{"id":206,"date":"2013-03-28T01:14:39","date_gmt":"2013-03-27T23:14:39","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=206"},"modified":"2016-03-28T18:08:53","modified_gmt":"2016-03-28T15:08:53","slug":"belge-ozgurlugu-gunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=206","title":{"rendered":"Belge \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcn\u00fc"},"content":{"rendered":"<p>2008 y\u0131l\u0131ndan itibaren, Mart ay\u0131n\u0131n son \u00e7ar\u015fambas\u0131 Belge \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcn\u00fc (Document Freedom Day &#8211; <a href=\"http:\/\/documentfreedom.org\/\">http:\/\/documentfreedom.org\/<\/a>) olarak kutlan\u0131yor. Belge \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcn\u00fc (B\u00d6G), FSFE&#8217;nin (Free Software Foundation Europe &#8211; Avrupa \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Vakf\u0131) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde d\u00fczenleniyor ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131k standartlar ve a\u00e7\u0131k belge bi\u00e7imleri (formatlar\u0131) konusunda bilin\u00e7lendirmeyi hedefliyor. B\u00d6G, hedef kitlesinin \u00f6zellikle teknik olmayan kullan\u0131c\u0131lar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ancak \u00fclkemizde ba\u015fta T\u00fcrk bili\u015fimcileri olmak \u00fczere teknik olarak nitelendirilebilecek kesimlerin de a\u00e7\u0131k standartlar konusunda duyars\u0131z davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor.<!--more--><\/p>\n<p>Belge \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, en ba\u015fta kendi bilgisayar\u0131m\u0131zda bulunan belgelere eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 i\u00e7erir. \u015eunu iddia edebilirsiniz: \u201cBir belge bilgisayar\u0131mda bulunuyorsa, zaten eri\u015fim hakk\u0131m vard\u0131r.\u201d. Fakat ba\u015fta .doc uzant\u0131l\u0131 belgeleriniz olmak \u00fczere bilgisayar\u0131n\u0131zdaki bir\u00e7ok dosya tam anlam\u0131yla sizin olmayabilir. \u201c\u0130stedi\u011fim zaman de\u011fi\u015ftirebildi\u011fim, gerekti\u011finde silebildi\u011fim bu dosyalar benim de\u011filse, kimin?\u201d diye sorabilirsiniz.<\/p>\n<p>Bu soruya yan\u0131t verebilmek i\u00e7in bili\u015fim teknolojilerinde bi\u00e7im terimini a\u00e7\u0131klamak gerekiyor. Metin, ses ve\/veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u00e7eren belgelerin bilgisayar ortam\u0131nda kullan\u0131labilmesi i\u00e7in bilgisayarlar\u0131n anlayabilece\u011fi \u015fekilde 1ler ve 0lar ile ifade edilmesi gerekir. Buna dosya bi\u00e7imi deriz. Bilgisayar\u0131mda bulunan dosya bi\u00e7imlerinin standart olmas\u0131 gerekir. \u00d6zel bir bi\u00e7imde kodlanm\u0131\u015f, sadece kendi bilgisayar\u0131mda okuyup yazabildi\u011fim bir dosyay\u0131 di\u011fer bilgisayar kullan\u0131c\u0131lar\u0131yla payla\u015famam. Dosyam sadece belirli bir uygulaman\u0131n okuyabilece\u011fi \u015fekilde kodlanm\u0131\u015fsa dosyay\u0131 payla\u015faca\u011f\u0131m ki\u015finin de ayn\u0131 uygulamaya sahip olmas\u0131n\u0131 ummaktan ba\u015fka \u00e7arem yoktur.