{"id":443,"date":"2016-03-25T15:34:01","date_gmt":"2016-03-25T13:34:01","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=443"},"modified":"2016-03-25T15:34:01","modified_gmt":"2016-03-25T13:34:01","slug":"okullarda-kodlama-dersi-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=443","title":{"rendered":"Okullarda Kodlama Dersi &#8211; 1"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Times New Roman,serif;\">Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n resmi Twitter hesab\u0131ndan yap\u0131lan payla\u015f\u0131mda kodlama dersinin ortaokul ve lise m\u00fcfredat\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 duyuruldu:<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_444\" aria-describedby=\"caption-attachment-444\" style=\"width: 468px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/kodlama-bakanlik.png\" rel=\"attachment wp-att-444\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-444\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/kodlama-bakanlik-300x170.png\" alt=\"Kodlama Dersi Geliyor\" width=\"468\" height=\"265\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/kodlama-bakanlik-300x170.png 300w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/kodlama-bakanlik.png 636w\" sizes=\"auto, (max-width: 468px) 100vw, 468px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-444\" class=\"wp-caption-text\">Kodlama Dersi Geliyor<\/figcaption><\/figure>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n Twitter sayfas\u0131 \u201c\u00fcreten bir \u00fclke olmak\u201d, \u201cbili\u015fim vadisi kurmak\u201d, \u201cd\u00fcnyaya yeni teknolojiler sunmak\u201d gibi g\u00fczel mesajlarla dolu. Fakat,<\/p>\n<blockquote><p>&#8230;dar anlamda bilim ve teknoloji politikas\u0131, k\u0131saca ilk ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanki terimiyle bilim politikas\u0131, her t\u00fcrl\u00fc bilimsel, teknolojik ve yenilik\u00e7i [innovative] faaliyetlerin toplumsal bir ama\u00e7 ya da ama\u00e7lar do\u011frultusunda y\u00f6nlendirilmesi ve denetlenmesi i\u00e7in farkl\u0131 d\u00fczeylerde politikalar tasarlan\u0131p uygulanmas\u0131d\u0131r. Firma d\u00fczeyindeki bir \u015firket stratejisi [corporate strategy] i\u00e7inde yenilik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 Ar-Ge hedeflerinin saptanmas\u0131ndan bir \u00fclkenin ve hatta bir \u00fclkeler toplulu\u011funun bilim ve teknoloji politikas\u0131n\u0131n olu\u015fturulup uygulanmas\u0131na de\u011fin \u00e7ok geni\u015f bir yelpazede yer alan bu politikalar da, zorunlu olarak di\u011fer politikalarla eklemlenmek durumundad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, e\u011fitim politikas\u0131, iktisat politikas\u0131, vergi veya g\u00fcmr\u00fck politikas\u0131, banka mevzuat\u0131 vb, yerine g\u00f6re, her d\u00fczeydeki yenilik faaliyetlerini etkiler ve t\u00fcm politikalar belli bir mant\u0131k i\u00e7erisinde birbirleriyle eklemlenmezse, dar anlamda &#8216;salt&#8217; bir bilim ve teknoloji politikas\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 azal\u0131r. (T\u00fcrkcan, 2009, s.205)<\/p><\/blockquote>\n<p>Bu ba\u011flamda, kodlama dersinin m\u00fcfredata eklenmesi ya da bir bili\u015fim vadisi kurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7al\u0131\u015fmalar tek ba\u015f\u0131na yeterli olamayacakt\u0131r. En ba\u015fta y\u0131llard\u0131r yapboz tahtas\u0131 haline getirilen e\u011fitim sistemi, bilim ve teknolojideki hedeflerle uyumlu de\u011fildir. Biraz haf\u0131zam\u0131z\u0131 tazeleyelim. Y\u0131llar \u00f6nce de \u00fclkemizdeki bili\u015fim \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n yetersiz oldu\u011fundan yak\u0131n\u0131l\u0131yordu. Sonra T\u00fcrkiye&#8217;nin d\u00f6rt bir yan\u0131na, neredeyse her \u00fcniversiteye, yeterli \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve altyap\u0131 olmadan bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece bir zamanlar \u201cpop\u00fcler meslekler aras\u0131ndaki bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi, akademik ba\u015far\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6\u011frencilerin tercih etti\u011fi b\u00f6l\u00fcmler\u201dden biri oldu (<a href=\"http:\/\/www.aksam.com.tr\/yazarlar\/ismi-havali-ama-tercih-eden-yok\/haber-305135\">http:\/\/www.aksam.com.tr\/yazarlar\/ismi-havali-ama-tercih-eden-yok\/haber-305135<\/a>). Bilgisayar m\u00fchendisi say\u0131m\u0131z artt\u0131 ama bu art\u0131\u015f bili\u015fim alan\u0131nda bir at\u0131l\u0131m yapmam\u0131za de\u011fil, yedek i\u015f g\u00fcc\u00fc ordusuyla bili\u015fim \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 \u00fccretlerinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine neden oldu. Hukuk ve T\u0131p&#8217;a getirilen taban puan\u0131 uygulamas\u0131n\u0131n di\u011fer b\u00f6l\u00fcmler i\u00e7in de gerekli oldu\u011funu s\u00f6yleyen, &#8220;MEB&#8217;in e\u011fitim fak\u00fcltelerine, mimar ve m\u00fchendis odalar\u0131n\u0131n da m\u00fchendislik fak\u00fcltelerine daha nitelikli \u00f6\u011frenci al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in y\u00fcksek taban puan bask\u0131s\u0131 yaratmas\u0131n\u0131n, daha iyi \u00f6\u011fretmen ve daha iyi m\u00fchendis yeti\u015ftirilmesi konusunda \u00e7ok yararl\u0131 olaca\u011f\u0131 vurgusu yapan&#8221; Y\u00d6K Ba\u015fkan\u0131 Yekta Sara\u00e7&#8217;\u0131n s\u00f6zleri bilim ve teknoloji politikam\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckten yoksun oldu\u011funun bir ba\u015fka g\u00f6stergesi. Ba\u015fta bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi olmak \u00fczere, bu kadar m\u00fchendislik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kim, neden a\u00e7t\u0131?