\u0130nternet, bir m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r ve m\u00fccadele i\u00e7inde s\u00fcrekli yeniden \u00fcretilir. \u015eirketler, internetteki ili\u015fkilerin metala\u015fmas\u0131n\u0131 arzulamaktad\u0131r. Kendileri bu y\u00f6nde s\u0131n\u0131rs\u0131z hareket ederken internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n hareketlerinin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in lobi faaliyetleri y\u00fcr\u00fct\u00fcrler. H\u00fck\u00fcmetler, di\u011fer ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131nda oldu\u011fu gibi tamamen kontrol edebilecekleri bir internet i\u00e7in u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca ABD, internetteki hegemonyas\u0131n\u0131 devam ettirmek isterken di\u011fer \u00fclkeler buna son vermek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli giri\u015fimlerde bulunmakta ve ABD k\u00f6kenli \u015firketlere kar\u015f\u0131 kendi \u015firketlerini desteklemektedir. Bireylerin geli\u015ftirdi\u011fi uygulamalar (vikiler, portal yaz\u0131l\u0131mlar\u0131, sosyal a\u011flar, bitcoin vb) internette yeni ufuklar a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcmet d\u0131\u015f\u0131 uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri internete y\u00f6nelik d\u00fczenlemelerde kamuoyu olu\u015fturarak internetin yeniden \u00fcretiminde belirleyici olabilmektedir.<\/p>\n
<\/p>\n
Bunun yan\u0131nda toplumun farkl\u0131 kesimlerinin internet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri de \u00e7eli\u015fmektedir. \u0130yimserler, onun toplumu demokratikle\u015ftirece\u011fini, yeni \u201cbahar\u201dlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. \u0130nternete \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fanlar ise internetin h\u00fck\u00fcmetlerin ve \u015firketlerin g\u00f6zetim ayg\u0131t\u0131 haline geldi\u011fini savunmaktad\u0131r. Bir taraf internetin kontrol edilemez ve adem-i merkeziyet\u00e7i yap\u0131s\u0131na di\u011fer taraf da artan kontrol mekanizmalar\u0131na i\u015faret etmektedir. Asl\u0131nda merkezi kontrol, internetin ilk g\u00fcnlerinden beri vard\u0131r. Fakat bu kontrol, h\u00fck\u00fcmetler ya da \u015firketler taraf\u0131ndan de\u011fil internetin olu\u015fumunda yer alm\u0131\u015f ki\u015filer ve \u00f6rg\u00fctler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda da tart\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi e\u015fg\u00fcd\u00fcm i\u00e7in merkezi kontrol\u00fcn gerekli oldu\u011fu durumlar olabilmektedir. Sorun, kontrol\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, kimin ve nas\u0131l kontrol etti\u011fidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu kontrol\u00fc, h\u00fck\u00fcmetler ve \u015firketler lehine art\u0131rma giri\u015fimleri vard\u0131r. Bu giri\u015fimler, uluslararas\u0131 yasalarla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcrece m\u00fcdahale her zaman kolay olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n daha geni\u015f kesimlerce anla\u015f\u0131labilmekte ve tart\u0131\u015f\u0131labilmektedir. S\u00f6z konusu teknolojik d\u00fczenlemeler oldu\u011funda ise tart\u0131\u015fma tekni\u011fin nesnel \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn alt\u0131nda saklanmaktad\u0131r. \u0130ddia bir politikac\u0131dan geldi\u011finde, \u00f6rne\u011fin Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan \u201c4G ile vakit kaybetmeden 5G’ye ge\u00e7meliyiz\u201d dedi\u011finde bunun a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak (ya da tamamen) politik bir tercih oldu\u011fu hemen fark edilir. Ama m\u00fchendislerin ve bilim insanlar\u0131n\u0131n teknoloji hakk\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamalar ve toplumu belirli bir teknolojiye ikna etme \u00e7abalar\u0131 nesnel ve tarafs\u0131z de\u011ferlendirmelerin bir sonucu olarak alg\u0131lan\u0131r; bir teknoloji \u201cbilimsel olarak \u00f6yle olmas\u0131 gerekti\u011fi i\u00e7in \u00f6yle olmu\u015ftur.\u201d<\/p>\n
