Ge\u00e7en yaz\u0131da, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n belirlenmi\u015f, de\u011fi\u015fmez bir olgu olmay\u0131p, farkl\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerini bar\u0131nd\u0131ran dinamik bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bu say\u0131da ise \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdaki ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalardaki (Wikipedia gibi) cinsiyet\u00e7i e\u011filimleri tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
2004-2006 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, T\u00fcrkiye’de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n geli\u015fimini ara\u015ft\u0131r\u0131rken \u00e7ok say\u0131da GNU\/Linux kullan\u0131c\u0131s\u0131 ve geli\u015ftiricisi ile y\u00fcz y\u00fcze ya da e-posta arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. As\u0131l merak etti\u011fim konu, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetinin ve zorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlarda insanlar\u0131n i\u015fle ve birbirleriyle ili\u015fkisinin nas\u0131l olaca\u011f\u0131yd\u0131. Hem \u00f6zg\u00fcr hem de \u00f6zel m\u00fclk yaz\u0131l\u0131m\u0131n i\u00e7erdi\u011fi m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin, geli\u015ftiricilere ve geli\u015ftiricilerin birbirleriyle olan ili\u015fkilerine etkisini inceledim. \u0130nsanlar\u0131n sadece baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardan vebadan ka\u00e7ar gibi ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir ihtiya\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6zlemlemek heyecan vericiydi. Demek ki usta hakl\u0131ym\u0131\u015f!<\/p>\n
1990larda internetin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla beraber demokrasi, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ileti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vs \u00fczerine yaz\u0131lar yaz\u0131l\u0131yor, reel sosyalizmin \u00e7\u00f6kmesi sonras\u0131nda olu\u015fan umutsuzluk, internet ile ikame ediliyordu. \u0130nternet bize g\u00fczel g\u00fcnler getirecekti. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m felsefesi, ba\u015fka alanlara do\u011fru yay\u0131l\u0131yordu. Yaz\u0131l\u0131mdaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ifadeleri (bir di\u011fer deyi\u015fle say\u0131sal olarak ifade edilebilecek her \u015feyi) de kapsayacak \u015fekilde geni\u015fletiliyordu. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mda oldu\u011fu gibi, t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in ge\u00e7erli olmas\u0131 gereken \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler \u015funlard\u0131:<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar, internetin en hassas ve \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 b\u00f6lgesi olan telif haklar\u0131 alan\u0131na toplumdan yana bir m\u00fcdahale olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n
Ancak ara\u015ft\u0131rmamda \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n devrimci yan\u0131 beni o kadar heyecanland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ki baz\u0131 olgular\u0131 g\u00f6rmezden geldim, kim bilir belki de o zaman \u00f6nemsiz buldum. Joseph Reagle’\u0131n ba\u015fta \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m olmak \u00fczere \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalarda cinsiyet ayr\u0131m\u0131n\u0131 ele alan yaz\u0131s\u0131 [1] tekrar geriye d\u00f6nmeme neden oldu.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmamda g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm ki\u015filerin neredeyse tamam\u0131 erkekti. Bir gariplik oldu\u011fu kesindi. T\u00fcrkiye’de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, neredeyse tamamen erkeklerden olu\u015fuyordu. Bunu nas\u0131l a\u00e7\u0131klayabilirdik?Ayn\u0131 durum, d\u00fcnyadaki \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricileri ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erliydi. T\u00fcrk kad\u0131nlar\u0131 bu durumu \u00e7o\u011funlukla k\u00fclt\u00fcr ile a\u00e7\u0131kl\u0131yorlard\u0131. Daha do\u011far do\u011fmaz cinsiyete g\u00f6re farkl\u0131 yollar \u00e7iziliyordu: Maviye ya da pembeye b\u00fcr\u00fcnen k\u0131z \u00e7ocuklar, cinsiyete g\u00f6re se\u00e7ilen oyuncaklar… \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mda kad\u0131nlar\u0131n yerinin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6yle\u015fide, bir kad\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131, g\u00fcndelik hayatta uygulanan k\u00fc\u00e7\u00fck ve bilin\u00e7siz ayr\u0131mlar\u0131n kad\u0131nlar\u0131n toplumsalla\u015fmas\u0131nda belirleyici oldu\u011funu ifade etmekteydi. