Richard Stallman, GNU Projesi’nin ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m hareketinin kurucusu. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetini savunan bili\u015fim teknolojisi \u015firketlerinin Stallman’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden ho\u015flanmamas\u0131 ola\u011fan bir durum. Fakat \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n kendi i\u00e7inden de Stallman’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden ho\u015flanmayan, en az\u0131ndan onu her \u015feye itiraz eden huysuz bir ihtiyar olarak g\u00f6ren bir kesim var: Stallman, s\u00fcrekli bir \u015feylere itiraz ediyor!<\/p>\n
Stallman’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemati\u011fine daha yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, itirazlar\u0131n\u0131n fevri de\u011fil, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n temel ilkelerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n d\u00f6rt ilkesini hat\u0131rlayal\u0131m:<\/p>\n
Kaynak kodu, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenler i\u00e7in ya\u015famsald\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc genelde bir yaz\u0131l\u0131m\u0131 s\u0131f\u0131rdan geli\u015ftirmeyiz. Ya ba\u015fka yaz\u0131l\u0131mlardan (k\u00fct\u00fcphaneler, bile\u015fenler, uygulama \u00e7er\u00e7eveleri) dolayl\u0131 olarak faydalan\u0131r\u0131z ya da kaynak koduna eri\u015fim hakk\u0131na sahip olmam\u0131z durumunda var olan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kendi ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131za g\u00f6re uyarlayabiliriz, geni\u015fletebiliriz. Her iki durumda da daha \u00f6nce geli\u015ftirilmi\u015f yaz\u0131l\u0131mlar, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenler i\u00e7in bir \u00fcretim arac\u0131d\u0131r. \u00d6zel m\u00fclk i\u015fletim sistemleri veya uygulamalar, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenlere bir ara\u00e7 sunsalar bile bu daha \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kapsamda, belirli ko\u015fullar\u0131 sa\u011flamak kayd\u0131yla olur ve di\u011fer yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n dolayl\u0131 kullan\u0131m\u0131 kapsam\u0131ndad\u0131r. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ise yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricilere, bir \u00fcretim arac\u0131 olarak yaz\u0131l\u0131m\u0131n kullan\u0131m\u0131 konusunda s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sunar. Daha do\u011frusu tek bir s\u0131n\u0131r vard\u0131r; \u00f6zg\u00fcr bir yaz\u0131l\u0131ma herhangi bir k\u0131s\u0131tlama getirilemez. Geli\u015ftirilen bir \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdan da para kazanmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ama e\u011fer \u00f6zg\u00fcr bir yaz\u0131l\u0131m kulland\u0131ysan\u0131z, geli\u015ftirdi\u011finiz yaz\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6zel m\u00fclkiyet haline getiremezsiniz. \u00d6zetle, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m \u00f6z\u00fcnde yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenler i\u00e7in \u00fcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; bir \u00fcretim arac\u0131 olarak yaz\u0131l\u0131m\u0131n toplumsal m\u00fclkiyetine dayan\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, \u00fcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7ermesinin yan\u0131nda yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftir(e)meyen bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n da geli\u015ftirilen yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 herhangi bir s\u0131n\u0131rlama olmaks\u0131z\u0131n kullanabilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Bir \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131, herhangi bir ihtiya\u00e7 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilirsiniz, ba\u015fkalar\u0131yla payla\u015fabilirsiniz.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, Stallman’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemati\u011finin iki temel bile\u015feni vard\u0131r: Yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenlerin \u00fcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve kullan\u0131c\u0131 haklar\u0131. \u00dcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve kullan\u0131c\u0131 haklar\u0131n\u0131 ihlal eden herhangi bir giri\u015fim, nereden gelirse gelsin, bu huysuz ihtiyar\u0131n gazab\u0131na u\u011frayacakt\u0131r.<\/p>\n
