{"id":389,"date":"2015-06-04T22:40:59","date_gmt":"2015-06-04T19:40:59","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=389"},"modified":"2015-06-29T13:00:07","modified_gmt":"2015-06-29T10:00:07","slug":"yeni-internetimiz-nasil-olacak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=389","title":{"rendered":"Yeni \u0130nternetimiz Nas\u0131l Olacak?"},"content":{"rendered":"

6 Nisan g\u00fcn\u00fc Twitter’a ve Youtube’a eri\u015fimin mahkeme karar\u0131 do\u011frultusunda engellendi\u011fi duyuruldu. \u0130lgili karar sadece Twitter’a veYoutube’a y\u00f6nelik olmay\u0131p Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 Mehmet Selim Kiraz’\u0131n rehin al\u0131nmas\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini yay\u0131nlayan t\u00fcm web sitelerini kaps\u0131yordu (http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/teknoloji\/28662617.asp<\/a>, http:\/\/www.turk-internet.com\/portal\/yazigoster.php?yaziid=49579<\/a>):<\/p>\n

<\/p>\n

Milli G\u00fcvenli\u011fi ve Kamu D\u00fczenin Korunmas\u0131 ile su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi ve kamu g\u00f6revlileriyle vatanda\u015flar\u0131n internet ortam\u0131nda yer alan yasa d\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erikler nedeniyle ma\u011fdur olmamas\u0131, zarara u\u011framamas\u0131, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin muhafaza edilmesi amac\u0131yla talebin kabul\u00fcne karar verilmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

\u015eehit Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 Mehmet Selim Kiraz’\u0131n rehin al\u0131nmas\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini halen yay\u0131nlamakta olan Google adl\u0131 arama motoru ile ayn\u0131 yer sa\u011flay\u0131c\u0131 \u00fczerinden yay\u0131n yapan YouTube adl\u0131 internet sitesinden g\u00f6rsel ve videolar\u0131n, 5651 say\u0131l\u0131 \u0130nternet Ortam\u0131nda Yap\u0131lan Yay\u0131nlar\u0131n D\u00fczenlenmesi ve Bu Yay\u0131nlar Yoluyla \u0130\u015flenen Su\u00e7larla M\u00fccadele Edilmesi Hakk\u0131ndaki Kanun’un 8\/2. maddesi uyar\u0131nca i\u00e7erikten \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na, m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde eri\u015fimin engellenmesine h\u00fckmedilmi\u015ftir.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\u0130lerleyen saatlerde, \u015fikayet edilen i\u00e7eriklerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla beraber s\u00f6zkonusu sitelere y\u00f6nelik engellemeler de kald\u0131r\u0131ld\u0131. \u015eimdilik…<\/p>\n

Nitekim 27 Mart 2015 tarihinde kabul edilen ve 15 Nisan 2015 tarihinde Resmi Gazete’de yay\u0131mlanan 6639 say\u0131l\u0131 kanunun 29. maddesiyle, 5651 say\u0131l\u0131 \u0130nternet Ortam\u0131nda Yap\u0131lan Yay\u0131nlar\u0131n D\u00fczenlenmesi ve Bu Yay\u0131nlar Yoluyla \u0130\u015flenen Su\u00e7larla M\u00fccadele Edilmesi Hakk\u0131nda Kanun’un 8. maddesi geni\u015fletildi. 8. maddede eri\u015fimin hangi durumlarda engellenebilece\u011fi yer almaktad\u0131r:<\/p>\n

a) 26\/9\/2004 tarihli ve 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanununda yer alan;<\/span><\/p>\n

1) \u0130ntihara y\u00f6nlendirme (madde 84),<\/span><\/p>\n

2) \u00c7ocuklar\u0131n cinsel istismar\u0131 (madde 103, birinci f\u0131kra),<\/span><\/p>\n

3) Uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rma (madde 190),<\/span><\/p>\n

4) Sa\u011fl\u0131k i\u00e7in tehlikeli madde temini (madde 194),<\/span><\/p>\n

5) M\u00fcstehcenlik (madde 226),<\/span><\/p>\n

6) Fuhu\u015f (madde 227),<\/span><\/p>\n

7) Kumar oynanmas\u0131 i\u00e7in yer ve imk\u00e2n sa\u011flama (madde 228),<\/span><\/p>\n

su\u00e7lar\u0131.<\/span><\/p>\n

b) 25\/7\/1951 tarihli ve 5816 say\u0131l\u0131 Atat\u00fcrk Aleyhine \u0130\u015flenen Su\u00e7lar Hakk\u0131nda Kanunda yer alan su\u00e7lar<\/span><\/p><\/blockquote>\n