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, g\u00f6kten zembille inmedi\u011fine g\u00f6re toplumda var olan e\u015fitsizliklerin ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma yans\u0131mas\u0131 ola\u011fan bir durumdu. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, d\u00fcnyadaki toplumsal ili\u015fkilerden kopuk bir ada de\u011fil, onun bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Blum ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n, bilgisayar bilimi ve ilgili alanlardaki cinsiyet farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ele ald\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada cinsiyet farkl\u0131lar\u0131yla ili\u015fkilendirilen sorunlar\u0131n ger\u00e7ekte \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel ko\u015fullardan kaynakl\u0131 oldu\u011fu vurgulan\u0131yordu. Bu nedenle sorunlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, cinsiyetler aras\u0131ndaki farkl\u0131lara odaklanmak yerine \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel etkenleri dikkate almay\u0131 \u00f6neriyorlard\u0131. Makalelerinde, bu \u00e7er\u00e7evede yapt\u0131klar\u0131 \u00f6rnek olay incelemelerini (case study) sunuyorlard\u0131. Blum ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n makalesi, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ile ilgili olmay\u0131p kad\u0131nlar\u0131n bilgisayar bilimine olan ilgisini de\u011ferlendiriyor olsa da biyolojik cinsiyetle ili\u015fkilendirilen bir sorunun k\u00fclt\u00fcrel boyutunu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131yd\u0131 [2].<\/p>\n
Blum ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ilk \u00f6rnek olay incelemesi ABD’deki Carnegie Mellon \u00dcniversitesi’nin Bilgisayar B\u00f6l\u00fcm\u00fc’ndeki kad\u0131n \u00f6\u011frenciler ile ilgiliydi. 1990lar\u0131n ortalar\u0131na kadar kad\u0131n \u00f6\u011frencilerin sadece oran\u0131 %10 iken, bu oran 1990lar\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru daha dengeli bir hale gelmi\u015fti. \u00dcniversitenin ders program\u0131n\u0131n kad\u0131nlara daha cazip hale gelmesi i\u00e7in bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Ama \u00fcniversiteye giri\u015fte istenen programc\u0131l\u0131k tecr\u00fcbesine olan vurgu azalt\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu de\u011fi\u015fiklikle beraber, erkeklerle kad\u0131nlar\u0131n \u015fanslar\u0131 e\u015fitlenmi\u015fti. Tabi \u00fcniversiteye giri\u015fte yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fikli\u011fin \u00fcniversitedeki ba\u015far\u0131 oranlar\u0131na olumsuz bir yans\u0131mas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmek gerek. Ayr\u0131ca, 1999 y\u0131l\u0131nda kurulan Women@SCS (Women at School Of Computer Science – Bilgisayar Bilimi Okulu’nda Kad\u0131nlar) adl\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn lisans ve y\u00fcksek lisans \u00f6\u011frencilerine kamp\u00fcs i\u00e7inde ve kamp\u00fcs d\u0131\u015f\u0131nda sundu\u011fu dayan\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n da kad\u0131nlar\u0131n okuldaki konumunun g\u00fc\u00e7lendirilmesinde \u00f6nemli bir katk\u0131s\u0131 oldu. \u00d6rne\u011fin, erkeklerin ak\u015fam ge\u00e7 saatlere kadar \u00f6dev konular\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fabilecekleri ortamlar\u0131 vard\u0131. Ya da \u00fcst s\u0131n\u0131fta yer alan erkekler, alt s\u0131n\u0131ftakilere dersler ve i\u015f olanaklar\u0131 konusunda yard\u0131mc\u0131 olabiliyordu. Women@SCS \u00fcniversitede kad\u0131nlara bu y\u00f6nde sundu\u011fu olanaklarla kad\u0131nlar\u0131n \u00fcniversitedeki ba\u015far\u0131lar\u0131na ve \u00f6z g\u00fcvenlerinin y\u00fckselmesine \u00f6nemli katk\u0131larda bulundu.<\/p>\n
Blum ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ikinci \u00f6rnek olay incelemesi ise \u00e7evik yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme (agile software development) metodunun yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131yla kad\u0131nlar\u0131n bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fcndeki pozisyonlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi ile ilgili. \u00c7evik yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme metodu, yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirmenin di\u011fer \u00fcretim faaliyetlerinden farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan yola \u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin, bir