u011fin, kullan\u0131labilirli\u011fin, esnekli\u011fin ve sadeli\u011fin rol\u00fc vard\u0131r. Ayr\u0131ca Y\u00fcksel’in belirtti\u011fi gibi ,<\/p>\n

Kullan\u0131m\u0131 zor olan anonim sistemlerinin kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 az olaca\u011f\u0131ndan ve az say\u0131da kullan\u0131c\u0131s\u0131 olan anonim sistemlerin de anonim k\u00fcmesindeki eleman say\u0131s\u0131 az olaca\u011f\u0131ndan kullan\u0131m zorlu\u011fu anonimli\u011fi de azalt\u0131r. Bu sebeple Tor kolay kullan\u0131m\u0131 hedef alm\u0131\u015ft\u0131r. Tor, kullan\u0131m\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in Win32, Linux, Solaris, BSD-style Unix, MacOS X i\u015fletim sistemleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fabilecek \u015fekilde geli\u015ftirilmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda Tor kullan\u0131m\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in trafik gecikmelerini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar d\u00fc\u015f\u00fck tutmay\u0131 ama\u00e7 edinmi\u015ftir.<\/p>\n

Tor, tek bir uygulamaya de\u011fildir. Tor’u, ki\u015filerin ya da gruplar\u0131n ileti\u015fimini daha g\u00fcvenli ve mahremiyete duyarl\u0131 hale getirmeyi hedefleyen, sanal t\u00fcnellerden olu\u015fan bir a\u011f olarak tan\u0131mlamak daha yerinde olacakt\u0131r. Tor, mahremiyeti g\u00f6zeten farkl\u0131 uygulamalar\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in bir temel olu\u015fturur. Tor projesi kapsam\u0131nda geli\u015ftirilen uygulamalardan baz\u0131lar\u0131:<\/p>\n