{"id":190,"date":"2012-11-27T23:48:16","date_gmt":"2012-11-27T21:48:16","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=190"},"modified":"2013-07-28T00:17:06","modified_gmt":"2013-07-27T21:17:06","slug":"alan-turing","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=190","title":{"rendered":"Alan Turing (*)"},"content":{"rendered":"

Bili\u015fim Dergisi’nin Eyl\u00fcl 2012 say\u0131s\u0131nda, BMO (Bilgisayar M\u00fchendisleri Odas\u0131) Kurucu Y\u00f6netim Kurulu ile yap\u0131lan bir r\u00f6portaj yer almaktayd\u0131. BMO Kurucu Y\u00f6netim Kurulu’na y\u00f6neltilen sorulardan birinde, Matt Mullenweg, Mark Zuckerberg, Bill Gates ve Steve Wozniak bilgisayar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kurucular\u0131 olarak nitelendiriliyordu. Bu ki\u015fileri, bilgisayar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kurucular\u0131 olarak nitelendirmek, (\u00f6zellikle Gates ve Wozniak i\u00e7in) pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrde olduk\u00e7a yayg\u0131n olsa da Bili\u015fim Dergisi’ne hi\u00e7 yak\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Soruya verilen yan\u0131tta bu uygunsuz ifadeye dikkat \u00e7ekiliyor, s\u00f6z konusu ki\u015fileri \u201cbilgisayar piyasas\u0131n\u0131n kurucular\u0131 ve sahipleri\u201d olarak tan\u0131mlaman\u0131n daha uygun olaca\u011f\u0131 belirtiliyor ve bilgisayar\u0131n \u00e7ok say\u0131da bilimcinin ve m\u00fchendisin kolektif \u00e7abas\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu vurgulan\u0131yordu.<\/p>\n

Bug\u00fcn telgraf\u0131 Samuel F. B. Morse ile, telefonu Alexander Graham Bell ile ve radyoyu Guglielmo Marconi ile \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyoruz. Oysa bilgisayar gibi bu icatlar ve daha bir \u00e7o\u011fu, tek bir ki\u015fiye ait de\u011fil. Bu icatlar\u0131n \u00f6ncesinde birikmi\u015f bit toplumsal emek var ve adlar\u0131 pek bilinmese de bir birinden habersiz ki\u015filerin ayn\u0131 d\u00f6nemde paralel olarak ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi icatlar s\u00f6z konusu.<\/p>\n

Joseph Marie Jacquard, Charles Babbage, Ada Lovelace, John Atanasoff, Konrad Zuse, John von Neumann ve Alan Turing… Her biri bilgisayar\u0131n olu\u015fumunda \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olmu\u015f bilimciler. Fakat her \u015feye kar\u015f\u0131n, soyutla somut, ge\u00e7mi\u015fle gelecek aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc olan Alan Turing’i ayr\u0131 bir yere koymak gerekiyor. Turing, ba\u015f\u0131n\u0131 Leibniz’in \u00e7ekti\u011fi 17. y\u00fczy\u0131l matematik\u00e7ileri ile 1940l\u0131 y\u0131llarda ba\u015fta Von Neumann olmak \u00fczere ilk modern bilgisayarlar\u0131 yapan bilimciler ve m\u00fchendisler aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc oldu. 42 y\u0131ll\u0131k k\u0131sa ya\u015fam\u0131na \u00e7ok \u015fey s\u0131\u011fd\u0131rd\u0131. Bilgisayar biliminin temellerini att\u0131, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda Nazi \u015fifrelerini \u00e7\u00f6zd\u00fc, yapay zeka ile ilgilendi, biyolojik \u00f6r\u00fcnt\u00fclerin olu\u015fumu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Alan Mathison Turing, 23 Haziran 1912 tarihinde Londra’da do\u011fdu. \u0130lk \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131n\u0131, Hindistan’da olan anne ve babas\u0131ndan uzakta, kendisinden be\u015f ya\u015f b\u00fcy\u00fck olan a\u011fabeyi ile beraber ge\u00e7irdi. Okula gitmeden kendi kendine okumay\u0131 \u00f6\u011frendi ve alt\u0131 ya\u015f\u0131nda gitti\u011fi g\u00fcnd\u00fcz okulunda matemati\u011fe olan yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile \u00f6\u011fretmenlerinin dikkatini \u00e7ekti. Ancak hem okulda hem de evde ilk \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131nda bile kendisini belirli kurallara hapsetmek isteyenlere kar\u015f\u0131 kararl\u0131 bir tutum tak\u0131nd\u0131.<\/p>\n