bina in\u015fa ederken \u00f6nce tasar\u0131m yap\u0131l\u0131r, sonra tasar\u0131m uygulan\u0131r ve ufak tefek de\u011fi\u015fiklikler d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey yapmadan y\u0131llarca i\u00e7inde oturulur. Bir yaz\u0131l\u0131m ise in\u015fa edilmez, geli\u015ftirilir. Yaz\u0131l\u0131m, analiz, tasar\u0131m, test, ger\u00e7ekle\u015ftirim an\u0131nda her an de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi gibi kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131ktan sonra bile s\u00fcrekli de\u011fi\u015ftirilir; yeni s\u00fcr\u00fcmleri yay\u0131nlan\u0131r. \u00c7evik yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme metodu, hem bu de\u011fi\u015fimi y\u00f6netebilmek hem de proje ekibi (\u00e7evik s\u00fcre\u00e7te, yaz\u0131l\u0131m\u0131 geli\u015ftirenlerin yan\u0131nda kullan\u0131c\u0131 temsilcileri de ekipte yer al\u0131r) aras\u0131ndaki ileti\u015fimin daha ba\u015far\u0131l\u0131 ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in \u00f6nerilen bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Blum ve arkada\u015flar\u0131na g\u00f6re \u00e7evik metotlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 kad\u0131nlar\u0131n yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme projelerindeki \u00e7al\u0131\u015fma oran\u0131n\u0131 ve pozisyonunu g\u00fc\u00e7lendirdi. G\u00fc\u00e7l\u00fc ileti\u015fimi ve fikir al\u0131\u015fveri\u015fini zorunlu k\u0131lan \u00e7evik metotlar, kad\u0131nlar i\u00e7in geli\u015ftirilmedi. Fakat ileti\u015fime, etkile\u015fime daha a\u00e7\u0131k i\u015f ortamlar\u0131 kad\u0131nlara daha uygun geldi ve i\u015f yerindeki \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin de\u011fi\u015fimi kad\u0131nlar lehine bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n
Blum ve arkada\u015flar\u0131, \u0130srail okullar\u0131ndaki \u0130srailli ve Arap \u00f6\u011frencilerin bilgisayar bilimine olan ilgisini ara\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 \u00f6rnek olay incelemesinde ise Arap kad\u0131n \u00f6\u011frencilerin \u00f6zellikle ailelerinin te\u015fvikiyle bilgisayar bilimine daha \u00e7ok y\u00f6neldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Blum ve arkada\u015flar\u0131 bu durumdan, bilgisayar bilimine kar\u015f\u0131 olumlu yakla\u015fan bir k\u00fclt\u00fcrde bilgisayar bilimine kad\u0131nlar\u0131n daha \u00e7ok \u00e7ekilebilece\u011fi sonucunu \u00e7\u0131kar\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Acaba Blum ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalara uyarlayabilir miyiz? Bir di\u011fer deyi\u015fle, kad\u0131nlar\u0131n bu \u00f6zg\u00fcr a\u011flardaki yoklu\u011funu, sadece \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel etkenlere ba\u011flayabilir miyiz? \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bilgiye e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 ba\u015f ilkeleri olarak g\u00f6ren bu \u00f6zg\u00fcr a\u011flar\u0131n kendi i\u00e7 dinamikleri cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor olabilir mi?<\/p>\n
Aurora’n\u0131n, kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m konusunda nas\u0131l cesaretlendirilebilece\u011fi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131n\u0131n \u201cLinux’ta neden \u00e7ok az kad\u0131n var?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, kad\u0131nlar\u0131n Linux ortamlar\u0131ndan uzak durma nedenleri tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Fakat bu dokuz nedenden sadece biri do\u011frudan \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ile ilgili[3]. Aurora’n\u0131n listeledi\u011fi nedenlere bakal\u0131m.<\/p>\n
Kad\u0131nlar\u0131n bir \u00e7ok alanda, \u00f6zellikle de bilgisayar alan\u0131nda, \u00f6zg\u00fcvenleri erkeklere g\u00f6re daha azd\u0131r. \u00d6rne\u011fin bilgisayar bilimi birinci s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada erkeklerin %53’\u00fc kendilerinin bilgisayar bilimi derslerine olduk\u00e7a haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken kad\u0131nlarda ise bu oran %0 olmu\u015ftur. Y\u0131l sonunda ise ara\u015ft\u0131rmaya kat\u0131lan yedi kad\u0131ndan alt\u0131s\u0131 A veya B notunu alm\u0131\u015ft\u0131r. Nesnel kriterler (notlar ve programlama becerileri), kad\u0131nlar\u0131n hi\u00e7 de erkeklerden geri kal\u0131r yan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Bilgisayar biliminde bir\u00e7ok disiplinden \u00e7ok daha fazla arkada\u015fl\u0131\u011fa ve dan\u0131\u015fmaya gereksinim vard\u0131r. Bilginin tek ba\u015f\u0131na