{"id":195,"date":"2012-12-27T23:59:07","date_gmt":"2012-12-27T21:59:07","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=195"},"modified":"2013-07-28T23:01:34","modified_gmt":"2013-07-28T20:01:34","slug":"phorma-neden-karsi-cikmaliyiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=195","title":{"rendered":"Phorm’a Neden Kar\u015f\u0131 \u00c7\u0131kmal\u0131y\u0131z?"},"content":{"rendered":"

Ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda \u00fclkemize Phorm adl\u0131 bir \u015firket geldi. TTNET ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde sessiz sedas\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131. Phorm’un ba\u015fka \u00fclkelerdeki faaliyetlerinden haberdar olan internet aktivistleri (en ba\u015fta da Alternatif Bili\u015fim Derne\u011fi \u00fcyeleri), kamuoyunu Phorm ve kulland\u0131\u011f\u0131 DPI (Deep Package Inspection \u2013 Derin Paket \u0130zleme) teknolojisi hakk\u0131nda bilgilendirmeye y\u00f6nelik belgeler ve videolar haz\u0131rlad\u0131lar, bas\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yapt\u0131lar ve \u201cTTNET taraf\u0131ndan internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131 ve bilgisi olmadan getirilen sistem ile ki\u015filerin internetteki verilerinin izinsiz olarak ele ge\u00e7irildi\u011fini ve ticari ama\u00e7la haks\u0131z kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na\u201d dikkat \u00e7ekerek su\u00e7 duyurusunda bulundular (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. http:\/\/www.enphormasyon.org\/<\/a>).<\/p>\n

Elbette Phorm’a ve dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6zetime kar\u015f\u0131 t\u00fcm internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ayn\u0131 duyarl\u0131l\u0131kta olmas\u0131 beklenemez. Ancak Radikal yazar\u0131 Serdar Kuzulo\u011flu’nun 16 Ekim 2012 tarihindeki Nedir Bu Phorm Meselesi? ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131 olduk\u00e7a kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131yd\u0131 ve okuyucular\u0131 yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirmekteydi (bkz. http:\/\/www.radikal.com.tr\/Radikal.aspx?aType=RadikalYazar&ArticleID=1104210&CategoryID=41<\/a>). Kuzulo\u011flu g\u00f6r\u00fc\u015flerini daha sonra kendi blogunda da ayr\u0131nt\u0131land\u0131rd\u0131 ve yazd\u0131klar\u0131na gelen tepkiler sonras\u0131nda \u015fu a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapt\u0131:<\/p>\n

TTNET’in Gezinti ad\u0131yla verdi\u011fi Phorm hizmeti bende aktif de\u011fil. Olmayacak da. Reklamlar\u0131 reklamc\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda kimsenin sevdi\u011fini, umursad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da sanm\u0131yorum. Blogum da Phorm ile \u00e7al\u0131\u015fmayacak zira g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi zaten reklam bile yay\u0131nlam\u0131yorum. B\u00fcy\u00fck ihtimalle hi\u00e7bir zaman yay\u0131nlamayaca\u011f\u0131m da.<\/p>\n

Ama Phorm’un hakk\u0131ndaki komplo teorilerinin de abart\u0131l\u0131 ve eksik bilgiye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeden edemeyece\u011fim. Di\u011fer yandan arkas\u0131nda bu kadar ismin yer ald\u0131\u011f\u0131, bu kadar b\u00fcy\u00fck bir \u015firketin kendini anlatmaktan bu kadar aciz kalmas\u0131n\u0131 da bir gazeteci olarak mazur g\u00f6rmem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n

Bir haberci i\u00e7in daha \u00e7ok tercih edilecek “her ad\u0131m\u0131m\u0131z\u0131 takip ediyorlar, fi\u015fliyorlar” gibi \u015feyler s\u00f6ylemek elbette isterdim. Ama bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla 3 saat boyu, y\u00fcze yak\u0131n soruyla bezeli sorgulamamda ve web \u00fcst\u00fcnde (abartm\u0131yorum) 8 saatlik kaynak taramama kar\u015f\u0131n bu y\u00f6nde dayanaks\u0131z varsay\u0131mlara dair iddialar d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey bulamad\u0131m.<\/p><\/blockquote>\n