<\/p>\n<p>Bili\u015fimsel \u00e7a\u011f, payla\u015f\u0131m \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. Bilgisayarlar as\u0131l niteliksel s\u0131\u00e7ramay\u0131 1990lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, internetin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla beraber yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgisayarlar birbirlerine ba\u011fland\u0131k\u00e7a bilginin payla\u015f\u0131m\u0131 da artm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgisayarlar aras\u0131 payla\u015f\u0131m\u0131n sa\u011flanabilmesi bilgisayarlar\u0131n \u00fc\u00e7 temel ko\u015ful \u00fczerinde anla\u015fmas\u0131 gerekir:<\/p>\n<ol>\n<li>\u0130leti\u015fim protokolleri<\/li>\n<li>Teknik aray\u00fczler<\/li>\n<li>Enformasyon bi\u00e7imleri<\/li>\n<\/ol>\n<p>Bu nedenle a\u011f \u00fczerinden ileti\u015fim ve payla\u015f\u0131m belirli standartlar \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir. Standartlar\u0131 iktisadi bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendiren Ghosh&#8217;a g\u00f6re standart, \u00fczerinde hemfikir olunan ya da se\u00e7ilen ve kullan\u0131m\u0131 \u00f6nemli d\u0131\u015fsall\u0131klara neden olan teknolojidir[1]. Lemley ise daha genel bir standart tan\u0131m\u0131 yapar. Lemley&#8217;e g\u00f6re standart [2], \u201cbir \u00fcr\u00fcn\u00fcn ya da s\u00fcrecin yayg\u0131n tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in sunulan ya da sunulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan belirtimler (specification) k\u00fcmesidir.\u201d Ancak her iki yazar da bu standartlar\u0131n olu\u015fum s\u00fcrecine de\u011finmezler [3]. Standartlar farkl\u0131 mekanizmalarla olu\u015fup yayg\u0131nla\u015fabilirler. \u00d6rne\u011fin, bir standart a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya kamudan ve \u00f6zel sekt\u00f6rden ki\u015filerin e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla olu\u015fabilece\u011fi gibi yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya bir h\u00fckumetin ya da uluslararas\u0131 bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn zorlamas\u0131yla da olabilir. Ya da bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7ok s\u0131k oldu\u011fu gibi, sekt\u00f6re ilk giren standartlar\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve bu giri\u015fimini a\u011f d\u0131\u015fsall\u0131\u011f\u0131ndan faydalanarak yapar. A\u011f d\u0131\u015fsall\u0131\u011f\u0131, bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn de\u011ferinin ya da kullan\u0131m\u0131n\u0131n kullanan say\u0131s\u0131yla do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak artmas\u0131d\u0131r. 100 ki\u015fi dosyalar\u0131n\u0131 Microsoft Word&#8217;un .doc uzant\u0131s\u0131yla kaydedip payla\u015f\u0131yorsa bu durum 101. ki\u015fi \u00fczerinde de bask\u0131 olu\u015fturacak ve o da dosyalar\u0131n\u0131 Microsoft Word ile okuyup yazmak ve .doc uzant\u0131s\u0131yla da\u011f\u0131tmak zorunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bir bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n Microsoft Word kullanarak bir belge olu\u015fturdu\u011funu varsayal\u0131m. Microsoft kendi belirledi\u011fi \u00f6zel bir standart \u00e7er\u00e7evesinde belgeleri bi\u00e7imlendirir. Do\u011fal olarak kendi olu\u015fturdu\u011fu belgeyi yine en iyi kendi a\u00e7acakt\u0131r. Microsoft Word&#8217;den ba\u015fka yaz\u0131l\u0131mlarla (\u00f6r: LibreOffice) da kaydedilen belge a\u00e7\u0131labilir. Fakat belgenin y\u00fczde y\u00fcz, kaydedildi\u011fi gibi a\u00e7\u0131labilmesi her zaman olanakl\u0131 olmayabilir. Ufak tefek farkl\u0131lar olabilir. Sorun, Microsoft&#8217;un belgelerini kendi belirledi\u011fi bir standarda g\u00f6re kaydediyor olmas\u0131d\u0131r. Yukar\u0131daki soruya d\u00f6nersek&#8230;<\/p>\n<p>E\u011fer bilgisayar\u0131n\u0131zdaki belgeleri sadece bir \u015firketin yaz\u0131l\u0131m\u0131yla tam do\u011fru \u015fekilde a\u00e7\u0131p de\u011fi\u015ftirebiliyorsan\u0131z, g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131yla bilgisayar\u0131n\u0131zdaki belgelerin sizin oldu\u011funuzu s\u00f6yleyebilir misiniz? 