elde edilmesi zor ve zahmetlidir. Bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n rehberli\u011finde h\u0131zla yol al\u0131nabilir. \u00c7e\u015fitli nedenlerden dolay\u0131 erkekler bilgi payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 daha \u00e7ok erkeklerle, kad\u0131nlarsa kad\u0131nlarla yapmay\u0131 tercih etmektedir. Kad\u0131n say\u0131s\u0131 az oldu\u011fu i\u00e7in kad\u0131nlar\u0131n bilgi payla\u015f\u0131m\u0131ndan daha az faydalanabilmesini do\u011furmakta, bu da bilgisayar bilimini kad\u0131nlar i\u00e7in daha az cazip hale getirmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc olu\u015fmaktad\u0131r. Tabi ki kad\u0131nlar, erkeklerle de dost olabilmektedir. Ancak erkeklerin yo\u011fun olduklar\u0131 topluluklarda tutunabilmeleri olduk\u00e7a zor olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu sorunun giderilmesi amac\u0131yla, Blum ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yaz\u0131s\u0131nda yer alan Women@SCS ile benzer (kad\u0131n dayan\u0131\u015fmas\u0131) ama\u00e7larla kurulmu\u015f \u00e7ok say\u0131da \u00f6rg\u00fctlenme var. Bunlardan baz\u0131lar\u0131, The Ada Initiative (http:\/\/adainitiative.org\/<\/a>), LinuxChix (http:\/\/www.linuxchix.org<\/a>), Debian Women (http:\/\/www.debian.org\/women\/<\/a>), Fedora Women (http:\/\/fedoraproject.org\/wiki\/Women<\/a>), PHP Women (http:\/\/phpwomen.org\/<\/a>).<\/p>\n \u00c7ocukluktan itibaren kad\u0131nlar ve erkekler hangi meslekleri se\u00e7meleri gerekti\u011fi konusunda ko\u015fulland\u0131r\u0131l\u0131yor: Bilgisayarlar hep evdeki erkek \u00e7ocu\u011fun odas\u0131na yerle\u015ftiriliyor.<\/p>\n T\u00fcrkiye’deki internet kafelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da m\u00fcdavimlerinin erkek \u00e7ocuklar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Sabahtan ak\u015fama kadar bilgisayar ba\u015f\u0131nda olmak, hatta bilgisayar ba\u015f\u0131nda sabahlamak, daha sosyal ve insanlar aras\u0131 etkile\u015fime daha a\u00e7\u0131k olarak de\u011ferlendirilen kad\u0131nlar i\u00e7in pek cazip gelmiyor. Hatta s\u00fcrekli bilgisayar ba\u015f\u0131nda oturmaktan kilo alm\u0131\u015f, sa\u00e7\u0131 ba\u015f\u0131 darmada\u011f\u0131n programc\u0131 fig\u00fcr\u00fc itici gelebiliyor.<\/p>\n Ayr\u0131ca \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mla u\u011fra\u015fan bir\u00e7ok yaz\u0131l\u0131mc\u0131, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bo\u015f zamanlar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamak gerekiyor. Erkeklerle kad\u0131nlar\u0131n bo\u015f zaman tercihleri farkl\u0131 olabilir.<\/p>\n Bilgisayar bilimi alan\u0131nda ya da bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fcnde g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunan \u00e7ok az say\u0131da kad\u0131n var. Yaln\u0131z bilgisayar biliminde de\u011fil, g\u00fcnl\u00fck hayatta da b\u00f6yle. Bilgisayardan anlayan hep erkekler oluyor. Kad\u0131nlar ise bilgisayara daha temkinli yakla\u015f\u0131yor. Bunda kad\u0131nlar\u0131n daha al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fc veya \u0131l\u0131ml\u0131 olmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde toplumsal olarak ko\u015fulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n pay\u0131 da var.<\/p>\n Oyunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n hedef kitlesi erkekler. Yaln\u0131z normal kullan\u0131c\u0131lar\u0131n de\u011fil, programc\u0131lar\u0131n da bilgisayarla ili\u015fkisi oyunlarla ba\u015fl\u0131yor. Oyunlar, ho\u015f\u00e7a vakit ge\u00e7irmenin yan\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n bilgisayar\u0131 daha yak\u0131ndan tan\u0131malar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Fakat \u015fiddet\/d\u00f6v\u00fc\u015f i\u00e7eren oyunlar\u0131n, araba yar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, futbolun yo\u011fun oldu\u011fu oyun piyasas\u0131 daha \u00e7ok erkek \u00e7ocuklar\u0131na y\u00f6nelik haz\u0131rlan\u0131yor.<\/p>\n G\u00fcndelik hayatta, medyada veya reklamlarda, \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak bilgisayarlar\u0131n erkekler i\u00e7in oldu\u011fu mesaj\u0131 veriliyor. S\u0131radan erkekler bilgisayar kullanabiliyor, ama Hackers (1995) filminde oldu\u011fu gibi bilgisayar konusunda uzman bir kad\u0131n varsa onun uzmanl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok fiziksel y\u00f6n\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n G\u00fcncel bir \u00f6rnek de Toplusam A\u011f (2010) adl\u0131 film. \u201cFilmdeki tek boyutlu kad\u0131n karakterler sadece zengin koca avc\u0131lar\u0131, sarho\u015f hafif me\u015frep kad\u0131nlar ve \u00e7ekip giden fahi\u015feler\u201d (bkz. http:\/\/www.salon.com\/life\/broadsheet\/2010\/10\/04\/social_network_women\/index.html<\/a>).