Kuzulo\u011flu’nun yaz\u0131s\u0131na, Phorm’un sahibi Kent Thomas Ertu\u011frul’un Osmanl\u0131 Hanedan\u0131’ndan oldu\u011funu belirterek ve piyasadaki ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 anlatarak ba\u015flamas\u0131n\u0131 bir halkla ili\u015fkiler takti\u011fi olarak m\u0131 yoksa bilin\u00e7alt\u0131ndaki Osmanl\u0131 hayranl\u0131\u011f\u0131 ile mi a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131z bilemiyorum… Ancak bir habercinin, kendini iyi anlatamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir \u015firketin halkla ili\u015fkiler pozisyonunu \u00fcstlenmesi anla\u015f\u0131labilir bir durum de\u011fil. Ke\u015fke tarafs\u0131z(!) bir haberci olarak yaz\u0131s\u0131nda Phorm’un y\u00f6neticilerinin yan\u0131nda Phorm kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine de yer verseydi. DPI’s\u0131z bir Phorm yaz\u0131s\u0131 pek olmam\u0131\u015f…<\/p>\n

Bu yaz\u0131 da tarafs\u0131z bir yaz\u0131 de\u011fil; Phorm-TTNET i\u015fbirli\u011fini de\u011ferlendirirken toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetiyor. Phorm, yaln\u0131z daha \u00f6nce ba\u015fka \u00fclkelerde ve \u015fu an T\u00fcrkiye’de yapt\u0131klar\u0131 ile de\u011fil, i\u00e7erdi\u011fi potansiyel tehditler ba\u011flam\u0131nda da ele al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n

Phorm<\/h2>\n

Phorm kendi ifadesiyle, \u201ci\u00e7erik ve reklamlar\u0131 t\u00fcketicilere daha \u00e7ok hitap eder hale getiren k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte bir ki\u015fiselle\u015ftirme teknolojisi \u015firketi\u201d (http:\/\/www.phorm.com.tr\/hakkimizda<\/a>). \u015eirketin \u00f6nceki ad\u0131 121Media. 2002 y\u0131l\u0131nda kurulan 121Media, PeopleOnPage ad\u0131yla \u00fccretsiz bir yaz\u0131l\u0131m da\u011f\u0131t\u0131yor ve bu yaz\u0131l\u0131m \u015firkete ait ContextPlus reklam motoru ile ileti\u015fim halinde bulunuyordu. PeopleOnPage, kullan\u0131c\u0131n\u0131n web kullan\u0131m al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 ContextPlus’a iletiyor ve bu yaz\u0131l\u0131m\u0131n bilgisayardan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7e\u015fitli hilelerle engelleniyordu. 121Media’n\u0131n milyonlarca dolar gelir elde etti\u011fi ContextPlus, ABD’de ve Kanada’da artan tepkiler ve a\u00e7\u0131lan davalar nedeniyle 2006 May\u0131s’\u0131nda faaliyetlerine son verdi. \u015eirket bu kapan\u0131\u015f\u0131n nedenini, \u201cm\u00fc\u015fterilerine yeterince kaliteli hizmet verememek\u201d olarak a\u00e7\u0131klad\u0131. Fakat o d\u00f6nemde reklam yaz\u0131l\u0131mlar\u0131na (adware) a\u00e7\u0131lan davalar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse \u015firket i\u00e7in tam zaman\u0131nda al\u0131nm\u0131\u015f bir karard\u0131.<\/p>\n