Ancak teknoloji tarafs\u0131z de\u011fildir. Onu tasarlayanlar\u0131n ve tasar\u0131m\u0131na etkide bulunanlar\u0131n niyetlerini ve de\u011ferlerini i\u00e7erir. \u0130nternet gibi hen\u00fcz s\u0131n\u0131rlar\u0131 tam olarak kal\u0131n \u00e7izgilerle \u00e7izilmemi\u015f teknolojiler geli\u015fime ve m\u00fcdahaleye daha a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu nedenle, internetin yap\u0131s\u0131 hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yaparken onun s\u00fcrekli de\u011fi\u015fti\u011fini dikkate almak gerekir. Kritik noktalarda at\u0131lacak ad\u0131mlar veya tasar\u0131mda \u00f6ne \u00e7\u0131kan tercihler interneti \u015fimdikinden \u00e7ok farkl\u0131 bir yere s\u00fcr\u00fckleyebilir. \u0130nternetin mimarisindeki bir de\u011fi\u015fim internetteki g\u00fc\u00e7 dengelerini de alt\u00fcst edecektir.<\/p>\n
\u0130nternetin mimarisi \u00fczerindeki m\u00fccadele ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 alanda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Birinci alan, internetteki teknik standartlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131d\u0131r. Bilgisayarlar aras\u0131nda bilgi belirli standartlara g\u00f6re akar ya da s\u0131n\u0131rlan\u0131r. \u201cEnformasyon, \u00f6zg\u00fcr olmak ister\u201d diye s\u00f6ylense de enformasyon standartlar\u0131n izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcr olabilir. Mahremiyet, fikri m\u00fclkiyet ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kabul edilen standartlar \u00e7er\u00e7evesinde farkl\u0131la\u015fabilir. \u0130kinci alan ise kaynaklar\u0131n nas\u0131l payla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p y\u00f6netilece\u011fidir. Yeni teknolojiler, geli\u015ftirilen teknolojiden t\u00fcreyen kaynaklar yarat\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin, elektronik haberle\u015fme hizmeti sunabilmek i\u00e7in ad\u0131n\u0131za tahsis edilmi\u015f bir frekans band\u0131na gerek vard\u0131r. \u0130nternette var olabilmek i\u00e7in de \u00f6zel bir (IP) adresimiz (\u00f6r. 159.253.42.233), sitemize web taray\u0131c\u0131dan rahat\u00e7a eri\u015filebilsin diye bir alan ad\u0131m\u0131z (\u00f6r. bilimvegelecek.com.tr) olmal\u0131d\u0131r. 1998 y\u0131l\u0131nda kurulan ICANN ( Internet Corporation for Assigned Names and Numbers – \u0130nternet Tahsisli Say\u0131lar ve \u0130simler Kurumu) \u201cinternet alan adlar\u0131 sisteminin teknik y\u00f6netimini, IP adres alanlar\u0131n\u0131n tahsisini, protokol parametrelerinin belirlenmesini ve internet ana servis sa\u011flay\u0131c\u0131 (root server) sisteminin idaresini koordine etmekle g\u00f6revlendirilmi\u015f\u201d ABD’li bir kurulu\u015ftur. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da olan IP adreslerinin adil ve e\u015fg\u00fcd\u00fcm i\u00e7inde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc alan ise internete dair politikalar\u0131n belirlenmesi, uygulanmas\u0131 ve anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, internetin g\u00fcvenlik politikalar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda (\u00f6zellikle 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda) h\u00fck\u00fcmetler kadar interneti daha g\u00fcvenli ve cazip bir al\u0131\u015fveri\u015f merkezi haline getirmek isteyen \u015firketlerin de pay\u0131 vard\u0131r. G\u00fcvenlik i\u00e7in at\u0131lan ad\u0131mlar ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve mahremiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir tehdit olu\u015fturabilmektedir.<\/p>\n
\u015eirketlerin ve h\u00fck\u00fcmetlerin keskin hamleler yapt\u0131\u011f\u0131 bu oyunda bizim i\u00e7in en do\u011fru ad\u0131m, oyuna dahil olabilmemiz i\u00e7in a\u00e7\u0131k standartlar\u0131n savunulmas\u0131 olacakt\u0131r. Standart, ileti\u015fimin taraflar\u0131n kabul etti\u011fi belirli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flar. Bu durumda, kurallar\u0131 kimin koydu\u011funun ve bunu nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorgulanmas\u0131 gerekir. Bir standard\u0131 a\u00e7\u0131k olarak nitelendirebilmek i\u00e7in en ba\u015fta standart olu\u015fum s\u00fcre\u00e7leri \u015feffaf olmal\u0131d\u0131r :<\/p>\n
1. S\u00fcrece kat\u0131lanlar\u0131n kimlikleri bilinmelidir.
\n2. D\u0131\u015far\u0131dan al\u0131nan fonlar varsa a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r.