<\/p>\n<p>Bilim Teknoloji ve Sanayi Bakanl\u0131\u011f\u0131 di\u011fer \u00fclkelerdeki giri\u015fimlerden etkilenmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Barack Obama \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi h\u00fck\u00fcmetler en \u00fcst d\u00fczeyde bu konuyla ilgileniyor, yap\u0131lan etkinliklere kat\u0131l\u0131yor (<a href=\"https:\/\/www.whitehouse.gov\/blog\/2014\/12\/10\/president-obama-first-president-write-line-code\">https:\/\/www.whitehouse.gov\/blog\/2014\/12\/10\/president-obama-first-president-write-line-code<\/a>). Ba\u015fta \u0130ngiltere olmak \u00fczere bir\u00e7ok Avrupa Birli\u011fi \u00fclkesi, \u00e7ocuklar\u0131 bilgisayar programlamayla erken ya\u015flarda tan\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yo\u011fun \u00e7aba g\u00f6steriyor (<a href=\"http:\/\/www.euractiv.com\/section\/digital\/infographic\/infographic-coding-at-school-how-do-eu-countries-compare\/\">http:\/\/www.euractiv.com\/section\/digital\/infographic\/infographic-coding-at-school-how-do-eu-countries-compare\/<\/a>). Avustralya ilkokul m\u00fcfredat\u0131nda tarih ve co\u011frafya dersleri yerini kodlamaya b\u0131rakt\u0131 (<a href=\"http:\/\/www.techtimes.com\/articles\/86669\/20150921\/australia-replaces-history-and-geography-with-coding-in-new-primary-school-curriculum.htm\">http:\/\/www.techtimes.com\/articles\/86669\/20150921\/australia-replaces-history-and-geography-with-coding-in-new-primary-school-curriculum.htm<\/a>). Bu m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikliklerinde \u00fclkelerin \u00f6zg\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131 belirleyici oluyor. Estonya&#8217;n\u0131n filizlenen teknoloji end\u00fcstrisi daha \u00e7ok programc\u0131ya gereksinim duydu\u011fundan programc\u0131l\u0131k \u00f6\u011fretimine daha \u00e7ok vurgu yap\u0131yorlar; baz\u0131 okullarda programc\u0131l\u0131k e\u011fitimi alt\u0131 ya\u015f\u0131nda ba\u015fl\u0131yor. Danimarka ise b\u00fcy\u00fck firmalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc tasar\u0131m\u0131n\u0131n ve dijital teknolojinin topluma etkisinin \u00f6\u011fretilmesine a\u011f\u0131rl\u0131k veriyor. Aarhaus \u00dcniversitesi&#8217;nden Michael Caspersen, m\u00fcfredat\u0131n sadece ileride bilgisayar bilimlerini tercih edeceklere de\u011fil, t\u00fcm \u00f6\u011frencilere faydal\u0131 olmas\u0131n\u0131 istediklerini s\u00f6yl\u00fcyor (The Economist, 2014). T\u00fcrkiye&#8217;nin nas\u0131l bir e\u011fitime ihtiyac\u0131 oldu\u011funun tart\u0131\u015f\u0131l\u0131p tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum.<\/p>\n<p>Farkl\u0131 \u00fclkelerdeki uygulamalar \u00f6nemli dersler de i\u00e7eriyor. Bir karar almadan \u00f6nce bu \u00f6rneklerin T\u00fcrkiye&#8217;nin ko\u015fullar\u0131 da dikkate al\u0131narak incelenmesi gerekiyor. Yoksa yeni bir Fatih Projemiz olabilir. Yukar\u0131daki \u00f6rneklerde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00fclkeler k\u0131sa s\u00fcreli hedeflerle hareket etmiyorlar. 6 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocu\u011fun okuyup \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6n\u00fcnde uzun y\u0131llar var. \u00d6rne\u011fin \u0130ngiltere, 2014 y\u0131l\u0131nda kodlamay\u0131 ilk ve orta \u00f6\u011fretim m\u00fcfredat\u0131na dahil ederken en az\u0131ndan sonraki 10 y\u0131l i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir plan yapm\u0131\u015f durumda. \u0130ngiltere&#8217;de kodlama \u00f6\u011fretimi m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011finin sadece bir par\u00e7as\u0131; as\u0131l de\u011fi\u015fim okullardaki bili\u015fim teknolojileri kullanma e\u011fitiminin yerini bilgisayar biliminin almas\u0131. Daha 2011 y\u0131l\u0131nda Google&#8217;\u0131n Ba\u015fkan\u0131 Eric Schmidt, yaz\u0131l\u0131m\u0131 kullanmay\u0131 \u00f6\u011freten ama onun nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermeyen \u0130ngiliz e\u011fitim sistemini ele\u015ftirmekteydi (The Economist, 2014). \u0130ngiltere E\u011fitim Bakan\u0131 Michael Gove da 2014 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada bu ele\u015ftiriye hak vermektedir. Bili\u015fim teknolojileri e\u011fitiminin \u00f6\u011frencilere sadece bilgisayar okuryazarl\u0131\u011f\u0131 verdi\u011fine, derslerde tekrar tekrar kelime i\u015flem programlar\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve \u00f6\u011frencilerin kimi zaman modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 \u00f6\u011frenmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131na vurgu yapan Gove, bunu teleks g\u00f6ndermeyi ya da zepline binmeyi \u00f6\u011fretmeye benzetiyordu. Gove, yeni e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131yla \u00f6\u011frencilere kodlamay\u0131, var olan programlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak yerine kendi programlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeyi \u00f6\u011freteceklerini s\u00f6yl\u00fcyordu (<a href=\"https:\/\/www.gov.uk\/government\/speeches\/michael-gove-speaks-about-computing-and-education-technology\">https:\/\/www.gov.uk\/government\/speeches\/michael-gove-speaks-about-computing-and-education-technology<\/a>). \u0130ngiltere&#8217;nin 2014 