\u201cGecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde i\u00e7eri\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve\/veya eri\u015fimin engellenmesi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla eklenen 8\/A maddesi ise son derece belirsiz ve keyfi uygulamalara a\u00e7\u0131kt\u0131r:<\/p>\n

MADDE 8\/A \u2013 (1) Ya\u015fam hakk\u0131 ile ki\u015filerin can ve mal g\u00fcvenli\u011finin korunmas\u0131, mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi veya genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 sebeplerinden bir veya bir ka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak h\u00e2kim veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde, Ba\u015fbakanl\u0131k veya mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi veya genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 ile ilgili bakanl\u0131klar\u0131n talebi \u00fczerine Ba\u015fkanl\u0131k taraf\u0131ndan internet ortam\u0131nda yer alan yay\u0131nla ilgili olarak i\u00e7eri\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve\/veya eri\u015fimin engellenmesi karar\u0131 verilebilir. Karar, Ba\u015fkanl\u0131k taraf\u0131ndan derh\u00e2l eri\u015fim sa\u011flay\u0131c\u0131lara ve ilgili i\u00e7erik ve yer sa\u011flay\u0131c\u0131lara bildirilir. \u0130\u00e7erik \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 ve\/veya eri\u015fimin engellenmesi karar\u0131n\u0131n gere\u011fi, derh\u00e2l ve en ge\u00e7 karar\u0131n bildirilmesi an\u0131ndan itibaren d\u00f6rt saat i\u00e7inde yerine getirilir.<\/span><\/p>\n

(2) Ba\u015fbakanl\u0131k veya ilgili Bakanl\u0131klar\u0131n talebi \u00fczerine Ba\u015fkanl\u0131k taraf\u0131ndan verilen i\u00e7eri\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve\/veya eri\u015fimin engellenmesi karar\u0131, Ba\u015fkanl\u0131k taraf\u0131ndan, yirmi d\u00f6rt saat i\u00e7inde sulh ceza h\u00e2kiminin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 k\u0131rk sekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi h\u00e2lde, karar kendili\u011finden kalkar.<\/span><\/p>\n

(3) Bu madde kapsam\u0131nda verilen eri\u015fimin engellenmesi kararlar\u0131, ihlalin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi yay\u0131n, k\u0131s\u0131m, b\u00f6l\u00fcm ile ilgili olarak (URL, vb. \u015feklinde) i\u00e7eri\u011fe eri\u015fimin engellenmesi y\u00f6ntemiyle verilir. Ancak, teknik olarak ihlale ili\u015fkin i\u00e7eri\u011fe eri\u015fimin engellenmesi yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 veya ilgili i\u00e7eri\u011fe eri\u015fimin engellenmesi yoluyla ihlalin \u00f6nlenemedi\u011fi durumlarda, internet sitesinin t\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik olarak eri\u015fimin engellenmesi karar\u0131 verilebilir.<\/span><\/p>\n

(4) Bu madde kapsam\u0131ndaki su\u00e7a konu internet i\u00e7eriklerini olu\u015fturan ve yayanlar hakk\u0131nda Ba\u015fkanl\u0131k taraf\u0131ndan, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na su\u00e7 duyurusunda bulunulur. Bu su\u00e7lar\u0131n faillerine ula\u015fmak i\u00e7in gerekli olan bilgiler i\u00e7erik, yer ve eri\u015fim sa\u011flay\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan h\u00e2kim karar\u0131 \u00fczerine adli mercilere verilir. Bu bilgileri vermeyen i\u00e7erik, yer ve eri\u015fim sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n sorumlular\u0131, fiil daha a\u011f\u0131r cezay\u0131 gerektiren ba\u015fka bir su\u00e7 olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, \u00fc\u00e7 bin g\u00fcnden on bin g\u00fcne kadar adli para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/span><\/p>\n