Fakat son y\u0131llarda Stallman’\u0131n kullan\u0131c\u0131 haklar\u0131na yaz\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6zg\u00fcrce kullanman\u0131n yan\u0131nda g\u00f6zetime kar\u015f\u0131 koymay\u0131 da ekledi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6rne\u011fin, New Internationalist dergisinin yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajda Stallman \u00f6zg\u00fcr olmayan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n kullan\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7 temel zararl\u0131 niteli\u011fine dikkat \u00e7ekiyor1. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n g\u00f6zetlenmesi, k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 ve yaz\u0131l\u0131m\u0131n arka kap\u0131lar\u0131ndan bilgi s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131. Microsoft Windows bu \u00fc\u00e7 k\u00f6t\u00fc \u00f6zelli\u011fi de ta\u015f\u0131yor. Stallman’a g\u00f6re Apple, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 daha ileri derecede k\u0131s\u0131tl\u0131yor. Apple kullan\u0131c\u0131lar\u0131, kendilerinin Microsoft kullan\u0131c\u0131lar\u0131ndan farkl\u0131 oldu\u011fu yan\u0131lsamas\u0131 i\u00e7indeler ve giderek k\u0131s\u0131tland\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda bile de\u011filler. Albenili \u00fcr\u00fcnler ve a\u011f d\u0131\u015fsall\u0131klar\u0131 ile beraber say\u0131sal kelep\u00e7eler \u00f6zellikle ak\u0131ll\u0131 telefonlar \u00fczerinden yay\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Hem s\u00f6z konusu r\u00f6portajda hem de son zamanlardaki yaz\u0131lar\u0131nda Stallman’\u0131n s\u0131k\u00e7a g\u00f6zetim konusuna de\u011finiyor olu\u015fu rastlant\u0131 de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yaz\u0131l\u0131mdaki kamusal m\u00fclkiyeti savunurken de g\u00f6zetime kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederken de ger\u00e7ekte metala\u015fma s\u00fcrecinin farkl\u0131 y\u00fczlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Mosco (2009), ileti\u015fimdeki metala\u015fma s\u00fcrecinin sadece i\u00e7eri\u011fin metala\u015fmas\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini, metala\u015fma s\u00fcrecinin izleyicilerin (internet ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar da diyebiliriz) ve eme\u011fin metala\u015fmas\u0131n\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. \u0130nternet ile beraber kullan\u0131c\u0131lar, televizyon izleyicilerinden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck boyutlarda medya ve reklam \u015firketlerinin etkisi alt\u0131na girmi\u015ftir. \u0130zleyicinin\/kullan\u0131c\u0131n\u0131n metala\u015fmas\u0131 s\u00fcrecinde, bili\u015fim teknolojisi \u015firketleri, \u00e7o\u011fu zaman bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131c\u0131 bilgilerini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere satmaktad\u0131r. Eme\u011fin metala\u015fmas\u0131 ise farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Web 2.0, Yeni Medya, Sosyal Medya vb adlarla kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan, i\u00e7eri\u011fin kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan \u00fcretildi\u011fi (kopyala yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse t\u00fcretildi\u011fi demek belki daha do\u011fru) web siteleri kimi zaman kullan\u0131c\u0131 eme\u011finin metala\u015fmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlam ta\u015f\u0131maz. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m ve A\u00e7\u0131k Kaynak Kod ayr\u0131\u015fmas\u0131nda da benzer bir durum s\u00f6z konusudur. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m lisanslar\u0131 her ne \u015fekilde olursa olsun \u00f6zg\u00fcr bir yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zel m\u00fclk haline getirilmesine izin vermez. A\u00e7\u0131k kaynak kod lisanslar\u0131 ise bu kadar tavizsiz de\u011fildir. Zaten 1998’deki \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m ve A\u00e7\u0131k Kaynak Kod ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n temelinde de eme\u011fin metala\u015fmas\u0131 s\u00fcrecine kar\u015f\u0131 al\u0131nan farkl\u0131 tav\u0131rlar vard\u0131r.<\/p>\n