10 y\u0131l sonra, Microsoft kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z belge bi\u00e7imini desteklemekten vazge\u00e7mi\u015f, eski Microsoft Word program\u0131n\u0131z yeni i\u015fletim sisteminizde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lam\u0131yor olabilir&#8230; Belki de art\u0131k korsan yaz\u0131l\u0131m kullanman\u0131z engellenmi\u015ftir; dosyalar\u0131n\u0131za tekrar kavu\u015fabilmek i\u00e7in Microsoft&#8217;a lisans paras\u0131 \u00f6demenizden ba\u015fka \u00e7are kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Hani belgeler sizindi?<\/p>\n<p>Bu sorun, sadece kelime i\u015flem programlar\u0131yla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u201cBu web sitesi en iyi en iyi Intermet Explorer&#8217;\u0131n 7.x s\u00fcr\u00fcm\u00fcnde g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmektedir.\u201d uyar\u0131lar\u0131na rastlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131zd\u0131r. Bir web sitesi sadece Internet Explorer&#8217;da d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131p Firefox, Chrome, Safari vb. taray\u0131c\u0131larda hi\u00e7 g\u00f6sterilemiyor olabilir. E\u011fer sorun kamuya ait web sitelerinde oluyorsa durum daha da ciddile\u015fir.<\/p>\n<p>Bu konu genellikle serbest rekabet ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bir firma, kendi olu\u015fturdu\u011fu standartlarla sekt\u00f6rde tekel durumuna gelip di\u011fer firmalar\u0131n \u00fcr\u00fcnlerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 engelleyebilir ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 kendi \u00fcr\u00fcnlerini kullanmaya zorlayabilir. Kullan\u0131c\u0131, i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi sonucunda kendisi i\u00e7in daha uygun olsa da ba\u015fka firmalar\u0131n \u00fcr\u00fcnlerini se\u00e7emez.<\/p>\n<p>Ancak daha vahim olaylar da ya\u015fanabilir. 2005 y\u0131l\u0131ndaki Katrina Hortumu&#8217;nda oldu\u011fu gibi&#8230;Kazazedeler yard\u0131m i\u00e7in web \u00fczerinden FEMA&#8217;ya (Federal Emergency Management Agency &#8211; Federal Acil Y\u00f6netim Ajans\u0131) eri\u015fmek istediklerinde ac\u0131 bir s\u00fcrprizle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar: \u00c7evrimi\u00e7i kay\u0131t merkezi sadece Microsoft Internet Explorer&#8217;da \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r!<\/p>\n<p>Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n firmalara ba\u011f\u0131ml\u0131 kalmamas\u0131 ve kamu belgelerine e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k standartlara uyum zorunludur. Fakat farkl\u0131 a\u00e7\u0131k standart tan\u0131mlar\u0131 oldu\u011funa da dikkat etmek gerekir.<\/p>\n<p>Avrupa Birli\u011fi&#8217;nce haz\u0131rlanan \u201cAvrupa Birlikte \u00c7al\u0131\u015fabilirlik \u00c7er\u00e7evesi\u201d adl\u0131 raporda a\u00e7\u0131k standartlar i\u00e7in asgari gereklilikler belirtilmektedir. Buna g\u00f6re:<\/p>\n<ul>\n<li>Standart, kar amac\u0131 olmayan bir \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan benimsenip devam ettirilmeli, karar alma s\u00fcre\u00e7leri t\u00fcm ilgililere a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Yay\u0131mlanan standart \u00fccretsiz ya da sembolik bir \u00fccretle sunulmal\u0131d\u0131r. Standard\u0131n kopyalan\u0131p