Bu kapan\u0131\u015f ilan\u0131ndan sonra \u015firket Phorm ad\u0131n\u0131 ald\u0131 ve reklamc\u0131l\u0131k alan\u0131ndaki faaliyetlerini derinle\u015ftirdi. 2006-2007 y\u0131llar\u0131nda, Britanya’daki BT (British Telecom) adl\u0131 \u0130SS (Internet Service Provider \u2013 \u0130nternet Servis Sa\u011flay\u0131c\u0131) ile i\u015fbirli\u011fi yaparak, internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n bilgisi ve onay\u0131 olmadan ki\u015fiye \u00f6zel reklamlar konusunda testler yapt\u0131lar. Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131n BT d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer iki b\u00fcy\u00fck \u0130SS’si de (bu Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131n geni\u015f bant piyasas\u0131n\u0131n %70’i demekti) kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gezinti tarih\u00e7elerini Phorm’a satacaklar\u0131n\u0131 duyurdular. B\u00f6ylece abonelere, profil bilgilerine ve belirli bir s\u00fcre\u00e7te olu\u015fan davran\u0131\u015fsal \u00f6zelliklerine g\u00f6re reklam sunulabilecekti. Phorm’un \u0130SS’ler ile olan bu i\u015fbirli\u011fi, h\u00fckumet taraf\u0131ndan da desteklenmekteydi. Phorm, a\u015fa\u011f\u0131da ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m\u0131z DPI teknolojisini kullanarak kullan\u0131c\u0131 profilleri olu\u015fturuyordu. \u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131, kendilerinden habersiz yap\u0131lan testlerden ve reklam firmalar\u0131n\u0131n internet a\u011f ge\u00e7idindeki a\u015f\u0131r\u0131 kontrol\u00fcnden rahats\u0131z oldular. Phorm ve DPI kar\u015f\u0131t\u0131 kampanyalar d\u00fczenlendi. \u0130SS’ler geri ad\u0131m atmak zorunda kald\u0131 ve Phorm DPI teknolojisini al\u0131p Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131 terketti.<\/p>\n

Phorm \u2013 TTNET i\u015fbirli\u011fi<\/h2>\n

Phorm, 9 Temmuz 2012 tarihinde, TTNET ile i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kamuoyuna duyurdu. Duyuruda, internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n Phorm servislerine olan yo\u011fun ilgisinden bahsedilmekteydi. TTNET, Phorm’un ad\u0131n\u0131 anmaks\u0131z\u0131n, vatanda\u015fa hizmet ad\u0131 alt\u0131nda abonelerine \u00fccretsiz (!) gezinti.com sitesini sundu. Muhtemelen bir \u00e7ok TTNET kullan\u0131c\u0131s\u0131 da bu \u00fccretsiz hizmetin \u015fartlar\u0131n\u0131 okumadan kabul etti. TTNET bizden para talep etmeyecekse sorun olmaz diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler. Bu hizmetin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, Phorm’un insanlar\u0131 g\u00f6zetleyip fi\u015flemesi oldu\u011funu ak\u0131llar\u0131na getirmediler. TTNET abonelerini tam anlam\u0131yla satm\u0131\u015ft\u0131!<\/p>\n

Peki Phorm bilgisayar\u0131m\u0131za herhangi bir yaz\u0131l\u0131m kurmadan bizleri nas\u0131l g\u00f6zetliyor? Phorm \u0131srarla, ki\u015fisel bir takibin s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesine ra\u011fmen internet aktivistleri \u00f6nce Birle\u015fik Krall\u0131k’ta sonra T\u00fcrkiye’de neden ortal\u0131\u011f\u0131 aya\u011fa kald\u0131r\u0131yorlar?<\/p>\n

Bu sorular\u0131n yan\u0131t\u0131, Phorm’un kulland\u0131\u011f\u0131 DPI teknolojisinde sakl\u0131.<\/p>\n

DPI nedir?<\/h2>\n

DPI teknolojisinin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce k\u0131saca bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na bir bakal\u0131m. Farkl\u0131 firmalar\u0131n farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerinin birbirleriyle haberle\u015febilmesi ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in bu ileti\u015fimin belirli standartlara uymas\u0131 gerekir. Bu do\u011frultuda, 1984 y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Standartla\u015ft\u0131rma \u00d6rg\u00fct\u00fc (International Organization for Standardization \u2013 ISO), A\u00e7\u0131k Sistemlerin Birbiriyle Ba\u011flanmas\u0131 (Open Systems Interconnection -OSI) adl\u0131 standard\u0131 kabul etti. OSI, yedi katmandan olu\u015fan kavramsal bir modeldir. \u0130nternet i\u00e7in kullan\u0131lan TCP\/IP modeli ise be\u015f katmandan olu\u015fur.<\/p>\n