Turing, 1922’de 9-11 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n gitti\u011fi ve m\u00fcfredat\u0131n Genel Giri\u015f S\u0131nav\u0131’ndaki sorulara g\u00f6re olu\u015fturuldu\u011fu Hazelhurst’a ba\u015flad\u0131. Tembel bir \u00f6\u011frenci oldu\u011fu s\u00f6ylenemezdi. Fakat, belirli bir amaca y\u00f6nelik haz\u0131rlanm\u0131\u015f m\u00fcfredat Turing’in ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ki\u015fili\u011fine uygun de\u011fildi. Buna ra\u011fmen, zorunlulu\u011fu fark ederek s\u0131navlar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla ge\u00e7ti ve Sherborne’da okumaya hak kazand\u0131. Sherborne, iyi bir okul olmas\u0131na ra\u011fmen burada verilen e\u011fitim de Turing’in e\u011filimlerine uymuyordu. Yunanca ve Latince a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 klasik bir e\u011fitim verilmekteydi. \u0130ngilizce’de s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en k\u00f6t\u00fcs\u00fcyd\u00fc, Latince’de sondan ikinciydi.<\/p>\n

Fakat Sheborne y\u00f6netiminin \u00f6\u011frencileri i\u00e7in gereksiz g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc konularda Turing’in dehas\u0131 kendini belli ediyordu. Matematikte \u00e7e\u015fitli form\u00fcller olu\u015fturuyor, kimyadaki ba\u015far\u0131s\u0131yla \u00f6\u011fretmenlerinin ilgisini \u00e7ekiyordu.<\/p>\n

Hakk\u0131ndaki raporlarda, asosyal bir \u00e7ocuk olarak nitelendiriliyor, el yaz\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zensizli\u011finden \u015fikayet ediliyor ve kimi zaman g\u00f6ze \u00e7arpan deha p\u0131r\u0131lt\u0131lar\u0131na ra\u011fmen y\u00f6ntemsiz olmakla ele\u015ftiriliyordu. \u00d6rne\u011fin \u00f6zellikle matematikte, Turing’den ispatlar\u0131 ad\u0131m ad\u0131m yapmas\u0131 beklenirken, Turing buna uymuyordu. Okul m\u00fcd\u00fcr\u00fcne g\u00f6re Turing’in yakla\u015f\u0131m\u0131 temelden \u00f6nce evin \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131 yapmaya benziyordu.<\/p>\n

Bu d\u00f6nemde, Turing’in Cristopher Morcom ile tan\u0131\u015fmas\u0131 hayat\u0131n\u0131n \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri oldu. Turing, kendisiyle ayn\u0131 konulara ilgi duyan bir arkada\u015f bulmu\u015ftu. Birlikte bilimsel deneyler yap\u0131yorlar ve bilim d\u00fcnyas\u0131ndaki problemleri tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Ancak Morcom’un 13 \u015eubat 1930’da t\u00fcberk\u00fclozdan \u00f6lmesi Turing’i derinden sarst\u0131. Bir daha hi\u00e7 kimseyle Morcom’la oldu\u011fu kadar yak\u0131n olamayacakt\u0131. Turing, Morcom’un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131da d\u00fc\u015f\u00fcncenin do\u011fas\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131yor, ruh ve onun donan\u0131m\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc beyin ile ili\u015fkisini sorguluyordu.<\/p>\n

Hayat devam ediyordu. Morcom’la ortak d\u00fc\u015flerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekiyordu. 1931 y\u0131l\u0131nda girdi\u011fi s\u0131navlar sonras\u0131nda, Cambridge \u00dcniversitesi’nde yer alan Kraliyet Koleji’ne girmeye hak kazand\u0131.<\/p>\n

Bu okul b\u00fcnyesinde \u00e7ok say\u0131da \u00fcnl\u00fc bilimciyi, \u00f6zellikle de matematik\u00e7iyi bar\u0131nd\u0131rmaktayd\u0131. Bertrand Russell, Max M. H. Newman, Maynard Keynes… Daha sonra bu \u00fcnl\u00fc bilimcilere, Almanya’dan ve \u0130talya’dan ka\u00e7an bilimciler de eklendi. Turing i\u00e7in e\u015fsiz bir ortamd\u0131. Fakat yine sessiz ve \u00e7ekingendi. Matematik veya fen bilimleri d\u0131\u015f\u0131ndaki konular Turing’in ilgisini \u00e7ekmiyordu. Buna kar\u015f\u0131n, Kraliyet Koleji’nin politik atmosferi Turing’i de etkilemi\u015fti. 1933 y\u0131l\u0131nda annesine yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta, Rusya’ya gitmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Sava\u015f Kar\u015f\u0131t\u0131 Konsey’e kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yordu. Sava\u015f Kar\u015f\u0131t\u0131 Konsey, h\u00fckumetin sava\u015fa girmeye niyetlenmesi durumunda sava\u015f gere\u00e7leri ve kimyasal maddeler \u00fcreten i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda grevler \u00f6rg\u00fctlemeyi planl\u0131yordu.<\/p>\n