\n3. S\u00fcre\u00e7te yer alanlar, \u00fcye olduklar\u0131 \u00f6rg\u00fctleri ya da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 \u015firketleri saklamamal\u0131d\u0131r.
\n4. Standart se\u00e7iminin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (oy birli\u011fi, oy \u00e7oklu\u011fu veya ba\u015fka bir y\u00f6ntem) payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.
\n5. Standart fikri m\u00fclkiyet i\u00e7eriyorsa bu durum belirtilmelidir.
\n6. Toplant\u0131lardan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lar kamuoyuyla payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca standart olu\u015fum s\u00fcrecine isteyen herkese katk\u0131da bulunabilmeli ve s\u00fcreci takip edebilmelidir. Standart a\u00e7\u0131k oldu\u011funda, toplumun farkl\u0131 kesimlerinin standarda kendi de\u011ferleri ve \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda m\u00fcdahale edebilmesinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r.
\nBu ba\u011flamda, IP (\u0130nternet Protokol\u00fc) tart\u0131\u015fmalar\u0131, internetteki m\u00fccadeleyi, m\u00fccadelenin taraflar\u0131n\u0131 ve internetin yap\u0131s\u0131na etkisini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6\u011freticidir. Sadece teknik olarak g\u00f6r\u00fcnen bir olgu alt\u0131nda politik m\u00fccadeleleri bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
IP (\u0130nternet Protokol\u00fc), bili\u015fim teknolojilerinde yer alan binlerce standarttan biridir. Ancak alternatifinin olmamas\u0131 nedeniyle kritik bir standartt\u0131r. IP bilgisayarlar aras\u0131 ileti\u015fimde paketi par\u00e7alar ve hedef bilgisayara g\u00f6nderir. Bu ileti\u015fimde yer alan bilgisayarlar\u0131n bir IP adresinin olmas\u0131 gerekmektedir. \u0130nternette ayn\u0131 anda, ayn\u0131 IP adresine sahip iki bilgisayar olamaz. IP adresi, 32 bitten olu\u015fur ve 8 bitten olu\u015fan 4 par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcn\u00fcr (\u00f6r: 10011111 11111101 00101010 11101001). IP adresini okurken (ya da yazarken) her 8 biti ondal\u0131k sisteme \u00e7eviririz (\u00f6r: 159.253.42.233). Teorik olarak bir IP adresi 4294967296 farkl\u0131 de\u011fer alabilmesine ra\u011fmen bu adreslerin bir k\u0131sm\u0131 \u00f6zel a\u011flar ve \u00e7oklu g\u00f6nderim i\u00e7in ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan kullan\u0131labilir IP adresi say\u0131s\u0131 daha azd\u0131r.<\/p>\n
Hala yayg\u0131n olarak kullanmakta oldu\u011fumuz IP’nin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u00fcr\u00fcm\u00fcd\u00fcr ve IPv4 olarak g\u00f6sterilir. Asl\u0131nda IP’nin \u00f6ncesinde ba\u015fka bir s\u00fcr\u00fcm\u00fc yoktur. Daha \u00f6nce TCP’ye (Transmission Control Protocol) ba\u011fl\u0131 bir protokol olmas\u0131 ve TCP’nin de \u00fc\u00e7 eski s\u00fcr\u00fcm\u00fc olmas\u0131 nedeniyle IPv4 olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
IPv4 adresleri k\u0131t bir kaynakt\u0131r ve kullan\u0131lan protokol\u00fcn tasarland\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda internetin bu kadar h\u0131zl\u0131 yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclememi\u015ftir. 1981’de internete ba\u011fl\u0131 bilgisayar say\u0131s\u0131 sadece 213’ken 1989’da 159000 olmu\u015f ve bu beklenmedik art\u0131\u015f 1990’larda \u201cIP k\u0131tl\u0131\u011f\u0131\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n
| Y\u0131l<\/span><\/td>\n | Bilgisayar Say\u0131s\u0131<\/span><\/td>\n<\/tr>\n| 1981<\/span><\/td>\n | 213<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1982<\/span><\/td>\n | 235<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1983<\/span><\/td>\n | 562<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1984<\/span><\/td>\n | 1024<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1985<\/span><\/td>\n | 1961<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1986<\/span><\/td>\n | 5089<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1987<\/span><\/td>\n | 28174<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1988<\/span><\/td>\n | 56000<\/span><\/td>\n<\/tr>\n | 1989<\/span><\/td>\n | 