{"id":26,"date":"2006-08-07T23:38:02","date_gmt":"2006-08-07T20:38:02","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=26"},"modified":"2011-03-24T23:41:11","modified_gmt":"2011-03-24T21:41:11","slug":"kapitalist-sistemi-hackleyelim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=26","title":{"rendered":"Kapitalist Sistemi ‘Hack’leyelim"},"content":{"rendered":"

1- Giri\u015f<\/strong>
\n\u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m\/A\u00e7\u0131k Kaynak Kod’da (\u00d6Y\/AKK) [1] kaynak kodunun [2] eri\u015filebilirli\u011fi \u00fc\u00e7 temel ko\u015fulla tan\u0131mlan\u0131r:
\ni-) Kaynak kodu yaz\u0131l\u0131m\u0131n kendisi ile da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131 ya da da\u011f\u0131t\u0131m \u00fccreti d\u0131\u015f\u0131nda ek bir \u00fccret talep etmeksizin eri\u015filebilir olmal\u0131d\u0131r.
\nii-) Herhangi biri yaz\u0131l\u0131m\u0131, lisans \u00fccreti \u00f6demek zorunda kalmadan da\u011f\u0131tabilmelidir.
\niii-) Herhangi biri var olan yaz\u0131l\u0131m\u0131 kendi ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015ftirebilir ya da \u00fczerine yeni eklemeler yapabilir (Weber, 2004:5).<\/p>\n


\nFakat \u00d6Y\/AKK bir\u00e7ok akademik disiplin (yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisli\u011fi, end\u00fcstri m\u00fchendisli\u011fi, psikoloji, sosyoloji vs.) a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir bilmece \u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. Her akademik disiplin \u00d6Y\/AKK olgusunu anlamak i\u00e7in kendi sorular\u0131n\u0131 sormakta ve onu kendi disiplininin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tan\u0131mla yoluna gitmektedir. \u00d6rne\u011fin, \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131 iki sorunsal \u00fczerine odaklanmakta ve \u00d6Y\/AKK’yi farkl\u0131 disiplinlerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu sorunsallardan ilki, bireylerin do\u011frudan maddi bir kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00f6zetmeksizin neden \u00d6Y\/AKK projelerine katk\u0131da bulundu\u011fudur (von Krogh ve di\u011ferleri., 2003; Bitzer ve di\u011ferleri, 2004; Raymond, 1999, 2000; Zeitlyn,2003). \u0130kinci sorunsal ise, \u00d6Y\/AKK’nin kapitalizmle ili\u015fkisi \u00fczerinedir: \u00d6Y\/AKK’nin firmalar\u0131n i\u015f stratejilerine ve firmalar aras\u0131 rekabete etkisi hangi y\u00f6nde olacakt\u0131r? (Baldwin ve Clark, 2003; Lindman, 2004). Do\u011fal olarak bu sorunsallardan ilki sosyal psikoloji ya da antropoloji \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015f\u0131lmaktayken ikinci sorunsal ise daha \u00e7ok mikroekonominin alan\u0131na girmektedir. S\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmalar, bireylerin temel motivasyonlar\u0131 ve \u00d6Y\/AKK i\u015f modelleri hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler vermektedir. Ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda (yaz\u0131n\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tart\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r) \u00d6Y\/AKK b\u00fct\u00fcnsel olarak de\u011ferlendirilmemekte, \u00d6Y\/AKK’nin tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimine gerekli \u00f6nem verilmemektedir.<\/p>\n

\u00d6Y\/AKK’nin olu\u015fumu, ‘Hacker’lar\u0131n bilin\u00e7li etkinli\u011fi ve piyasan\u0131n\/teknolojik geli\u015fmelerin ko\u015fulland\u0131rmas\u0131 olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Piyasan\u0131n ko\u015fulland\u0131rmalar\u0131 her ne kadar \u00d6Y\/AKK’nin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda ve geli\u015fiminde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015fsa da, 1990l\u0131 y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ‘Hacker’lar taraf\u0131ndan kurulan Cygnus Solutions ve Red Hat gibi firmalar \u00d6Y\/AKK i\u015f modellerini g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Ancak daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olan, IBM, HP ve Novell gibi bili\u015fim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n devlerinin, y\u00fczlerini yeni bir i\u015f stratejisi olarak g\u00f6rd\u00fckleri \u00d6Y\/AKK i\u015f modellerine \u00e7evirmeleri olmu\u015ftur (DiBona ve di\u011ferleri, 1999). Dolay\u0131s\u0131yla, 1990’lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan beri ‘Hacker’lar\u0131n temel motivasyonlar\u0131 ve yeni i\u015f stratejileri hakk\u0131ndaki sorular ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu do\u011frultuda, \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131ndaki temel e\u011filim ‘hackerlar’\u0131n \u00d6Y\/AKK projelerine kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z katk\u0131lar\u0131n\u0131n ard\u0131nda yatan motivasyonlar\u0131n ve firmalar\u0131n yeni i\u015f stratejilerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011finin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6Y\/AKK’nin hediye ekonomisi, bir toplumsal hareket ya da cemaat (community) olarak kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, bu e\u011filimdeki \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n en b\u00fcy\u00fck problemi, tarihsel bir perspektiften yoksun olu\u015flar\u0131d\u0131r. \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131n\u0131 bir toplumsal hareket ya da cemaat olarak a\u00e7\u0131klamay\u0131 tercih eden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 hata \u00d6Y\/AKK’nin tarihinin belirli bir d\u00f6nemine ait olgular\u0131n\u0131 genelle\u015ftirme yoluna gitmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Daha da \u00f6nemlisi, bu teoriler \u00d6Y\/AKK’nin i\u00e7inde var oldu\u011fu enformasyonel ekonomi ile ili\u015fkisini yeterince tart\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Castells’in, enformasyonel terimi,<\/p>\n


\nenformasyon \u00fcretimi, i\u015flenmesi ve aktar\u0131m\u0131n\u0131n, bu tarihsel d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kan yeni teknolojik ko\u015fullar nedeniyle \u00fcretkenli\u011fin ve g\u00fcc\u00fcn temel kayna\u011f\u0131 haline geldi\u011fi \u00f6zg\u00fcl bir toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin niteliklerine i\u015faret eder (Castells, 2001b: 17).
\n<\/em><\/p>\n

Bu ba\u011flamda \u00f6ncelikle tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken, enformasyonel ekonomide, bir meta olarak yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc ve ‘Hacker’lar\u0131n i\u015fle kurduklar\u0131 ili\u015fki sayesinde nas\u0131l kendilerini ve \u00d6Y\/AKK’yi olu\u015fturduklar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ancak burada d\u00fczeltilmesi gereken \u00f6nemli bir nokta var. ‘Hacker’lar, medyada s\u0131k s\u0131k yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, yasa d\u0131\u015f\u0131 yollardan bilgisayar sistemlerine giren, web sitelerini \u00e7\u00f6kerten, banka \u015fifrelerini \u00e7alan insanlar de\u011fillerdir. Bunlara ‘cracker’ ad\u0131 verilir. ‘Hacker’lar, bilgisayar sistemlerini k\u0131ran\/y\u0131kan insanlar de\u011fillerdir. Tam tersine, onlar, enformasyonel toplumun yarat\u0131c\u0131lar\u0131, devrimcileridirler.<\/p>\n


\n‘Hacker’lar, \u0130nternet’i in\u015fa ettiler. ‘Hacker’lar, UNIX i\u015fletim sistemini bug\u00fcnk\u00fc haline getirdiler. ‘Hacker’lar haber gruplar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irdiler. ‘Hacker’lar, WWW’yi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r hale getirdiler (Raymond, 2001).
\n<\/em><\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede ‘Hacker’l\u0131k \u201cteknik maharet, problem \u00e7\u00f6zmekten ya da s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fmaktan ho\u015flanmak\u201d (Ibid.) olarak tan\u0131mlanabilir. Raymond’a (2001) g\u00f6re bir insan, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan takdir edildi\u011finde ve kendisi hacker olarak tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ger\u00e7ekten ‘hacker’ olmu\u015ftur. Fakat bu yaz\u0131da ‘hacker’, daha geni\u015f bir manada kullan\u0131l\u0131r; i\u00e7inde \u00d6Y\/AKK’ye az ya da \u00e7ok katk\u0131 koyan herkesi kapsar ve ‘hack’lemek, bireylerin \u00d6Y\/AKK ile kurdu\u011fu ili\u015fkiyi tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, herhangi bir GNU\/Linux kullan\u0131c\u0131 listesine:<\/p>\n


\nMerhaba. Linux’ta yeniyim. Linux’u \u00f6\u011frenmek i\u00e7in ne yapmal\u0131y\u0131m? Ne \u00f6nerirsiniz?
\n<\/em>
\ndiye bir e-posta atan GNU\/Linux kullan\u0131c\u0131 aday\u0131 kadar Raymond’un (2001) ‘hacker’l\u0131\u011fa lay\u0131k g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc usta programc\u0131lar da ‘hacker’ tan\u0131m\u0131m\u0131z i\u00e7ine girmektedir. Bu a\u015f\u0131r\u0131 iki u\u00e7 yan\u0131nda, \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131nda yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 test eden, hata bildiriminde bulunan, geli\u015ftiricilere yeni \u00f6zellikler \u00f6neren, yerelle\u015ftirme faaliyetlerine kat\u0131lan ve seminer veren ‘hacker’lar da vard\u0131r. Her biri, do\u011frudan maddi \u00e7\u0131kar g\u00f6zetmeksizin yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131larla \u00d6Y\/AKK’nin kullan\u0131m de\u011ferini artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Fakat bu demek de\u011fildir ki ‘hacker’lar ve \u00d6Y\/AKK ile kurduklar\u0131 ili\u015fki aras\u0131nda herhangi bir farkl\u0131l\u0131k yoktur. Tam tersine ‘hacker’lar aras\u0131nda \u00f6nemli niteliksel farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u00d6Y\/AKK ile ili\u015fkisini programc\u0131l\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde kuran ‘hacker’lar i\u00e7in etkinli\u011fin bizzat kendisi \u00f6nemlidir ve Linux’un yarat\u0131c\u0131s\u0131 Linus Torvalds’da oldu\u011fu gibi etkinliklerini \u201csadece e\u011flence i\u00e7in\u201d (Torvalds ve Diamond, 2001) \u015feklinde tan\u0131mlama e\u011filimindedirler. \u00d6te yandan, \u0130ngilizce kullan\u0131m rehberlerini T\u00fcrk\u00e7e’ye \u00e7eviren ‘hacker’lar etkinli\u011fin kendisinden \u00e7ok, sonu\u00e7lar\u0131yla ilgilidir: \u00d6Y\/AKK’yi daha \u00e7ok ki\u015fiye ula\u015fabilir hale getirmek. Ayr\u0131ca, uzun zamand\u0131r \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131nda bulunan ve \u00d6Y\/AKK’n\u0131n yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in faaliyetlerde bulunan ‘hacker’larla di\u011fer ‘hacker’lar aras\u0131nda \u00d6Y\/AKK ile kurduklar\u0131 ili\u015fkinin yo\u011funlu\u011fu aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r.<\/p>\n

Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131, okura ‘hacker’lar\u0131 tan\u0131tmakt\u0131r. Bunu yaparken de en ba\u015fta, \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131n\u0131n insan\/\u00e7al\u0131\u015fma aras\u0131ndaki varsay\u0131m\u0131n\u0131 ele\u015ftirir. \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131 \u00e7o\u011funlukla Adam Smith’i takip eder; \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 birey taraf\u0131ndan ho\u015flan\u0131lmayan bir faaliyet olarak (\u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak) kabul eder ve sonra da b\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla ‘hacker’lar i\u00e7in \u201cbu insanlar para da alm\u0131yorlar. Peki neden \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar?\u201d diye sorar. Bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli teorilerle a\u00e7\u0131klar.\u00a0\u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde <\/strong>bu teoriler ve a\u00e7mazlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde<\/strong> ise, yaz\u0131l\u0131m\u0131n bir meta olarak \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131m ile \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma dayal\u0131 i\u015f stratejileri aras\u0131ndaki farkl\u0131lar ve bu \u00e7er\u00e7evede a\u00e7\u0131k kaynak kodun ge\u00e7i\u015f \u00f6zelli\u011fi anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm <\/strong>ise ‘hacker’lara ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada, \u00e7al\u0131\u015fma, her zaman insan\u0131n vebadan ka\u00e7ar gibi ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir etkinlik olmaz (Marx, 1993). Bu b\u00f6l\u00fcmde, Marx’\u0131n Smith’e y\u00f6neltti\u011fi ele\u015ftiri takip edilir: Belirli tarihsel ko\u015fullarda, \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015famsal bir ihtiya\u00e7t\u0131r da (Marx, 2003)! O zaman soru(n), insanlar\u0131n neden kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z katk\u0131 koydu\u011fu olmaz; bunun yerine bu tarihsel ko\u015fullar\u0131n kendisi olur. (\u015eimdiden bir ipucu verirsek) Devrimi anlatan yeni bir \u015fark\u0131 ba\u015flar:
\n\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti olmasa,
\nZorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc olmasa,
\n\u0130nsan \u00fcr\u00fcn\u00fcne, di\u011fer insanlara ve b\u00f6ylece kendine yabanc\u0131la\u015fmasa,
\nYani hayat\u00a0\u00d6ZG\u00dcR<\/strong> olsa!<\/p>\n

2- \u00d6Y\/AKK Yaz\u0131n\u0131nda K\u0131sa Bir Gezinti<\/strong>
\n\u00d6Y\/AKK i\u00e7erdi\u011fi \u00fcretim ili\u015fkileri, i\u015f \u00f6rg\u00fctlenmeleri ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle sosyal bilimcilerin ilgisini \u00e7ekmeye devam etmektedir. Fakat \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, ayr\u0131 ayr\u0131 projeler ve \u00d6Y\/AKK \u00fcretim s\u00fcrecinin i\u00e7sel olgular\u0131yla ilgilenmektedir ve \u00e7o\u011fu zaman \u00d6Y\/AKK sosyal bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olarak ele al\u0131nmamakta, i\u00e7erdi\u011fi \u00e7eli\u015fkiler tart\u0131\u015f\u0131lmamaktad\u0131r. \u00dcstelik \u00d6Y\/AKK’yi kavramsalla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla, her biri sosyal bilimlerde farkl\u0131 anlamlar ta\u015f\u0131yan toplumsal hareket ve cemaat gibi kavramlar kullan\u0131lmaktad\u0131r. Lehman’a (2004) g\u00f6re bu kavramsalla\u015ft\u0131rmalar \u00d6Y\/AKK olgusu ile tam olarak \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir ve daha b\u00fct\u00fcnsel, \u00d6Y\/AKK’nin i\u00e7sel etkile\u015fimlerini g\u00f6z ard\u0131 etmeyen bir analize gereksinim vard\u0131r.<\/p>\n

Sosyal bilimlerde, toplumsal hareket’in tan\u0131m\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Blumer’e (1969) g\u00f6re hareketin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla giri\u015fimcinin ho\u015fnutsuzlu\u011fu aras\u0131nda bir ili\u015fki vard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan toplumsal hareketler, hayata dair yeni bir d\u00fczen kurmay\u0131 hedeflerler. Eyerman ve Jamison (1991), toplumsal hareketlerde d\u00fc\u015f\u00fcncelerin, kimliklerin ve ideallerin ortak olu\u015fumuna dikkat \u00e7eker. Tarrow’a (1998) g\u00f6re ise var olan iktidarlarla kar\u015f\u0131tl\u0131k toplumsal hareketlerin \u00f6nemli bir unsurudur. Crossley (2002) toplumsal hareketlerin \u00f6nemine dikkat \u00e7ekerken onlar\u0131n ya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131 sorgulamam\u0131z\u0131 ve i\u00e7imizdeki de\u011fi\u015fim istemini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda FSM (Free Software Movement- \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Hareketi), toplumsal hareketler kategorisine girebilir. Her \u015feyden \u00f6nce FSM, o g\u00fcne kadar insanlar\u0131n yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ve bunu da\u011f\u0131tma konusundaki al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 sorgulan\u0131r hale getirmi\u015ftir. Ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve geli\u015fimi, \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131m \u00fcretim modellerinin giderek egemen duruma gelmesi ve bunun sonucunda da ‘hacker’ topluluklar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131 ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcncelerin ve ideallerin kolektif \u00fcretimi vard\u0131r [3]. Var olan egemen yaz\u0131l\u0131m k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve \u00f6zellikle bunun ba\u015f temsilcisi Microsoft ile s\u00fcrekli bir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geli\u015f s\u00f6z konusudur. Bunun yan\u0131nda FSM’nin en b\u00fcy\u00fck rol\u00fc, ‘hacker’lar\u0131n etkinli\u011fini kendili\u011findenci bi\u00e7iminden kurtar\u0131p, bilin\u00e7li bir etkinlik haline getirmesi olmu\u015ftur.<\/p>\n

Toplumsal hareketler, Avrupa ve ABD yaz\u0131n\u0131nda farkl\u0131 teorilerle ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Avrupa yaz\u0131n\u0131nda, yeni toplumsal hareketler olarak adland\u0131r\u0131lmakta ve 1960 sonras\u0131nda \u00e7\u0131kan toplumsal hareketlere (\u00e7evreciler, bar\u0131\u015f hareketi, ikinci dalga feministler, gay ve lezbiyen hareketi, k\u00fcreselle\u015fme kar\u015f\u0131 hareket) dayand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu teori, \u00f6zellikle post-marxist yaz\u0131nda \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r (Crossley, 2002). \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m yaz\u0131n\u0131nda ise bu teori, Oekonux Projesi [4] etraf\u0131nda \u015fekillenmektedir. Bu projede, \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m\u0131n geli\u015ftirim ilkelerinin, yeni bir toplumun kurucu \u00f6gesi olup olamayaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, FSM’nin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda, hareketin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Richard Stallman kesinlikle \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n, \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131mlardan daha \u00fcst\u00fcn teknik \u00f6zellikler bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemez. 1990’lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na gelindi\u011finde bir\u00e7ok \u00d6Y\/AKK uygulamas\u0131n\u0131n \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 herkesin kabul\u00fcd\u00fcr. Ancak Stallman, ba\u015fka bir \u015feyden bahsetmektedir. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyet haline gelmesinin toplumsal ili\u015fkilerde yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131mdan bahseder Stallman. O hareketin temel hedefinin \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m oldu\u011funu s\u00f6yler. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, her zaman teknik bir \u00fcst\u00fcnl\u00fckle de sonu\u00e7lanmayacakt\u0131r, en az\u0131ndan bir s\u00fcre. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n toplumsal \u00fcst\u00fcnl\u00fckleri daha \u00f6nemlidir: kullan\u0131c\u0131lar\/programc\u0131lar aras\u0131nda dayan\u0131\u015fmaya olanak verir; kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\/programc\u0131lar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc etik bir ilke \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirir.<\/p>\n

FSM’nin yeni bir topluma dair tahayy\u00fclleri vard\u0131r ve ku\u015fkusuz bu tahayy\u00fcller kapitalizmle de \u00e7eli\u015fmektedir (Pe\u015ftimalc\u0131o\u011flu, 2003). Ancak, \u00d6Y\/AKK’nin tarihsel geli\u015fiminin yaln\u0131zca bir u\u011fra\u011f\u0131 olan FSM’ye bak\u0131p, \u00d6Y\/AKK’yi toplumsal hareket teorisi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmek, \u00d6Y\/AKK’nin kapitalizmle giderek artan ve yo\u011funla\u015fan ili\u015fkisini g\u00f6z ard\u0131 etmek olacakt\u0131r.<\/p>\n

ABD yaz\u0131n\u0131nda ise toplumsal hareketleri a\u00e7\u0131klamak amac\u0131yla daha \u00e7ok kaynak mobilizasyonu teorisi (resource mobilization theory) kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu teorinin amac\u0131, herhangi bir eylemde bulunmada motivasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan etkili olan maliyetlerin, \u00f6d\u00fcllerin ve i\u00e7g\u00fcd\u00fclerin dengesini ortaya koymakt\u0131r (Crossley, 2002:12). Bu teorinin \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131nda bireylerin motivasyonlar\u0131n\u0131 konu olan \u00e7al\u0131\u015fmalarda olduk\u00e7a yayg\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6rne\u011fin Krogh ve arkada\u015flar\u0131 (2003), \u00d6Y\/AKK projelerinde bireysel \u00f6d\u00fcller \u00fczerine yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada bireylerin katk\u0131 koymas\u0131nda etkili olan motivasyonlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131n\u0131, di\u011ferleri taraf\u0131ndan tan\u0131nma, teknolojinin kontrol\u00fc ve yeni \u00f6\u011frenme f\u0131rsatlar\u0131 elde etme olarak belirtir. Bu teori, ‘hacker’lar\u0131n temel motivasyonlar\u0131 hakk\u0131nda \u00f6nemli ipuclar\u0131 vermesine ra\u011fmen, toplumsal hareket tart\u0131\u015fmalar\u0131nda dayand\u0131\u011f\u0131 rasyonel akt\u00f6r modeli y\u00fcz\u00fcnden ele\u015ftirilmektedir (Crossley, 2002). Ayr\u0131ca tarih d\u0131\u015f\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131, \u00d6Y\/AKK’nin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki temel e\u011filimlerini anlamakta yetersiz kalmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak bireyin \u00e7al\u0131\u015fmaktansa tembelli\u011fi tercih etti\u011fi kabul edilmektedir. Ancak d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde belirtildi\u011fi gibi, bu durum tarihsel bir zorunluluk de\u011fildir. Belirli tarihsel ko\u015fullarda, tam tersi de s\u00f6z konusu olabilir.<\/p>\n