Peki metala\u015fma s\u00fcrecine nas\u0131l kar\u015f\u0131 koyabiliriz? Microsoft Windows veya i-bir\u015feyler kullanmak yerine GNU\/Linux i\u015fletim sistemlerinden herhangi birini tercih etmek insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirir mi?<\/p>\n
Di\u011fer i\u015fletim sistemleri yerine GNU\/Linux’u, Internet Explorer yerine Firefox’u, Microsoft Office’i tercih etmek kendili\u011finden de\u011fil, bilin\u00e7li oldu\u011funda ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici olur. Stallman’\u0131 A\u00e7\u0131k Kaynak Kod taraftarlar\u0131n\u0131n pragmatizminden ay\u0131ran da budur. Stallman, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 tamamlanm\u0131\u015f bir olgu olarak de\u011fil, s\u00fcrekli geli\u015fen ve de\u011fi\u015fen bir m\u00fccadele alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr. Stallman’\u0131, bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde her \u015feye itiraz eden huysuz ihtiyar haline getiren \u00f6zellikle bu konuda ‘i\u00e7’e y\u00f6nelik ele\u015ftirileridir. \u00d6rne\u011fin, Linux \u00e7ekirde\u011finin geli\u015ftirilmesinde \u00f6zg\u00fcr olmayan bir konfig\u00fcrasyon y\u00f6netim yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 savunan geli\u015ftiricilere kar\u015f\u0131 (bu geli\u015ftiricilerin ba\u015f\u0131nda Linus Torvalds vard\u0131.) sert ele\u015ftiriler y\u00f6neltmi\u015f ve tarih birka\u00e7 y\u0131l sonra Stallman’\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u015eimdi ise Stallman’\u0131n hedefinde bir GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olan Ubuntu var. Stallman’\u0131n Ubuntu ele\u015ftirisine ge\u00e7meden \u00f6nce GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 nedir? Sorusuna yan\u0131t vermekte fayda var.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131, herkesin i\u00e7inden ihtiyac\u0131n\u0131 \u00e7ekip ald\u0131\u011f\u0131 ya da var olan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ihtiyaca g\u00f6re bir araya getirildi\u011fi geni\u015f bir yaz\u0131l\u0131m havuzu olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Baz\u0131lar\u0131, Linux’u i\u015fletim sisteminin kendisi olarak de\u011ferlendirir. \u201cWindows i\u015fletim sistemini kullan\u0131yorum\u201d diyebilirsiniz. Fakat \u201cLinux i\u015fletim sistemini kullan\u0131yorum\u201d do\u011fru bir ifade olmaz. Linux, GNU\/Linux i\u015fletim sisteminin \u00e7ekirdek k\u0131sm\u0131d\u0131r. \u00c7ekirdek, uygulamalar ile donan\u0131m aras\u0131ndaki bir k\u00f6pr\u00fcd\u00fcr. \u00c7ekirdek, di\u011fer yaz\u0131l\u0131mlarla (kelime i\u015flem, ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, internet uygulamalar\u0131 vb) beraber i\u015fletim sistemini olu\u015fturur. Dolay\u0131s\u0131yla, bu \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 da katarak \u201cGNU\/Linux i\u015fletim sistemini kullan\u0131yorum.\u201d demek daha do\u011frudur.<\/p>\n
GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 ise farkl\u0131 ihtiya\u00e7lara ve farkl\u0131 hedef kitleye g\u00f6re \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f GNU\/Linux i\u015fletim sistemleridir. Olu\u015fturulan da\u011f\u0131t\u0131m belirli bir GNU\/Linux i\u015fletim sistemi standard\u0131 \u00fczerine kurulmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, tek bir i\u015fletim sistemi ile kullan\u0131c\u0131lar tek tiple\u015ftirilmez. Okul \u00f6ncesi bir \u00e7ocu\u011fa, g\u00f6rme engelliye, elektronik devrelerle u\u011fra\u015fan ya da bilgisayar\u0131nda \u00e7oklu ortam uygulamalar\u0131na gereksinim duyan kullan\u0131c\u0131ya y\u00f6nelik farkl\u0131 da\u011f\u0131t\u0131mlar