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya ba\u015flanan yeni e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131 bu do\u011frultuda geli\u015ftirildi. M\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011fiyle \u00f6\u011frencilerin:<\/p>\n<ul>\n<li>soyutlama, mant\u0131k, algoritmalar ve veri temsili de dahil olmak \u00fczere bilgisayar biliminin temel kavramlar\u0131n\u0131 anlay\u0131p uygulayabilmesi<\/li>\n<li>problemleri berimsel (computational \u2013 bkz. https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Berim) terimlerle analiz edebilmesi ve bu tip problemlerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in gerekli beceriyi edinebilmesi<\/li>\n<li>problemleri \u00e7\u00f6zebilmek i\u00e7in yeni ya da a\u015fina olmad\u0131klar\u0131 da dahil olmak \u00fczere bili\u015fim teknolojisini de\u011ferlendirip uygulayabilmeleri<\/li>\n<li>bili\u015fim ve ileti\u015fim teknolojisinin sorumlu, yetenekli, kendinden emin ve yarat\u0131c\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131 olmalar\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>hedeflenmekte.<\/p>\n<p>D\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan m\u00fcfredat, 5 ile 16 ya\u015f aras\u0131ndaki t\u00fcm \u00e7ocuklar\u0131 kapsamakta (bkz.  , <a href=\"http:\/\/www.theguardian.com\/technology\/2014\/sep\/04\/coding-school-computing-children-programming\">http:\/\/www.theguardian.com\/technology\/2014\/sep\/04\/coding-school-computing-children-programming<\/a> ).<\/p>\n<p>Birinci b\u00f6l\u00fcm, 5-6 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuklar i\u00e7in. Bu b\u00f6l\u00fcmde, \u00e7ocuklar algoritma kavram\u0131 ile tan\u0131\u015facaklar. \u00c7ocuklar algoritma kavram\u0131n\u0131 g\u00fcndelik hayattan \u00f6rneklerle ve oyunlarla tan\u0131yacak. \u00d6rne\u011fin algoritmay\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in sabah yapt\u0131klar\u0131 rutin i\u015fler ad\u0131mlara b\u00f6l\u00fcnerek anlat\u0131lacak. Basit programlar\u0131n olu\u015fturulup \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bu programlar\u0131n arkas\u0131ndaki mant\u0131k da g\u00f6sterilecek. Bili\u015fim teknolojilerinin daha sorumlu ve sayg\u0131l\u0131 kullan\u0131m\u0131, ki\u015fisel bilgilerin mahremiyeti ve internet ya da herhangi bir bili\u015fim teknolojisi ile ilgili bir sorun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda nereye ba\u015fvurabilece\u011fi bu b\u00f6l\u00fcmde \u00f6\u011fretilmeye ba\u015flanacak. Sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde de bu konular \u00fczerinde \u00f6\u011frencinin ya\u015f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak tekrar durulacak.<\/p>\n<p>\u0130kinci b\u00f6l\u00fcm, 7-11 ya\u015flar\u0131ndaki ilkokul \u00f6\u011frencileri i\u00e7in. \u00d6\u011frencilere, programlaman\u0131n temel yap\u0131ta\u015flar\u0131 olan s\u0131ralama (sequencing), se\u00e7me (selection), d\u00f6ng\u00fc (repetition), de\u011fi\u015fken (variable) kavramlar\u0131 \u00f6\u011fretilecek. Bu b\u00f6l\u00fcmde, bilgisayar\u0131n ve programlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretilmesinin yan\u0131nda bili\u015fim teknolojilerinin nas\u0131l daha yarat\u0131c\u0131 kullan\u0131labilece\u011fi \u00fczerinde durulacak.<\/p>\n<p>11-14 ya\u015f\u0131nda olanlar i\u00e7in tasarlanan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise \u00f6\u011frenciler, ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki problemleri ve fiziksel sistemleri soyutlamay\u0131, tasar\u0131m\u0131 ve programlama dilleri ile ger\u00e7ekle\u015ftirimi \u00f6\u011frenecekler. B\u00f6l\u00fcm sonunda \u00f6\u011frencilerin, en az iki programlama dilini \u00f6\u011frenmi\u015f olmas\u0131 beklenmekte. \u00d6\u011frenciler, bu b\u00f6l\u00fcmde Boole cebirini devre ve programlarda kullanacaklar, basit arama ve s\u0131ralama algoritmalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenecekler. M\u00fcfredat yaln\u0131z yaz\u0131l\u0131m bilgisi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Bilgisayar\u0131n donan\u0131msal bile\u015fenleri ve bilgisayarlar aras\u0131 ileti\u015fim de bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn konular\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor. \u00d6nceki iki b\u00f6l\u00fcmde oldu\u011fu gibi bu b\u00f6l\u00fcmde de \u00f6\u011frencilere var olan teknolojileri kullanmay\u0131 \u00f6\u011fretmek gibi bir hedeften \u00e7ok \u00f6\u011frencilerin yarat\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmesi, var olan teknolojiyi kendi ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re uyarlamas\u0131 veya farkl\u0131 teknolojileri belirli bir ama\u00e7 do\u011frultusunda bir araya getirmesi \u00f6n planda olacak.<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve son b\u00f6l\u00fcmde ise \u00f6\u011frenciler, merak ve yetenekleri do\u011frultusunda bilgisayar bilimleri, bili\u015fim teknolojileri veya dijital medya konusunda daha derinlemesine e\u011fitim alabilecekler.