(5) Bu madde uyar\u0131nca verilen i\u00e7eri\u011fin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve\/veya eri\u015fimin engellenmesi karar\u0131n\u0131n gere\u011fini yerine getirmeyen eri\u015fim sa\u011flay\u0131c\u0131lar ile ilgili i\u00e7erik ve yer sa\u011flay\u0131c\u0131lara elli bin T\u00fcrk liras\u0131ndan be\u015f y\u00fcz bin T\u00fcrk liras\u0131na kadar idari para cezas\u0131 verilir.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

Yeni d\u00fczenleme, idareyi yarg\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileriyle donatarak erkler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na zarar vermektedir. Daha da \u00f6nemlisi, bu d\u00fczenlemeyle hukuki belirlilik ilkesinden uzakla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hukuki belirlilik ilkesi, \u201cyasama organ\u0131 taraf\u0131ndan meydana getirilmi\u015f t\u00fcm d\u00fczenlemelerin, gerek idare, gerekse bireyler bak\u0131m\u0131ndan hi\u00e7bir teredd\u00fcte mahal b\u0131rak\u0131lmaks\u0131z\u0131n anla\u015f\u0131labilir olmas\u0131, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n neden ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131, kamu otoritelerinin, kanun taraf\u0131ndan yetkilendirilmi\u015f dahi olsa, keyfi \u015fekilde takdir hakk\u0131 kullanmas\u0131 ihtimalini bar\u0131nd\u0131rmamas\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d (\u00dcnsal, 2015). \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde, \u201ccan ve mal g\u00fcvenli\u011finin korunmas\u0131, mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi veya genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131\u201d gibi belirsiz gerek\u00e7elerle engellenen sitelere rastlanacakt\u0131r. Bir sitenin ya da sitede yer alan herhangi bir i\u00e7eri\u011fin can ve mal g\u00fcvenli\u011fini, milli g\u00fcvenli\u011fi, kamu d\u00fczenini ya da genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l tehdit edece\u011fi; i\u00e7eri\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ya da siteye eri\u015fimin tamamen engellenmesinin bu tehdidi nas\u0131l ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131 yak\u0131n zamanda g\u00f6r\u00fclecektir. Buna g\u00f6re, yetkililerin yalanlamalar\u0131na ra\u011fmen salg\u0131n oldu\u011funu iddia eden web sitelerinin i\u00e7eri\u011fi genel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 korumak amac\u0131yla engellenebilecek. Se\u00e7im tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n en k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda bir sosyal medya sitesine eri\u015fim hukuka ayk\u0131r\u0131 da olsa \u00fc\u00e7 g\u00fcn engellenebilecek (\u201cBa\u015fkanl\u0131k taraf\u0131ndan, yirmi d\u00f6rt saat i\u00e7inde sulh ceza h\u00e2kiminin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 k\u0131rk sekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar\u201d).<\/p>\n

B\u00f6ylece \u201cYeni T\u00fcrkiye\u201dnin yeni interneti i\u00e7in \u00f6nemli bir ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f oldu. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde bu yeni d\u00fczenleme, Anayasa’ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle Anayasa Mahkemesi’ne ta\u015f\u0131nacak (ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz \u00dcnsal (2015)). Ama nas\u0131l bir internetimizin olaca\u011f\u0131, toplumsal muhalefetin tepkilerine ve sans\u00fcre kar\u015f\u0131 uygulayaca\u011f\u0131 stratejiye ba\u011fl\u0131 olacak.<\/p>\n

Yak\u0131nda \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Site Engelleme\/Kapatma ve Sivil Toplum Yakla\u015f\u0131m\u0131 Tarihi<\/i>\u201d adl\u0131 bir kitap yay\u0131mlanacak. Hen\u00fcz haz\u0131rlanmakta olan kitab\u0131n yay\u0131mlanaca\u011f\u0131 zaman\u0131 ve hangi yay\u0131nevinden \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum. Ama F\u00fcsun S. Nebil’in turk-internet.com sitesindeki yaz\u0131s\u0131nda kitab\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve yakla\u015f\u0131m\u0131 hakk\u0131nda bilgi veriliyor. Kitap, 1999-2015 aras\u0131ndaki d\u00f6nemi be\u015f fazda inceliyor (2015a):<\/p>\n