<\/p>\n Bilgisayar alan\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman mesai saatleri yetmez. Yenilikleri takip etmek zaman ister. \u0130\u015f hayattan \u00e7alar. Bir\u00e7ok kad\u0131n bilgisayarlardan i\u015f hayat dengesinin bozulmas\u0131ndan korktuklar\u0131ndan dolay\u0131 bu alandan geri durur.<\/p>\n Linux programc\u0131s\u0131 olmak bir\u00e7ok programlama alan\u0131ndan daha rekabet\u00e7i ve ate\u015fli bir ortamd\u0131r. Alabilece\u011finiz tek \u00f6d\u00fcl ise genellikle ba\u015fkalar\u0131nca takdir edilmektir. \u0130\u011fneleyici s\u00f6zlerle ya da umursamazl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015fmak ise daha olas\u0131d\u0131r. Rekabet\u00e7i olmama ve \u00e7at\u0131\u015fmalardan ka\u00e7\u0131nma bi\u00e7iminde toplumsalla\u015fm\u0131\u015f olan kad\u0131nlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6zg\u00fcvenleri de dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ortamlar\u0131n\u0131n pek cazip olmad\u0131\u011f\u0131 fark edilir.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131, Aurora kad\u0131nlar\u0131n Linux’a ilgisizli\u011fini, bilgisayar bilimine ve programc\u0131l\u0131\u011fa ilgisizli\u011fiyle ili\u015fkilendiriyor ve dokuzuncu madde d\u0131\u015f\u0131nda bu durumun \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel fakt\u00f6rlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Dokuzuncu madde, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n i\u00e7 dinamikleri, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha belirleyici olabilir mi?<\/p>\n Wall Street Journal’da 31 A\u011fustos 2009’da yay\u0131nlanan bir makalede (http:\/\/blogs.wsj.com\/digits\/2009\/08\/31\/only-13-of-wikipedia-contributors-are-women-study-says\/<\/a>) Wikipedia’ya katk\u0131da bulundu\u011funu s\u00f6yleyen 53888 ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re katk\u0131da bulunanlardan sadece %13’\u00fcn\u00fcn kad\u0131n oldu\u011fu duyuruluyordu.<\/p>\n S\u0131rad\u0131\u015f\u0131 bir durumdu. Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda belirtildi\u011fi gibi, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ilkeleri bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmaya da uygulanm\u0131\u015ft\u0131 ve Wikipedia da bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan biriydi. Y\u0131llarca, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mda kad\u0131nlar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle bilgisayar alan\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 ile ili\u015fkilendirilmi\u015fken ara\u015ft\u0131rma bamba\u015fka bir sorun alan\u0131na i\u015faret ediyordu.<\/p>\n Antin ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda Wikipedia’daki cinsiyet ayr\u0131m\u0131 ayr\u0131nt\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yordu. Edit\u00f6r say\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda Wikipedia’ya olan katk\u0131lar\u0131 da de\u011ferlendirildi\u011finde erkeklerin oran\u0131 yine \u00e7ok daha fazlayd\u0131 [4]. Daha ilginci, cinsiyet oran\u0131 bir\u00e7ok sosyal a\u011fda dengelenme e\u011filimi i\u00e7indeyken Wikipedia i\u00e7in ayn\u0131 durum ge\u00e7erli de\u011fildi [5].<\/p>\n Wikipedia Vakf\u0131’n\u0131n Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Sue Gardner kendi blogunda, kad\u0131nlar\u0131n Wikipedia’ya katk\u0131da bulunmama gerek\u00e7elerini yay\u0131mlad\u0131 (bkz. http:\/\/suegardner.org\/2011\/02\/19\/nine-reasons-why-women-dont-edit-wikipedia-in-their-own-words\/<\/a>). Bu gerek\u00e7elerin, Aurora’n\u0131n Linux i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7elerle benzerlikleri olmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7 dinamiklere daha \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor:<\/p>\n Reagle ise \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bir arada de\u011ferlendirdi\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n k\u0131smen bu topluluklar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn, dinamiklerinin ve de\u011ferlerinin bir sonucu oldu\u011funu iddia ediyor [1]. Birincisi, bilgisayar kurtlar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck k\u00fclt\u00fcr\u00fc rahats\u0131z edici veya anla\u015f\u0131lmaz gelebiliyor. \u0130kincisi, bu topluluklar\u0131n herkese a\u00e7\u0131k olmas\u0131 problemli (\u00f6rne\u011fin bir