<\/p>\n<p>Bu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 m\u00fcfredata kar\u015f\u0131n \u0130ngiltere&#8217;de e\u011fiticilerin e\u011fitimi konusunda yeterli haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde en b\u00fcy\u00fck zorlu\u011fu \u00f6\u011fretmenler ya\u015famakta. \u0130ki b\u00fcy\u00fck sorun var. Birincisi, bili\u015fim teknolojisi \u00f6\u011fretmenlerin \u00e7o\u011funun ne programlama konusunda tecr\u00fcbesi ne de berimsel kavramlar hakk\u0131nda bilgisi var. H\u00fck\u00fcmetin \u00f6\u011fretmenlerin e\u011fitimi i\u00e7in ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fonlar t\u00fcm i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn e\u011fitimi i\u00e7in yetersiz, bir \u00e7ok \u00f6\u011fretmen \u00e7areyi web&#8217;deki \u00fccretsiz e\u011fitimlerde ar\u0131yor ve zaten fazla olan i\u015flerine bir yenisini eklemek zorunda kal\u0131yor. \u0130kincisi, \u00f6\u011fretmenlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu kendilerini bu alanda yeterli g\u00f6rm\u00fcyor ve \u00f6zg\u00fcven sorunu ya\u015f\u0131yor (<a href=\"http:\/\/www.computerworlduk.com\/careers\/coding-in-british-schools-review-of-first-term-3595505\/\">http:\/\/www.computerworlduk.com\/careers\/coding-in-british-schools-review-of-first-term-3595505\/<\/a>). The Economist (2014), \u0130ngiltere&#8217;nin m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011finde fazla aceleci oldu\u011funu belirtiyor. \u0130srail&#8217;in 1000, Bavyera&#8217;n\u0131n ise 700&#8217;den fazla \u00f6\u011fretmenine gerekli e\u011fitimleri verdikten sonra m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011fi i\u00e7in gerekli ad\u0131mlar\u0131 att\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor .<\/p>\n<p>Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n. Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n \u00f6nerece\u011fi m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 de\u011filim. Excel&#8217;de tablo yapmay\u0131, Power Point&#8217;te sunum yapmay\u0131 \u00f6\u011fretirken yukar\u0131daki gibi bir m\u00fcfredat haz\u0131rlamak ger\u00e7ekten ola\u011fan\u00fcst\u00fc. Son y\u0131llarda, ki\u015fisel bilgisayarlar yerini tablet ve ak\u0131ll\u0131 telefonlara b\u0131rak\u0131rken kullan\u0131c\u0131y\u0131 salt t\u00fcketiciye indirgeme e\u011filimi vard\u0131. \u015eimdi ise kullan\u0131lan teknolojilerin yeniden programlanabilirli\u011fi \u00f6ne \u00e7\u0131karan bir yakla\u015f\u0131m \u00f6neriliyor. Bu nedenle, \u00e7ocuklara y\u00f6nelik programlama e\u011fitimini destekliyorum. Ama ama\u00e7 bili\u015fim teknolojileri alan\u0131nda ileri bir \u00fclke olmaksa bu m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011finin yeterli olamayaca\u011f\u0131n\u0131, bilgisayar m\u00fchendisli\u011fi kontenjanlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131ndaki gibi kendimizi kand\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yeti\u015fmi\u015f i\u015f g\u00fcc\u00fc konusunda \u0130ngiltere&#8217;dekine benzer (ve belki daha a\u011f\u0131r) sorunlar ya\u015fanacakt\u0131r; bu a\u015f\u0131labilir. Ancak as\u0131l sorun s\u00f6z konusu m\u00fcfredat de\u011fi\u015fikli\u011fini yapan \u00fclkelerin birka\u00e7 y\u0131l de\u011fil, en az on y\u0131l sonras\u0131n\u0131 dikkate al\u0131yor olmalar\u0131d\u0131r. E\u011fitim sistemi s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor ve nitelik giderek d\u00fc\u015f\u00fcyor&#8230; Daha b\u00fcy\u00fck korkum ise bili\u015fim teknolojileri e\u011fitiminde yap\u0131lan\u0131n tekrarlanmas\u0131, okullar\u0131n belirli bir \u015firketin \u00fcr\u00fcnlerini kullanmaya zorlanmas\u0131.<\/p>\n<p>H\u00fck\u00fcmetlerin ya da uluslararas\u0131 \u015firketlerin programlama e\u011fitimine bu kadar \u00f6nem vermesinin en b\u00fcy\u00fck nedenlerinden biri neredeyse yar\u0131m as\u0131rd\u0131r devam eden yeterli ve nitelikli yaz\u0131l\u0131m eksikli\u011finden kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m krizi (<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Software_crisis\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Software_crisis<\/a>). Programc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmak da krizi a\u015fmak i\u00e7in uygulanan stratejilerden biridir. Yaln\u0131z programc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmakla kalmayacaklar, yedek i\u015f g\u00fcc\u00fc ordusuyla bili\u015fim \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 \u00fczerindeki bask\u0131 daha da artacak, \u00fccretler d\u00fc\u015fecek. Elbette ki bunun fark\u0131nday\u0131m.<\/p>\n<p>Buna kar\u015f\u0131n deste\u011fimin ise \u00fc\u00e7 nedeni var. Birincisi berimsel okuryazarl\u0131k (literacy) \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015facak. Kaliteli bir e\u011fitim verilece\u011fi konusunda \u015f\u00fcphelerim olsa da hi\u00e7 yoktan iyidir. \u0130kincisi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda Lessig&#8217;in (2006) de vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cKod Kanundur\u201d. Bunu kavramadan, g\u00f6zetime ve sans\u00fcre kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmek, internette ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmak giderek zorla\u015f\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise programc\u0131l\u0131k, fazla mesai olarak kar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 veya ne yapaca\u011f\u0131n\u0131za kendiniz karar verdi\u011finiz s\u00fcrece e\u011flencelidir. Her ya\u015ftan insana tavsiye ederim.