vard\u0131r. Herhangi bir da\u011f\u0131t\u0131ma yeni yaz\u0131l\u0131mlar ekleyerek, baz\u0131 ayarlar yaparak ba\u015fka bir da\u011f\u0131t\u0131m haline getirmek her zaman olanakl\u0131d\u0131r. Kullan\u0131ma y\u00f6nelik bu yap\u0131land\u0131rmalar\u0131n yan\u0131nda, da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 teknik yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re birbirinden ay\u0131ran \u00fc\u00e7 temel \u00f6zellik vard\u0131r: Da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n paket y\u00f6netim sistemi, masa\u00fcst\u00fc ortam\u0131 ve y\u00f6netimsel ara\u00e7lar\u0131. Da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n politikalar\u0131 da farkl\u0131 olabilir (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. http:\/\/cekirdek.uludag.org.tr\/~meren\/belgeler\/dagitim_belgesi\/dagitim_belgesi_single_html\/<\/a>). Yukar\u0131da belirtilen ayr\u0131mlar\u0131n yan\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n geli\u015ftirilmesinin kimler taraf\u0131ndan ve nas\u0131l y\u00f6netildi\u011fi ve i\u015f modeli de \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, Debian’\u0131 y\u00f6nlendiren herhangi bir \u015firket yoktur. Red Hat, Ubuntu ve SUSE ise \u015firketler taraf\u0131ndan desteklenen da\u011f\u0131t\u0131mlard\u0131r. K\u0131saca da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 birbirinden ay\u0131ran \u00f6zellikler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n Ubuntu’ya biraz daha yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/p>\n Ubuntu’nun G\u00fcney Afrika’n\u0131n Bantu Dilleri’nde bir kelimeden \u00f6te bir felsefeyi ya da d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc temsil etti\u011fi s\u00f6ylenir (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ubuntu_(philosophy<\/a>)). Ubuntu da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n kendi web sitesinde ise kelime anlam\u0131n\u0131n “Ben, sen, sen oldu\u011fun i\u00e7in, biziz” oldu\u011fu belirtilmi\u015f ve \u201cinsanl\u0131k i\u00e7in Linux\u201d slogan\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. G\u00fcney Afrikal\u0131 Mark Shuttleworth’in \u0130ngiltere’deki \u015firketi Canonical Ltd.’nin sponsorlu\u011funda geli\u015ftirilmektedir. \u0130lk s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc 2004 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131karan Ubuntu, Debian tabanl\u0131 bir sistemdir; Debian’\u0131n paket sistemini ve y\u00f6netim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullan\u0131r. Debian \u00e7ok farkl\u0131 donan\u0131msal platformlara destek sunmak ve kararl\u0131l\u0131k gibi hedeflere sahiptir ve bu nedenle uzun bir test s\u00fcreci vard\u0131r. Kimi zaman yeni bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 bir iki y\u0131l alabilmektedir. Bu da Debian kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n yeniliklerin bir ad\u0131m gerisinde olmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Ubuntu ise Debian’\u0131n hedeflerinden taviz vererek kullan\u0131c\u0131lar\u0131na alt\u0131 ayda bir yeni s\u00fcr\u00fcm sunma s\u00f6z\u00fc vermektedir. Ayr\u0131ca kullan\u0131m ve kurulum kolayl\u0131\u011f\u0131na daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zen g\u00f6sterir. Bilgisayar bilgisi zay\u0131f olan kullan\u0131c\u0131lar bile rahatl\u0131kla kurabilirler (kurulumu Windows’tan \u00e7ok daha kolay). T\u00fcm bunlar Ubuntu’yu hem d\u00fcnyada hem de \u00fclkemizde en pop\u00fcler da\u011f\u0131t\u0131mlardan biri yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ubuntu, \u00e7ok say\u0131da Windows kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131na kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi ne yapt\u0131 da Stallman’\u0131 bu kadar k\u0131zd\u0131rd\u0131?<\/p>\n \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 de\u011ferlendirirken, hala kapitalist bir d\u00fcnyada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 unutmamak gerekir. Red Hat, Canonical ya da bir ba\u015fkas\u0131 fark etmez. \u015eirketler de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n bir bile\u015fenidir. Ubuntu \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi metala\u015fma ak\u0131nt\u0131s\u0131yla \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n farkl\u0131 yerlere \u00e7ekilmesi her zaman olas\u0131l\u0131k dahilindedir.