kad\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 ya da amac\u0131 sadece ortam\u0131 k\u0131z\u0131\u015ft\u0131rmak olan biri provokat\u00f6r) birka\u00e7 ki\u015finin nicelikleriyle orant\u0131s\u0131z olarak toplulu\u011fun ve topluluk i\u00e7i ileti\u015fimin niteli\u011fini olumsuz etkileyebiliyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise bu topluluklar\u0131n liberal anar\u015fist ideolojisi ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve a\u00e7\u0131kl\u0131k \u00fczerine kurulu retori\u011fi ayr\u0131mc\u0131l\u0131k konusundaki duyarl\u0131l\u0131klar\u0131 sans\u00fcr olarak nitelendirip etkisizle\u015ftirebiliyor veya kad\u0131nlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, kad\u0131nlar\u0131n kendi tercihi olarak rasyonelle\u015ftirebiliyor. Reagle’\u0131n bu konudaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerine tamamen kat\u0131lmamakla beraber \u00f6nemli konulara dikkat \u00e7ekti\u011fini ve daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Bilgisayarla fazlaca ha\u015f\u0131r ne\u015fir olmak bireyin di\u011fer insanlarla ili\u015fkisini olumsuz etkiliyor mu? Her mesle\u011fin insan \u00fczerinde farkl\u0131, olumlu ya da olumsuz, etkileri vard\u0131r. \u0130nsan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin onun alg\u0131s\u0131n\u0131, hayata ve di\u011fer insanlara bak\u0131\u015f\u0131n\u0131, kendini ifade edi\u015fi \u015feklini etkilemesi ola\u011fan bir durumdur. Belki de bunun en \u00e7ap\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fi Hobsbawm’\u0131n ayakkab\u0131c\u0131lar\u0131. Bir doktorun \u00f6l\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131ndaki g\u00f6rece duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 veya bir \u00f6\u011fretmenin di\u011fer ili\u015fkilerinde de \u201c\u00f6\u011freten adam\u201d kimli\u011fine b\u00fcr\u00fcnmesi gibi programc\u0131larda, genel olarak bilgisayar kurtlar\u0131nda, farkl\u0131, toplumsal kabul\u00fc zor \u00f6zellikleri olabilir. \u00d6rne\u011fin, herhangi bir GNU\/Linux kullan\u0131c\u0131 listesinde, arama motorlar\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapma zahmetine girmeden bir soru sorarsan\u0131z en iyimser ihtimalle kibarca uyar\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z: \u201cGoogle’da bunun yan\u0131t\u0131 var. Neden ara\u015ft\u0131rma yapmadan do\u011frudan listeye soruyorsunuz?.\u201d Zaten kullan\u0131m k\u0131lavuzlar\u0131nda yer alan bir bilgiyi e-posta listelerinden ya da haber gruplar\u0131ndan \u00f6\u011frenmeye kalkarsan\u0131z kibarca RTFM k\u0131saltmas\u0131 ile yan\u0131tlanabilirsiniz. E-posta listelerinin veya tart\u0131\u015fma gruplar\u0131n\u0131n atmosferinin neden b\u00f6yle oldu\u011fu ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu. Fakat anonimli\u011fin de verdi\u011fi \u00f6zg\u00fcvenle erkekler tart\u0131\u015fmalarda daha da agresifle\u015febiliyorlar. Aurora’n\u0131n vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201c Rekabet\u00e7i olmama ve \u00e7at\u0131\u015fmalardan ka\u00e7\u0131nma bi\u00e7iminde toplumsalla\u015fm\u0131\u015f olan kad\u0131nlar\u201d, \u00e7o\u011fu zaman m\u00fccadele etmektense ortam\u0131 terk etmeyi tercih ediyorlar.<\/p>\n Reagle, Richard Stallman’\u0131n Steve Jobs’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc sonras\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirel yaz\u0131y\u0131 da bu kapsamda de\u011ferlendiriyor. Egemen k\u00fclt\u00fcr, \u00f6l\u00fcn\u00fcn, hele \u201cba\u015far\u0131l\u0131\u201d bir kapitalistin ard\u0131ndan konu\u015fmamay\u0131 uygun bulurken Stallman’\u0131n bunu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ad\u0131na \u00e7i\u011fnemi\u015f olmas\u0131 rahats\u0131zl\u0131k verebiliyor.<\/p>\n \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ve \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar, katk\u0131da bulunmak isteyen herkese a\u00e7\u0131k ortamlar. Fakat baz\u0131 listelerdeki kurals\u0131zl\u0131k, bir ya da birka\u00e7 ki\u015finin t\u00fcm ileti\u015fimi sabote etmesiyle sonu\u00e7lanabiliyor. \u00c7o\u011funluk arkada\u015f canl\u0131s\u0131 ve \u0131l\u0131ml\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen sadece bir ki\u015fi bile kaba ve sald\u0131rgan bir \u00fcslupla ortam\u0131 gerebiliyorlar. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ad\u0131na bu ki\u015filere m\u00fcdahale edilmemesi ya da kad\u0131nlar\u0131n tart\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131narak ortam\u0131 terk etmesi kavgac\u0131 az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n grupta belirleyici olmas\u0131na neden olabiliyor.