{"id":184,"date":"2012-10-27T23:28:11","date_gmt":"2012-10-27T20:28:11","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=184"},"modified":"2013-07-27T23:46:47","modified_gmt":"2013-07-27T20:46:47","slug":"vikipediye-neden-katkida-bulunmaliyiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=184","title":{"rendered":"Vikipedi&#8217;ye Neden Katk\u0131da Bulunmal\u0131y\u0131z?"},"content":{"rendered":"<p>90l\u0131 y\u0131llarda, \u00e7ocuklar\u0131n eve bilgisayar ald\u0131rmak i\u00e7in ebeveynlerine s\u00f6yledi\u011fi ufak bir yaland\u0131: <em>Bilgisayar\u0131 derslerim i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131m.<\/em><\/p>\n<p>2000li y\u0131llarda ayn\u0131 yalan\u0131 eve internet ba\u011flatmak i\u00e7in s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131k. \u0130nternet, okuldaki ba\u015far\u0131m\u0131z i\u00e7in olmazsa olmazd\u0131. \u0130nternet servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar reklamlar\u0131n\u0131 (hala) bu \u201c\u00e7ocuk\u00e7a\u201d yalan \u00fczerinden kurguluyorlar.<!--more-->\u0130tiraf edelim, bilgisayar\u0131 asl\u0131nda oyun oynamak i\u00e7in ald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k. \u0130nternetin de derslerimize do\u011frudan bir katk\u0131s\u0131 olmuyor. Bunda bizim pek kabahatimiz yok. E\u011fitim sistemimiz, ara\u015ft\u0131rmaya te\u015fvik edici olmay\u0131p testlerde g\u00f6sterilen ba\u015far\u0131ya endeksli oldu\u011fundan aksi de pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama interneti kullan\u0131yoruz, kulland\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015fiyoruz. Biz de\u011fi\u015ftik\u00e7e, bilginin otoritelerinin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumu sars\u0131l\u0131yor. Ancak son y\u0131llarda, yaln\u0131z T\u00fcrkiye&#8217;de de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyada neredeyse sadece internetten \u00f6\u011frenen bir nesil yeti\u015fiyor. Bu yeni nesil, merak etti\u011fi konular\u0131 Google arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Raflardaki eski ansiklopediler yerini Vikipedi&#8217;ye (Wikipedia) b\u0131rakm\u0131\u015f durumda.<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fin, Google&#8217;da evrim ya da harf devrimi \u00fczerine bir ara\u015ft\u0131rma yapmak istedi\u011fimizde kar\u015f\u0131m\u0131za en \u00f6nce Vikipedi sayfalar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Head ve Eisenberg&#8217;in (2010) ABD&#8217;de farkl\u0131 \u00fcniversite kamp\u00fcslerinde ve iki binden fazla \u00f6\u011frencinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re \u00f6\u011frencilerin sadece %3&#8217;\u00fc Vikipedi&#8217;den habersiz ve %22&#8217;si Vikipedi&#8217;yi \u00e7ok nadir kullan\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, %75&#8217;lik bir kesim derslerinde Vikipedi&#8217;ye ba\u015fvuruyor. Vikipedi \u00f6zellikle mimarl\u0131k, m\u00fchendislik veya fen bilimlerinde lisans e\u011fitimi alan \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7al\u0131\u015fmada, \u201cdersleriniz ile ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131zda neden Vikipedi kullan\u0131yorsunuz\u201d sorusuna verilen yan\u0131tlar ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<ul>\n<li>\u00d6zet bilgi edinmek i\u00e7in (%82)<\/li>\n<li>\u00d6deve ba\u015flamak i\u00e7in (%76)<\/li>\n<li>Aray\u00fcz\u00fc kullan\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in (%69)<\/li>\n<li>Terimlerin anlam\u0131n\u0131 bulmak i\u00e7in (%67)<\/li>\n<li>Anla\u015f\u0131l\u0131r a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in (%64)<\/li>\n<li>Sayfan\u0131n alt\u0131nda yer alan kaynak referanslar\u0131 i\u00e7in (%54)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ayr\u0131ca kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %70&#8217;i Vikipedi&#8217;yi \u00f6zellikle ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131na Vikipedi ile ba\u015fl\u0131yorlar, ama Vikipedi&#8217;yi nihai bir kaynak olarak g\u00f6rm\u00fcyorlar. Buna kar\u015f\u0131n kimi zaman bas\u0131nda da yer ald\u0131\u011f\u0131 gibi baz\u0131 akademisyenler Vikipedi&#8217;nin akademik g\u00fcvenirli\u011fini sorguluyor ve \u00f6\u011frencileri Vikipedi&#8217;den al\u0131nt\u0131 yapmamak konusunda uyar\u0131yor, hatta bundan men ediyor. Pop\u00fcler bir konuda Vikipedi&#8217;de yap\u0131lan herhangi bir yanl\u0131\u015fl\u0131k \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede fark edilip d\u00fczeltilebiliyor. Ya da Vikipedi&#8217;nin kendi i\u00e7 denetim mekanizmas\u0131 ile belirli bir internet adresinden ya da kullan\u0131c\u0131 ad\u0131yla yap\u0131lan hatal\u0131 i\u00e7erikler, herhangi bir hatan\u0131n tespiti durumunda o ki\u015finin ya da o adresin t\u00fcm yazd\u0131klar\u0131n\u0131n kontrol edilmesine neden oluyor. Ama fazla tan\u0131nmayan ya da sahte ki\u015filer hakk\u0131nda yaz\u0131lanlar (bkz. <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Henryk_Batuta_hoax\">http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Henryk_Batuta_hoax<\/a>) uzun s\u00fcre varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirebiliyor. Fakat Head ve Eisenberg&#8217;in (2010) ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi Vikipedi \u00f6\u011frencilerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 i\u00e7in son de\u011fil, bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131. Akademinin