\u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131nda \u00e7ok rastlanan bir di\u011fer kavram da cemaat’tir. Cemaat (Gemeinschaft), T\u00f6nnies (1958) taraf\u0131ndan, toplumdan (Gesselschaft) farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cemaat kavram\u0131, \u00fcyelerinin benzerliklerini ve di\u011ferlerinden farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyar. \u0130\u00e7sel bir tarih yaz\u0131m\u0131 gibi cemaat olu\u015fum s\u00fcrecinde etkin olan faaliyetler \u00d6Y\/AKK topluluklar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131nda, sanal cemaat (virtual community) kavram\u0131na olduk\u00e7a s\u0131k rastlan\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda kaynak mobilizasyonu teorisi ile birlikte kullan\u0131l\u0131r (\u00f6r., Margret ve Scacchi, 2003; Laurent, 2004). Ancak Lehman (2004), T\u00f6nnies’in cemaat kavram\u0131n\u0131n daha \u00e7ok organik gruplar (\u00f6r. Aile) i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu belirtirken, \u00d6Y\/AKK geli\u015ftiricileri i\u00e7in \u00e7ok da uygun bir ifade olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Ayr\u0131ca \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131ndaki de\u011fi\u015fim, e\u011filimler ve \u00e7eli\u015fkiler tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131larak g\u00f6rmezden gelinir.<\/p>\n

Hem toplumsal hareket hem de cemaat temelli teoriler \u00d6Y\/AKK’yi anlamak i\u00e7in son derece dar ve y\u00fczeysel soyutlamalard\u0131r. Birincisi, \u00d6Y\/AKK tarihinin sadece belirli bir d\u00f6nemine mercek tutarlar ve g\u00f6rd\u00fcklerini genelle\u015ftirirler. \u0130kincisi, analizleri s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da ili\u015fki \u00fczerine kuruludur. \u00d6rne\u011fin, s\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 rasyonel akt\u00f6r modeli \u00fczerine temellendirilir. Ancak unutulmamas\u0131 gerekir ki firmalar ve h\u00fckumetler uzun bir s\u00fcredir \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Gen\u00e7 ‘hacker’lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 1990’lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda birer i\u015f adam\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6z ard\u0131 edilen, \u00d6Y\/AKK’nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyadaki toplumsal ili\u015fkileri i\u00e7erdi\u011fidir. Bu nedenle sorulmas\u0131 gereken \u201c\u00d6Y\/AKK nedir?\u201d de\u011fil, \u201c\u00d6Y\/AKK hangi sosyoekonomik ili\u015fkilerde var olmaktad\u0131r?\u201d olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bunun yan\u0131nda, \u00d6Y\/AKK’n\u0131n kapitalizm i\u00e7indeki di\u011fer mallardan farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131, onun hediye ekonomisi \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Hardin (1968) \u201cOrtakla\u015fan\u0131n Trajedisi\u201d adl\u0131 makalesinde bireysel \u00e7\u0131karlar ve ortakla\u015fa kullan\u0131lan mallar aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r. Sorunun temelinde, bireylerin kamusal mallar\u0131n kullan\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda eylemlerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcnsel olarak de\u011ferlendir(e)memesi yatmaktad\u0131r. Hardin (1968), t\u00fcm \u00e7obanlar\u0131n kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k olan otlak \u00f6rne\u011fini verir. Bir \u00e7oban, rasyonel biri olarak, s\u00fcr\u00fcs\u00fcne bir hayvan daha eklemek ister. Ancak otla\u011fa bir hayvan daha eklemenin iki sonucu olacakt\u0131r. Birinci olarak, bu eylemden kazan\u00e7 sa\u011flayan yegane ki\u015fi, ekleme i\u015flemini yapan \u00e7oband\u0131r. \u0130kinci sonu\u00e7 ise, her eklenen yeni hayvanla, otla\u011f\u0131n azalaca\u011f\u0131d\u0131r. Fakat bu durumda zarar, t\u00fcm \u00e7obanlarca payla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, rasyonel \u00e7oban\u0131m\u0131z, k\u0131sa bir kar\/zarar muhasebesinden sonra s\u00fcr\u00fcs\u00fcne bir hayvan daha ekleyecek ve onu di\u011fer rasyonel \u00e7obanlar takip edecektir. Sonu\u00e7 olarak, otlak giderek t\u00fckenecek, otlak ve otla\u011f\u0131 kullananlar i\u00e7in bir trajedi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r.<\/p>\n

Hardin (1968) makalesinde trajedinin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir tak\u0131m \u00f6neriler sunar. Gerek trajedinin kendisi gerekse de \u00f6nerilen \u00e7\u00f6z\u00fcmler tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da burada dikkat edilmesi gereken, Hardin’in temel \u00f6nc\u00fcl\u00fc, kaynaklar\u0131n k\u0131tl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u015e\u00f6yle ki, e\u011fer otlak s\u0131n\u0131rl\u0131 olmasayd\u0131, sonu\u00e7 yine bir trajedi olur muydu? Hatta daha da ileri gitmeyi g\u00f6ze alarak, otla\u011fa eklenen bir koyunun, otla\u011f\u0131 eksiltmedi\u011fi, ama \u00e7o\u011faltt\u0131\u011f\u0131 gibi bir durumu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Herhalde t\u00fcm \u00e7obanlar\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn g\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bu durumu hi\u00e7 kimse trajedi olarak adland\u0131ramayacakt\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu tezatl\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden Smith ve Kollock [2], GNU\/Linux’u \u201cimkans\u0131z kamu mal\u0131\u201d olarak adland\u0131rmaktad\u0131r. GNU\/Linux zorunlu sahipsiz ve rakipsizdir. Zorunlu sahipsizdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Hardin’in trajedisinin senaryosunda oldu\u011fu gibi yaz\u0131l\u0131m\u0131, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na engel olmadan s\u0131n\u0131rs\u0131z say\u0131da ki\u015fi kullanabilir. \u00d6rne\u011fin herhangi bir kullan\u0131c\u0131 GNU\/Linux’u \u0130nternet’ten indirip kullanabilir. Hatta kaynak koduna sahip oldu\u011fundan ona yeni \u00f6zellikler ekleyebilir ve daha da ileri giderek yeni yaz\u0131l\u0131m\u0131n ad\u0131n\u0131 Alix ya da Ay\u015fex diye de\u011fi\u015ftirebilir. Rakipsizdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc neredeyse s\u0131f\u0131r maliyetle (sadece bo\u015f cd paras\u0131) GNU\/Linux’un bir kopyas\u0131 yarat\u0131labilir. Bir di\u011fer deyi\u015fle, GNU\/Linux’un \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131nda kayda de\u011fer bir marjinal maliyet yoktur. \u00d6zel sahipli yaz\u0131l\u0131m ise ad\u0131ndan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere herkesin kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k de\u011fildir; satan \u015firkete kullan\u0131m hakk\u0131 i\u00e7in lisans paras\u0131 \u00f6demeniz gerekir. Ancak \u00e7o\u011faltmada s\u0131f\u0131r maliyet sahipli yaz\u0131l\u0131mlar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir (Weber, 2005).<\/p>\n

\u0130\u015fte bu bolluk durumundan yola \u00e7\u0131karak, Raymond (2000), \u00d6Y\/AKK’yi hediye ekonomisi \u00e7er\u00e7evesinde kavramla\u015ft\u0131r\u0131r. Raymond (2000) ayn\u0131 hediye ekonomisinde oldu\u011fu gibi \u00d6Y\/AKK topluluklar\u0131nda da toplumsal stat\u00fcn\u00fcn kimin daha \u00e7ok sahip oldu\u011fu ile de\u011fil, kimin daha \u00e7ok katk\u0131 sundu\u011fu ile belirlendi\u011fini belirtir. \u00d6rne\u011fin bilim topluluklar\u0131 bu do\u011frultuda hareket eder. Bilim alan\u0131nda kimin daha \u00e7ok bildi\u011fi \u00f6nemli de\u011fildir; \u00f6nemli olan kimin alan\u0131na daha \u00e7ok katk\u0131 sundu\u011fudur. \u00dcstelik herhangi bir bilim adam\u0131 \u00e7ok \u015feyler biliyorsa ve bunu di\u011fer bilim adamlar\u0131 ile payla\u015fmam\u0131\u015fsa ona kay\u0131p bir yetenek g\u00f6z\u00fc ile bak\u0131l\u0131r (Pinchot, 1999). Ayr\u0131ca Castells’in (2001a) de belirtti\u011fi gibi ‘hacker’ k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn k\u00f6kenleri akademiye dayanmaktad\u0131r. Bu nedenle akademi d\u00fcnyas\u0131 ile benzerlikler ta\u015f\u0131mas\u0131 do\u011fald\u0131r.<\/p>\n

Raymond (2000) ‘hacker’ k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc prestij i\u00e7in rekabet ba\u011flam\u0131nda tan\u0131mlar. Raymond (2000)’a g\u00f6re bant geni\u015fli\u011fi, disk alan\u0131 ya da hesaplama g\u00fcc\u00fc konusunda ciddi bir k\u0131tl\u0131k s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu nedenle k\u0131tl\u0131\u011fa dayal\u0131, metalar\u0131n de\u011fi\u015fimi \u00fczerine kurulu ekonomik d\u00fczen anlams\u0131zla\u015f\u0131r. Di\u011fer ‘hacker’lar taraf\u0131ndan tan\u0131nma, kapitalist ekonomideki maddi \u00f6d\u00fcllerin yerini al\u0131r. B\u00f6ylece \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131ndaki temel sorunsal a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur: ‘Hacker’lar do\u011frudan maddi \u00e7\u0131karlar elde etmeseler de, etkinliklerinden \u00fcn sa\u011flayarak maddi olmayan bir kazan\u0131m elde ederler.<\/p>\n

Hatta Raymond (2000) daha da ileri giderek, bu \u00fcn’\u00fcn paraya d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini iddia eder. Ona g\u00f6re tan\u0131nm\u0131\u015fl\u0131k, i\u015finin erbab\u0131 olmak maddi \u00f6d\u00fcllere d\u00f6n\u00fc\u015febilir. \u00d6rne\u011fin \u00e7ok iyi bir programc\u0131 olarak tan\u0131n\u0131rsan\u0131z, size er ya da ge\u00e7 i\u015f teklifleri gelecektir. \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen ‘hacker’lar\u0131n\u0131n Microsoft’tan bile i\u015f teklifi ald\u0131\u011f\u0131 bilinen bir durumdur.<\/p>\n