159000<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n | Sorun sadece artan bilgisayar say\u0131s\u0131ndan kaynaklanmamaktad\u0131r. IPV4’te kullan\u0131lan s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemi de IP adreslerinin adaletsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na neden olmu\u015ftur. \u00dclkelerdeki adres sisteminin (il, il\u00e7e, semt, sokak, bina numaras\u0131, ev numaras\u0131) postalar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 kolayl\u0131k dikkate al\u0131narak ayn\u0131 y\u00f6ntemin internette de uygulanabilece\u011fi ve bir kurulu\u015fun IP adreslerini ayn\u0131 blok i\u00e7inde k\u00fcmeleyerek ileti\u015fimin daha verimli d\u00fczenlenebilece\u011fi hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bir IP adresini d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcm halinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek A s\u0131n\u0131f\u0131 IP adreslerinde adresin birinci k\u0131sm\u0131 1 ile 126 aras\u0131nda bir de\u011fer alabilir. \u00d6rne\u011fin, bir kurulu\u015fun A s\u0131n\u0131f\u0131 bir adresi varsa ve de\u011feri 9 ise, kullanabilece\u011fi IP adresleri 9.x.y.z gibi de\u011ferler alabilecektir. Bir di\u011fer deyi\u015fle, A s\u0131n\u0131f\u0131 adres blokuna sahip olan bir kurulu\u015f yakla\u015f\u0131k 17 milyon (224<\/sup>) potansiyel adrese sahiptir.<\/p>\n B s\u0131n\u0131f\u0131 adres bloklar\u0131nda ise IP adresinin iki k\u0131sm\u0131 kullan\u0131l\u0131r. IP adresinin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc 128 ile 192 aras\u0131nda bir say\u0131 alabilir. Bir \u015firketin B s\u0131n\u0131f\u0131 adresi varsa ve de\u011feri 130.45 ise kullanabilece\u011fi IP adreslerinin say\u0131s\u0131 (130.45.x.y) 65000’den (216<\/sup>) fazlad\u0131r.<\/p>\n C s\u0131n\u0131f\u0131 adres bloklar\u0131n\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc 193 ile 223 aras\u0131ndad\u0131r. Bir kurulu\u015fun C s\u0131n\u0131f\u0131 adresi varsa ve de\u011feri 200.45.34 (200.45.34.x) ise kullanabilece\u011fi IP adreslerinin say\u0131s\u0131 sadece 256’d\u0131r (28<\/sup>).<\/p>\n \u0130lk gelenler (tahmin edilebilece\u011fi gibi ABD’li \u015firketler, \u00fcniversiteler ve askeri birimler) A ve B s\u0131n\u0131f\u0131 adresleri kapm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece IP adresleri d\u00fcnyada asimetrik \u015fekilde da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (bkz. https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_countries_by_IPv4_address_allocation). K\u0131tl\u0131\u011f\u0131n nedenlerinden biri de bu adaletsiz da\u011f\u0131l\u0131md\u0131r. Fakat da\u011f\u0131l\u0131m ne kadar adil olursa olsun s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da olan IP adreslerinin sonunda t\u00fckenmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n 1990’l\u0131 y\u0131llarda, sorunu a\u015fmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00e7\u00f6z\u00fcmler tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Tart\u0131\u015f\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmlerden baz\u0131lar\u0131 IP adresi k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015famasa da ac\u0131 sonu geciktirecek ve zaman kazand\u0131racak bi\u00e7imdedir. \u0130lk akla gelen \u00e7\u00f6z\u00fcm, IP zengini kurulu\u015flar\u0131n kullanmad\u0131klar\u0131 adreslerden feragat etmeleridir. Ama Stanford \u00dcniversitesi gibi istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda, IP zenginleri ellerindekini payla\u015fmaya yana\u015fmaz. B s\u0131n\u0131f\u0131 adres bloklar\u0131 yerine birden fazla C s\u0131n\u0131f\u0131 adres bloku verilmesi ya da CIDR adl\u0131 y\u00f6ntemle (classless interdomain routing – s\u0131n\u0131fs\u0131z alanlar aras\u0131 y\u00f6nlendirme) C s\u0131n\u0131f\u0131 adres bloklar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesi \u00f6nerileri vard\u0131r.