    \n
  1. 2005 \u00d6ncesi<\/li>\n
  2. 2005-2007 Aras\u0131 (5651 \u00d6ncesi Yo\u011fun Engelleme D\u00f6nemi ve 5651′ Giden Yol)<\/li>\n
  3. 2008-2014 Aras\u0131 (Osman Nihat \u015een D\u00f6nemi T\u0130B Uygulamalar\u0131)<\/li>\n
  4. 2011 G\u00fcvenli \u0130nternet D\u00f6nemi<\/li>\n
  5. Torba Kanunlar \u2013 Kanunlar D\u00f6nemi \/ 2014 Sonras\u0131<\/li>\n<\/ol>\n

    Kitab\u0131n ilk iki b\u00f6l\u00fcm\u00fc turk-internet.com sitesinde \u00f6zetlenmi\u015f. Nebil, \u201cde\u011fi\u015fmiyor ki\u201d denilse de sivil toplum tepkilerinin zaman zaman etkili oldu\u011funu ve bu nedenle her b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonuna bir sivil toplum karnesi konuldu\u011funu belirtmekte. 2005-2007 d\u00f6nemi, sivil toplumdaki fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n ve birlikte i\u015f yapma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn zay\u0131f oldu\u011fu, 5651 say\u0131l\u0131 kanun \u00f6ncesinde ise sivil toplumun daha duyarl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte. Nebil bu d\u00f6nemi \u015f\u00f6yle de\u011ferlendirmekte (2015b):<\/p>\n

    Ancak yine de sorunlar\u0131n yeterince takip edilmedi\u011fi ve “\u00e7\u00f6z\u00fcm” yani “yap\u0131c\u0131 ele\u015ftiri” yerine “\u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck” \u00fczerine gidildi\u011fi durumlar da oldu. <\/span><\/p>\n

    TBMM’deki kanun takibi konusu ise, bug\u00fcn bile yap\u0131lm\u0131yor. O g\u00fcn de yap\u0131lmad\u0131. Bununla kastetti\u011fimiz, komisyonlardaki \u00e7al\u0131\u015fmalara kat\u0131lmak ve kanun tasar\u0131lar\u0131 ile ilgili konulara m\u00fcdahil olmakt\u0131r. Meslek kurulu\u015fu olan sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri bunu ciddiye al\u0131yor ama t\u00fcketicileri ya da kullan\u0131c\u0131lar\u0131 temsil eden sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin bu konuya (mesela kad\u0131nla ilgili sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin yapt\u0131\u011f\u0131 kadar) kat\u0131lmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu \u00f6nemli bir ele\u015ftiri konusudur.<\/span><\/p><\/blockquote>\n

    Muhtemelen kitab\u0131n daha sonraki b\u00f6l\u00fcmlerinde sivil toplum i\u00e7in daha olumlu de\u011ferlendirmeler yer alacakt\u0131r. Sans\u00fcre ve filtreye kar\u015f\u0131 eylemlerde apolitik denilen bir ku\u015fa\u011f\u0131n sokaklara d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Gezi’nin habercilerinden biriydi.<\/p>\n

    Ancak yine de T\u00fcrkiye\u2019deki site engelleme\/kapatmalara kar\u015f\u0131 olu\u015fan tepkiler de\u011ferlendirildi\u011finde toplumsal muhalefetin \u0130nternet’te somut bir stratejisinin olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130nternetteki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alanlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmeyi hedefleyen de\u011fil, devletin hamlelerine kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7en tepkisel bir muhalefet vard\u0131r. \u0130nternette \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn devletle sivil toplum aras\u0131nda oldu\u011funa dair bir yan\u0131lsama yayg\u0131nd\u0131r; b\u00f6ylece \u015firketler uzaklarda, tarafs\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 korumaya devam edebilmektedir. Bu nedenle m\u00fccadele de sadece devletin etki alan\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131na, devletin m\u00fcdahalelerinden \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorununa indirgenmektedir. Ancak e\u015fitlik, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n internetin geli\u015fiminde s\u00f6z ve karar hakk\u0131 olmadan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi de eksik kalmaktad\u0131r.<\/p>\n