Fakat Weber (2005) bunun sadece y\u00fczeysel bir benzerlik oldu\u011funu belirtir. Ona g\u00f6re, \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7inde hediye ekonomisinin izlerini g\u00f6rmek olanakl\u0131d\u0131r. Ancak Weber (2005)’in ele\u015ftirdi\u011fi nokta Raymond’un bolluk \u00f6nc\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Acaba s\u00f6z konusu bollu\u011fun boyutlar\u0131 ne kadard\u0131r? Yaz\u0131l\u0131m\u0131n do\u011fas\u0131 bu bollu\u011fu olanakl\u0131 k\u0131lsa da Weber y\u00fcz\u00fcn\u00fc yaz\u0131l\u0131mc\u0131lara, onu \u00fcretenlere \u00e7evirir. \u00d6Y\/AKK’n\u0131n ‘hacker’lar aras\u0131ndaki toplumsal ba\u011flar\u0131 kuvvetlendirdi\u011fi, onlar\u0131 \u00d6Y\/AKK’ye yetenekleri do\u011frultusunda katk\u0131 koymaya te\u015fvik etti\u011fi do\u011frudur. Ama Weber (2005), yarat\u0131c\u0131 insanlar\u0131n enerjisinin, zaman\u0131n\u0131n ve yarat\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu belirtir.<\/p>\n

Bunun yan\u0131nda, katk\u0131 koyma-\u00fcne sahip olma-\u00fcnden para kazanma s\u00fcreci, baz\u0131 ‘hacker’lar\u0131n prati\u011fini a\u00e7\u0131klasa da, olumsal bir s\u00fcre\u00e7tir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir ekonomi i\u00e7in yeterli g\u00f6r\u00fcnmez. Ancak daha da \u00f6nemlisi, hediye ekonomisi, i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi sosyoekonomik \u015fartlar\u0131 ihmal eder. Ghosh’un (1998) da belirtti\u011fi gibi hala kapitalist ekonomi i\u00e7inde ya\u015famaktay\u0131z ve insanlar ya\u015famak i\u00e7in i\u015f g\u00fc\u00e7lerini satmak zorundalar!<\/p>\n

Bu nedenler Ghosh (1998), \u00d6Y\/AKK’yi \u201c\u00fcn sa\u011flama, tan\u0131nma\u201d bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan tan\u0131mlamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131r. Ghosh (1998) \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131n\u0131 toplumsal bir yemek pi\u015firme etkinli\u011fine benzetir. Kocaman bir pi\u015firme kab\u0131 vard\u0131r ve insanlar\u0131 ellerinde olan malzemeleri (et, nohut, so\u011fan, domates vs.) bu kaba koymaktad\u0131r. Sonra da insanlar ihtiya\u00e7lar\u0131 kadar tabaklar\u0131n\u0131 doldurmaktad\u0131rlar. \u00d6Y\/AKK’ye d\u00f6nersek, elbette, bu pi\u015firme kab\u0131n\u0131n i\u00e7indeki yemek hi\u00e7 eksilmemekte, aksine nicelik ve nitelik olarak giderek zenginle\u015fmektedir.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede Ghosh (1998) , hediye ekonomisinin olumsal s\u00fcrecinden \u00e7ok daha ak\u0131lc\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sunar. ‘Hacker’lar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z katk\u0131s\u0131n\u0131 sorgulamak ve bundan kaynakl\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in teoriler geli\u015ftirmez. Bunun yerine \u00d6Y\/AKK’yi s\u00fcrekli biriken toplumsal bilgi olarak niteleyerek hediye ekonomisi yorumcular\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er.<\/p>\n

3- Yaz\u0131l\u0131m <\/strong>
\nYukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi bu yaz\u0131da, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak i\u00e7in, enformasyon toplumu tan\u0131mlamas\u0131 yerine, enformasyonel toplum ya da enformasyonel ekonomi tan\u0131mlamas\u0131 tercih edilir. Bunun nedeni, Castells’in de belirtti\u011fi gibi, enformasyon, her toplumsal yap\u0131 da \u00f6nemli bir yere sahiptir (Castells, 2001b). Fakat i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemi farkl\u0131 k\u0131lan, enformasyonun toplumsal yap\u0131n\u0131n daha belirleyici bir bile\u015feni haline gelmesi, g\u00fcc\u00fcn ve \u00fcretkenli\u011fin temel kayna\u011f\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, \u00d6Y\/AKK’nin enformasyonel ekonomi i\u00e7inde toplumsal bir ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir.<\/p>\n

Enformasyonel toplumun y\u00fckseli\u015fi bir bak\u0131ma yaz\u0131l\u0131m\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve enformasyonel toplumun ba\u015f bile\u015fenlerinden biri haline geli\u015finin hikayesidir. Bir t\u00fcr enformasyon olan yaz\u0131l\u0131m, bilgisayarlar\u0131n metala\u015fma s\u00fcrecinde 1960’lardan ba\u015flayarak donan\u0131mdan ayr\u0131 bir varl\u0131k kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r (Valimaki, 2005). Say\u0131salla\u015ft\u0131rma ile enformasyon giderek ba\u011flam\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelmi\u015ftir (Boyle, 1996). Art\u0131k herhangi bir enformasyon (m\u00fczik par\u00e7as\u0131, resim, kitap) \u00e7ok ufak maliyetlerle CD’lere, DVD’lere kopyalanabilir; \u0130nternet’ten indirilebilir duruma gelmi\u015ftir. Enformasyonun \u0130nternet \u00fczerinden payla\u015f\u0131m\u0131, \u0130nternet’in ilk g\u00fcnlerinden beri ‘hacker’lar\u0131n g\u00fcnl\u00fck, s\u0131radan prati\u011fi olmu\u015ftur. Bunu ‘hacker’lar taraf\u0131ndan \u201cEnformasyon \u00f6zg\u00fcr olmal\u0131d\u0131r\u201d diye teorize edilmesi asl\u0131nda onlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck prati\u011finin do\u011frudan bir ifadesidir.<\/p>\n

Ancak yaz\u0131l\u0131m\u0131 yaln\u0131zca bir t\u00fcr enformasyon olarak nitelendirmek yetersiz bir tan\u0131m olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca yaz\u0131l\u0131m\u0131 \u201chaber ve e\u011flenceden ay\u0131rmak\u201d (Bell, 1976:175) gerekir. Yaz\u0131l\u0131m, enformasyonun spesifik bir hali olan bilgi kapsam\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r:
\nMant\u0131kl\u0131 bir bilgi ya da deneysel bir sonu\u00e7 sunan, ba\u015fkalar\u0131na sistemli bir bi\u00e7imde bir ileti\u015fim arac\u0131yla aktar\u0131lan olgulara ya da d\u00fc\u015f\u00fcncelere ili\u015fkin \u00f6rg\u00fctl\u00fc ifadeler dizisi (Ibid. ).<\/em>
\nB\u00f6ylece yaz\u0131l\u0131m herhangi bir enformasyondan ayr\u0131l\u0131r. Fakat unutulmamas\u0131 gereken, bili\u015fim teknolojileri enformasyonu say\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131rken, yaz\u0131l\u0131m hem bu s\u00fcrecin ba\u015f arac\u0131 hem de sonucu olmu\u015ftur. Bu nedenle yaz\u0131l\u0131m hem kendisi i\u00e7in hem de di\u011fer enformasyon \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in bir \u00fcretim arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015fte \u0130ngilizce’deki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k da tam bu noktada \u00e7\u0131kar. \u201cFree Software\u201d \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m m\u0131d\u0131r? Yoksa bedava yaz\u0131l\u0131m m\u0131d\u0131r? \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131mc\u0131’lar \u0131srarla buradaki \u201cfree\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlam\u0131na geldi\u011fini vurgulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Asl\u0131nda buradaki kavram karga\u015fas\u0131ndaki temel sorun \u201cfree software\u201di hangi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirdi\u011finizle ilgilidir. Sadece t\u00fcketici pozisyonunda bulunan ki\u015filer i\u00e7in free’nin anlam\u0131 onun \u00fccretsiz eri\u015fimine kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Ancak ‘hacker’lar i\u00e7in durum farkl\u0131d\u0131r. Onlar i\u00e7in ‘free’, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na \u00f6zg\u00fcr eri\u015fim ile e\u015f de\u011ferdir. Bu nas\u0131l olmaktad\u0131r? Bir \u00f6rnekle a\u00e7\u0131klayal\u0131m:
\n
\nBilgisayarlar, yaln\u0131zca 0’lardan ve 1’lerden olu\u015fan bir dilden anlar. Bunun i\u00e7in programc\u0131lar, bilgisayardan yapmas\u0131n\u0131 istedikleri eylemleri 0’lardan ve 1’lerden olu\u015fan bir dille ifade etmek zorundad\u0131rlar. Fakat kolayca g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi, 0\/1 dizilerinden olu\u015fan bir dille bilgisayara derdimizi anlatmak zordur. Bu y\u00fczden \u00e7e\u015fitli programlama dilleri olu\u015fturulmu\u015ftur (\u00d6r. Java, C, Basic, Scheme, ML vs.). Bu dillerde, insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck konu\u015fma diline yak\u0131n komutlar yazars\u0131n\u0131z; bu yazd\u0131klar\u0131n\u0131za kaynak kodu ad\u0131 verilir. Daha sonra derleyici dedi\u011fimiz ara programlar, sizin kaynak kodunuzu bilgisayar\u0131n anlayaca\u011f\u0131 0\/1 dizilerine \u00e7evirir.
\n\u015eimdi diyelim ki bu dillerden birinde (\u00d6rne\u011fin C dilinde) d\u00f6rt i\u015flem yapan bir hesap makinesi program\u0131 yapt\u0131n\u0131z. \u0130\u015fin be\u015f g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc var sayal\u0131m. Daha sonra da bunu bir derleyici ile bilgisayar\u0131n anlad\u0131\u011f\u0131 tek dil olan 0\/1 dizilerine \u00e7evirdiniz. En sonunda da ilgili program\u0131 bir arkada\u015f\u0131n\u0131za satt\u0131n\u0131z.
\nAradan zaman ge\u00e7ti. Bu arkada\u015f\u0131n\u0131za d\u00f6rt i\u015flem yetersiz kalmaya ba\u015flad\u0131. Bilimsel hesap makinesine (Karek\u00f6k, sin\u00fcs, kosin\u00fcs vs hesaplar\u0131na da yapabilen.) ihtiya\u00e7 duyuyor. \u015eimdi ne yapacak? E\u011fer bu arkada\u015f\u0131m\u0131za, d\u00f6rt i\u015flem yapan program\u0131 kaynak koduyla verdiyseniz, o kodun (birikmi\u015f bilginin) \u00fczerine kendisi birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fck i\u015f g\u00fcc\u00fc harcayarak istedi\u011fi \u00f6zellikleri ekleyebilir. E\u011fer sadece \u00e7al\u0131\u015fabilir dosyay\u0131 verdiyseniz yapaca\u011f\u0131 iki \u015fey vard\u0131r. Sizden daha geli\u015fmi\u015f bir program istemek (burada ister istemez size ba\u011f\u0131ml\u0131 kalacakt\u0131r) ya da her \u015feye ba\u015ftan ba\u015flamak, bir di\u011fer deyi\u015fle normal bir hesap makinesi yapmak i\u00e7in yeniden fazladan be\u015f g\u00fcn harcamak.
\n<\/em><\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131daki \u00f6rnekten, \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131mlarla \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar aras\u0131ndaki fark da a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6r\u00fclmektedir. Ki\u015fi ya da firma program\u0131n\u0131 satarken sadece onun 0\/1 dizilerinden olu\u015fmu\u015f halini satabilir. Bu durumda kaynak kodunun etraf\u0131na \u00e7itler \u00f6rerek (kapitalizmdeki klasik m\u00fclkiyet yasalar\u0131na benzer \u015fekilde), kaynak kodunu b\u00fcy\u00fck bir hazine gibi saklar. Sonu\u00e7ta, sadece kendisinin bildi\u011fi ama rakiplerinin bilmedi\u011fi bir bilgiye sahiptir ve bu bilgi k\u0131sa vadede kendisi i\u00e7in rekabette avantaj sa\u011flamaktad\u0131r [5].<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mda ise firma ya da ki\u015fi program\u0131n yan\u0131nda kaynak kodunu da vermek zorundad\u0131r. Bu sefer yasak olan, \u00e7itlerin \u00fcst\u00fcnden atlamak de\u011fil, \u00e7itler \u00f6rmektir. Bilgi, kraliyet hazinesi gibi saklanmaz. Yaz\u0131l\u0131m, s\u00fcrekli biriken toplumsal bilgi olarak de\u011ferlendirilir ve bunun birikimi s\u00fcrekli hale getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Biriken kaynak kodu, her iki durumda da bir \u00fcretim arac\u0131d\u0131r. Ancak bir farkla: \u0130lkinde, toplumsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, bir firman\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetine girmi\u015ftir. \u0130kincide tamamen toplumsald\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131m ile \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti ile toplumsal m\u00fclkiyeti aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Dikkatli okuyucu, yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00d6Y\/AKK terimi kullan\u0131l\u0131rken, bir anda sadece \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m teriminin kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmi\u015ftir. Hayat siyah beyaz de\u011fildir. Hem \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mda hem de a\u00e7\u0131k kaynak kodlu yaz\u0131l\u0131mda kaynak kodu eri\u015filebilir durumdad\u0131r. Fakat, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, kaynak kodunun s\u00fcrekli birikimini sa\u011flamak amac\u0131yla kaynak kodunun hi\u00e7bir zaman \u00f6zel sahipli olamayaca\u011f\u0131na dair bir yasa koyar. A\u00e7\u0131k kaynak kodlu yaz\u0131l\u0131mda ise kaynak kodu \u00f6zel sahipli hale getirilebilir durumdad\u0131r.<\/p>\n