Vikipedi&#8217;de yer alan i\u00e7erik hakk\u0131ndaki t\u00fcm ku\u015fkular\u0131na ra\u011fmen Vikipedi, akademi d\u0131\u015f\u0131 bilgilenme s\u00fcre\u00e7lerinde de kitaplardan \u00e7ok internet ile ha\u015f\u0131r ne\u015fir olan gen\u00e7 neslin d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiriyor. Kar\u015f\u0131m\u0131zda, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinden g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin katk\u0131lar\u0131yla giderek b\u00fcy\u00fcyen bir bilgi kayna\u011f\u0131 var. \u00dcstelik bu s\u00fcre\u00e7te, kamusal alg\u0131y\u0131 bi\u00e7imlendirmek isteyen politikac\u0131lar, reklamc\u0131lar ve halkla ili\u015fkiler \u015firketleri y\u00fczlerini Vikipedi&#8217;ye \u00e7evirmi\u015f durumda. Thomas Friedman&#8217;\u0131n \u201cD\u00fcnya D\u00fczd\u00fcr\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda IBM&#8217;in Vikipedi&#8217;de IBM ile ilgili maddelerinden sorumlu bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 oldu\u011funu yaz\u0131yor ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda gen\u00e7 ku\u015faklar\u0131n IBM&#8217;i, IBM&#8217;nin kendisinden \u00e7ok Vikipedi&#8217;den \u00f6\u011frenece\u011fini belirtiyor. Dolay\u0131s\u0131yla, bilimin ve ger\u00e7e\u011fin pe\u015finde olanlar\u0131n, bunun i\u00e7in m\u00fccadele edenlerin Vikipedi&#8217;deki bilgi olu\u015fum s\u00fcrecine seyirci kalmamas\u0131 gerekiyor. Bu ama\u00e7la yaz\u0131da, \u00f6nce Vikipedi&#8217;nin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, ama\u00e7lar\u0131, yap\u0131s\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi tart\u0131\u015f\u0131lacak. Daha sonra ise Vikipedi&#8217;nin i\u00e7eri\u011fine nas\u0131l katk\u0131da bulunabilece\u011fine dair k\u0131sa bir bilgi verilecek.<\/p>\n<h2>Nupedia&#8217;dan Vikipedi&#8217;ye<\/h2>\n<p>Medyam\u0131zda 1980li y\u0131llarda otuz kupona verilen atlaslarla ba\u015flayan k\u00fclt\u00fcr sava\u015f\u0131, 1990l\u0131 y\u0131llara gelindi\u011finde art\u0131k ansiklopedi d\u00fczeyine gelmi\u015fti. Gazetelerin ansiklopedi sava\u015flar\u0131 sonras\u0131nda verilen promosyonlarla bir\u00e7ok ailenin ansiklopedilerle dolu kitap raflar\u0131 oldu. Oysa ayn\u0131 y\u0131llarda d\u00fcnyada ba\u015fka bir ansiklopedi sava\u015f\u0131 vard\u0131. CD-ROM, o zamanlar i\u00e7in m\u00fcthi\u015f olan 650 MB&#8217;lik disk kapasitesiyle giderek pop\u00fclerle\u015fmekteydi. Microsoft, \u00f6nce Britannica ile anla\u015farak Britannica&#8217;n\u0131n i\u00e7eri\u011fini CD-ROM&#8217;lara aktarmak istedi. Britannica, ilk ba\u015fta olumlu bakt\u0131\u011f\u0131 bu i\u015fbirli\u011finden daha sonra bu i\u015fi kendi ba\u015f\u0131na da yapabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek vazge\u00e7ti. Microsoft ise bu i\u015fin pe\u015fini b\u0131rakmak istemiyordu. Ba\u015fka bir ortak bularak 1993 y\u0131l\u0131nda Microsoft Encarta ansiklopedisini yay\u0131mlad\u0131. Encarta, ilk bak\u0131\u015fta Britannica i\u00e7in korkulacak bir rakip olmamas\u0131na ra\u011fmen ansiklopedinin sat\u0131lan Microsoft Windows&#8217;lu bilgisayar\u0131n \u00fcr\u00fcn paketinde yer almas\u0131 nedeniyle Britannica&#8217;n\u0131n sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi. Britannica ise ancak bir y\u0131l sonra CD-ROM&#8217;dan yay\u0131mlanabildi. CD-ROM, yaz\u0131l\u0131 bas\u0131m\u0131n bir hediyesi olarak verildi\u011fi gibi ayr\u0131ca 995 dolara sat\u0131lmaktayd\u0131. Britannica daha sonra bir ad\u0131m daha atarak internet \u00fczerinden y\u0131ll\u0131k 2000 dolara abonelik hizmeti de vermeye ba\u015flad\u0131. Britannica, Microsoft&#8217;a kar\u015f\u0131 daha kaliteli ve \u00fcnl\u00fc olan i\u00e7eri\u011fine g\u00fcveniyordu. Buna kar\u015f\u0131n sadece ansiklopediden para kazanan Britannica, Microsoft&#8217;un Encarta&#8217;s\u0131 ile rekabette maddi olarak zorlan\u0131yordu.<\/p>\n<p>Bu iki ansiklopedinin ba\u015fl\u0131ca iki dezavantaj\u0131 vard\u0131. Birincisi, internet aboneliklerinin \u00fccreti ki\u015fisel abonelikler i\u00e7in pek uygun de\u011fildi ve daha \u00e7ok k\u00fct\u00fcphaneler ve \u00fcniversiteler taraf\u0131ndan tercih edilmekteydi. \u0130kincisi, bu ansiklopediler sadece \u0130ngilizce&#8217;ydi. T\u00fcm bu sorunlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Vikipedi&#8217;yi beklemek gerekecekti&#8230;<\/p>\n<p>1995-2000 aras\u0131, internet kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131, internetin \u00fcniversitelerden ve ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p daha geni\u015f kesimlerle bulu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi. \u0130nternetin ticarile\u015fmeye ba\u015flamas\u0131 da bu d\u00f6neme denk geliyor ve internet \u00fczerine kurulu yeni i\u015f modelleri olu\u015fuyordu. Daha \u00f6nce Bomis adl\u0131 internet \u015firketini kuran Jimmy Wales de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\/a\u00e7\u0131k kaynak projelerinden etkilenerek g\u00f6n\u00fcll\u00fc eme\u011fe dayanan, ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmayla \u00fcretilen ve \u00fccretsiz eri\u015filebilecek bir ansiklopedi kurguluyordu. Zaman\u0131n giri\u015fimci ruhuna uygun olarak reklamdan gelir elde etmeyi planl\u0131yordu. Wales&#8217;in felsefe alan\u0131ndaki doktoras\u0131n\u0131 tamamlamak \u00fczere olan Larry Sanger ile