    G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130nternet denilince ilk akla gelen sosyal medya olmaktad\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar internete de\u011fil, Facebook, Twitter, Youtube gibi sosyal medya sitelerine girmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ilgilendiren belli ba\u015fl\u0131 sosyal medya sitelerine eri\u015fip eri\u015femedikleridir. Bu \u00e7er\u00e7evede, Nisan ay\u0131nda ya\u015fanan site engelleme s\u00fcrecine tekrar d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde s\u00fcrecin ilgili web sitelerinin \u015fikayet konusu olan i\u00e7eri\u011fi sitelerinden kald\u0131rmalar\u0131 ile sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. As\u0131l sorun da sorunun sorunun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc noktada ba\u015flamaktad\u0131r. Prof. Dr. Yaman Akdeniz Twitter’\u0131n talep edilen i\u00e7erikleri kald\u0131rmas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle yorumlamaktad\u0131r (bkz. http:\/\/www.turk-internet.com\/portal\/yazigoster.php?yaziid=49578):<\/p>\n

    Twitter’\u0131n Anayasa Mahkemesinin karar\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye ile ilgili politikas\u0131 ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar yanl\u0131\u015f. \u0130\u00e7erik temizlemenin ya da gelen talepleri uygulaman\u0131n y\u00f6ntemi bu olmamal\u0131. G\u00f6receksiniz talepler se\u00e7imlere kadar daha da artacak. <\/span><\/p>\n

    Twitter tabi ki engelli kalmas\u0131n\u0131 istemiyoruz ama bunu bu \u015fekilde yapmas\u0131, T\u00fcrkiye’nin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sorunu a\u00e7\u0131s\u0131ndan da uygun olmayan bir yakla\u015f\u0131m. Hi\u00e7bir tart\u0131\u015fma yap\u0131lmadan, \u00e7ar\u015faf listeler halinde talep edilen i\u00e7erikler ve sadece tweet de\u011fil, hesaplar da dahil kald\u0131r\u0131l\u0131yor. <\/span><\/p>\n

    Twitter kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kendilerini ifade edecekleri bir ortam sunmakla \u00f6v\u00fcn\u00fcyor. Ama bu ne kadar g\u00fcvenilir? Ya da bu ne kadar \u00f6zg\u00fcr?. Bu sorular\u0131 sormak laz\u0131m. Bunu \u00e7ok sorunlu buluyorum. Facebook da yap\u0131yor, muhtemelen Youtube’de yapacak.<\/span><\/p>\n

    Bu sosyal medya firmalar\u0131n\u0131n amac\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 mutlu etmek olmal\u0131d\u0131r. Ama bu mutluluk “h\u00fck\u00fcmetin m\u00fcsade etti\u011fi kadar” gibi de\u011fil ya da “eri\u015fime engelli olmayay\u0131m da ne olursa olsun” olmamal\u0131d\u0131r. <\/span><\/p><\/blockquote>\n

    Dolay\u0131s\u0131yla Twitter ve di\u011ferleri a\u00e7\u0131k kalmak ad\u0131na h\u00fck\u00fcmetin talebini yerine getirdiler; bundan sonra da yerine getirmeye devam edecekler. Arap Bahar\u0131’ndan sonra Facebook ve Twitter gibi sosyal medya sitelerine farkl\u0131 de\u011ferler y\u00fcklenmi\u015f olmas\u0131na ve T\u00fcrkiye’de egemenlerce ba\u015f belas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesine kar\u015f\u0131n her ikisi de kar ama\u00e7l\u0131 sosyal medya siteleridir. Politik ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131mlar\u0131 istisnad\u0131r. 2009, 2010, 20111 ve 2012 y\u0131llar\u0131ndaki moda konulara (TT \u2013 Trendind Topic) bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n e\u011flence d\u00fcnyas\u0131 ile ilgili oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. En \u00e7ok takip\u00e7isi olan hesaplar da bununla ili\u015fkilidir (Fuchs, 2013):
    \n    \"popular_twitter\"<\/a><\/p>\n