<\/p>\n A\u011f ge\u00e7itleriyle interneti alanlara ay\u0131rma ve b\u00f6ylece ayn\u0131 IP adresinin ba\u015fka alanlarda kullan\u0131m\u0131na izin verme \u00f6nerisi ise internetin halihaz\u0131rdaki mimarisine ayk\u0131r\u0131 ve istenmeyen bir durumdur. Bilgisayarlar\u0131n birbirleriyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131s\u0131 yerini par\u00e7alanm\u0131\u015f bir mimariye b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131nda a\u011fdaki otoriter, k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 e\u011filimler g\u00fc\u00e7lenecektir.<\/p>\n IPv4’\u00fcn yeni bir protokolle de\u011fi\u015ftirilmesi \u00f6nerisi daha akla yatk\u0131nd\u0131r. O g\u00fcne kadar internetin geli\u015fimine y\u00f6n veren ve internette kullan\u0131lacak protokolleri geli\u015ftiren ve standartla\u015ft\u0131ran ABD’li bir \u00f6rg\u00fct olan IETF’dir (Internet Engineering Task Force – Internet M\u00fchendisli\u011fi G\u00f6rev G\u00fcc\u00fc). IETF’ye kat\u0131l\u0131m, bir \u00fclkeyi ya da \u015firketi temsilen de\u011fil, bireysel temeldedir. Fakat \u00e7o\u011fu \u00fcye ya bir kurumun \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fan\u0131d\u0131r ya da kat\u0131l\u0131m\u0131 bir kurum taraf\u0131ndan finanse edilmektedir. IETF’de anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve standartlar\u0131n takibi i\u00e7in iyi tan\u0131mlanm\u0131\u015f prosed\u00fcrler vard\u0131r. IETF’nin resmi bir stat\u00fcs\u00fc olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n standartlar\u0131n belirlenme s\u00fcrecindeki \u015feffafl\u0131k ve kat\u0131l\u0131ma a\u00e7\u0131kl\u0131k IETF’nin konumunu me\u015frula\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. A\u00e7\u0131kl\u0131k, a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 karar s\u00fcre\u00e7leri ve oy \u00e7oklu\u011fu yerine toplulu\u011fun genel d\u00fc\u015f\u00fcncesine (rough consensus) g\u00f6re hareket edilmesi IETF’yi standartla\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapan di\u011fer kurumlardan ay\u0131rmaktad\u0131r. Ancak t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131na ra\u011fmen maddi (para, eri\u015fim, bilgi, dil vb) e\u015fitsizliklerin potansiyel kat\u0131l\u0131mc\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi bir engel olu\u015fturdu\u011fu da g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir.<\/p>\n Yeni IP protokol\u00fc tart\u0131\u015fmalar\u0131nda IETF’nin kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir rakip, ISO (International Organization for Standardization \u2013 Uluslararas\u0131 Standartlar \u00d6rg\u00fct\u00fc) vard\u0131r. ISO’nun 162 \u00fcyesi vard\u0131r. \u00dcyeler, \u00fclkelerin standart belirleme \u00f6rg\u00fctlerinden olu\u015fmaktad\u0131r ve \u00fcyelik \u00fccretlidir. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye ISO’da TSE (T\u00fcrk Standartlar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc) taraf\u0131ndan temsil edilmektedir. IETF’den farkl\u0131 olarak standart \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kurum i\u00e7i dok\u00fcman olarak de\u011ferlendirilmekte ve kurum d\u0131\u015f\u0131na eri\u015fime kapat\u0131lmaktad\u0131r. Standart olu\u015fturma s\u00fcrecinin sonlanmas\u0131ndan sonra da standartlar \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n IP sorunu tart\u0131\u015fmalar\u0131, teknik bir tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6tesinde bu iki k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 olmu\u015ftur. Nitekim yeni IP s\u00fcr\u00fcm\u00fc \u00f6nerisi kabul edilen taraf, internetin bundan sonraki geli\u015fimini de belirleyecektir. IETF, IP sorunu hakk\u0131ndaki \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini de\u011ferlendirmek \u00fczere, Allison Mankin ve Scott Bradner y\u00f6netiminde bili\u015fim teknolojileri hakk\u0131nda farkl\u0131 deneyimlere sahip 15 m\u00fchendisi i\u00e7eren bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu kurar. Farkl\u0131 deneyim, grubu zenginle\u015ftirmektedir. Ama grup \u00fcyelerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu ABD’li b\u00fcy\u00fck yaz\u0131l\u0131m \u015firketleri ve servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 ile ili\u015fkilidir. Herhangi bir h\u00fck\u00fcmetin temsilcisi ya da ba\u011f\u0131ms\u0131z bir birey yoktur. S\u00f6z konusu \u015firketler, kabul