ileti\u015fime ge\u00e7ip onu ikna etmesinden sonra Nupedia sitesi 2000 y\u0131l\u0131n\u0131n mart ay\u0131nda yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Nupedia, temel ilkesini tarafs\u0131zl\u0131k (nonbiased) olarak belirtiyordu. \u0130\u00e7eri\u011fine eri\u015fimin \u00fccretsiz olmas\u0131 ve \u00fccretli de\u011fil de g\u00f6n\u00fcll\u00fc eme\u011fe dayanmas\u0131yla d\u00fczenin kendisiyle \u00e7eli\u015fki halindeydi. Ama ansiklopedi maddelerinde s\u00f6z hakk\u0131n\u0131, konunun uzmanlar\u0131na vermesiyle de geleneksel ansiklopedicili\u011fin bir takip\u00e7isiydi. Nupedia&#8217;da yer almaya aday i\u00e7eri\u011fin yedi a\u015famal\u0131 bir de\u011ferlendirmeden ge\u00e7mesi gerekmekteydi:<\/p>\n<ol>\n<li>G\u00f6revlendirme<\/li>\n<li>Ba\u015f de\u011ferlendirmeyi yapacak ki\u015finin belirlenmesi<\/li>\n<li>Ba\u015f de\u011ferlendirme<\/li>\n<li>T\u00fcm uzmanlara a\u00e7\u0131k de\u011ferlendirme<\/li>\n<li>Ba\u015f tashih<\/li>\n<li>T\u00fcm uzmanlara a\u00e7\u0131k tashih<\/li>\n<li>Son onay<\/li>\n<\/ol>\n<p>De\u011ferlendirme s\u00fcrecinin olduk\u00e7a ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olmas\u0131 bir yana, bu s\u00fcre\u00e7te yer alacak ki\u015filerin de konusunda uzman olmas\u0131 bekleniyordu ve \u00e7al\u0131\u015fmada yer alan uzmanlar\u0131n bir \u00e7o\u011fu alan\u0131nda doktora sahibiydi. Wales bile doktora yapt\u0131\u011f\u0131 bir alanda bir ansiklopedi maddesi yaz\u0131p, de\u011ferlendirme s\u00fcrecine soktuktan sonraki duygular\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle ifade ediyordu: \u201cG\u00f6z korkutucuydu, bir \u00f6dev gibiydi.\u201d<\/p>\n<p>2000 y\u0131l\u0131 sonunda sonu\u00e7 h\u00fcsrand\u0131. Onaylanan makale say\u0131s\u0131 sadece 21&#8217;di. 2003 y\u0131l\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na son vermeden hemen \u00f6nce ise onaylanan makale say\u0131s\u0131 24, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ise 74&#8217;t\u00fc. CNET&#8217;in belirtti\u011fi gibi edit\u00f6ryal kontrol\u00fcn \u00e7ok s\u0131k\u0131 olmas\u0131 Nupedia&#8217;n\u0131n sonunu haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131 (bkz. <a href=\"http:\/\/crave.cnet.co.uk\/gadgets\/the-greatest-defunct-web-sites-and-dotcom-disasters-49296926\/5\/\">http:\/\/crave.cnet.co.uk\/gadgets\/the-greatest-defunct-web-sites-and-dotcom-disasters-49296926\/5\/<\/a>).<\/p>\n<p>Wales ve Sanger, Nupedia i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ararken, Ward Cunnigham taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen wiki yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 duyduklar\u0131nda heyecanland\u0131lar. Wiki, Havai dilinde h\u0131zl\u0131 anlam\u0131na gelmekteydi. Cunnigham ilk wiki yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015fti: WikiWikiWeb. Fakat geli\u015ftirilen yaz\u0131l\u0131mdan \u00e7ok Cunnigham&#8217;\u0131n internete as\u0131l katk\u0131s\u0131 wiki kavram\u0131 ile oldu. Wiki sistemi,<\/p>\n<ul>\n<li>T\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131, herhangi bir eklentiye ihtiya\u00e7 duymaks\u0131z\u0131n, sadece bir web taray\u0131c\u0131s\u0131 ile web sitesine yeni sayfa eklemeye ve var olan sayfalar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye davet ediyordu,<\/li>\n<li>Sayfalar aras\u0131nda anlaml\u0131 ba\u011flant\u0131lar kurulmas\u0131na olanak sa\u011fl\u0131yordu,<\/li>\n<li>Ziyaret\u00e7iler i\u00e7in \u00f6zenle haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir siteden \u00e7ok ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 te\u015fvik eden, internet kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 okuman\u0131n yan\u0131nda yaz\u0131p katk\u0131 koymaya da \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Sanger , 10 Ocak 2001 tarihinde Nupedia e-posta listesine Nupedia&#8217;y\u0131 destekleyecek bir wiki projesini \u00f6nerdi. Vikipedi, resmi olarak 15 Ocak 2001 tarihinde, sadece \u0130ngilizce&#8217;de, okunabilir\/yaz\u0131labilir bir ansiklopedi olarak internete merhaba dedi. Vikipedi&#8217;nin temel ilkesi, tarafs\u0131z bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 (neutral point-of-view), Nupedia&#8217;n\u0131nkiyle benzerdi. Fakat, i\u00e7eri\u011fin olu\u015fumunda uzmanlar\u0131n yan\u0131nda s\u0131radan internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131ndan da katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor olu\u015fu Vikipedi&#8217;yi Nupedia&#8217;dan farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yordu. Sagner&#8217;in Nupedia&#8217;y\u0131 besleyecek bir proje olarak duyurdu\u011fu Vikipedi tam tersine ilk makalelerini Nupedia&#8217;dan ald\u0131. Ayr\u0131ca, Slashdot sitesindeki yaz\u0131lardan da faydalan\u0131ld\u0131. 2001 y\u0131l\u0131nda Vikipedi&#8217;deki makale say\u0131s\u0131 20000 civar\u0131ndayd\u0131 ve \u0130ngilizce d\u0131\u015f\u0131nda 17 dilde daha yay\u0131mlanmaktayd\u0131. \u0130ngilizce Vikipedi&#8217;de (<a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/\">http:\/\/en.wikipedia.org\/<\/a>) makale say\u0131s\u0131 \u015fu an 4 milyonun \u00fczerinde ve Vikipedi&#8217;nin T\u00fcrk\u00e7e s\u00fcr\u00fcm\u00fcnde (<a href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\">http:\/\/tr.wikipedia.org<\/a>\/) 100 binin \u00fczerinde makale var.