da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 da \u00fccretsiz ya da sembolik bir \u00fccretle olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>Standard\u0131n, telif ya da patent i\u00e7eren herhangi bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc varsa, bu da herhangi bir \u00fccret \u00f6denmeden kullan\u0131labilmelidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00d6zellikle standart olu\u015fum s\u00fcrecine, standard\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir \u015fekilde olu\u015fturulmas\u0131na y\u00f6nelik vurgu \u00f6nemlidir. Fakat patentlerle ilgili olan gereklilik, patentin standart \u00e7er\u00e7evesinde uygulanmas\u0131 durumunda \u00fccretsiz olmas\u0131, yaratt\u0131klar\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkilerinden para kazanan \u015firketlerin tepkisine neden olmu\u015ftur. Patentlerin \u00fccretsiz kullan\u0131m\u0131 yerine RAND ad\u0131 verilen (Reasonable And Non-Discriminatory \u2013 Makul ve Adil) lisanslamalar \u00f6nerilmi\u015ftir. Fakat neyin makul ve adil olaca\u011f\u0131 belirsizdir.<\/p>\n<p>FSFE&#8217;nin (Avrupa \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Vakf\u0131) a\u00e7\u0131k standart tan\u0131m\u0131 Avrupa Birli\u011fi&#8217;ninkine benzemekle beraber \u00f6zellikle telif ve patentler konusunda daha hassast\u0131r. Ayr\u0131ca, Avrupa \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Vakf\u0131&#8217;na g\u00f6re bir standard\u0131n a\u00e7\u0131k bir standart say\u0131labilmesi i\u00e7in gerekli olanlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>T\u00fcm taraflar\u0131n de\u011ferlendirmesine ve kullan\u0131m\u0131na hi\u00e7bir s\u0131n\u0131rlama olmaks\u0131z\u0131n e\u015fit olanak verilmelidir.<\/li>\n<li>Herhangi bir bile\u015feni ya da eklentisi, a\u00e7\u0131k standart tan\u0131m\u0131na uymayan bi\u00e7im veya protokoller i\u00e7ermemelidir.<\/li>\n<li>Bir taraf\u0131n veya herhangi i\u015f modelinde kullan\u0131m\u0131n\u0131 engelleyecek yasal veya teknik c\u00fcmleler i\u00e7ermemelidir.<\/li>\n<li>Tek bir sat\u0131c\u0131dan ba\u011f\u0131ms\u0131z, herkese a\u00e7\u0131k ve t\u00fcm rakiplerin ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131na e\u015fit olanak verecek \u015fekilde y\u00f6netilmeli ve geli\u015ftirilmelidir.<\/li>\n<li>Rakip sat\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7ok say\u0131da ger\u00e7ekle\u015ftirimi veya t\u00fcm taraflar i\u00e7in ayn\u0131 elveri\u015filikte tamamlanm\u0131\u015f bir ger\u00e7ekle\u015ftirimi olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>FSFE&#8217;nin rekabete yapt\u0131\u011f\u0131 vurgunun temelinde \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 sa\u011flama gayreti vard\u0131r. FSFE&#8217;ye g\u00f6re, bilgisayarlara ve enformasyona kimin sahip olaca\u011f\u0131 \u00f6nemli bir m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r. Bili\u015fim tekelleri, bilgisayarlar\u0131 ve enformasyonu kimi zaman teknik kimi zaman da hukuksal y\u00f6ntemlerle kontrol etme \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedirler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ve a\u00e7\u0131k standartlar, bilgisayarlar\u0131m\u0131z\u0131 ve enformasyona e\u015fit eri\u015fim hakk\u0131m\u0131z\u0131 savunman\u0131n, geli\u015ftirmenin iki \u00f6nemli arac\u0131d\u0131r. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ve a\u00e7\u0131k standartlar iki ayr\u0131 konu de\u011fildir; birbiriyle ili\u015fkilidir. A\u00e7\u0131k standartlar yayg\u0131nla\u015fmadan, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131m\u0131 artamaz. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar olmadan ise a\u00e7\u0131k standartlar tam anlam\u0131yla uygulanamaz.<\/p>\n<p>ITU&#8217;nun (International Telecommunications Union \u2013 Uluslararas\u0131 Telekom\u00fcnikasyon Birli\u011fi) a\u00e7\u0131k standart tan\u0131m\u0131nda da standart olu\u015fumunda kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa ve \u015feffafl\u0131\u011fa vurgu vard\u0131r. Krechmer ise a\u00e7\u0131k standartlar konusunda bir ba\u015fka \u00f6nemli konuya i\u015faret etmektedir: Standard\u0131n, geriye d\u00f6n\u00fck de uyumlu olmas\u0131 [4].<\/p>\n<p>Bu tan\u0131mlardan yola \u00e7\u0131karak, standard\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda \u00f6zetleyebiliriz [3].<\/p>\n<h3>Geli\u015ftirmede A\u00e7\u0131kl\u0131k:<\/h3>\n<p>A\u00e7\u0131k standartlar\u0131n geli\u015ftirilmesi, t\u00fcm taraflar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k ve \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015fleyi\u015f tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve belgelenmi\u015f olmal\u0131, karar verme s\u00fcre\u00e7leri taraflardan herhangi birini ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 hale getirmeyecek \u015fekilde d\u00fczenlenmelidir.<\/p>\n<h3>Ger\u00e7ekle\u015ftirimde A\u00e7\u0131kl\u0131k:<\/h3>\n<p>Belirtimler, standartlar\u0131 uygulamak isteyenlere ve kamuya a\u00e7\u0131k ve \u00fccretsiz olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bu belirtimlerin ger\u00e7ekle\u015ftirimi i\u00e7in telif ve patent \u00fccreti \u00f6denmemelidir.<\/p>\n<h3>Kullan\u0131mda A\u00e7\u0131kl\u0131k:<\/h3>\n<p>Standart, kullan\u0131c\u0131y\u0131 bir sat\u0131c\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc sat\u0131n almaya zorlamamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, A \u00fcr\u00fcn\u00fc sadece B ile \u00e7al\u0131\u015fabilir diyerek kullan\u0131c\u0131n\u0131n haklar\u0131 k\u0131s\u0131tlanmamal\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda, standartlar daha sonra geli\u015ftirilse bile eski s\u00fcr\u00fcmlerine g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f \u00fcr\u00fcnlerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamamal\u0131 ve kullan\u0131c\u0131y\u0131 elinde daha eski s\u00fcr\u00fcmlere g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015ftirimi bulunan \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc y\u00fckseltmeye zorlamamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>E-Devlet uygulamalar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, bili\u015fim teknolojilerinin hayat\u0131n her alan\u0131na girmesiyle beraber h\u00fckumetler a\u00e7\u0131k standartlar\u0131 uygulamaya y\u00f6nelmi\u015flerdir. Ba\u015fta Avrupa Birli\u011fi olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00fclkede, bili\u015fim sistemlerinin birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fini (bir sistemin ya da s\u00fcrecin, ortak standartlar \u00e7er\u00e7evesinde bir di\u011fer sistemin ya da s\u00fcrecin bilgisini ve\/veya i\u015flevlerini kullanabilme yetene\u011fi ) sa\u011flamak i\u00e7in d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130lk s\u00fcr\u00fcm\u00fc 2005 y\u0131l\u0131nda duyurulan, 2009 y\u0131l\u0131nda 2 nolu, 2012 y\u0131l\u0131nda da 2.1 nolu s\u00fcr\u00fcm\u00fc yay\u0131mlanan <a