Elbette ‘hacker’lar her zaman i\u00e7in kaynak koduna s\u0131n\u0131rs\u0131z eri\u015fim ve bunun s\u00fcreklili\u011fini ister. A\u00e7\u0131k kaynak kod kavram\u0131 ise, baz\u0131 ‘hacker’ler taraf\u0131ndan kapitalist d\u00fcnyan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck korkusunu gidermek amac\u0131yla verilmi\u015f bir tavizdir (Fogel, 2005).<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak,
\n1- \u00d6Y\/AKK \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131nda \u00f6zel m\u00fclkiyetin yoklu\u011fu ile kapitalizmle \u00e7eli\u015fmektedir.
\n2- Castells’in enformasyonel ekonomi\/toplum tan\u0131m\u0131nda belirtti\u011fi gibi, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011fda enformasyondan \u00f6te onun \u00fcretilmesi, i\u015flenmesi ve ta\u015f\u0131nmas\u0131 ya\u015famsald\u0131r. B\u00f6ylece yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6nemi giderek y\u00fckselir. Bu s\u00fcre\u00e7te ba\u015fl\u0131ca iki tip firma \u00f6n plana \u00e7\u0131kar. Yaz\u0131l\u0131m\u0131 bir meta olarak de\u011ferlendiren saf yaz\u0131l\u0131m \u015firketleri (\u00d6r. Microsoft) ve yaz\u0131l\u0131mdan enformasyonel ekonomi \u00e7er\u00e7evesinde di\u011fer meta al\u0131\u015f veri\u015fi \u00e7er\u00e7evesinde faydalanan \u015firketler (IBM, Novell, Google). \u0130lki i\u00e7in \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131ma dayal\u0131 i\u015f modelleri ge\u00e7erliyken, ikinci tipteki firmalar i\u00e7in bilginin toplumsalla\u015fmas\u0131 ve kendilerinin bu bilgiye art\u0131 de\u011fer katarak yeni i\u015f modelleri kurmas\u0131 daha uygun d\u00fc\u015fmektedir.
\n3- \u0130kinci maddeden de g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131, bilginin s\u0131n\u0131rs\u0131z payla\u015f\u0131m\u0131 ve s\u00fcreklili\u011fi ba\u011flam\u0131nda kimi zaman b\u00fcy\u00fck yaz\u0131l\u0131m firmalar\u0131 ile kesi\u015fmektedir.<\/p>\n

Ve yine en ba\u015ftaki soruya d\u00f6nersek, kapitalizmde var olmak i\u00e7in, i\u015f g\u00fc\u00e7lerini ba\u015fka satacak bir\u015feyi olmayan ‘hacker’lar neden i\u015f g\u00fc\u00e7lerini ‘normal’ insanlar gibi satmak yerine topluma kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z vermeyi tercih etmektedirler?<\/p>\n

Acaba kar\u015f\u0131m\u0131zda \u00e7ok iyi y\u00fcrekli insanlar m\u0131 durmaktad\u0131r?<\/p>\n

4- ‘Hacker’lar<\/strong>
\n90l\u0131 y\u0131llar kapitalizmin zafer \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 ile ge\u00e7ti. Reel sosyalizmin \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc ile kapitalizmin do\u011frulu\u011fu bir kez daha ispatlanm\u0131\u015f oldu. Hemen ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7te sosyal devlet de h\u0131zla a\u015f\u0131nmaktayd\u0131. Liberalizmin s\u00f6zc\u00fclerinin ‘tarihsel’ tezlerine g\u00f6re sosyalizm zaten insan do\u011fas\u0131na ayk\u0131r\u0131yd\u0131. \u0130nsan, do\u011fas\u0131 gere\u011fi a\u00e7g\u00f6zl\u00fcyd\u00fc ve payla\u015f\u0131ma a\u00e7\u0131k de\u011fildi; \u00e7al\u0131\u015fmaktansa, tembelli\u011fe ve e\u011flenceye d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fc; rekabet olmasa toplumsal geli\u015fme de olmayacakt\u0131…<\/p>\n

Liberalizm kendini SSCB’nin da\u011f\u0131lmas\u0131nda do\u011frulamaktayd\u0131. Daha sonra ayn\u0131 tezler, kamu kurumlar\u0131n\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde g\u00fcndeme getirdi. Kamu zarar ediyordu; gelecek korkusu olmayan memurlar \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn gerisinde kal\u0131yordu. Hemen ard\u0131ndan da ayr\u0131lmaz bir ikili olan \u00f6zel m\u00fclkiyet ve rekabetin kutsand\u0131\u011f\u0131 ayinler ba\u015fl\u0131yordu. Kamu kurumlar\u0131 \u00f6zelle\u015ftik\u00e7e \u00fclkemiz \u00fczerindeki \u00f6l\u00fc topra\u011f\u0131n\u0131 atacakt\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015fte tam da bu tarihsel ko\u015fullarda ‘hacker’lar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 sarsan devrimi, egemen ideolojiyi alt \u00fcst eder. E\u011fer g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ‘i\u015f’in insan karakterini a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 bir etkisi varsa (Sennett, 1998), bu bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fc \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n, ‘hacker’lar\u0131n, tutkulu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir?<\/p>\n

Sorulmas\u0131 gereken, ‘hacker’lar\u0131n neden \u00e7al\u0131\u015fmaktan ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir; as\u0131l soru insan\u0131n hangi toplumsal \u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015fmaktan ho\u015flanaca\u011f\u0131d\u0131r.
\nBu nedenle \u00f6ncelikle liberalizmin tarih d\u0131\u015f\u0131 insan do\u011fas\u0131 kavram\u0131n\u0131 reddetmekle i\u015fe ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bir insan do\u011fas\u0131 varsa, bunun de\u011fi\u015fmez olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekir. \u00d6rne\u011fin,
\n
\nPara kazanman\u0131n y\u00fcceltilmesi, bunun i\u00e7in gereken t\u00fcm eylemlerin \u00f6v\u00fclmesi ve bunun i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan insan \u00f6zelliklerinin te\u015fvik edilmesi, yani Aristo’ya ‘do\u011fal olmayan’ ve tiksindirici gelen her \u015fey; \u015fimdi kapitalist toplumun normlard\u0131r (Magdoff ve Magdoff, 2006).
\n<\/em><\/p>\n

Tarihin belirli bir d\u00f6nemindeki insan\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 al\u0131p onu t\u00fcm tarihe mal etmek b\u00fcy\u00fck bir hatad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn bencil, a\u00e7g\u00f6zl\u00fc insan\u0131 kapitalizmin \u00f6znesi oldu\u011fu kadar onun sonucudur da. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nde gelenlerinden Stallman’\u0131n, yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131nda var olan \u00f6zel m\u00fclkiyet sisteminin toplumsal ili\u015fkilere zarar verdi\u011fini s\u00f6yler:
\n
\nKullanmakta oldu\u011funuz bir bilgisayar program\u0131 var. Kom\u015funuz sizden bu program\u0131 istedi. Ancak y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 kanunu bunu yasaklamakta. Bu durumda \u00f6n\u00fcn\u00fczde iki yol var. Ya kom\u015funuza program\u0131 verip su\u00e7lu duruma geleceksiniz ya da ona program\u0131 veremeyece\u011finizi s\u00f6yleyip arkada\u015fl\u0131k ili\u015fkilerinizi zedeleyeceksiniz (Stallman, 2002).
\n<\/em><\/p>\n