<\/p>\n<p>O&#8217;Sullivan&#8217;\u0131n da belirtti\u011fi gibi, Vikipedi i\u00e7eri\u011fi ve ona dan\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ile s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir olgu. Ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 a\u00e7\u0131dan var olan toplumsal ili\u015fkilerle \u00e7eli\u015fiyor:<\/p>\n<ol>\n<li>Uzmanl\u0131\u011fa ve uzmanlar\u0131n yazd\u0131klar\u0131na, konu\u015ftuklar\u0131na \u00f6nem veren bir toplumda ya\u015f\u0131yoruz. Fakat Vikipedi, uzmanlar taraf\u0131ndan de\u011fil s\u0131radan insanlar taraf\u0131ndan olu\u015fturuluyor.<\/li>\n<li>Vikipedi&#8217;nin i\u00e7eri\u011fi \u00fczerinde kimsenin \u00f6zel m\u00fclkiyet hakk\u0131 yok.<\/li>\n<li>Vikipedi, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki bireyci k\u00fclt\u00fcre ve buna paralel kahramanl\u0131k hikayelerinin tersine, yazd\u0131klar\u0131na isimlerini eklemeyen ve \u00e7o\u011fu zaman anonim kalmay\u0131 tercih eden insanlar taraf\u0131ndan olu\u015fturuluyor.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Bu \u00e7eli\u015fkileri anlayabilmek i\u00e7in Vikipedi&#8217;ye biraz daha yak\u0131ndan bakmak gerekiyor.<\/p>\n<h2>Vikipedi&#8217;nin Ama\u00e7lar\u0131<\/h2>\n<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm bilgisini tek bir yerde toplayabilir miyiz? \u0130skenderiye K\u00fct\u00fcphanesi&#8217;nin b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fc vard\u0131, en az\u0131ndan Yunanca eserleri toplamak istiyordu. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisi, bu d\u00fc\u015f\u00fcn hayata ge\u00e7irilmesine olanak veriyor. Vikipedi, sundu\u011fu geli\u015fmi\u015f arama ara\u00e7lar\u0131 ve sayfalar aras\u0131ndaki i\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131yla herhangi bir konuda ara\u015ft\u0131rma yapmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n<p>Vikipedi, ne ve ni\u00e7in sorular\u0131na yan\u0131t veriyor. Diderot&#8217;un ansiklopedisinde oldu\u011fu gibi bir i\u015fin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n tariflenmesi Vikipedi&#8217;nin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yor.<\/p>\n<p>Fakat Vikipedi&#8217;nin en b\u00fcy\u00fck amac\u0131, insanlar\u0131n bilgiye e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 sa\u011flamak. Bug\u00fcn bir\u00e7ok insan piyasadaki ansiklopedileri alacak maddi g\u00fcce sahip de\u011fil. Vikipedi&#8217;deki bilginin \u00fczerinde \u00f6zel m\u00fclkiyetin olmamas\u0131 hem Vikipedi&#8217;nin kullan\u0131m\u0131n\u0131 hem de g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin katk\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yor. Wales, s\u0131k\u0131 bir Ayn Rand hayran\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen Vikipedi, herkesten yetene\u011fine g\u00f6re, herkese ihtiyac\u0131 kadar ilkesine g\u00f6re i\u015fliyor.<\/p>\n<h2>Vikipedistler<\/h2>\n<p>Vikipedi&#8217;de yeni sayfa olu\u015fturarak veya de\u011fi\u015fiklik yaparak katk\u0131da bulunan herkes Vikipedist olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. O&#8217;Sullivan (2009), Vikipedi&#8217;nin gerek i\u00e7erik gerekse de katk\u0131 koyanlar\u0131n say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fcmesinin arkas\u0131nda \u00fc\u00e7 \u00f6nemli fakt\u00f6r oldu\u011funu belirtiyor:<\/p>\n<ol>\n<li>G\u00f6reli olarak bir hiyerar\u015finin yoklu\u011fu<\/li>\n<li>Anonimli\u011fi<\/li>\n<li>Ticari olmay\u0131\u015f\u0131<\/li>\n<\/ol>\n<p>Vikipedi&#8217;nin sayfas\u0131nda vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi Vikipedi de herhangi bir hiyerar\u015fi bulunmuyor: (<a href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Vikipedi_ne_de%C4%9Fildir\">http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Vikipedi_ne_de%C4%9Fildir<\/a>):<\/p>\n<blockquote><p>Vikipedi kanun sistemi ile y\u00f6netilmez: farazi mahkeme de\u011fildir, ve kurallar toplulu\u011fun amac\u0131 de\u011fildirler. A\u015f\u0131r\u0131 talimatc\u0131l\u0131ktan, direktiflerin say\u0131s\u0131n\u0131n ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kontrol edilmeyecek boyutlara ula\u015fmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. Vikipedi politika ve y\u00f6nergeleri a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131rlar, amirane de\u011fildirler. Ansiklopedinin nas\u0131l daha iyi geli\u015ftirilebilece\u011fi konusunda geli\u015fen (evrilen) topluluksal bir fikir birli\u011fini yans\u0131t\u0131rlar; ve kanun de\u011fildirler. Herhangi bir \u015feyi, ister bir fikir ya da adayl\u0131k olsun, eklerken yap\u0131lan bir prosed\u00fcr hatas\u0131, eklemeyi ge\u00e7ersiz hale getirmek i\u00e7in yeter \u015fart de\u011fildir. Benzer olarak, y\u00f6nergelerin metnini, ilkelerin temelini ihlal edecek kadar a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131k\u0131, harfi harfine bir yorum ile izlemeyin. E\u011fer kurallar sizi ansiklopedinin geli\u015ftirilmesinden al\u0131koyuyorsa, onlar\u0131 yok say\u0131n. Anla\u015fmazl\u0131klar; kurallara veya prosed\u00fcrlere s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak de\u011fil, uzla\u015fmac\u0131 tart\u0131\u015fmalarla \u00e7\u00f6z\u00fclmelidir.