href=\"(http:\/\/www.bilgitoplumu.gov.tr\/Documents\/1\/Yayinlar\/birlikte_calisabilirlik_esaslari_rehberi_2.1.pdf\">(http:\/\/www.bilgitoplumu.gov.tr\/Documents\/1\/Yayinlar\/birlikte_calisabilirlik_esaslari_rehberi_2.1.pdf<\/a>) Birlikte \u00c7al\u0131\u015fabilirlik Esaslar\u0131 Rehberi ise \u00fclkemizde a\u00e7\u0131k standartlar konusunda at\u0131lm\u0131\u015f \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r. Belge, bili\u015fim sistemlerinin nas\u0131l sorunsuz olarak birbirleriyle beraber \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fi konusunda \u00f6neriler getirmektedir. Bu \u00f6neriler, yaln\u0131z kamu bili\u015fim sistemlerinden sorumlu olan y\u00f6neticiler i\u00e7in de\u011fil g\u00fcndelik bilgisayar kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in de \u00f6nemlidir. Dosyalar\u0131 payla\u015f\u0131rken, hangi \u015fartlarda hangi bi\u00e7imlerin kullan\u0131labilece\u011fine y\u00f6nelik \u00f6neriler vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, resim dosyalar\u0131 .bmp, .gif, png ya da .jpg uzant\u0131s\u0131yla kaydedilebilir. Fakat her birinin \u00f6zelli\u011fi farkl\u0131d\u0131r. .bmp uzant\u0131l\u0131 dosyalar kay\u0131ps\u0131zd\u0131r; g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kalitesinden \u00f6d\u00fcn verilmez. .gif, fazla detay i\u00e7ermeyen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. .png ise .gif yerine kullan\u0131labilir; baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 saydam olan resimlerin s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda daha iyi sonu\u00e7 verebilir. .jpeg renk duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektiren, fakat veri kayb\u0131n\u0131n (.bmp&#8217;nin tersine) kabul edilebilir oldu\u011fu durumlarda kullan\u0131labilir.<\/p>\n<p>Rehberin, kelime i\u015flem belgeleri b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Rehberin ba\u015f\u0131nda, \u201cbirlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lma ve rekabeti art\u0131rma hedefi kapsam\u0131nda a\u00e7\u0131k standartlar\u0131n kullan\u0131m\u0131\u201dn\u0131n benimsendi\u011fi belirtilmesine ra\u011fmen rehberde Microsoft Word&#8217;e de yer verilmi\u015ftir. Rehberin, 1. ve 2. s\u00fcr\u00fcmlerinde yer almamas\u0131na kar\u015f\u0131n 2.1&#8217;de, a\u00e7\u0131k standartlar do\u011frultusunda geli\u015ftirilmi\u015f ODF&#8217;ye ek olarak (OpenDocument \u2013 A\u00e7\u0131k Belge) Microsoft&#8217;un OOXML (Office Open XML) standard\u0131 da eklenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Hem ODF hem de OOXML, say\u0131sal ortamda metin, hesap tablosu, \u00e7izim ve sunu gibi belgelerini saklamaya yarayan belge standartlar\u0131d\u0131r. ODF, 2006&#8217;da ISO\/IEC 26300 ad\u0131yla bir ISO standard\u0131 olarak kabul edilirken OOXML 2008&#8217;de ISO standard\u0131 olmu\u015ftur (ISO\/IEC 29500).<\/p>\n<p>Belge standard\u0131 olarak ODF varken, Microsoft neden yeni bir dosya standard\u0131na gereksinim duymu\u015ftur? 2008 y\u0131l\u0131nda ODT\u00dc Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan g\u00f6r\u00fc\u015f yaz\u0131s\u0131nda, \u201cYeni bir standarda gerek duyulmas\u0131 eski standard\u0131n tamamen eksik ve yetersiz kalmas\u0131 ve geli\u015fen teknolojiye ayak uyduramamas\u0131 ile s\u00f6z konusu olmal\u0131d\u0131r. ODF durumunda bu durum s\u00f6z konusu de\u011fildir.\u201d denilmektedir [5].