edilecek protokol\u00fc kendi i\u015flerine uyarlayacaklar\u0131ndan yeni protokolle ekonomik olarak da ilgilidirler. Farkl\u0131 se\u00e7eneklerin de\u011ferlendirilmesinin ard\u0131ndan geriye \u00fc\u00e7 \u00f6neri kal\u0131r: SIPP (Simple Internet Protocol Plus), CATNIP (Common Architecture for the Internet), ve TUBA (TCP and UDP with Bigger Addresses). T\u00fcm \u00f6neriler, IP adresi k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fmaya y\u00f6nelmi\u015ftir ve farkl\u0131 teknik \u00f6zellikleri vard\u0131r. Ama temel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 teknik de\u011fil, politiktir. Yeni protokol\u00fc kimin kontrol edece\u011fi ve IP’nin korunup korunamayaca\u011f\u0131 sorular\u0131na verdikleri yan\u0131tlar ay\u0131rt edici \u00f6zellikleridir. SIPP’in arkas\u0131nda IETF vard\u0131r ve ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi IP’nin bir devam\u0131d\u0131r. CATNIP, IP, OSI protokolleri ve Novell \u00fcr\u00fcnlerini i\u00e7eren tamamen yeni bir protokold\u00fcr. TUBA ise IPv4’\u00fc ISO’nun CLNP (Connectionless-mode Network Protocol) adl\u0131 protokol\u00fc ile de\u011fi\u015ftirmek istemektedir. CATNIP, yetersiz g\u00f6r\u00fclerek elenir. E-Posta listelerinde iki protokol, SIPP ve TUBA, aras\u0131nda bir rekabet ba\u015flar.<\/p>\n SIPP ve TUBA aras\u0131ndaki yar\u0131\u015f ger\u00e7ekte IETF ve ISO aras\u0131ndad\u0131r. IETF, ISO’nun TUBA konusundaki \u0131srar\u0131n\u0131 politik olarak de\u011ferlendirirken kendi pozisyonunu teknik gerek\u00e7elerle ifade eder. Ama e-posta listelerindeki tart\u0131\u015fman\u0131n oda\u011f\u0131 yeni protokolde kimin s\u00f6z sahibi olaca\u011f\u0131d\u0131r. ISO, TUBA’n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc IETF’ye verse IETF, SIPP \u0131srar\u0131ndan da vazge\u00e7ebilecektir. Ama ISO, kendisinin uluslararas\u0131 standartlar konusunda yetkili tek \u00f6rg\u00fct oldu\u011funda \u0131srar etti\u011finden buna imkan yoktur.<\/p>\n Yar\u0131\u015f\u0131 kazanan IETF olur. Yeni protokol, IPv5i daha \u00f6nce ba\u015fka bir yerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan IPv6 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Yar\u0131\u015f\u0131 IETF’nin kazanmas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 \u00f6nemli sonucu vard\u0131r. Birincisi, IETF, internet mimarisi \u00fczerindeki konumunu ve internete yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 peki\u015ftirir. IETF’nin \u00f6nemli isimlerinden David Clark ISO’ya kar\u015f\u0131 olan m\u00fccadeleyi \u015f\u00f6yle ifade etmektedir: \u201cKrallar\u0131, ba\u015fkanlar\u0131 ve oylamay\u0131 reddediyoruz. Genel g\u00f6r\u00fc\u015fe (rough consensus) ve \u00e7al\u0131\u015fan koda inan\u0131yoruz.\u201d Di\u011fer bir deyi\u015fle, m\u00fccadele IETF’nin a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 olu\u015fturdu\u011fu standartlar ile ISO’nun yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 dikte etti\u011fi standartlar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir ve kazanan IETF’nin de\u011ferleri olmu\u015ftur. \u0130kincisi, TCP\/IP ile ISO’nun destekledi\u011fi OSI aras\u0131ndaki yar\u0131\u015fta TCP\/IP, OSI kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunu daha da g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ISO kapal\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen uluslararas\u0131 bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr. Bat\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin ve \u015firketlerin ISO’yu destekleme nedenlerinden biri de internetteki ABD hegemonyas\u0131n\u0131 zay\u0131flatabilmektir. Bunda ba\u015far\u0131l\u0131 olamazlar.