<\/p><\/blockquote>\n<p>Vikipedi&#8217;de bulunan hizmetli ve b\u00fcrokrat yetkili kullan\u0131c\u0131lar\u0131 bu \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirmek gerekiyor. Hizmetliler, silme, engelleme ve sayfalar\u0131 korumaya alma gibi ek yetkilere sahip g\u00fcvenilen kullan\u0131c\u0131lar olarak tan\u0131mlan\u0131yor. B\u00fcrokrat\u0131n g\u00f6revi ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n<ol>\n<li>Ola\u011fan bir kullan\u0131c\u0131y\u0131 hizmetli ya da b\u00fcrokrat atayabilirler.<\/li>\n<li>Bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n kullan\u0131c\u0131 ad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilirler.<\/li>\n<li>Bir kullan\u0131c\u0131ya bot stat\u00fcs\u00fc verebilirler ya da bot stat\u00fcs\u00fcn\u00fc iptal edebilirler.<\/li>\n<\/ol>\n<p>B\u00fcrokratlar 1. ve 3. g\u00f6revlerini ancak bu y\u00f6nde sonu\u00e7lanm\u0131\u015f bir oylama s\u00f6z konusu ise uygulayabilirler. 2. g\u00f6revlerini ise yaln\u0131zca kullan\u0131c\u0131n\u0131n iste\u011fi \u00fczerine uygulayabilirler (bkz.<a href=\" http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/VP:Hizmetli\"> http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/VP:Hizmetli<\/a>). Fakat bu kullan\u0131c\u0131 kategorilerini abartmamak gerekiyor. Her yetkili kullan\u0131c\u0131 g\u00f6revini belirli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctmek zorunda. Wales \u015eubat 2003 tarihinde a\u015fa\u011f\u0131daki uyar\u0131y\u0131 yap\u0131yor:<\/p>\n<blockquote><p>Yaln\u0131zca \u015funu s\u00f6ylemek istiyorum, sistem i\u015fletmeni olmak \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n<p>Biraz istemeden de olsa, san\u0131r\u0131m \u00e7evrede bir s\u00fcredir bulunan birka\u00e7 ki\u015fiye sistem i\u015fletmenli\u011fi yetkisi verece\u011fim. Ancak bunun \u00e7evresindeki &#8220;otorite&#8221; havas\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tmak istiyorum. Sistem i\u015fletmenlerine verilen yetkilerin herkese verilmiyor olmas\u0131 yaln\u0131zca teknik bir durumdur.<\/p>\n<p>Kimi kullan\u0131c\u0131lara sistem i\u015fletmenli\u011fi yetkisi verilmesinin, \u00f6zel ve \u00f6nemli bir durum oldu\u011fu havas\u0131 olu\u015fmas\u0131 kesinlikle ho\u015fuma gitmiyor.<\/p><\/blockquote>\n<p>Anonimli\u011fin en b\u00fcy\u00fck etkisi ise ger\u00e7ek hayattaki unvanlar\u0131 gereksiz k\u0131l\u0131yor olu\u015fu. B\u00f6ylece, s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyenden \u00e7ok s\u00f6z\u00fcn kendisi \u00f6nem kazan\u0131yor. \u00d6zellikle tart\u0131\u015fma sayfalar\u0131nda, ki\u015finin unvan\u0131 ya unvans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z\u00fcn i\u00e7eri\u011finin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emiyor.<\/p>\n<p>Vikipedi, i\u00e7eri\u011finin hep \u00f6zg\u00fcr olaca\u011f\u0131n\u0131 beyan etmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen herhangi bir ticarile\u015fme e\u011filimi de toplulu\u011fun yo\u011fun bir tepkisi ile kar\u015f\u0131la\u015fabiliyor. \u00d6rne\u011fin, 2002 y\u0131l\u0131nda Wales&#8217;in Vikipedi e-posta listesine, Vikipedi&#8217;ye reklam almay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirten bir mesaj atmas\u0131ndan sonra geli\u015fen olaylar insanlar\u0131n Vikipedi&#8217;ye katk\u0131 koyma motivasyonlar\u0131 hakk\u0131nda ipu\u00e7lar\u0131 veriyor. Wales&#8217;in bu mesaj\u0131ndan sonra Vikipedi&#8217;nin \u0130spanyolca s\u00fcr\u00fcm\u00fcne katk\u0131 koyanlar Wales&#8217;in g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin eme\u011finden para kazanma giri\u015fimine kar\u015f\u0131 sert bir tepki g\u00f6sterdi. Hatta t\u00fcm \u0130spanyolca i\u00e7eri\u011fi al\u0131p kendi ansiklopedi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na Enciclopedia Libre ad\u0131ndaki kendi sitelerinde devam ettiler. Wales ve Sanger, reklam fikrinin sadece bir d\u00fc\u015f\u00fcnce oldu\u011funu belirttiler. Fakat ikna edici olamad\u0131lar, \u0130spanyollar ancak birka\u00e7 y\u0131l sonra Vikipedi&#8217;ye d\u00f6nd\u00fcler.<\/p>\n<p>O&#8217;Sullivan&#8217;\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi bu \u00fc\u00e7 fakt\u00f6rden herhangi biri ile oynanmas\u0131, Vikipedi&#8217;yi alt\u00fcst edebiliyor.<\/p>\n<h2>Vikipedistler Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r?<\/h2>\n<p>Her \u015feyin yerli yerine oturdu\u011fu herhangi bir konuda bir Vikipedi makalesi yazmak, e\u011fer o konuda herhangi bir bilginiz varsa kolay g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, Vikipedi&#8217;ye say\u0131sal ses formatlar\u0131 hakk\u0131nda bir makale yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda pek fazla bir sorun \u00e7\u0131kmaz. Di\u011fer Vikipedistler, varsa hatalar\u0131 d\u00fczeltecek ya da yeni eklemeler yaparak makaleyi zenginle\u015ftireceklerdir..