<\/p>\n Bunun son zamanlardaki en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fi, Ubuntu’nun yeni masa\u00fcst\u00fc ortam\u0131 Unity’nin Dash uygulamas\u0131d\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kendi bilgisayarlar\u0131ndaki dosyalar\u0131 ararken kulland\u0131\u011f\u0131 kelimeler ve IP adresleri Canonical \u015firketine ait productsearch.ubuntu.com sunucusuna g\u00f6nderilmektedir. Bu veri iletimi g\u00fcvenli bir ba\u011flant\u0131 \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fir. Bir di\u011fer deyi\u015fle, arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z kelimeler g\u00fcvenli bir \u015fekilde sunucuya iletilir. Bu bilgilerden yola \u00e7\u0131karak, Amazon \u00fcr\u00fcnlerinde de bir arama yap\u0131l\u0131r ve bu \u00fcr\u00fcnler hakk\u0131ndaki tan\u0131t\u0131m ve reklamlar bilgisayar\u0131n\u0131za g\u00f6nderilir. Ancak arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n iletimi g\u00fcvenli bir \u015fekilde olmaz. Ba\u011flant\u0131n\u0131n izlenmesi ile kullan\u0131c\u0131n\u0131n bilgisayar\u0131na gelen sonu\u00e7lardan ne arad\u0131\u011f\u0131 bilgisine de eri\u015filebilir. Bana ne arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yle sana kim oldu\u011funu s\u00f6yleyeyim!<\/p>\n Canonical arama bilgilerini sadece Amazon ile payla\u015fmamaktad\u0131r. Canonical, aramalar\u0131n\u0131z\u0131n Amazon yan\u0131nda BBC, Twitter, Facebook vb \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara da iletilebilece\u011fini, bu web sitelerinde de arama yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Hatta \u015funu da ekler: Canonical veriyi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara ilettikten sonra bu verinin nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131 ile ilgili sorumluluk tamamen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflardad\u0131r ve onlar\u0131n gizlilik politikalar\u0131na bakman\u0131z gerekir. Facebook’un gizlilik konusundaki zaaflar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bunun kullan\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir risk oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Ubuntu’nun bu casuslu\u011funu devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak i\u00e7in bkz. https:\/\/www.eff.org\/deeplinks\/2012\/10\/privacy-ubuntu-1210-amazon-ads-and-data-leaks<\/a><\/p>\n Ubuntu bu yeni uygulamas\u0131na kar\u015f\u0131 EFF (Electonic Frontier Foundation), Canonical’dan \u015funlar\u0131 istemektedir:<\/p>\n Stallman’\u0131n tepkisi ise daha serttir. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n y\u0131llarca \u00f6zg\u00fcr olmayan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131, casus yaz\u0131l\u0131mlarla kullan\u0131c\u0131 bilgilerini \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere s\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirdiklerini hat\u0131rlat\u0131r. K\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filerin, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlara da k\u00f6t\u00fc niyetli program kodlar\u0131 ekledi\u011fi olmu\u015ftur. Fakat yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131, hem bu tarz kodlar\u0131n tespitini kolayla\u015ft\u0131rmakta hem de yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n k\u00f6t\u00fc kodlardan kurtulmu\u015f olarak kullan\u0131c\u0131lara sunumuna olanak vermektedir. Kullan\u0131c\u0131lar, do\u011fal olarak, temiz bir yaz\u0131l\u0131m kullanmay\u0131 tercih edeceklerinden yaz\u0131l\u0131mlar\u0131na casus yaz\u0131l\u0131mlar katan ki\u015filer (ya da \u015firketler de) zorunlu olarak geri ad\u0131m atmaktad\u0131rlar.