<\/p>\n<h2>Berimsel Okuryazarl\u0131k (Computational Literacy)<\/h2>\n<p>Programlamayla okuryazarl\u0131k aras\u0131nda bir paralellik kurulmas\u0131 yeni de\u011fildir. Bilgisayarlar\u0131n programlanmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnlerden beri vard\u0131r. 1960&#8217;larda bir\u00e7ok programc\u0131, programlamay\u0131 okuryazarl\u0131k ile ili\u015fkilendirmekte, hatta bir bilgisayar bilimcisi olan Alan Perlis okullardaki zorunlu kompozisyon dersi gibi programc\u0131l\u0131\u011f\u0131n da lisans \u00f6\u011frenciler i\u00e7in zorunlu bir ders olmas\u0131 gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r. 1960&#8217;larda John Kemeny ve Thomas Kurtz&#8217;in Basic programlama dilini tasarlama ama\u00e7lar\u0131 programlamay\u0131 \u00f6\u011frenciler ve uzman olmayanlar i\u00e7in daha kolay hale getirmektir (Vee, 2013). Sovyet bilimci Ershov (1981) da programc\u0131l\u0131\u011f\u0131 okur yazarl\u0131k ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakta, daha 1980&#8217;lerde programc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ikinci okuryazarl\u0131k olaca\u011f\u0131n\u0131 duyurmaktad\u0131r. Mozilla Vakf\u0131&#8217;n\u0131n ba\u015fkan\u0131 Mark Surman&#8217;a g\u00f6re ise kodlama, okuma, yazma ve aritmetikten sonra d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc okuryazarl\u0131kt\u0131r (<a href=\"https:\/\/code.org\/quotes\">https:\/\/code.org\/quotes<\/a>).<\/p>\n<p>\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, konu\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc (free speech) ile anlat\u0131lmas\u0131 da bilin\u00e7li bir tercihtir. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m Hareketi, free software&#8217;deki free kelimesinin yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00fccretsiz oldu\u011funu de\u011fil, \u00f6zg\u00fcr oldu\u011funu anlat\u0131rken &#8220;free as in free speech not as in free beer&#8221; der. Kodlaman\u0131n g\u00fcndelik dil gibi bir ifade bi\u00e7imi oldu\u011fu savunulur. Buna g\u00f6re, insan dili, programc\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 kaynak kodu ve derleyicinin \u00e7evirdi\u011fi nesne kodu d\u00fc\u015f\u00fcncenin farkl\u0131 bi\u00e7imlerde temsilidir. D\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6nce belirli bir dilde (T\u00fcrk\u00e7e, \u0130ngilizce, Almanca vs) temsil edilir; bir programlama dili ile kaynak kodu haline getirilir ve yaz\u0131l\u0131msal ara\u00e7larla nesne koduna \u00e7evrilir. Her bi\u00e7im \u00f6zg\u00fcnd\u00fcr ama bir s\u00fcreklilik vard\u0131r. Bundan yola \u00e7\u0131karak yaz\u0131l\u0131m\u0131n konu\u015fma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc gibi ABD Anayasas\u0131&#8217;n\u0131n 1. Ek Maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmektedir (<a href=\"http:\/\/www.2600.com\/dvd\/docs\/2001\/0126-speech.htm\">http:\/\/www.2600.com\/dvd\/docs\/2001\/0126-speech.htm<\/a>l).<\/p>\n<p>Peki okuryazarl\u0131k nedir? Literacy, kelimesini T\u00fcrk\u00e7e&#8217;ye okuryazarl\u0131k olarak \u00e7evrilmekte ve basit\u00e7e okuma ve yazma yetisini ifade etmektedir. Vee&#8217;ye (2013) g\u00f6re bir \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmada okuryazarl\u0131k, yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde, genel olarak becerileri (g\u00f6rsel okuryazarl\u0131k, oyun okuryazarl\u0131\u011f\u0131, tasar\u0131m okuryazarl\u0131\u011f\u0131 vb) anlatmak i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu kullan\u0131mlara g\u00f6re pekala araba okuryazarl\u0131\u011f\u0131ndan da s\u00f6z edilebilir.<\/p>\n<p>Vee (2013) okuryazarl\u0131\u011f\u0131, sembolik ve altyap\u0131sal teknolojiyi (\u00f6rne\u011fin metinsel yazma sistemi gibi) yarat\u0131c\u0131, ileti\u015fimsel ve retoriksel ama\u00e7lar i\u00e7in kullanma becerisi olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Okuryazarl\u0131k insanlara d\u00fc\u015f\u00fcncelerini metin olarak ifade etme (yazma) ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n metin olarak ifade etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri yorumlama (okuma) imkan\u0131 sa\u011flar. Bunun yan\u0131nda, herhangi bir teknolojinin ileti\u015fim i\u00e7in kullan\u0131m\u0131n\u0131 basit\u00e7e okuryazarl\u0131k kapsam\u0131nda de\u011ferlendirmez. Okuryazarl\u0131ktan bahsedebilmek i\u00e7in birinci olarak s\u00f6z konusu teknolojinin toplumun ileti\u015fim pratiklerinin merkezini veya altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmas\u0131 gerekmektedir. G\u00fcndelik hayatta belirleyicili\u011fi olmayan bir teknoloji okuryazarl\u0131k kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilemez. \u0130kinci olarak da bu teknolojiyle elde edilen olu\u015fturma ve yorumla yetene\u011finin kolay ve toplumda yayg\u0131n olmas\u0131 gerekir. Bu iki durumun e\u015f zamanl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekmedi\u011fi gibi herhangi bir \u00f6ncelik s\u0131ras\u0131 da yoktur, toplumdan topluma de\u011fi\u015febilir. \u00d6rne\u011fin \u0130ngiltere&#8217;de okuma ve yazma becerilerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 yaz\u0131n\u0131n merkezi, belirleyici ve d\u00fczenleyici bir rol \u00fcstlenmesinden y\u00fczy\u0131llar sonra ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Amerika&#8217;da ise tam tersi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Okuma ve yazma becerilerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, okuryazarl\u0131\u011f\u0131n belirleyicili\u011finin ve d\u00fczenleyicili\u011finin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Vee (2013), okuryazarl\u0131\u011f\u0131n basit\u00e7e teknik bir s\u00fcre\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, toplumsal ve ideolojik etkenlerle bi\u00e7imlendi\u011finin de alt\u0131n\u0131 \u00e7izer.