<\/p>\n<p>Ama Vikipedi g\u00fcncel olaylar\u0131 ve pop\u00fcler ki\u015fileri de i\u00e7ermektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z makale g\u00fcncel bir konu ya da pop\u00fcler bir ki\u015fi \u00fczerineyse durum de\u011fi\u015fir. Vikipedi&#8217;de Ek\u015fi S\u00f6zl\u00fck&#8217;teki gibi, ki\u015filerin belirli bir ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 farkl\u0131 tan\u0131mlar\u0131n\u0131 yapmas\u0131 ve bu tan\u0131mlar\u0131n ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda listelenmesi gibi bir durum s\u00f6z konusu de\u011fildir. Vikipedi, ayn\u0131 konuda birden fazla sayfa olmas\u0131n\u0131 de\u011fil konunun tek bir sayfada olmas\u0131n\u0131 ister. Taraflar, Vikipedi&#8217;nin ilgili maddesi \u00fczerinde tart\u0131\u015f\u0131rlar ve ortak bir i\u00e7erik \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>Tart\u0131\u015fma s\u00fcreci, Vikipedi&#8217;nin \u00fc\u00e7 temel politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fir:<\/p>\n<ol>\n<li>Tarafs\u0131z bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131<\/li>\n<li>Do\u011frulanabilirlik<\/li>\n<li>\u00d6zg\u00fcn ara\u015ft\u0131rmalara yer vermemek<\/li>\n<\/ol>\n<p>Vikipedi&#8217;nin Nupedia&#8217;dan devrald\u0131\u011f\u0131 tarafs\u0131zl\u0131k ilkesi \u015f\u00f6yle tan\u0131mlan\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p>Vikipedi\u2019nin tarafs\u0131zl\u0131k kural\u0131na g\u00f6re birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan g\u00f6r\u00fc\u015fler oldu\u011fu takdirde bu g\u00f6r\u00fc\u015fler yan tutmadan, tarafs\u0131zca sunulmal\u0131d\u0131r. Farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin hi\u00e7birine yersiz bir \u00f6ncelik verilmemeli ya da do\u011fru olarak g\u00f6sterilmemelidir. Yaln\u0131zca en pop\u00fcler g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 de\u011fil, yay\u0131mlanm\u0131\u015f t\u00fcm \u00f6nemli g\u00f6r\u00fc\u015fler sunulmal\u0131d\u0131r. Bu durumda bile en pop\u00fcler bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n ya da orta yol bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn do\u011fru oldu\u011funa dair bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Okuyucular\u0131n konu hakk\u0131nda kendi fikirlerini olu\u015fturmalar\u0131na izin verilmelidir.<\/p>\n<p>Ad\u0131 \u00fczerinde tarafs\u0131z bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da nihayetinde bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r, kesinlikle bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yok edilmesi ya da farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan s\u00f6z edilmemesi anlam\u0131na gelmez. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 konu hakk\u0131ndaki farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda ya da kar\u015f\u0131s\u0131nda olmayan, tarafs\u0131z bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Konu hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar tan\u0131mlan\u0131r, g\u00f6sterilir, nitelenir ama tart\u0131\u015fmaya girilmez. Kimin neye ni\u00e7in inand\u0131\u011f\u0131 ve hangi g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n en pop\u00fcler oldu\u011fu hakk\u0131nda bilgi verilir. Detayl\u0131 yaz\u0131lan maddelerde her g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n ortak de\u011ferlendirmesi de verilebilir ama hangisinin daha iyi oldu\u011fu hakk\u0131nda yorum yapmaktan \u00f6zellikle ka\u00e7\u0131n\u0131l\u0131r. Tarafs\u0131z yaz\u0131m, bir tart\u0131\u015fman\u0131n t\u00fcm taraflar\u0131n\u0131 duygudan uzak, hesapl\u0131, analitik g\u00f6zle tan\u0131mlayan bir yaz\u0131m bi\u00e7imi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Maddede \u00f6zel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na do\u011fru bir e\u011filim g\u00f6zlemlendi\u011finde bu maddenin d\u00fczeltilmesi yani tarafs\u0131z h\u00e2le getirilmesi gerekir.<\/p><\/blockquote>\n<p>Vikipedi yazarlar\u0131n\u0131n olgu ile kan\u0131 aras\u0131ndaki farka dikkat etmesi gerekir. \u00d6rne\u011fin, ABD&#8217;nin Irak&#8217;\u0131 i\u015fgal etmesi bir olgudur, ama bu i\u015fgalin olumlu olarak de\u011ferlendirilmesi bir kan\u0131d\u0131r. Vikipedi, kan\u0131lardan \u00e7ok olgular \u00fczerine kuruludur. Fakat,<\/p>\n<blockquote><p>Bir &#8220;kan\u0131 hakk\u0131ndaki&#8221; olgular\u0131 belirtirken &#8220;ayn\u0131 zamanda&#8221; &#8220;kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen kan\u0131lar hakk\u0131ndaki&#8221; olgular\u0131 da belirtmek \u00f6nemlidir. Bunu yaparken de kan\u0131lardan birisinin do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f oldu\u011fu konusunda yorum yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Farkl\u0131 kan\u0131lara kimlerin sahip oldu\u011fu ve bunun nedenleri hakk\u0131ndaki olgular\u0131 da bildirmek olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bu gibi durumlarda o g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6nde gelen bir temsilcisini kaynak g\u00f6stermek iyi bir y\u00f6ntemdir.<\/p><\/blockquote>\n<p>Vikipedi&#8217;deki tart\u0131\u015fmalar\u0131n nas\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve tart\u0131\u015fmal\u0131 bir ansiklopedi maddesinin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu izleyebilmek i\u00e7in \u0130ngilizce Vikipedi&#8217;deki k\u00fcrtaj maddesine bakabiliriz (bkz. http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Abortion). Sayfan\u0131n sol taraf\u0131ndaki men\u00fcde yer alan \u201cRecent Changes\/Son de\u011fi\u015fiklikler\u201d ba\u011flant\u0131s\u0131na t\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda ilgili makalenin hangi de\u011fi\u015fikliklerden ge\u00e7erek olu\u015ftu\u011fu izlenebilir. Sayfan\u0131n \u00fcst\u00fcnde yer alan \u201cTalk\u201d ba\u011flant\u0131s\u0131na t\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda ise makale hakk\u0131nda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6rebiliriz (Tarafs\u0131zl\u0131k hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. <a href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Tarafs%C4%B1z_bak%C4%B1%C5%9F_a%C3%A7%C4%B1s%C4%B1\">http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Tarafs%C4%B1z_bak%C4%B1%C5%9F_a%C3%A7%C4%B1s%C4%B1<\/a>).