\u00dcstelik k\u0131sa bir zaman \u00f6ncesinde \u00f6zel sahipli yaz\u0131l\u0131m firmalar\u0131n\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc BSA, insanlar\u0131 birbirlerini ispiyonlamaya te\u015fvik etmekteydi.
\n\u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131 \u00e7o\u011fu zaman Stallman’\u0131 marjinal bir tip olarak de\u011ferlendirir. Onun \u00f6zel m\u00fclkiyet ele\u015ftirisini \u00e7o\u011fu zaman atlar. Bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n i\u015fe, \u00e7al\u0131\u015fmaya bak\u0131\u015f\u0131 Marx’\u0131n 1844 el yazmalar\u0131ndaki s\u00f6zlerini an\u0131msat\u0131r: insanlar \u00e7al\u0131\u015fmadan vebadan ka\u00e7ar gibi ka\u00e7arlar. \u0130\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmada kendini yads\u0131r, \u00e7al\u0131\u015fmak onu mutlu de\u011fil, mutsuz yapmaktad\u0131r, \u00f6zg\u00fcr bir fizik ve entelekt\u00fcel etkinlik g\u00f6stermez; \u00e7al\u0131\u015fmada tenine ve bedenine eziyet eder. \u0130\u015f\u00e7i, yaln\u0131zca \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zaman mutludur (Marx, 1993). Ancak Marx hi\u00e7bir zaman bu s\u00f6zleri insan do\u011fas\u0131na dair genel ge\u00e7er do\u011frular olarak ifade etmez. Hatta s\u0131rf bu y\u00fczden Adam Smith’i ele\u015ftirir, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n insan do\u011fas\u0131n\u0131n bir ihtiyac\u0131 da olabilece\u011fini vurgular (Marx, 2003). Marx’ta tarif edilen, kapitalizmin ideologlar\u0131 taraf\u0131ndan genelle\u015ftirilen, \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak kabul edilen kapitalizmdeki toplumsal ili\u015fkilerdir.<\/p>\n

‘Hacker’lar\u0131n kapitalist d\u00fcnyadan ayr\u0131 yal\u0131t\u0131k d\u00fcnyalar\u0131nda kom\u00fcn hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini iddia etmek her \u015feyden \u00f6nce bu yaz\u0131n\u0131n kendi kendini yads\u0131mas\u0131 olacakt\u0131r. \u00d6Y\/AKK, kapitalizmle, uluslararas\u0131 \u015firketler ile bu kadar i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fken b\u00f6yle bir iddia g\u00fcl\u00fcn\u00e7 olacakt\u0131r. Ancak Marx’\u0131n 1844 el yazmalar\u0131nda zorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00f6zel m\u00fclkiyet ve yabanc\u0131la\u015fma ekseninde ele ald\u0131\u011f\u0131 kapitalist \u00fcretim ili\u015fkileri ile ‘hack’lemek \u00fczerine kurulu \u00fcretim ili\u015fkilerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak \u00d6Y\/AKK yaz\u0131n\u0131ndaki sorunsal\u0131 a\u015fmak i\u00e7in gerekli bir ad\u0131md\u0131r.<\/p>\n

a-) Zorunlu \u0130\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong>
\nAsl\u0131nda Marx’ta zorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00f6zel m\u00fclkiyet ve yabanc\u0131la\u015fma bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 y\u00fczleridir. Ayn\u0131 toplumsal ili\u015fkilerin farkl\u0131 tezah\u00fcrleri ve ko\u015fullar\u0131d\u0131rlar. Marx’\u0131n kapitalist \u00fcretim ko\u015fullar\u0131n\u0131 tarifinde zorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6nemli yer tutar.
\n\u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcn\u00fc, toplumun zenginlik ve inceli\u011fini art\u0131r\u0131rken, i\u015f\u00e7iyi bir makine durumuna d\u00fc\u015f\u00fcrecek derecede yoksulla\u015ft\u0131r\u0131r (Marx, 1993). <\/em><\/p>\n

Bu yoksulluk maddi oldu\u011fu kadar, manevidir de. \u0130\u015f\u00e7i, giderek makinenin bir par\u00e7as\u0131 haline gelir.<\/p>\n

\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 istemli de\u011fil, ama istemsizdir, zorlama \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. \u00d6yleyse bir gereksinmenin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 de\u011fil, ama sadece \u00e7al\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131ndaki gereksinmelerin bir kar\u015f\u0131lama arac\u0131d\u0131r (Ibid.). <\/em><\/p>\n

\u0130\u015f\u00e7i kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bir bilgisayar programc\u0131s\u0131 da ya\u015famak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r do\u011fal olarak. M\u00fc\u015fterinin istekleri do\u011frultusunda albenisi bol uygulamalar geli\u015ftirilecek; yeti\u015ftirilmesi gereken projeler i\u00e7in g\u00fcnlerce fazla mesai yap\u0131lacakt\u0131r. Kimi zaman rekabet ya da piyasa bask\u0131s\u0131 ile programc\u0131y\u0131 pek de tatmin etmeyecek bir \u00fcr\u00fcn \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n

‘Hack’lemek ise en ba\u015fta ‘hacker’\u0131n \u00d6Y\/AKK ile kurdu\u011fu zorunlu olmayan bir ili\u015fkiyi temsil eder. ‘Hacker’ i\u00e7in ‘hack’lemek etkinli\u011finin kendisi bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, d\u0131\u015far\u0131dan bir gereksinimi gidermek i\u00e7in yerine getirilmez. ‘Hacker’lar g\u00f6n\u00fcll\u00fc etkinliklerinde ne \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 kendileri belirler ve projenin gidi\u015fat\u0131 ve \u00f6ncelikleri onlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. ‘Hack’lemek, kapitalist d\u00fcnyadan \u00e7al\u0131nan \u00f6zg\u00fcr, insan\u0131 \u00e7o\u011faltan eylemlerden biridir. Eylemin ilgi \u00e7ekici yan\u0131, \u00f6z\u00fcnde bir \u00e7al\u0131\u015fma, \u00fcretme eyle olmas\u0131, \u00fcr\u00fcn\u00fcn ise enformasyonel ekonomide kritik bir de\u011fer olan yaz\u0131l\u0131m olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

b-) \u00d6zel M\u00fclkiyet <\/strong>
\n\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti, zorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sonucu oldu\u011fu kadar nedenidir de. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131ndan yoksun i\u015f\u00e7i, ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettirmek i\u00e7in i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc satmak zorundad\u0131r.<\/p>\n

\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal m\u00fclkiyetinde ise benzer bir zorunluluk yoktur. ‘Hack’leme ve bunun \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00d6Y\/AKK, toplumsal m\u00fclkiyete dayan\u0131r; s\u00fcrekli biriken toplumsal bilgidir. Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere 3. b\u00f6l\u00fcmde yaz\u0131l\u0131m\u0131n kaynak kodu bir \u00fcretim arac\u0131 olarak belirtilmi\u015fti. Kaynak koduna \u00f6zg\u00fcr eri\u015fim, t\u00fcm toplumsal birikimi, gelecek yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n geli\u015ftirilmesinin bir arac\u0131 haline getirir. Ayr\u0131ca, ‘hack’leme, bireyin t\u00fcm ya\u015faman\u0131 kapsamaz. Ya\u015fam\u0131n\u0131n belirli bir an\u0131nda, az ya da \u00e7ok bir katk\u0131da bulunabilir, fakat \u00d6Y\/AKK’nin birikimsel karakteri, bu katk\u0131lar\u0131 toplumsalla\u015ft\u0131rarak s\u00fcrekli hale getirir.<\/p>\n

Ancak burada \u00f6zellikle dikkat edilmesi gereken, ‘hack’leme s\u00fcrecinin bilin\u00e7li bir etkinlik olu\u015fudur. Bir di\u011fer deyi\u015fle, s\u00fcrecin do\u011frudan i\u00e7inde olan ‘hacker’lar, kaynak kodunun s\u00fcreklili\u011finin kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131n devam\u0131 i\u00e7in gerekli oldu\u011funu bilirler. Bu nedenle, kaynak kodunun \u00f6zel m\u00fclkiyetine hi\u00e7bir \u015fekilde izin vermeyen genel kamu lisans\u0131n\u0131 (GPL) tercih ederler.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fekilde firmalar da do\u011falar\u0131 gere\u011fi maksimum kar’\u0131 elde etmek isterler. Burada \u00e7eli\u015fik bir durum s\u00f6z konusudur. Firmalar isterler ki, biriken toplumsal bilgi yaln\u0131zca kendilerinin olsun. Bu nedenle zaman zaman kaynak kodunun \u00f6zel m\u00fclkiyetine olanak veren yaz\u0131l\u0131m lisanslar\u0131n\u0131 tercih ederler. B\u00f6ylece birikmi\u015f toplumsal bilgiyi al\u0131p kendi katk\u0131lar\u0131yla \u00e7e\u015fitli eklentiler yapt\u0131ktan sonra yaz\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6zel sahipli hale getirirler. Fakat baz\u0131 durumlarda bu davran\u0131\u015f, ‘hacker’lar\u0131n tepkisini \u00e7eker ve ilgili yaz\u0131l\u0131ma katk\u0131 koymaktan vazge\u00e7er. Bu nedenle, farkl\u0131 i\u015f modellerinde firmalar, yaz\u0131l\u0131m\u0131n lisans\u0131 buna izin verse bile ‘hacker’lar\u0131n katk\u0131s\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011fini arzu eder ve bundan ka\u00e7\u0131n\u0131r. B\u00f6ylece kapitalizmin ilk olu\u015fum s\u00fcrecinden beri \u00f6zel m\u00fclkiyete \u00f6vg\u00fcler d\u00fczen egemen s\u0131n\u0131f, \u015fimdi ister istemez kendi toplumsal temellerini ‘hack’letmektedir. \u0130\u015fin ironik yan\u0131, bunun do\u011frudan yaz\u0131l\u0131m alan\u0131 yerine ba\u015fka alanlarda (\u00f6zellikle hizmet sekt\u00f6r\u00fcnde) kar elde etmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015fiyor olu\u015fudur.<\/p>\n

c-) Yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f Emek<\/strong><\/p>\n