<\/p>\n \u00d6zetle, yeni IP tercihinde farkl\u0131 \u00e7\u0131karlar ve de\u011ferler belirleyici olmu\u015ftur. \u00d6zellikle a\u00e7\u0131k standartlar konusunda yap\u0131lan bu tercih, IPv6’n\u0131n geli\u015ftirilme a\u015famas\u0131nda da belirleyici bir parametre olacakt\u0131r. IPv6’n\u0131n geli\u015ftirme s\u00fcrecindeki \u00f6nerilerden biri a\u011f ba\u011flant\u0131s\u0131nda kullan\u0131lan ethernet kartlar\u0131ndaki \u00f6zel numaralar\u0131n (MAC adresi) internet ileti\u015fiminde kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bilgisayar\u0131n a\u011fa sabit bir numarayla ba\u011flanmas\u0131 a\u011f\u0131n teknik olarak daha verimli y\u00f6netilebilmesini sa\u011flayacakt\u0131r. E\u011fer sabit bir IP adresi almad\u0131ysak her yeni internet ba\u011flant\u0131s\u0131, farkl\u0131 bir IP adresi kullan\u0131r. \u0130nternet Servis Sa\u011flay\u0131c\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fkalar\u0131 kullan\u0131c\u0131y\u0131 IP adresiyle ili\u015fkilendiremez. \u00d6rne\u011fin, internete ba\u011flan\u0131rken her seferinde farkl\u0131 bir IP adresi al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan bir web sitesi sahibi \u201cX kullan\u0131c\u0131s\u0131 g\u00fcnde 5 kere benim sitemi ziyaret ediyor.\u201d diyemez. IPv6’ya sabit olan bir bilginin eklenmesi kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mahremiyeti i\u00e7in tehdit edici bir durumdur. Tart\u0131\u015fmalar ve tepkiler sonucunda bu \u00f6zellik yeniden d\u00fczenlenmi\u015ftir. Protokol\u00fcn, IETF taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde geli\u015ftiriliyor olmas\u0131 kamuoyunun geli\u015fmelerden haberdar olmas\u0131n\u0131 ve tepkisini ifade etmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. IPv6, ISO i\u00e7inde geli\u015ftirilmi\u015f olsa, \u00e7al\u0131\u015fmada yer alan m\u00fchendislerin mahremiyet kayg\u0131s\u0131 yoksa kullan\u0131c\u0131lar kendileri aleyhinde bir protokolle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacaklard\u0131r. IETF’de ise m\u00fchendislerin mahremiyet kayg\u0131s\u0131 olmasa bile \u00e7al\u0131\u015fmalar izlenebildi\u011finden, protokole son hali verilmeden d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim IETF’deki tart\u0131\u015fmalardan haberdar olan aktivistlerin tepkileri, m\u00fchendislerin karar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla geli\u015ftirilen standartlara d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale yollar\u0131 da kritik \u00f6nemdedir. Bu m\u00fcdahale, h\u00fck\u00fcmetler, halk ya da aktivist gruplar\u0131 gibi farkl\u0131 \u00f6zneler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. H\u00fck\u00fcmetlerin do\u011frudan m\u00fcdahalesi b\u00fcrokrasiyi art\u0131rmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde beklenmedik sonu\u00e7lar do\u011furabilmektedir. Bu nedenle internetin y\u00f6netiminde a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetlerin do\u011frudan m\u00fcdahil olmad\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131mlar tercih edilmektedir. Kamu \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilen standartlara yans\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ama halk\u0131n standart geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerine do\u011frudan kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bilgi, zaman, para ve fark\u0131ndal\u0131k gibi engeller vard\u0131r. B\u00f6yle durumlarda, aktivist gruplar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Aktivist gruplar, standartlar\u0131n tasar\u0131m ve iyile\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na do\u011frudan kat\u0131larak, standard\u0131 haz\u0131rlayan kurumlar\u0131 kamu yarar\u0131 konusunda bilgilendiren raporlar haz\u0131rlayarak ya da onlar\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan izleyerek standard\u0131 haz\u0131rlayan kurumlarla halk aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc olabilirler. Kat\u0131l\u0131m\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 standart geli\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerinin buna ne kadar izin verdi\u011fi ile ilgilidir.