<\/p>\n<p>Vikipedi&#8217;nin ikinci temel politikas\u0131, do\u011frulanabilirlik ise \u015f\u00f6yle ifade edilmektedir:<\/p>\n<ul>\n<li>Maddeler sadece g\u00fcvenilir kaynaklarda yay\u0131mlanm\u0131\u015f materyal i\u00e7ermelidir.<\/li>\n<li>Yeni materyal ekleyen kullan\u0131c\u0131lar g\u00fcvenilir bir kaynak g\u00f6stermelidirler, yoksa d\u00fczeltmelerine itiraz edilebilir ya da bu d\u00fczeltmeler silinebilir.<\/li>\n<li>G\u00fcvenilir bir kaynak g\u00f6sterme zorunlulu\u011fu materyali eklemek isteyen kullan\u0131c\u0131lar\u0131n elindedir, silmek isteyenlerde de\u011fil.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Makalede yer alan kaynaklar\u0131n, ilgili makalenin kalitesini ve g\u00fcvenirli\u011fini de etkilemektedir (Do\u011frulanabilirlik hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz.<a href=\" http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Do%C4%9Frulanabilirlik\"> http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Do%C4%9Frulanabilirlik<\/a>).<\/p>\n<p>\u00d6zg\u00fcn ara\u015ft\u0131rmalara yer vermemek, politikas\u0131 ise di\u011fer iki maddeyle ili\u015fkilidir. Vikipedi,yazarlar\u0131n hi\u00e7bir yerde yay\u0131nlanmam\u0131\u015f tezlerini, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, yorumlar\u0131n\u0131 yazabilece\u011fi bir yer de\u011fildir (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. <a href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:%C3%96zg%C3%BCn_ara%C5%9Ft%C4%B1rmalara_yer_vermemek\">http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:%C3%96zg%C3%BCn_ara%C5%9Ft%C4%B1rmalara_yer_vermemek<\/a>).<\/p>\n<p>Asl\u0131nda bu \u00fc\u00e7 politikada bir ansiklopedinin toplumsal kabul\u00fc i\u00e7in gereklidir ve birbirini tamamlayan bu politikalar\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011fil, bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde de\u011ferlendirilmek gerekir. Fakat Vikipedi, kontrol\u00fc kendi i\u00e7inde sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan tart\u0131\u015fmalar\u0131n, anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n ya\u015fanmas\u0131 da ola\u011fand\u0131r. Vikipedi&#8217;nin anla\u015fmazl\u0131k durumunda izlenecek yol konusundaki \u00f6nerilerden baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r (bkz. <a href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Anla%C5%9Fmazl%C4%B1klar%C4%B1n_giderilmesi\">http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Vikipedi:Anla%C5%9Fmazl%C4%B1klar%C4%B1n_giderilmesi<\/a>) :<\/p>\n<ol>\n<li>Bir anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in en iyi yol, \u00f6ncelikle anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir. Di\u011fer kullan\u0131c\u0131lara ve onlar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 sayg\u0131l\u0131 olun.<\/li>\n<li>Hemen hemen her anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ba\u015fvurulacak ilk \u00e7are konuyu tart\u0131\u015fma sayfas\u0131nda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak olacakt\u0131r. Ya kar\u015f\u0131n\u0131zdaki kullan\u0131c\u0131n\u0131n mesaj sayfas\u0131 ya da s\u00f6zkonusu maddenin tart\u0131\u015fma sayfas\u0131 yoluyla temas kurun. Tart\u0131\u015fmay\u0131 hi\u00e7 bir zaman madde sayfas\u0131n\u0131n i\u00e7ine ta\u015f\u0131may\u0131n. Bir konuyu tart\u0131\u015f\u0131rken sakin olun ve ki\u015fisel sald\u0131r\u0131larda bulunmay\u0131n. Kar\u015f\u0131n\u0131zdaki ki\u015finin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 da g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131n ve bir uzla\u015fmaya varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Aksini kan\u0131tlayacak a\u00e7\u0131k kan\u0131tlar\u0131n\u0131z olmad\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131n\u0131zdakinin iyi niyetle davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsay\u0131n.<\/li>\n<li>Tart\u0131\u015fmadan herhangi bir sonu\u00e7 al\u0131namam\u0131\u015fsa gayri resmi ara buluculuk, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slarla tart\u0131\u015fmak, genel g\u00f6r\u00fc\u015f ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapmak gibi yollar denenebilir.<\/li>\n<li>Hizmetlilerden yard\u0131m istemek.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Ancak \u015funa dikkat etmek gerekir: Vikipedi&#8217;ye yaz\u0131lan herhangi bir makale her zaman kendili\u011finden tarafs\u0131z olmaz. Bir tart\u0131\u015fma s\u00fcrecinin sonunda tarafs\u0131zla\u015f\u0131r ve ger\u00e7ek \u00e7o\u011fu zaman bir m\u00fccadele s\u00fcrecinde olu\u015fur.<\/p>\n<h2>Vikipedi&#8217;ye Nas\u0131l Katk\u0131da Bulunabilirim?<\/h2>\n<p>E\u011fer Vikipedi&#8217;nin \u00f6nemi konusunda ikna olduysan\u0131z, kollar\u0131 s\u0131vay\u0131p Vikipedi&#8217;ye i\u00e7erik ekleyip\/de\u011fi\u015ftirme i\u015fine ba\u015flamadan \u00f6nce Vikipedi&#8217;nin yard\u0131m sayfalar\u0131na g\u00f6z atmakta fayda var. Bunun i\u00e7in Vikipedi&#8217;nin ana sayfas\u0131na girdikten sonra (http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Ana_Sayfa), sol taraftaki men\u00fcden Yard\u0131m ba\u011flant\u0131s\u0131na t\u0131klaman\u0131z yeterli. Bu b\u00f6l\u00fcmde fazla ayr\u0131nt\u0131ya girilmeden, Vikipedi&#8217;yi kullanman\u0131n teknik olarak \u00e7ok basit oldu\u011fu g\u00f6sterilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak.<\/p>\n<p>Bir sayfay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in \u00fczerindeki de\u011fi\u015ftir ba\u011flant\u0131s\u0131na t\u0131klaman\u0131z yeterli olacakt\u0131r:<\/p>\n<figure id=\"attachment_185\" aria-describedby=\"caption-attachment-185\" style=\"width: 368px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-185\" alt=\"Viki'yi D\u00fczenlemek\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki.png\" width=\"368\" height=\"216\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki.png 368w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki-300x176.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 368px) 100vw, 368px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-185\" class=\"wp-caption-text\">Viki&#8217;yi D\u00fczenlemek<\/figcaption><\/figure>\n<p>E\u011fer sayfa korunmaya al\u0131nm\u0131\u015f ise de\u011fi\u015ftir ba\u011flant\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fclmeyecektir.<\/p>\n<p>De\u011fi\u015ftir ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda yer alan Ge\u00e7mi\u015fi G\u00f6r\u00fcnt\u00fcle ba\u011flant\u0131s\u0131yla, ilgili makale \u00fczerinde yap\u0131lan t\u00fcm de\u011fi\u015fiklikleri tarih s\u0131ras\u0131na g\u00f6re g\u00f6rebilir ve hatal\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z bu de\u011fi\u015fiklikleri geri alabilirsiniz.<\/p>\n<p>De\u011fi\u015ftir ba\u011flant\u0131s\u0131na t\u0131klad\u0131ktan sonra \u00e7\u0131kan sayfada istedi\u011fimiz de\u011fi\u015fiklikleri yapabiliriz. Wiki sistemleri, klasik html&#8217;den farkl\u0131, daha basit bir i\u015faretleme dili kullanmaktad\u0131r. Bu i\u015faretleme diline g\u00f6re bir kelimeyi ya da kelime grubunun g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc a\u015fa\u011f\u0131daki gibi de\u011fi\u015ftirilebilir:<\/p>\n<ul>\n<li>&#8221;e\u011fik&#8221; eklendi\u011finde yaz\u0131 e\u011fik. (2 t\u0131rnak i\u015fareti)<\/li>\n<li>&#8221;&#8217;kal\u0131n&#8221;&#8217; eklendi\u011finde yaz\u0131 kal\u0131n. (3 t\u0131rnak i\u015fareti)<\/li>\n<li>&#8221;&#8221;&#8217;kal\u0131n e\u011fik&#8221;&#8221;&#8217; eklendi\u011finde yaz\u0131 kal\u0131n e\u011fik. (5 t\u0131rnak i\u015fareti)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ba\u015fl\u0131klar ise a\u015fa\u011f\u0131daki gibi olu\u015fur:<\/p>\n<ul>\n<li>== En \u00fcst ba\u015fl\u0131k == (2 e\u015fit i\u015fareti)<\/li>\n<li>=== Alt ba\u015fl\u0131k === (3 e\u015fit i\u015fareti)<\/li>\n<li>==== Alt Alt-ba\u015fl\u0131k ==== (4 e\u015fit i\u015fareti)<\/li>\n<\/ul>\n<p>D\u00f6rt ya da daha fazla ba\u015fl\u0131k varsa, sayfan\u0131n i\u00e7indekiler tablosu otomatik olarak olu\u015fur.<\/p>\n<p>Vikipedi i\u00e7inde herhangi bir maddeye ba\u011flant\u0131 vermek i\u00e7in kelime ya da kelime grubunu a\u015fa\u011f\u0131daki gibi [[ ]] i\u00e7ine almak gerekir:<\/p>\n<p>[[Mustafa Kemal Atat\u00fcrk]]<\/p>\n<p>T\u00fcm bu ayr\u0131nt\u0131lara bile fazla gerek yoktur. Daha \u00f6nce, OpenOffice.org, LibreOffice ya da Microsoft Office vb kelime i\u015flem programlar\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015f biri i\u00e7in de\u011fi\u015ftir ekran\u0131nda \u00e7\u0131kan a\u015fa\u011f\u0131daki men\u00fc olduk\u00e7a tan\u0131d\u0131k gelecektir:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki21.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-187\" alt=\"viki2\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki21.png\" width=\"800\" height=\"115\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki21.png 800w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/viki21-300x43.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Vikipedi&#8217;yi, \u00f6zellikle Vikipedi&#8217;nin T\u00fcrk\u00e7e sayfalar\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirecek yetenek Bilim ve Gelecek okurlar\u0131nda fazlas\u0131yla vard\u0131r. Buna \u00e7ok fazla gencin ihtiyac\u0131 oldu\u011funu unutmayal\u0131m&#8230;<\/p>\n<p><b>Kaynaklar:<\/b><\/p>\n<p>Alison J. Head and Michael B. Eisenberg, 2010. <i>How today&#8217;s college students use Wikipedia for course\u2013related research,<\/i> First Monday, volume 15, number 3, http:\/\/firstmonday.org\/article\/view\/2830\/2476, son eri\u015fim 19 Eyl\u00fcl 2012.<\/p>\n<p>Dan O&#8217;Sullivan, 2009. <i>Wikipedia: A New Community of Practice?<\/i>, Ashgate Publishing<\/p>\n<p>Andrew Lih, 2009.<i> How a Bunch of Nobodies Created the World\u2019s Greatest Encyclopedia<\/i> , Hyperion<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>90l\u0131 y\u0131llarda, \u00e7ocuklar\u0131n eve bilgisayar ald\u0131rmak i\u00e7in ebeveynlerine s\u00f6yledi\u011fi ufak bir yaland\u0131: Bilgisayar\u0131 derslerim i\u00e7in kullanaca\u011f\u0131m. 2000li y\u0131llarda ayn\u0131 yalan\u0131 eve internet ba\u011flatmak i\u00e7in s\u00f6ylemeye<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,20],"tags":[],"class_list":["post-184","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-erisim-hakki","category-telif"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/184","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=184"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":189,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/184\/revisions\/189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}