<\/p>\n<p>2000li y\u0131llardaki birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik tart\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Microsoft&#8217;a bu konuda \u00f6nemli ele\u015ftiriler getirildi\u011fi, bu ele\u015ftirilerden yola \u00e7\u0131karak ODF&#8217;yi tercih eden kurulu\u015flar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, Microsoft Office&#8217;ten OpenOffice&#8217;e g\u00f6\u00e7lerin h\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu ba\u011flamda, Microsoft&#8217;un ODF&#8217;ye kar\u015f\u0131 OOXML&#8217;i bir standart olarak \u00f6ne s\u00fcrmesi stratejik bir karard\u0131r. OOXML savunucular\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck savlar\u0131ndan biri de var olan belgelerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Microsoft Office belgesi olmas\u0131, bunlar\u0131n ODF&#8217;ye \u00e7evrilirken kimi zaman ufak da olsa sorunlar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. OOXML, Microsoft Office belgelerine tam uyumludur! Asl\u0131nda bir standard\u0131n kullan\u0131lan eski bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6zelliklerine g\u00f6re olu\u015fturulmas\u0131 garip bir durumdur. OOXML&#8217;in Microsoft d\u0131\u015f\u0131 taraflarca yap\u0131lan ger\u00e7ekle\u015ftirimlerinde farkl\u0131 algoritmalar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 durumunda benzer sorunlar ya\u015fan\u0131p ya\u015fanmayaca\u011f\u0131 da belirsizdir [5].<\/p>\n<p>Standard\u0131n, tam ba\u011f\u0131ms\u0131z ve demokratik geli\u015ftirilmemi\u015f olu\u015fu, teknolojik tercihlere de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, matematiksel form\u00fcller i\u00e7in genel bir standart ve W3C&#8217;nin (World Wide Web Consortium) \u00f6nerisi olan MathML de\u011fil de Microsoft Office&#8217;den t\u00fcretilen bir standart tercih edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>En \u00f6nemlisi de Microsoft&#8217;un daha \u00f6nceki pratikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda OOXML&#8217;in \u00e7e\u015fitli eklentilerle platform ve \u00fcr\u00fcn ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturma y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131mlar at\u0131p atmayaca\u011f\u0131 konusu endi\u015fe vericidir. Bu nedenle gelece\u011fe y\u00f6nelik haz\u0131rlanan bir rehberin, toplumsal bilginin gelece\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck risk ta\u015f\u0131yan OOXML konusunda daha hassas olmas\u0131, ger\u00e7ek bir a\u00e7\u0131k standart olan ODF&#8217;yi tercih etmesi gerekirdi.<\/p>\n<p>Karar vericilerin tercihi b\u00f6yle&#8230;<\/p>\n<p>Biz ne yapabiliriz?<\/p>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131daki adresten LibreOffice&#8217;i indirmekle ba\u015flayabiliriz:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/tr.libreoffice.org\/download\/\">http:\/\/tr.libreoffice.org\/download\/<\/a><\/p>\n<p>.odt uzant\u0131l\u0131 dosya g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, \u201cbu dosyay\u0131 d\u00fczg\u00fcn a\u00e7am\u0131yorum. .doc uzant\u0131l\u0131 g\u00f6nder.\u201d demekten vazge\u00e7ip, kendi dosyalar\u0131m\u0131z\u0131 ODF bi\u00e7iminde saklay\u0131p, zorunlu durumlarda .doc uzant\u0131s\u0131yla payla\u015fabiliriz.<\/p>\n<p>Bu zahmete (sadece \u015fimdilik zahmet, a\u011f etkisiyle de\u011fi\u015febilir) neden gireyim derseniz&#8230;<\/p>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc <strong>a\u00e7\u0131k standartlar<\/strong> sizin,<\/p>\n<ul>\n<li>Kullan\u0131lan yaz\u0131l\u0131mdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak di\u011ferleriyle haberle\u015febilmenizi ve bilgiyi payla\u015fabilmenizi,<\/li>\n<li>Eski dosyalar\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131p d\u00fczenleyebilecek miyim kayg\u0131s\u0131 olmadan yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 veya donan\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 y\u00fckseltebilmenizi,<\/li>\n<li>Uyumluluk kayg\u0131s\u0131 ta\u015f\u0131madan istedi\u011finiz telefonu, tableti veya bilgisayar\u0131 kullanabilmenizi,<br \/>\nsa\u011flar.