<\/p>\n Ayr\u0131ca anonimlik, korkaklar\u0131 cesaretlendirip, daha sald\u0131rgan hale getirebiliyor. Anonimlik maskesi alt\u0131nda, cinsiyet\u00e7i bir \u00fcslubun kullan\u0131m\u0131 da kolayla\u015f\u0131yor.<\/p>\n \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalardaki belli ba\u015fl\u0131 isimlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda genel s\u00f6ylemlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine kurulu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Stallman, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yard\u0131m\u0131yla tan\u0131mlama gayreti i\u00e7indedir. A\u00e7\u0131k Kaynak Kod’un kurucular\u0131ndan Eric Raymond kendini liberal ve anar\u015fist olarak tan\u0131mlar. Wikipedia’n\u0131n kurucular\u0131 Jimmy Wales ve Larry Sanger Ayn Rand hayran\u0131d\u0131rlar. Ubuntu’nun kurucusu Mark Shuttleworth ise Ayn Rand’\u0131n yan\u0131nda Adam Smith’e olan hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. T\u00fcm bu isimler aras\u0131nda \u00f6nemli ideolojik farkl\u0131l\u0131klar olmas\u0131na ra\u011fmen her biri \u00f6zg\u00fcr internet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn mimar\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u0130lk ba\u015fta olumlu gibi g\u00f6r\u00fcnen, her g\u00f6r\u00fc\u015fe ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc olmak, yukar\u0131da \u201ca\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n olumsuz etkileri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda belirtildi\u011fi gibi olumsuz sonu\u00e7lar da do\u011furabilmektedir. Bu nedenle, daha yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir topluluk y\u00f6netimi ve davran\u0131\u015f esaslar\u0131 rehberi gibi \u00f6neriler \u00f6zg\u00fcr internet k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile \u00e7at\u0131\u015fabilmekte ve sans\u00fcr olarak alg\u0131lanabilmektedir. Schroder, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn tan\u0131m\u0131n\u0131n daha yard\u0131msever davran\u0131\u015flar\u0131 te\u015fvik edecek \u015fekilde geni\u015fletilmesini ve yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 talep etmektedir (bkz. http:\/\/www.linuxtoday.com\/news_story.php3?ltsn=2009-09-26-001-35-OP-CY).<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131n, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m i\u00e7inde bir cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6renler de vard\u0131r. Cinsiyet ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ne zaman g\u00fcndeme gelse cinsiyet\u00e7i tepkilerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131r. Reagle’a g\u00f6re a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131na dair olan inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcr hareketinin erkek merkezcil bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir. Erkeklere g\u00f6re bir ayr\u0131mc\u0131l\u0131ktan \u00e7ok kad\u0131nlar\u0131n tercih etmemesi s\u00f6z konusudur. Buna paralel olarak 2006 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada erkeklerin %20’si ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederken bu oran kad\u0131nlarda %75 olmu\u015ftur. Reagle burada Aurora’n\u0131n bir an\u0131s\u0131n\u0131 aktarmaktad\u0131r. Bir erkek kullan\u0131c\u0131, kendi grubunun bu ayr\u0131mc\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 kesinlikle sergilemedi\u011fini belirtir. Ayn\u0131 ortamda bulunan bir kad\u0131n ise erke\u011fin bu s\u00f6zlerinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder. Erkek \u0131srarla herhangi bir ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Aurora, bu durumla s\u0131k s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir: Erkekler yalan s\u00f6ylememektedir, sadece yapt\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda de\u011filler. Buna g\u00fczel bir \u00f6rnek ise Shuttleworth’un topluluk \u00fcyelerinden adamlar (guys) diye bahsedip onlardan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 k\u0131zlar i\u00e7in daha anla\u015f\u0131labilir hale getirmesini istemesi. (bkz. http:\/\/www.uic.edu\/htbin\/cgiwrap\/bin\/ojs\/index.php\/fm\/article\/view\/4291\/3381<\/a>)<\/p>\n Bu ba\u011flamda, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir \u015fey yap\u0131lacaksa \u00f6nce sorunun kabul\u00fc gerekiyor. Fakat \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdan ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalardan toplumda var olan ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fcstesinden gelmesini beklemek de bana biraz haks\u0131zl\u0131k gibi geliyor. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, \u00fcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve bilginin e\u015fit payla\u015f\u0131m\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bunu bilin\u00e7li olarak etik kayg\u0131larla savunan ufak bir kesim var. \u00c7o\u011funluk ise \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma sadece pragmatik nedenlerle katk\u0131da bulunuyor. Ama her iki kesim i\u00e7in de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, d\u00fcnya sorunlar\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131 ve ilkeleri olan bir siyasi \u00f6rg\u00fct de\u011fil. Belki de \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnenler var: \u201cBu iyi insanlar, do\u011frudan bir maddi \u00e7\u0131kar beklentisi olmadan \u00fcretiyorlar ve yard\u0131mla\u015f\u0131yorlar. Kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131nda neden bu kadar umursamaz ve k\u0131r\u0131c\u0131lar? Bu iyi insanlardan, b\u00f6ylesine k\u00f6t\u00fc bir davran\u0131\u015f\u0131n gelmesi beklenmedik ve \u00fcz\u00fcc\u00fc bir durum…\u201d<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunda, s\u0131n\u0131f sorununun a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 da otomatik olarak \u00e7\u00f6zece\u011fini s\u00f6yleyebiliyor muyuz? Bunu s\u00f6yleyemedi\u011fimiz i\u00e7in kad\u0131n sorununu, s\u0131n\u0131f sorunu ile ili\u015fkili ama ayr\u0131 olarak ele alm\u0131yor muyuz?<\/p>\n <\/p>\n Yararlan\u0131lan Kaynaklar<\/b><\/p>\n [1] <\/b>Reagle, J. (2013), “Free as in sexist?” Free culture and the gender gap<\/i>, First Monday, Volume 18, Number 1, http:\/\/www.uic.edu\/htbin\/cgiwrap\/bin\/ojs\/index.php\/fm\/article\/view\/4291\/3381, son eri\u015fim 18\/01\/2013<\/p>\n [2] <\/b>Blum, L., Frieze C., Hazzan O. ve Dias M.B. (2008) , A Cultural Perspective on Gender Diversity in Computing, <\/i>Current Issues in Computing and Philosophy, http:\/\/www.cs.cmu.edu\/~cfrieze\/CrossingCultures.pdf, son eri\u015fim 19 Ocak 2013<\/p>\n [3]<\/b> Aurora V. (2002). HOWTO encourage women in Linux<\/i>, http:\/\/tldp.org\/HOWTO\/Encourage-Women-Linux-HOWTO\/, son eri\u015fim 19 Ocak 2013<\/p>\n [4]<\/b> Antin, J., Yee, R. ve Cheshire, C. (2011). Gender Differences in Wikipedia Editing<\/i>, The ACM Symposium on Wikis and Open Collaboration<\/p>\n [5]<\/b> Lam, S. K., Uduwage, A., Dong, Z., Sen, S., Musicant, D. R., Terveen, L., Riedl, J. (2011), WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia’s Gender Inbalance<\/i>, http:\/\/grouplens.org\/system\/files\/wp-gender-wikisym2011.pdf son eri\u015fim 19 Ocak 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ge\u00e7en yaz\u0131da, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n belirlenmi\u015f, de\u011fi\u015fmez bir olgu olmay\u0131p, farkl\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerini bar\u0131nd\u0131ran dinamik bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bu say\u0131da ise \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdaki ve<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,3],"tags":[45,46,44,47],"class_list":["post-204","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-erisim-hakki","category-ozgur_yazilim","tag-ayrimcilik","tag-feminizm","tag-ozgur-yazilim","tag-vikipedi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=204"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":247,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/204\/revisions\/247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=204"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=204"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}3. Kad\u0131nlar\u0131n daha \u00e7ocukluktan cesaretleri k\u0131r\u0131l\u0131yor<\/h3>\n
4. Bilgisayarla u\u011fra\u015fmak anti-sosyal bir davran\u0131\u015f olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor<\/h3>\n
5. Kad\u0131n rol modellerin azl\u0131\u011f\u0131<\/h3>\n
6. Oyunlar hep erkeklere y\u00f6nelik<\/h3>\n
7. Medya ve reklamlar bilgisayarlar\u0131n erkekler i\u00e7in oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor<\/h3>\n
8. \u0130\u015f hayat dengesi kad\u0131nlar i\u00e7in daha \u00f6nemli<\/h3>\n
9. Kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zellikle Linux’tan uzak durma nedenleri<\/h3>\n
Wikipedia’daki Cinsel Ayr\u0131m<\/h2>\n
\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve Kavgac\u0131 K\u00fclt\u00fcr<\/h3>\n
A\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n Olumsuz Etkileri<\/h3>\n
Liberal Anar\u015fizm<\/h3>\n