\n\u0130\u015f\u00e7i ne kadar \u00e7ok zenginlik \u00fcretir, \u00fcretimi erk ve hacim bak\u0131m\u0131ndan ne kadar artarsa, o kadar yoksul duruma gelir. Ne kadar \u00e7ok meta \u00fcretirse, o kadar ucuz bir meta olur. \u0130nsanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131n de\u011fersizle\u015fmesi, nesnelerin d\u00fcnyas\u0131n\u0131n de\u011fer kazanmas\u0131 ile orant\u0131l\u0131 olarak artar. Emek sadece emtia \u00fcretmekle kalmaz; genel olarak emtia \u00fcretti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, kendi kendini ve i\u015f\u00e7iyi de meta olarak \u00fcretir.
\nBu olgu sadece \u015funu dile getirir: eme\u011fin \u00fcretti\u011fi nesne, onun \u00fcr\u00fcn\u00fc, yabanc\u0131 bir varl\u0131k olarak, \u00fcreticiden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir erk olarak, ona kar\u015f\u0131 koyar. Emek \u00fcr\u00fcn\u00fc, bir nesne i\u00e7inde saptanm\u0131\u015f, bir nesne i\u00e7inde somutla\u015fm\u0131\u015f emektir, eme\u011fin nesnele\u015fmesidir. Eme\u011fin edimselle\u015ftirilmesi, onun nesnelle\u015ftirilmesidir. \u0130ktisat a\u015famas\u0131nda, eme\u011fin bu edimselle\u015fmesi, i\u015f\u00e7i i\u00e7in kendi ger\u00e7ekli\u011finin yitirilmesi olarak, nesnelle\u015fme nesnenin yitirilmesi ya da nesneye k\u00f6lelik olarak, temell\u00fck yabanc\u0131la\u015fma, yoksunla\u015fma olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.
\n…
\nB\u00fct\u00fcn bu sonu\u00e7lar, \u015fu belirlenimin i\u00e7inde bulunurlar: i\u015f\u00e7i, kendi emek \u00fcr\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda, yabanc\u0131 bir nesne kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ile ayn\u0131 ili\u015fki i\u00e7indedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durum, varsay\u0131m gere\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r: i\u015f\u00e7i kendi eme\u011fi i\u00e7inde kendini ne kadar d\u0131\u015fla\u015ft\u0131r\u0131rsa, kendi kar\u015f\u0131s\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131, nesnel d\u00fcnya o kadar erkli bir duruma gelir; kendi kendini ne kadar yoksulla\u015ft\u0131r\u0131r ve i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131 ne kadar yoksul bir duruma gelirse, kendine \u00f6zg\u00fc o kadar az \u015feye sahip olur. Bu, dinde de b\u00f6yledir. \u0130nsan Tanr\u0131ya ne kadar \u00e7ok \u015fey verirse, kendinde o kadar az \u015fey kal\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i, ya\u015fam\u0131n\u0131 nesneye koyar. Ama o zaman ya\u015fam\u0131 kendisinin de\u011fil, nesnenindir. Demek ki bu etkinlik ne kadar b\u00fcy\u00fckse, i\u015f\u00e7i o kadar nesnesizdir. O, eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan \u015fey de\u011fildir. \u00d6yleyse bu \u00fcr\u00fcn ne kadar b\u00fcy\u00fckse, i\u015f\u00e7i o kadar az kendisidir. \u0130\u015f\u00e7inin kendi \u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7inde yabanc\u0131la\u015fmas\u0131, sadece eme\u011finin bir nesne, d\u0131\u015fsal bir varolu\u015f durumuna geldi\u011fi anlam\u0131na de\u011fil, ama eme\u011finin kendi d\u0131\u015f\u0131nda, ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z, ona yabanc\u0131, ve onun kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zerk bir erk durumuna gelen bir varl\u0131k olarak varoldu\u011fu, ve nesneye \u00e7evirdi\u011fi ya\u015fam\u0131n, has\u0131m ve yabanc\u0131 bir ya\u015fam olarak, ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na da gelir.<\/em><\/p>\n

…
\n\u0130\u015f\u00e7inin kendi nesnesi i\u00e7inde yabanc\u0131la\u015fmas\u0131, iktisat yasalar\u0131na g\u00f6re, kendini \u015fu bi\u00e7imde dile getirir: i\u015f\u00e7i ne kadar \u00e7ok \u00fcretirse, o kadar az t\u00fcketecek nesnesi vard\u0131r; ne kadar \u00e7ok de\u011fer yarat\u0131rsa, o kadar \u00e7ok de\u011ferden d\u00fc\u015fer ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr; \u00fcr\u00fcn\u00fc ne kadar bi\u00e7imliyse, i\u015f\u00e7i o kadar bi\u00e7imsizdir; nesnesi ne kadar uygarsa, i\u015f\u00e7i o kadar barbard\u0131r; i\u015f ne kadar erkliyse, i\u015f\u00e7i o kadar erksizdir; i\u015f ne kadar us i\u015fi olmu\u015fsa, i\u015f\u00e7i ustan o kadar yoksunla\u015fm\u0131\u015f ve do\u011fan\u0131n o kadar k\u00f6lesi durumuna gelmi\u015ftir (Ibid.).
\n<\/em><\/p>\n

B\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015f\u0131nda belirtildi\u011fi gibi zorunlu i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, yabanc\u0131la\u015fma ve \u00f6zel m\u00fclkiyet ayn\u0131 toplumsal ili\u015fkinin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleridir. Aralar\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimle s\u00fcrekli birbirlerini beslerler. Herhangi birinin yoklu\u011fu, di\u011ferinin de yok olu\u015fu demek olacakt\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fczeysel bir analiz, ‘hacker’lar\u0131n di\u011ferkaml\u0131\u011f\u0131ndan ve demokratl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedecektir. Bu durumda, sorumuz \u015fu olacakt\u0131r:
\n\u0130nsanlar, di\u011ferkam ve demokrat olduklar\u0131 i\u00e7in mi ‘hacker’ olurlar?
\n‘Hacker’ olduklar\u0131 i\u00e7in bu iki \u00f6zelli\u011fe sahiptirler?<\/p>\n

‘Hack’lemek, bir ucunda \u00d6Y\/AKK’nin di\u011fer ucunda ‘hacker’\u0131n oldu\u011fu toplumsal bir ili\u015fkidir. ‘Hacker’ yaln\u0131z insanlar\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7eviren \u00d6Y\/AKK’yi yaratmaz; kendini de yarat\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, ‘hacker’lar\u0131n di\u011ferkaml\u0131\u011f\u0131ndan ve demokratl\u0131\u011f\u0131ndan bahsediyorsak, bu e\u011filimlerin olu\u015fmas\u0131nda ‘hack’leme etkinli\u011finin rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Nas\u0131l ki var olan ekonomik sistem, insanlar\u0131n a\u00e7 g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, bencilli\u011finin ko\u015fulland\u0131r\u0131lmas\u0131nda etkinse, bu ‘hack’lemenin toplumsal ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7erlidir.<\/p>\n

T\u00fcm ‘hacker’ d\u00fcnyas\u0131na yay\u0131lan dayan\u0131\u015fma havas\u0131, \u00fcretimdeki \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten\/dayan\u0131\u015fmadan; t\u00fcketimdeki e\u015fitlikten gelir. \u00d6zel m\u00fclkiyetin, rekabetin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde, insanlar aras\u0131ndaki anlamas\u0131z yar\u0131\u015f ortadan kalkar; de\u011fi\u015fim de\u011feri buharla\u015f\u0131r.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir \u00f6rnek verelim:
\nLinux projesinin lideri Linus Torvalds’d\u0131r. Projeyi ba\u015flatan ki\u015fidir. Ancak Linus, proje s\u00fcrecinde, projeye katk\u0131 koyan di\u011fer ‘hacker’lar\u0131n taleplerine kulak vermek zorundad\u0131r. Nedeni ise \u00e7ok basittir. Linux’un kaynak kodu \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr, herkesin eri\u015fimine a\u00e7\u0131kt\u0131r. Linus’un projeye katk\u0131 koyan di\u011fer insanlar\u0131n sesine kulak vermemesi durumunda, ma\u011fdur olan kesim kaynak kodunu al\u0131p diledikleri gibi yeni bir proje ba\u015flatabilir. Ad\u0131na Linux de\u011fil de, Alix diyebilir. Fakat normal \u015fartlar alt\u0131nda ‘hacker’lar \u00e7ok anlaml\u0131 bir gerek\u00e7e olmad\u0131k\u00e7a bunu yapmazlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00f6l\u00fcnmesi olacakt\u0131r. \u0130nsanl\u0131k b\u00f6l\u00fcnerek daha g\u00fczel yaz\u0131l\u0131mlardan bir s\u00fcre mahrum kalacakt\u0131r. Ancak gerek Linus’un gerekse de di\u011fer proje y\u00f6neticilerinin bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n fark\u0131nda olmalar\u0131, onlar\u0131 anti-demokratik davran\u0131\u015flardan al\u0131koyar.<\/p>\n

Bir di\u011fer deyi\u015fle, kaynak kodu iktidar\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Onun toplumsal m\u00fclkiyeti ise iktidar\u0131n herkese ait olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Son s\u00f6z:
\n
\n
\n\u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde yasayan bir bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131 olarak belli bir \u015firkete ait bir program kullan\u0131yor olabilirsiniz. E\u011fer arkada\u015f\u0131n\u0131z sizden bir kopya isterse onu reddetmek do\u011fru olmaz. \u0130\u015f birli\u011fi telif hakk\u0131ndan daha \u00f6nemlidir. Ancak yeralt\u0131 olarak da tabir edebilece\u011fimiz gizli kapakl\u0131 i\u015f birli\u011fi iyi bir topluma yol a\u00e7maz. Ki\u015fi hayat\u0131 d\u00fcr\u00fcst\u00e7e, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ve gururla ya\u015famal\u0131d\u0131r; bu da sahipli yaz\u0131l\u0131mlara ‘Hay\u0131r’ demekle olur.
\nYaz\u0131l\u0131m kullanan di\u011fer insanlarla a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k ve \u00f6zg\u00fcr \u015fekilde i\u015f birli\u011fine gitmeyi hak ediyorsunuz. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeyi hak ediyorsunuz ve \u00f6\u011frencilere bu bilgiyi \u00f6\u011fretmeyi hak ediyorsunuz. Yaz\u0131l\u0131m bozulursa takdir etti\u011finiz bir programc\u0131y\u0131 kiralay\u0131p onu d\u00fczeltebilmeyi hak ediyorsunuz.
\n\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 hak ediyorsunuz.\u201d [7]
\n<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n

Kapitalist sistemi ‘hack’leyelim!<\/p>\n

Korsan yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131p varolan sisteme dolayl\u0131 destek vermektense a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kullanal\u0131m:
\n\u0130nternet Explorer yerine\u00a0FireFox <\/a><\/p>\n

Microsoft Outlook Yerine\u00a0Thunderbird<\/a><\/p>\n

Microsoft Office yerine\u00a0Open Office<\/a><\/p>\n

Ya da daha radikal olun, Windows yerine\u00a0Pardus <\/a><\/p>\n

Notlar:
\n[1] Bu yaz\u0131da, \u00d6Y\/AKK, \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m’\u0131 ve A\u00e7\u0131k Kaynak Kod’u kapsar \u015fekilde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki kavram aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k yaz\u0131n\u0131n ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde tart\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n