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc <strong>a\u00e7\u0131k standartlar<\/strong> toplumun,<\/p>\n<ul>\n<li>Daha ba\u015far\u0131l\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar ve teknik \u00fcr\u00fcnler kullanabilmesini,<\/li>\n<li>e-Devlet sistemlerinin ve servislerinin daha verimli olmas\u0131n\u0131,<\/li>\n<li>\u0130nnovasyon ve deneyim i\u00e7in daha kaliteli yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n daha eri\u015filebilir olmas\u0131n\u0131,<\/li>\n<\/ul>\n<p>sa\u011flar.<\/p>\n<p>Belge \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcn\u00fcn\u00fcz kutlu olsun!<\/p>\n<p><b>Kaynaklar:<\/b><\/p>\n<p><b>[1] <\/b>Ghosh ,<b> <\/b>R. (2005), <i>An Economic Basis for Open Standards,<\/i> http:\/\/www.intgovforum.org\/Substantive_1st_IGF\/openstandards-IGF.pdf, son eri\u015fim 16\/02\/2013<\/p>\n<p><b>[2]<\/b> Lemley, M. (2002), <i>Intellectual Property Rights and Standard-Setting Organizations<\/i>, BOALT WORKING PAPERS IN PUBLIC LAW, Paper 24, 7-8 .<\/p>\n<p><b>[3] <\/b>de Nardis, L. ve Tam, E. (2007), <i>Open Documents and Democracy a Political Basis For Open Document Standards<\/i>, Yale Information Society Project<\/p>\n<p><b>[4]<\/b> Krechmer, K. (2005), The Meaning of Open Standards, The International Journal of IT Standards and Standardization Research, Vol. 4 No. 1, http:\/\/www.csrstds.com\/openstds.pdf, son eri\u015fim 17\/02\/2013<\/p>\n<p><b>[5]<\/b> \u00dc\u00e7oluk G., \u015eehito\u011flu O.T., \u00c7all\u0131, G. ve Karada\u011f G. (2008), <i>Office Open XML Format\u0131 Hakk\u0131nda G\u00f6r\u00fc\u015f, ODT\u00dc Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/i>, http:\/\/sehitoglu.web.tr\/gunluk\/wp-content\/uploads\/2008\/03\/ooxml-rapor.pdf, son eri\u015fim 19\/02\/2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2008 y\u0131l\u0131ndan itibaren, Mart ay\u0131n\u0131n son \u00e7ar\u015fambas\u0131 Belge \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcn\u00fc (Document Freedom Day &#8211; http:\/\/documentfreedom.org\/) olarak kutlan\u0131yor. Belge \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc G\u00fcn\u00fc (B\u00d6G), FSFE&#8217;nin (Free Software Foundation<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26,13,3,27],"tags":[39,43,103,40,42,41],"class_list":["post-206","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-e-devlet","category-fikri-mulkiyet","category-ozgur_yazilim","category-yazilim-muhendisligi","tag-acik-standartlar","tag-birlikte-calisabilirlik","tag-e-devlet","tag-libreoffice","tag-microsoft-office","tag-openoffice"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/206","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=206"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/206\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":449,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/206\/revisions\/449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=206"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=206"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=206"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}