Turing, Rusya’ya gitmedi. Fakat daha sonra g\u00f6rece\u011fimiz gibi, fa\u015fizme kar\u015f\u0131 sava\u015fta tarihi bir rol \u00fcstlendi.<\/p>\n

Turing’in Kraliyet Koleji’ndeki \u00f6\u011frenim hayat\u0131 pek iyi ba\u015flamad\u0131. Hazelhurst’ta ve Sherborne’da oldu\u011fu gibi sadece ilgisini \u00e7eken daha ileri d\u00fczey konularla ilgilendi\u011finden ilk s\u0131navlar\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Fakat bu sefer k\u0131sa s\u00fcrede kendini toparlad\u0131. Kolejdeki ikinci y\u0131l\u0131nda, teorem ispatlar\u0131ndaki ve problem \u00e7\u00f6z\u00fcmlerindeki orijinal yakla\u015f\u0131m\u0131yla John Maynard Keynes’in ve George Hardy’nin ilgisini \u00e7ekti. Keynes, Turing’in y\u00fcksek e\u011fitim bursunu almas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu. Hi\u00e7bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc olmayacakt\u0131, ne ders verecekti ne de laboratuvar asistanl\u0131\u011f\u0131 yapacakt\u0131. Kendisinden beklenen sadece istedi\u011fi bir konu \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak matematiksel mant\u0131\u011f\u0131 se\u00e7ti.<\/p>\n

Matematiksel mant\u0131k, o zamanlar matemati\u011fin yeni yeni olu\u015fan bir dal\u0131yd\u0131. 17. y\u00fczy\u0131lda, Isaac Newton ve Gottfried von Leibniz taraf\u0131ndan temelleri at\u0131lan calculus (analiz), cebirin ve geometrinin aksine sabit ili\u015fkilerle de\u011fil, de\u011fi\u015fimle ve sonsuz k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fcklerle ilgileniyordu. Calculus, fen bilimlerinde ve m\u00fchendislikte bir \u00e7ok yenili\u011fin de \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131; sanayi devrimi calculus \u00fczerinde y\u00fckseldi. Matematiksel mant\u0131\u011f\u0131n ilgi alan\u0131 ise matemati\u011fin kendisiydi. 1930larda fizik\u00e7ilerin kuantum teorisiyle fizi\u011fin kendisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 sorgulad\u0131klar\u0131 gibi matematik\u00e7iler ayn\u0131 sorgulamay\u0131 matematiksel mant\u0131k ile yap\u0131yorlard\u0131. Matematiksel mant\u0131k, k\u00fcmelerle, bi\u00e7imsel sistemlerin in\u015fas\u0131, de\u011ferlendirilmesi ve bu sistemlerle nelerin ispatlanabilece\u011fi ile ilgileniyordu. En ba\u015ftaki soru, hesaplaman\u0131n (\u0130ngilizce’deki calculate de\u011fil, computer kelimesinin k\u00f6keni olan compute) ne oldu\u011fu idi. Baz\u0131 problemler kolayca hesaplanabilmekteydi, \u00f6rne\u011fin milyonlarca say\u0131y\u0131 b\u00fcy\u00fckten k\u00fc\u00e7\u00fc\u011fe s\u0131ralamak kolay bir hesaplamayd\u0131. Fakat, bir okuldaki ders programlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, dersliklerin ve \u00f6\u011fretmenlerin programa g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131, bunu yaparken de baz\u0131 s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n g\u00f6zetilmesi (\u00f6rne\u011fin, A adl\u0131 matematik \u00f6\u011fretmeni, matematik derslerinin sabahlar\u0131 3. ve 4. saatte olmas\u0131n\u0131 tercih ediyor) zor bir hesaplamayd\u0131. Peki bir hesaplamay\u0131 kolay ya da zor yapan neydi? Her problem hesaplanabilir miydi? Bir problemin, hesaplanabilir oldu\u011funa nas\u0131l karar verilebilirdi? K\u0131sacas\u0131, modern anlamda bir computer (bilgisayar) yokken mant\u0131ksal matematik\u00e7iler compute kavram\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu ayn\u0131 zamanda, bilgisayar daha icat olmadan bilgisayar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n da ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

1910 y\u0131l\u0131nda, matematik\u00e7i olduklar\u0131 kadar filozof da olan Bertrand Russell ve Alfred North Whitehead, Principia Mathematica’n\u0131n birinci cildinde kapsaml\u0131 ve tutarl\u0131 bir matematiksel mant\u0131k yaratmaya giri\u015ftiler. Ancak matemati\u011fin tutarl\u0131 ve \u00e7eli\u015fki i\u00e7ermedi\u011fini g\u00f6sterme ama\u00e7l\u0131 bu u\u011fra\u015f G\u00f6del’in 1931 y\u0131l\u0131ndaki makalesiyle alt \u00fcst oldu. G\u00f6del makalesinde karars\u0131zl\u0131k (Undecidability) ilkesi ile bir belitsel sistemin kendi kendinin tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steremeyece\u011fini, eksiklik (Incompleteness) ilkesi ile de bir belitsel sistem i\u00e7erisinde ispatlanamayacak do\u011fru ifadeler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu.<\/p>\n