    Sosyal medya \u015firketlerinin i\u015f modelleri kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015fmas\u0131 \u00fczerine kuruludur. Televizyonlar izleyicilerini, radyolar dinleyicilerini ve gazeteler okuyucular\u0131n\u0131 reklam \u015firketlerine satmaktad\u0131r. \u0130nternetin di\u011fer medyalardan fark\u0131 ise hedefli reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131 ve reklam \u015firketlerine daha cazip f\u0131rsatlar sunmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir televizyon program i\u00e7inde yay\u0131nlanacak reklamda, program\u0131n i\u00e7eri\u011fi veya yay\u0131n saati gibi kriterler dikkate al\u0131nsa bile reklam herhangi bir izleyiciye y\u00f6neliktir. \u0130nternet reklamlar\u0131 ise kullan\u0131c\u0131n\u0131n e\u011filimlerini dikkate al\u0131r. Arama motorlar\u0131ndaki aramalar, sosyal medyadaki hareketler, gezilen siteler, eposta i\u00e7erikleri vs analiz edilerek do\u011frudan belirli bir kullan\u0131c\u0131y\u0131 hedefleyen reklamlar g\u00f6sterilir.<\/p>\n

    \u0130nternetin di\u011fer medyalardan ikinci farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise sosyal medya uygulamalar\u0131yla g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Bir televizyon veya radyo, kamu hizmeti yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131yorsa ve kendi faaliyeti d\u0131\u015f\u0131nda bir geliri yoksa reklamdan elde edece\u011fi gelire ihtiyac\u0131 olacakt\u0131r. Fakat izleyiciler reklamlardan pek ho\u015flanmazlar; e\u011flencelerinin kesilmesini istemezler. Bir televizyon kanal\u0131 izleyicilerini kaybetmek istemiyorsa izleyicinin dikkatini metala\u015ft\u0131r\u0131rken dikkatli olmal\u0131 ve izleyiciyi televizyona ba\u011flayacak programlar \u00fcretmelidir. Sosyal medyada ise i\u00e7erik kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan \u00fcretilir. \u00d6rne\u011fin, Facebook ile ayn\u0131 teknik i\u015flevlere sahip bir sosyal medya sitesini teknik olarak tasarlamak zor de\u011fildir. Facebook gibi bir web sitesi geli\u015ftirirseniz bu sizi Mark Zuckerberg kadar zengin yapmaz. Facebook’u Facebook yapan i\u00e7eri\u011fidir, bir di\u011fer deyi\u015fle kullan\u0131c\u0131lar\u0131n Facebook \u00fczerindeki etkinlikleridir. Facebook, bu etkinlikleri art\u0131rmak ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sitede daha fazla zaman ge\u00e7irmesini sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli oyunlar ya da uygulamalar geli\u015ftirebilir; yaz\u0131l\u0131m \u015firketlerine bu y\u00f6nde \u00f6deme yapabilir. Ama yeni kullan\u0131c\u0131lar\u0131 Facebook’a \u00e7eken, onlar\u0131n sitede daha fazla zaman ge\u00e7irmesini sa\u011flayan ve reklam \u015firketlerine sat\u0131lan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n etkinlikleri olacakt\u0131r. K\u0131sacas\u0131, televizyon ya da radyo programlar\u0131nda i\u00e7erik medya sahibi taraf\u0131ndan olu\u015fturulurken sosyal medyada kullan\u0131c\u0131lar\u0131n metala\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmeyen, el konulan bir emek vard\u0131r.<\/p>\n

    Sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fclmektedir; \u015firket sahiplerinin kar\u0131na kar katmaktad\u0131r. Sosyal medyadaki etkinliklerin e\u011flenceli olmas\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmemektedir. \u00dccretli emekte oldu\u011fu gibi bir \u00fccret ili\u015fkisi yoktur. K\u00f6le eme\u011finde oldu\u011fu gibi insanlara \u00e7al\u0131\u015fmazlarsa \u00f6lecekleri tehdidi yap\u0131lmamaktad\u0131r. Ama Facebook etraf\u0131nda kurulan sosyal a\u011f, \u00f6zellikle gen\u00e7 insanlar\u0131 a\u011fa dahil olmaya zorlamaktad\u0131r; a\u011fda olmamak bir eksiklik haline gelmektedir. A\u011fa dahil olmad\u0131klar\u0131nda yaln\u0131z kalacaklard\u0131r ve \u00e7evrelerindeki organizasyonlardan haberdar olamayacaklard\u0131r (Fuchs, 2014 s. 254-255).<\/p>\n