<\/p>\n<p>Programlama da insanlar\u0131n sembollerden olu\u015fan bir teknolojiyle d\u00fc\u015f\u00fcnceleri temsil etme ya da yorumlama becerisidir. Sonraki b\u00f6l\u00fcmde tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m gibi programlaman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 kodun g\u00fcndelik hayattaki belirleyicili\u011fi ve d\u00fczenleyicili\u011fi giderek artmaktad\u0131r. Ancak program kodunu okuma ve yazma becerisinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fimizde okuryazarl\u0131ktan s\u00f6z etmek i\u00e7in hen\u00fcz erkendir. Programlama yaln\u0131z bilgisayar bilimcilerin ve ilgili mesleklerin i\u015fi olmay\u0131p di\u011fer meslekler (gazetecilik, t\u0131p, biyoloji vb.) aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda okuryazarl\u0131ktan s\u00f6z edilebilecektir (age).<\/p>\n<p>Vee (2013), bilgisayar okuryazarl\u0131\u011f\u0131 yerine berimsel okuryazarl\u0131\u011f\u0131 tercih etmektedir. Berim (compute), bilgisayar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015ftir. Ama bilgisayar teknolojisi h\u0131zla de\u011fi\u015fmekte, geleneksel bilgisayarlar yerini daha farkl\u0131 teknolojileri b\u0131rakmaktad\u0131r. Bu geli\u015fme, yaz\u0131 teknolojisindeki geli\u015fmelere benzetilebilir, okuma yazma sabit kalsa da kullan\u0131lan teknoloji (papir\u00fcs, ka\u011f\u0131t, matbaa) de\u011fi\u015fmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla Vee (2013), somut bir teknolojiye ba\u011flanmak yerine soyut berimsel okuyazarl\u0131k kavram\u0131n\u0131 tercih etmektedir. Berimsel okuryazarl\u0131k, berimsel d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ve soyutlamay\u0131 gerektirmektedir. Berimsel d\u00fc\u015f\u00fcnme ile b\u00fct\u00fcn par\u00e7alara ayr\u0131lmakta ve programlama dili arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bilgisayar\u0131n anlayabilece\u011fi \u015fekilde yeniden b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmektedir. Programlama dillerinin tarihsel geli\u015fimine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda zaman i\u00e7inde daha kullan\u0131c\u0131 dostu, ileri d\u00fczeyde bilgi ve yetenek gerektirmeyen dillerin geli\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hatta bu durumu, programlaman\u0131n ileri bir tarihte gereksizle\u015fece\u011finin, programlamada g\u00fcndelik dile yak\u0131n dillerin kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n ve b\u00f6ylece programlama becerisine gerek kalmayaca\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6stergesi olarak yorumlayanlar vard\u0131r. Vee (2013) bu basitle\u015ftirmenin tam tersi bir s\u00fcrece yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir; programlama dilleri basitle\u015ftik\u00e7e daha farkl\u0131 alanlara yay\u0131lmakta ve yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca h\u00fck\u00fcmetlerin yeni e\u011fitim politikalar\u0131 da ge\u00e7mi\u015f y\u0131llardaki okuryazarl\u0131k kampanyalar\u0131n\u0131 an\u0131msatmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla son y\u0131llardaki geli\u015fmeleri ve giri\u015fimleri dikkate alarak olu\u015fum halindeki bir okuryazarl\u0131ktan s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n<h2>Kod Kanundur<\/h2>\n<p>Lessig&#8217;e (2006) g\u00f6re insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131, yasa, norm, piyasa ve mimari taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmekte ve s\u0131n\u0131rlanmaktad\u0131r. Lessig bu d\u00fczenleyicileri a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in sigara i\u00e7me \u00f6rne\u011fini verir. Nerelerde sigara i\u00e7ilip i\u00e7ilemeyece\u011fi yasalarla d\u00fczenlenmi\u015ftir. Belirli bir ya\u015f\u0131n alt\u0131nda olanlara sigara sat\u0131lmas\u0131 yasakt\u0131r. \u00d6zel bir ara\u00e7ta sigara i\u00e7meniz yasalarla engellenmemi\u015ftir ama normlar di\u011fer yolculardan izin almam\u0131z\u0131 gerektirir. Piyasa da bir d\u00fczenleyicidir. Sigara fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131, ucuza ka\u00e7ak sigara bulabilme ihtimali, farkl\u0131 kalite ve fiyatta sigaralar\u0131n sat\u0131lmas\u0131 yasa ve normlar gibi d\u00fczenleyici ve s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir etkiye sahiptir. Sigara \u00f6rne\u011findeki mimari ise sigaran\u0131n nas\u0131l tasarland\u0131\u011f\u0131 ve yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ile ilgilidir. Dumans\u0131z bir sigara kullan\u0131yorsan\u0131z sigara i\u00e7ebilece\u011finiz yerler daha fazlad\u0131r. A\u011f\u0131r aromal\u0131 sigaralar, sigaradan rahats\u0131z olanlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rabilece\u011finden sigara i\u00e7menizi s\u0131n\u0131rlayabilir. Ya da kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z sigaran\u0131n fazla nikotinli olmas\u0131 i\u00e7ece\u011finiz sigaran\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 etkileyebilir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczenleyicilerden her birinin farkl\u0131 etkisi ve yapt\u0131r\u0131m\u0131 vard\u0131r. Yasaklanm\u0131\u015f bir ortamda sigara i\u00e7erseniz ceza \u00f6demek zorunda kal\u0131rs\u0131n\u0131z. Normlara ayk\u0131r\u0131 davran\u0131rsan\u0131z ay\u0131plan\u0131rs\u0131n\u0131z. Fazla nikotinli bir sigaradan \u00e7ok i\u00e7erseniz sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131za zarar verirsiniz. Sigara fiyat\u0131n\u0131n artmas\u0131 cebinizden \u00e7\u0131kan paray\u0131 art\u0131r\u0131r. Ayr\u0131ca t\u00fcm bu d\u00fczenleyiciler ayr\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmazlar, birbirlerini de etkilerler. Mimari bazen normlar\u0131 ve yasalar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirebilir bazen de zay\u0131flatabilir. Piyasa \u00e7\u0131karlar\u0131ndan kaynakl\u0131 d\u00fczenlemeler farkl\u0131 mimarilere neden olabilir.