[2] Yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131na yabanc\u0131 okuyucu, kaynak kodu hakk\u0131nda daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgiye yaz\u0131n\u0131n 3. B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden eri\u015febilir.<\/p>\n

[3] bkz. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Manifestosu (http:\/\/www.gnu.org\/gnu\/manifesto.html) ve \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m \u015eark\u0131s\u0131 (http:\/\/www.gnu.org\/music\/free-software-song.html)<\/p>\n

[4] http:\/\/www.oekonux.org\/<\/p>\n

[5] Kapitalizmin do\u011fu\u015funda ve devam\u0131nda, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetinin rekabetle ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn oldu\u011funu unutmayal\u0131m.<\/p>\n

[6] \u00d6Y\/AKK d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli isimlerinden IBM, Avrupa Birli\u011fi i\u00e7indeki yaz\u0131l\u0131m patentleri savunucular\u0131n\u0131n da ba\u015f\u0131nda gelir.<\/p>\n

[7] Yaz\u0131l\u0131m\u0131n Neden Sahibi Olmamal\u0131d\u0131r? (http:\/\/www.gnu.org\/philosophy\/why-free.tr.html)<\/p>\n

Referanslar<\/p>\n

Baldwin, C. Y. and Clark, K. B. (2003). The Architecture of Cooperation: How
\nCode Architecture Mitigates Free Riding in the Open Source Development
\nModel. Harvard Business School.<\/p>\n

Bell, D. (1976). The Coming of Post-Industrial Society: a Venture in Social Forecasting.
\nNew York: Basic Books, 2nd edn.<\/p>\n

Bitzer, J., Schrettl, W. and Schroder, P. J. (2004). Intrinsic motivation in
\nopen source software development. Retrieved October 3, 2005 from
\nhttp:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/bitzerschrettlschroder.pdf.<\/p>\n

Blumer, H. (1969). Collective Behaviour in A. McClung Lee(ed), Principles of
\nSociology. New York: NY:Barnes and Noble.
\nBonaccorsi, A. and Rossi, C. (2003). Why open source software can succeed.
\nRetrieved October 3, 2005 from http:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/rpbonaccorsirossi.
\nPdf.<\/p>\n

Bonaccorsi, A. and Rossi, C. (2004). Comparing motivations of individual
\nprogrammers and firms to take part in the open source movement. from community to business. Retrieved October 3, 2005 from
\nhttp:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/bnaccorsirossimotivationlong.pdf.<\/p>\n

Bonaccorsi, A. and Rossi, C. (2005). Intrinsic motivations and profitoriented
\nfirms in open source software. do firms practise what they
\npreach? Proceedings of the OSS 1st International Conference on Open
\nSource Systems July 11 – 15, 2005 Genova, Italy.<\/p>\n

Boyle, J. (1996). Shamans, Software, and Slpeens:Law and The Construction of
\nInformation Society. Cambridge, Mass. : Harvard University Press.<\/p>\n

Castells, M. (2001a). The Internet Galaxy: Reflections on the Internet, Business,
\nand Society. New York: Oxford University Press Inc.<\/p>\n

Castells, M. (2001b). The Rise of The Network Society. Blackwell Publishers
\nLtd.<\/p>\n

Chance, T. (2005). The hacker ethic and meaningful work.
\nhttp:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/chance.pdf.<\/p>\n

Cohen, P. A. (2000). The symbolic construction of community. London ; New
\nYork : Routledge.<\/p>\n

Crossley,N. (2002).Making sense of social movements. Buckingham; Philadelphia,
\nPA : Open University Press.<\/p>\n

DiBona, C., Ockman, S. and Stone, M. (1999). Introduction. Open Sources:
\nVoices from the Open Source Revolution, 1st edition, Retrieved January 31,
\n2005, from http:\/\/www.oreilly.com\/catalog\/opensources\/book\/toc.html.<\/p>\n

Eyerman, R. and Jamison, A. (1991). Social Movement: A cognitive approach.
\nCambridge Politics.<\/p>\n

Fink, M. (2003). The Business and Economics of Open Source and Linux (pp.
\n175\u2013208). New Jersey: Prentice Hall.<\/p>\n

Fogel, K. (2005). Producing Open Source Software. O\u2019Reilly.<\/p>\n

Ghosh, R. A. (1998). Cooking pot markets: an economic model for the trade in free goods and services on the internet. First Monday, Retrieved October 3, 2005 from http:\/\/www.firstmonday.org\/issues\/issue3 3\/ghosh\/index.html.<\/p>\n

Ghosh, R. A., Krieger, B., Glott, R. and Robles, G. (2002). Free\/libre and
\nopen source software: Survey and study. International Institute of Infonomics,
\nUniversity of Maastricht, The Netherlands, Retrieved November
\n21,2005, from http:\/\/www.infonomics.nl\/FLOSS\/.<\/p>\n

Golden, B. (2005). Succeeding with Open Source (pp. 1\u201339). Addison Wesley
\nProfessional.<\/p>\n

von Krogh, G., Haelfliger, G. S. and Spaeth, S. (2003). Collective action and
\ncommunal resources in open source software development:the case of
\nfreenet. http:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/vonkroghhaefligerspaeth.pdf.<\/p>\n

Laurent, A.M. S. (2004). Understanding Open Source and Free Software Licensing.
\nO\u2019reilly.<\/p>\n

Lehman, F. (2004). Floss developers as a social formation. Retrieved
\nNovember 21, 2004, from http:\/\/www.firstmonday.org\/issues\/issue9-
\n11\/lehmann\/index.html.<\/p>\n

Lindman, J. (2004). Effects Of Open Source Software On The Business Patterns
\nOf Software Industry. Master\u2019s Thesis, Helsinki School Of Economics
\n(HSE) Department of Management, Retrieved November 21,
\n2005 from http:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/lindman.pdf.<\/p>\n

Magdoff, H. and Magdoff F. (2006). Yakla\u015fan Sosyalizm, Monthly Review T\u00fcrk\u00e7e, Say\u0131 1, (pp. 33-82)<\/p>\n

Margret, E. and Scacchi, W. (2003). Free software development: A case
\nstudy of software development in a virtual organizational culture.
\nhttp:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/eliottscacchi.pdf.<\/p>\n

Marx, K. (1993). 1844 Elyazmalar\u0131 (pp. 138\u2013204). (K. Somer, Trans.). Sol
\nYayinlari.<\/p>\n

Marx, K. (2003). Grundrisse Ekonomi Politi\u02d8gin Ele\u00c2\u00b8stirisinin Temelleri 2. Cilt
\n(pp. 94\u201399). (A. Gelen, Trans.). Sol Yayinlari.
\nMcGowan, D. (2001). Legal implications of open-source software. University
\nof Illinois Law Review, Vol. 2001, p103.
\n44
\nMcMillan, D. W. and George, D. M. C. (1986). Sense of community: A
\ndefinition and theory. Journal of Community Psychology, 14, 6\u201323.<\/p>\n

Pestimalcioglu, G. (2003). A study of free software movement: Towards a
\nnew society? Unpublished master thesis, Department of Sociology, Graduate
\nSchool of Social Sciences,METU.<\/p>\n

Pinchot, G. (1999). The gift economy. Business On A
\nSmall Planet, IC 41, p.49, Retrieved October 2, 2005,
\nhttp:\/\/www.context.org\/ICLIB\/IC41\/PinchotG.htm.<\/p>\n

Raymond, E. (1999). The Cathedral and the Bazaar. Retrieved August 15, 2004
\nfrom http:\/\/www.catb.org\/ esr\/writings\/cathedral-bazaar\/.<\/p>\n

Raymond, E. (2000). Homesteading the Noosphere. Retrieved October
\n3, 2005 from http:\/\/www.catb.org\/ esr\/writings\/cathedralbazaar\/
\nhomesteading\/.<\/p>\n

Raymond, E. (2001). How To Become A Hacker. Retrieved December 4, 2005
\nfrom http:\/\/www.catb.org\/ esr\/faqs\/hacker-howto.html.<\/p>\n

Raymond, E. (2003). The Art of Unix Programming. Retrieved October 3,
\n2005 from http:\/\/www.faqs.org\/docs\/artu\/index.html.
\nSennett, R. (1998). The Personal Consequences of Work in the New Capitalism.
\nLondon: W. W. Norton & Company.<\/p>\n

Smith, M. A. and Kollock, P. (1999). Communities in Cyeberspace (p. 230).
\nLondon:Routledge.<\/p>\n

Stallman, R. M. (2002). Free Software, Free Society: Selected Essays of Richard
\nM. Stallman. GNU Press www.gnupress.org Free Software Foundation
\nBoston, MA USA.<\/p>\n

Tarrow, S. (1998). Power in Movement. Cambridge University Press.
\nTonnies, F. (1958). Community and Society. The Michigan State University
\nPress.<\/p>\n

Torvalds, L. and Diamond, D. (2001). Just for Fun: The Story of an Accidental
\nRevolutionary. HarperBusiness.<\/p>\n

Valimaki, M. (2005). The Rise of Open Source Licensing: A Challenge to the
\nUse of Intellectual Property Licensing in the Software Industry (pp. 13\u201349).
\nTurre Publishing.<\/p>\n

Weber, S. (2004). The Success of Open Source. Harvard: Harvard University
\nPress.<\/p>\n

Weinberg, G. M. (1998). The Psychology of Computer Programming, Silver Annivesary
\nEdition. New York: Dorset House Publishing.<\/p>\n

Zeitlyn, D. (2003). Gift economies in the development of open source software:
\nAnthropological reflections. Retrieved November 21, 2005 from
\nhttp:\/\/opensource.mit.edu\/papers\/rp-zeitlyn.pdf.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1- Giri\u015f \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m\/A\u00e7\u0131k Kaynak Kod’da (\u00d6Y\/AKK) [1] kaynak kodunun [2] eri\u015filebilirli\u011fi \u00fc\u00e7 temel ko\u015fulla tan\u0131mlan\u0131r: i-) Kaynak kodu yaz\u0131l\u0131m\u0131n kendisi ile da\u011f\u0131t\u0131lmal\u0131 ya da da\u011f\u0131t\u0131m \u00fccreti d\u0131\u015f\u0131nda ek bir \u00fccret talep etmeksizin eri\u015filebilir olmal\u0131d\u0131r. ii-) Herhangi biri yaz\u0131l\u0131m\u0131, lisans \u00fccreti \u00f6demek zorunda kalmadan da\u011f\u0131tabilmelidir. iii-) Herhangi biri var olan yaz\u0131l\u0131m\u0131 kendi ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015ftirebilir ya da \u00fczerine yeni eklemeler yapabilir (Weber, 2004:5).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-26","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgur_yazilim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26\/revisions\/29"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}