Turing, matemati\u011fin alt \u00fcst oldu\u011fu bir d\u00f6nemde ve \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7ilerin yo\u011fun oldu\u011fu bir yerde \u00f6\u011frenimine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 20. yy’\u0131n \u00f6nemli filozoflar\u0131ndan Ludwig Wittgenstein’in fikirleriyle tan\u0131\u015fmas\u0131 da bu d\u00f6neme rastlar. Wittgenstein, mant\u0131ksal matematik\u00e7ilerinkine benzer sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 dil alan\u0131nda ar\u0131yordu. Matematik\u00e7iler, hangi problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fclebilir oldu\u011funu ara\u015ft\u0131r\u0131rken Wittgenstein’\u0131n temsilcisi oldu\u011fu analitik filozoflar hangi t\u00fcr sorular\u0131n sorulmas\u0131n\u0131n faydal\u0131 olabilece\u011fini belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131lar. Turing, Wittgenstein’\u0131n dersine kat\u0131lan tek matematik\u00e7iydi. Derste kendi alan\u0131n\u0131n tek temsilcisi olmas\u0131 zaman zaman matemati\u011fi Wittgenstein’e kar\u015f\u0131 savunma sorumlulu\u011funu da getiriyordu. Bir derste Wittgenstein, insanlar\u0131n neden matematikteki \u00e7eli\u015fkilerden korktu\u011funu sorgulad\u0131\u011f\u0131nda Turing’in buna yan\u0131t\u0131 \u015f\u00f6yle olmu\u015ftu:<\/p>\n

\u0130\u00e7erisinde gizli bir \u00e7eli\u015fki olup olmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmad\u0131k\u00e7a calculus’u uygulama konusunda emin olamazs\u0131n\u0131z…<\/p><\/blockquote>\n

Herhangi bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7ermeyen k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn \u00e7\u00f6k\u00fcp \u00e7\u00f6kmeyece\u011fini bilmezsiniz, ancak \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7eriyorsa i\u015flerin bir noktada ters gidece\u011fi neredeyse kesindir.<\/p>\n

Turing’in 1935 y\u0131l\u0131nda Max Newman’dan ald\u0131\u011f\u0131 derste duydu\u011fu Hilbert’in Karar Verme Problemi (Entscheidungsproblem), yaln\u0131z kendisinin de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n kaderini de\u011fi\u015ftirecekti: \u0130yi tan\u0131mlanm\u0131\u015f matematiksel bir sav\u0131n ispatlanabilirli\u011fini belirleyebilecek mekaniksel (step-by-step) bir sistem var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Turing, bu problemi basitle\u015ftirip hesaplanabilirlik (computability) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda inceledi. Bir problemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in verilen bir algoritma ya da mekaniksel bir metotla prosed\u00fcr\u00fcn girilen t\u00fcm ge\u00e7erli say\u0131lar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilebilir mi? Veriler ne olursa olsun, makine bir sonuca varmal\u0131yd\u0131. Turing bu yakla\u015f\u0131m\u0131yla, Hilbert’in sorusuna sembolik bir d\u00fczeyde yakla\u015fan di\u011fer matematik\u00e7ilerden ayr\u0131l\u0131yordu. Problemi \u00f6nce hesaplanabilirlik bi\u00e7iminde ele ald\u0131. Sonra da bunu somutlayacak, basit i\u015flemlerden olu\u015fan, Turing Makinesi olarak bilinen mekanik bir y\u00f6ntem olu\u015fturdu.<\/p>\n

Turing Makinesi, ad\u0131n\u0131n ilk \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131n tersine, fiziksel de\u011fil kavramsal bir makineydi. Bir di\u011fer deyi\u015fle, bilgisayar\u0131n donan\u0131msal k\u0131sm\u0131na de\u011fil, yaz\u0131l\u0131msal k\u0131sm\u0131na i\u015faret ediyordu. Turing Makinesi, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi sonsuz uzunlukta bir ka\u011f\u0131t rulosu ve bu ka\u011f\u0131d\u0131n \u00fczerindeki kareleri okuyup de\u011ferlendiren bir taray\u0131c\u0131 i\u00e7eriyordu:<\/p>\n

\"Turing<\/a>
Turing Makinesi<\/figcaption><\/figure>\n

Taray\u0131c\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki i\u015flemleri yapabiliyordu:<\/p>\n