<\/p>\n Standart se\u00e7im s\u00fcreci kadar onun benimsenmesi (adoption) de ekonomi ve politikayla yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. IPv6’ya ge\u00e7i\u015f olduk\u00e7a yava\u015f ilerlemektedir. Buna ra\u011fmen baz\u0131 \u00fclkelerin IPv6’y\u0131 uygulama konusunda son derece istekli ad\u0131mlar att\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin Japon H\u00fck\u00fcmeti, IPv6’ya bir an \u00f6nce ge\u00e7erek ABD’den IPv4’\u00fcn r\u00f6van\u015f\u0131n\u0131 almak istemektedir. IPv6’y\u0131 destekleyen cihazlar\u0131 ve servisleri ABD’li \u015firketlerden \u00f6nce piyasaya s\u00fcrme planlar\u0131 yapmaktad\u0131r. Ana hedef, IP adreslerinin t\u00fckenmesine kar\u015f\u0131 \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 de\u011fil, ekonomik \u00e7\u0131karlar gere\u011fi ABD \u015firketleriyle rekabet olmu\u015ftur. Fakat Japon h\u00fck\u00fcmetinin 2001 y\u0131l\u0131nda uygulamaya koydu\u011fu bu strateji ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. Benzer hedef ve sonu\u00e7suzluk, \u00c7in, Kore, Hindistan ve Avrupa Komisyonu’nda da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n birinci nedeni, IPv6’n\u0131n IPv4’\u00fcn devam\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen farkl\u0131 dille (protokolle) konu\u015fan iki bilgisayar\u0131n do\u011frudan anla\u015famamas\u0131d\u0131r. IPv6 kullanan bir bilgisayar ara \u00e7\u00f6z\u00fcmler olmadan IPv4 kullanan bir sunucuya eri\u015femez. \u0130kincisi, piyasalar\u0131n ve IP zengini \u00fclkelerin bu y\u00f6nde bir talebinin olmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7i\u015f bir\u00e7ok \u015firket i\u00e7in ek maliyet anlam\u0131na gelmektedir. Kamu yarar\u0131 ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi\u011finde IPv6’ya ge\u00e7i\u015f \u00f6ncelikli g\u00f6r\u00fcnmemektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden de internetin adem-i merkeziyet\u00e7i mimarisidir. Merkezi bir otorite olmad\u0131\u011f\u0131ndan IPv6’ya ge\u00e7i\u015f a\u011f\u0131n sakinlerinin kendi tercihi olmaktad\u0131r.<\/p>\n 2014 y\u0131l\u0131na kadar internet trafi\u011finin %99’u hala IPv4 \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Ama ilk kez 20 Temmuz 2015’de Google’a eri\u015fen IPv6’l\u0131 bilgisayarlar\u0131n say\u0131s\u0131 %8’i ge\u00e7mi\u015ftir. \u00dclkelerin IPv6’y\u0131 benimseme oranlar\u0131 http:\/\/6lab.cisco.com\/stats\/search.php adresinden izlenebilir.<\/p>\n IPv6’n\u0131n daha g\u00fcvenli oldu\u011funu savunan g\u00f6r\u00fc\u015fler hen\u00fcz istenen etkiyi yapmam\u0131\u015ft\u0131r. IPv6’n\u0131n benimsenmesi i\u00e7in belirgin bir motivasyon ya da yaln\u0131z IPv6 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan bir uygulama olmad\u0131k\u00e7a IPv4’\u00fcn yerini tamamen IPv6’ya devretmesi i\u00e7in daha uzun bir zaman var. Muhtemelen de bu motivasyona ya da uygulamaya IPv6’dan \u00e7\u0131kar\u0131 olan politik akt\u00f6rler \u00f6nc\u00fcl\u00fck edecek.<\/p>\n IPv6, internetin yeniden \u00fcretildi\u011fi en \u00f6nemli sava\u015f alanlar\u0131ndan biri. Ama sadece biri…<\/p>\n i https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0nternet_Ak%C4%B1%C5%9F_Protokol%C3%BC(IPv5) Kaynaklar<\/b><\/span><\/p>\n DeNardis, L. (2009). Protocol politics: The globalization of Internet governance. Mit Press.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130nternet, bir m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r ve m\u00fccadele i\u00e7inde s\u00fcrekli yeniden \u00fcretilir. \u015eirketler, internetteki ili\u015fkilerin metala\u015fmas\u0131n\u0131 arzulamaktad\u0131r. Kendileri bu y\u00f6nde s\u0131n\u0131rs\u0131z hareket ederken internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n hareketlerinin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,3],"tags":[39,110,109,108],"class_list":["post-403","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-acik-standartlar","category-ozgur_yazilim","tag-acik-standartlar","tag-ipv4","tag-ipv4-kitligi","tag-ipv6"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/403","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=403"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/403\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":410,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/403\/revisions\/410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=403"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=403"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=403"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} |