    \u00dclkemizde de toplumsal hareketlerden uzak kalaca\u011f\u0131 savunmas\u0131yla Facebook’un g\u00f6n\u00fcll\u00fc emek\u00e7isi olan sosyalistler yok mu?<\/p>\n

    Facebook, Twitter, Google vb \u015firketlerin i\u015f modellerinin temelinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmeyen kullan\u0131c\u0131 eme\u011fi oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu \u015firketlerin h\u00fck\u00fcmetlerin sans\u00fcr taleplerine kar\u015f\u0131 tav\u0131rlar\u0131 daha anla\u015f\u0131l\u0131r olacakt\u0131r. Do\u011fald\u0131r ki \u015firketlerin devrim yapmak, toplumu demokratikle\u015ftirmek gibi hedefleri yoktur. \u0130\u00e7erik kald\u0131rma talebine Twitter’\u0131n olumlu yan\u0131t vermesi tutarl\u0131 bir harekettir. Twitter, T\u00fcrkiye’deki kullan\u0131c\u0131 eme\u011finden tamamen mahrum kalmak istememektedir. H\u00fck\u00fcmetle yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fbirli\u011finin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n tepkisine ve Twitter’dan kopmalar\u0131na (dolay\u0131s\u0131yla emek g\u00fcc\u00fc kayb\u0131na) neden olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnselerdi daha temkinli davranacaklard\u0131.<\/p>\n

    Asl\u0131nda temel sorun m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin ve bunun kararlara yans\u0131mas\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Facebook’un en tepesinde bulunan 12 ki\u015fi, hisselerin %61,1’ine sahiptir. Facebook’ta hisse sahibi \u015firketler ise \u015funlard\u0131r: Accel Partners, DST Global Ltd., Elevation Partners, Goldman Sachs, Greylock Partners, Mail.ru Group Ltd, Meritech Capital Partners, Microsoft, Reid Hoffman, T. Rowe Price Associations Inc., Tiger Global Management and Valiant Capital Opportunities LLC. Facebook’ta s\u00f6z sahibi olanlar Facebook’un \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticileri ve bu \u015firketlerdir; \u015firketi var eden kullan\u0131c\u0131lar de\u011fil. Facebook’un gizlilik politikas\u0131, hangi kullan\u0131c\u0131 verilerinin toplan\u0131p sat\u0131laca\u011f\u0131, sitede varsay\u0131lan ayar\u0131n hedefli reklamlar\u0131n kabul\u00fc m\u00fc reddi mi olaca\u011f\u0131, siteye kay\u0131t i\u00e7in gerekli veriler hakk\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar\u0131n s\u00f6z ve karar hakk\u0131 yoktur (age, s.256). S\u0131k s\u0131k sosyal medyan\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilir; ama kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k pop\u00fcler sosyal medya sitelerinin y\u00f6netiminde ge\u00e7erli de\u011fildir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde daha s\u0131k g\u00f6rece\u011fimiz gibi siteden silinecek i\u00e7erik ya da kullan\u0131c\u0131 hesab\u0131 hakk\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar\u0131n s\u00f6z hakk\u0131 olmayacakt\u0131r.<\/p>\n

    Ayn\u0131 e\u015fitsizlik, di\u011fer \u00f6zel m\u00fclk sosyal medya siteleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Twitter’\u0131n i\u015f modelinde, m\u00fc\u015fterilerinin talepleri do\u011frultusunda belirli bir tweetin<\/i>, hesab\u0131n veya konunun (trend<\/i>) \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 vard\u0131r (http:\/\/www.bbc.com\/news\/business-24397472). Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, normal kullan\u0131mda hangi konunun \u00f6ne ge\u00e7ece\u011fini, TT olaca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen algoritmalar a\u00e7\u0131k de\u011fildir (https:\/\/support.twitter.com\/articles\/101125-faqs-about-trends-on-twitter<\/a>). \u015eirket, enformasyon ak\u0131\u015f\u0131n\u0131, a\u011f ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131n\u0131zdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, yava\u015flatabilir. Pentland’\u0131n (2014) belirtti\u011fi gibi enformasyon ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131ndaki bir de\u011fi\u015fim a\u011fda beklenmedik sonu\u00e7lar do\u011furabilir.<\/p>\n

    K\u0131sacas\u0131, \u00f6zel m\u00fclk sosyal medyada,<\/p>\n