<\/p>\n Stallman, EFF gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmemektedir. Bilgi aktar\u0131m se\u00e7ene\u011fi ilk ba\u015fta pasif olarak kullan\u0131c\u0131ya sunulsa bile herhangi bir dikkatsizli\u011fe davetiye \u00e7\u0131karacakt\u0131r. Ufak bir dikkatsizlikle t\u00fcm aramalar d\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131labilir. Bu nedenle Stallman, kullan\u0131c\u0131 e\u011fer \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara veri g\u00f6nderilmesine izin veriyorsa bunu her aramas\u0131nda \u00f6zel olarak belirtmelidir. \u00d6rne\u011fin, bilgisayar\u0131mda java kelimesini arat\u0131yorsam, bunun hem bilgisayar\u0131mda hem de Amazon’da arat\u0131lmas\u0131n\u0131, ba\u015fka bir zaman \u201cGrup Yorum\u201d kelimelerini arat\u0131yorsam bunun sadece bilgisayar\u0131m\u0131n diskinden yap\u0131lmas\u0131n\u0131 belirtebilmem gerekir.<\/p>\n Stallman’a g\u00f6re, Canonical’\u0131n bu yeni uygulamas\u0131n\u0131n hi\u00e7bir hakl\u0131 gerek\u00e7esi olamaz. Amazon’dan ve di\u011ferlerinden ald\u0131\u011f\u0131 paralar\u0131n tamam\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in harcasa bile zarar\u0131 \u00e7ok daha fazla olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc albenili yaz\u0131l\u0131mlardan \u00f6te \u00f6nemli olan kullan\u0131c\u0131 haklar\u0131d\u0131r. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6zel hayat\u0131n\u0131 ihlal eden bu uygulama, \u201cneden \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m kullanmal\u0131y\u0131z?\u201d sorusuna verdi\u011fimiz yan\u0131t\u0131n inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sarsacakt\u0131r.<\/p>\n Canonical ise Stallman’\u0131n bu ele\u015ftirilerine kar\u015f\u0131 di\u015fe dokunur bir \u015feyler s\u00f6ylemedi\u011fi gibi, Stallman’\u0131n kayg\u0131lar\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karan ifadeler kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ubuntu topluluk y\u00f6neticisi olan Canonical \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 Bacon, Stallman’\u0131n yaz\u0131s\u0131na getirdi\u011fi ele\u015ftirilerde de Ubuntu’nun sadece kullan\u0131c\u0131lara daha iyi bir sistem sunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Bacon’a g\u00f6re \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131c\u0131lar\u0131 da Apple kullan\u0131c\u0131lar\u0131 gibi \u00e7ekici, kullan\u0131\u015fl\u0131 sistemlere lay\u0131kt\u0131r (bkz. http:\/\/www.jonobacon.org\/2012\/12\/07\/on-richard-stallman-and-ubuntu\/<\/a>).<\/p>\n Canonical, (\u015fimdilik) geri ad\u0131m atacak gibi g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Hatta tam tersine, bir sonraki s\u00fcr\u00fcm\u00fcnde ayn\u0131 g\u00f6zetim sistemini geli\u015ftirerek Ubuntu’yu bir al\u0131\u015fveri\u015f arabas\u0131 haline getirece\u011fini ilan etmi\u015ftir.<\/p>\n Windows ya da Mac kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n casus yaz\u0131l\u0131mlara kar\u015f\u0131 pek bir se\u00e7ene\u011fi yoktur. Fakat kaynak kodu \u00f6zg\u00fcr oldu\u011fu s\u00fcrece, Ubuntu’nun casuslardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131karmak her zaman olas\u0131d\u0131r. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar, b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla, benzer bir \u00e7ok olayda (GNOME’un ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, Java’n\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi, LibreOffice vb) sessiz kalmad\u0131klar\u0131 gibi Canonical’\u0131n bu giri\u015fimine kar\u015f\u0131 da sessiz kalmayacaklard\u0131r. Ubuntu’nun g\u00f6zetimden ar\u0131nm\u0131\u015f halini yeni bir adla \u00e7\u0131karman\u0131n \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel yoktur.<\/p>\n Canonical ise \u015fimdilik Ubuntu ad\u0131n\u0131n pop\u00fclerli\u011finin arkas\u0131na s\u0131\u011f\u0131nmay\u0131 tercih etmektedir.<\/p>\n Ubuntu kullan\u0131c\u0131y\u0131 metala\u015ft\u0131ran bu giri\u015fimcili\u011fiyle TTNET-Phorm i\u015fbirli\u011finin servis sa\u011flay\u0131c\u0131da yapmak istedi\u011fini, kullan\u0131c\u0131 bilgisayar\u0131nda uygulamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n Yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zg\u00fcr kalmas\u0131 i\u00e7in Canonical geri ad\u0131m atana kadar Ubuntu kurmayal\u0131m ve \u00f6nermeyelim.<\/p>\n\n
\n