<\/p>\n<p>Bu d\u00fczenleyicilerin her birinin ay\u0131rt edici nitelikleri ve \u00e7al\u0131\u015fma prensipleri vard\u0131r. Mimarinin d\u00fczenleyicili\u011finin en \u00f6nemli niteli\u011fi ise kesinli\u011fi ve uyguland\u0131\u011f\u0131 zaman a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n zorlu\u011fudur. A\u015fa\u011f\u0131da Lessig&#8217;in (2006) mimarinin insan davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerindeki d\u00fczenleyici etkisini g\u00f6stermek i\u00e7in verdi\u011fi \u00f6rneklerden baz\u0131lar\u0131 yer almaktad\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>Frans\u0131z Devrimi&#8217;nde devrimcilerin Paris&#8217;in dar ve dolamba\u00e7l\u0131 sokaklar\u0131na kurduklar\u0131 barikatlar onlara \u00f6nemli bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015f ve \u015fehrin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmelerini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun fak\u0131nda olan III. Napolyon Paris&#8217;i geni\u015f bulvarlarla yeniden in\u015fa eder.<\/li>\n<li>Baz\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde y\u00fcr\u00fctme ve yasaman\u0131n bask\u0131s\u0131na maruz kalmamak i\u00e7in anayasa mahkemeleri \u00f6zellikle ba\u015fkentten uzakta in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>Amerika&#8217;daki bir otelin m\u00fc\u015fterileri asans\u00f6rlerin yava\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikayet\u00e7idir. Otel asans\u00f6rleri h\u0131zland\u0131rmaz ama asans\u00f6r kap\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131na yerle\u015ftirdi\u011fi aynalardan sonra \u015fikayetler sona erer.<\/li>\n<li>Okullar\u0131n veya parklar\u0131n yan\u0131na yap\u0131lan kasisler s\u00fcr\u00fcc\u00fcleri yava\u015flamaya zorlar.<\/li>\n<li>Robert Moses&#8217;un Long Island&#8217;da in\u015fa etti\u011fi k\u00f6pr\u00fcler otob\u00fcslerin ge\u00e7i\u015fine uygun de\u011fildir. B\u00f6ylece daha \u00e7ok toplu ta\u015f\u0131may\u0131 kullanmak zorunda olan siyahlar\u0131n halk plajlar\u0131na geli\u015fleri engellenmi\u015f olur.<\/li>\n<li>Bir Amerikan havayolu \u015firketinin yolcular\u0131 bagajlar\u0131n\u0131n ge\u00e7 gelmesine \u00f6fkelenmektedir. \u00dcstelik bekledikleri s\u00fcre di\u011fer yolcular\u0131nkinden fazla de\u011fildir. \u015eirket, u\u00e7aklar\u0131n ini\u015f noktas\u0131n\u0131 bagajlardan daha uza\u011fa ta\u015f\u0131yarak zaman kazan\u0131r. B\u00f6ylece zaman kazan\u0131l\u0131r, yolcular bagaj i\u00e7in beklemek zorunda kalmazlar ve \u015fikayetler biter.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde de belirtti\u011fim gibi ba\u015fta internet olmak \u00fczere dijital teknolojiler g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015ftir ve g\u00fcndelik ya\u015famdaki yayg\u0131nl\u0131klar\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla internetin ilk g\u00fcnlerinde oldu\u011fu gibi h\u00fck\u00fcmetlerin etkisinden muaf bir internet art\u0131k yoktur. H\u00fck\u00fcmetler insanlar\u0131n, \u00f6zellikle kendi vatanda\u015flar\u0131n\u0131n, internet \u00fczerindeki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek istemektedir. Bu d\u00fczenleme arzusu kendini \u00f6zellikle \u00fc\u00e7 alandaki \u00e7at\u0131\u015fmalarda kendini g\u00f6stermektedir: Fikri m\u00fclkiyet, mahremiyet ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc.<\/p>\n<p>\u0130nterneti d\u00fczenlemek isteyenlerin internetteki ki\u015finin kim oldu\u011funu, nerede oldu\u011funu ve ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeleri gerekir. Lessig (2006), internetin ilk g\u00fcnlerdeki mimarisinin buna y\u00f6nelik d\u00fczenlenmedi\u011fini ve farkl\u0131 de\u011ferler i\u00e7erdi\u011fini belirtirken bu mimarinin mutlak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zellikle alt\u0131n\u0131 \u00e7izmektedir. Lessig&#8217;in k\u0131saca kod olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 internetin yaz\u0131l\u0131mdan ve donan\u0131mdan olu\u015fan mimarisi tarihin en d\u00fczenlenebilir alanlar\u0131n\u0131 yaratmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Lessig (2006) internetin ticarile\u015fmesinin h\u00fck\u00fcmetlerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131ran bir geli\u015fme oldu\u011funu belirtmektedir. B\u00f6ylece h\u00fck\u00fcmetler maddi \u00e7\u0131kar\u0131 olan \u015firketleri belirli d\u00fczenlemeleri yapmaya zorlayabilmektedir; do\u011frudan kodu de\u011fil, kodlayanlar\u0131 kontrol etmektedirler. Do\u011frudan internete ya da internete eri\u015fimde kullan\u0131lan cihazlara eklenen kodlar h\u00fck\u00fcmetlerin interneti d\u00fczenlemek i\u00e7in sorduklar\u0131 sorulara yan\u0131t verebilmektedir: kim, nerede, ne yap\u0131yor?<\/p>\n<p>\u0130nternette d\u00fczenlemenin kendisi tamamen iyi ya da k\u00f6t\u00fcd\u00fcr denilemez. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u015firketler ya do\u011frudan kendi ya da h\u00fck\u00fcmetlerin gereksinimleri do\u011frultusunda vatanda\u015flar\u0131 etkileyen baz\u0131 d\u00fczenlemeler yapmakta ve bu d\u00fczenlemeleri de ilgili teknolojinin do\u011fas\u0131 gibi sunmaktad\u0131r. Yasalar neyin yap\u0131l\u0131p neyin yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00e7o\u011fu zaman do\u011frudan s\u00f6yler; baz\u0131 konular \u00f6zellikle belirsiz ve yoruma a\u00e7\u0131kt\u0131r. Vatanda\u015flar yasayla yap\u0131lan bir d\u00fczenlemenin bilgisine sahip olabilir. Ayn\u0131 \u015feffafl\u0131k kodla yap\u0131lan d\u00fczenlemelerde de olmal\u0131d\u0131r. \u0130nsanlar kodla yap\u0131lan bir d\u00fczenlemeyi g\u00f6remiyor, tart\u0131\u015fam\u0131yor ve ele\u015ftiremiyorsa sorun vard\u0131r. \u015e\u00f6yle basit bir \u00f6rnek vereyim, bir kurum i\u015fe alaca\u011f\u0131 ki\u015fileri kura ile belirliyor. Adaylar kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki kocaman ekrandan kura sonucunu izliyor. S\u00f6z konusu kura ve bilgisayar olunca herkes susuyor. Ama kura koduna eri\u015fimimiz yoksa, kodun nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorsak kodun ger\u00e7ekten rastgele \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilemeyiz. Bu nedenle, h\u00fck\u00fcmetin ya da kamu kurumlar\u0131n\u0131n kodla yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm d\u00fczenlemeleri vatanda\u015flar\u0131yla payla\u015fmas\u0131 gerekmektedir. Yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirenler, sizin yerinize baz\u0131 kararlar vermi\u015f ve fikri m\u00fclkiyet, mahremiyet ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flamlar\u0131nda hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleriniz k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f ise bunu bilmek her ortamda, herkesin hakk\u0131d\u0131r. Bili\u015fim ve ileti\u015fim teknolojilerini yaln\u0131z kullanmay\u0131 de\u011fil, onlar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fini bilen, berimsel okuryazarl\u0131\u011fa sahip insanlar\u0131n bu d\u00fczenleme s\u00fcrecine daha aktif kat\u0131labileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dolay\u0131s\u0131yla verilecek e\u011fitim, sadece herhangi bir programlama dilini \u00f6\u011fretmekle kalmamal\u0131, bili\u015fim teknolojilerinin hayat\u0131 nas\u0131l d\u00fczenledi\u011fini ve d\u00fczenleyebilece\u011fini i\u00e7ermeli, bili\u015fim teknolojilerin kullan\u0131m\u0131ndan \u00f6te onlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ilkelerini g\u00f6stermeli ve \u00f6\u011frencilerin yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece \u00f6\u011frenciler, haklar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan ya da s\u0131n\u0131rlayabilecek kodu daha rahat fark edebileceklerdir.<\/p>\n<p>Bilgisayarlar, tablet, ak\u0131l\u0131 telefon vb teknolojilerin \u00f6tesinde g\u00fcndelik ya\u015famda kullan\u0131lan cihazlarda yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda berimsel okuryazarl\u0131k daha \u00f6nemli olacak.<\/p>\n<h2>Programlama E\u011flencelidir<\/h2>\n<p>Para i\u00e7in de\u011fil, sadece e\u011flenmek i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiren \u00e7ok say\u0131da programc\u0131 vard\u0131r. Programlama satran\u00e7 ya da bulmaca \u00e7\u00f6zmek gibi e\u011flenceli bir u\u011fra\u015ft\u0131r. Zeka oyunlar\u0131ndan ho\u015flanan her ya\u015ftan insana tavsiye ederim.<\/p>\n<p>Hi\u00e7 bilmeyenlere programc\u0131l\u0131\u011f\u0131n temellerini anlatan \u00e7ok say\u0131da web ve tablet uygulamas\u0131 var. Bu uygulamalar i\u00e7inde en \u00e7ok be\u011fendi\u011fim ve \u00f6nerebilece\u011fim code.org sitesindeki uygulamalar ve MIT&#8217;in (Massachusetts Institute of Technology) geli\u015ftirdi\u011fi Scratch (https:\/\/scratch.mit.edu\/) adl\u0131 g\u00f6rsel programlama dili. \u0130stedi\u011finizi tercih edebilirsiniz ama \u00f6nerim, hepsini tamamlamasan\u0131z da, \u00f6nce code.org&#8217;taki dersleri takip etmeniz, daha sonra da Scratch ile ufak uygulamalar yazman\u0131z.<\/p>\n<p>code.org<br \/>\n2013 y\u0131l\u0131n\u0131n ocak ay\u0131nda Hadi ve Ali Partovi taraf\u0131ndan kurulan code.org herkesin kodlamay\u0131 \u00f6\u011frenebilece\u011fi iddias\u0131yla bilgisayar programlamay\u0131 herkes i\u00e7in eri\u015filebilir yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. code.org, kurulduktan bir ay sonra Mark Zuckerberg, Bill Gates, Jack Dorsey gibi bili\u015fim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli isimlerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir video haz\u0131rlad\u0131. Videoda yer alan ki\u015filer kodlaman\u0131n \u00f6nemini vurguluyorlard\u0131. Video internette h\u0131zla yay\u0131ld\u0131. Video, bili\u015fim \u015firketlerinin ve i\u015f adamlar\u0131n\u0131n da ilgisini \u00e7ekti. \u0130ki hafta i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k 10 milyon dolar topland\u0131 ve bu destek daha sonra da devam etti. code.org sitesinin ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131nda Google, Microsoft ve Facebook da var (<a href=\"https:\/\/code.org\/about\/donors\">https:\/\/code.org\/about\/donors<\/a>).<\/p>\n<p>code.org&#8217;un hedef kitlesi ilk ba\u015fta sadece ABD&#8217;liler olsa da site k\u0131sa zamanda uluslararas\u0131 bir nitelik kazand\u0131. \u015eu anda 45&#8217;ten fazla dili destekliyor ve sitedeki e\u011fitim materyali 180&#8217;den fazla \u00fclkede kullan\u0131l\u0131yor. Her okuldaki her \u00f6\u011frencinin bilgisayar bilimlerini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in f\u0131rsat\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini savunan code.org, programlamay\u0131 merak eden ama hayat\u0131 boyunca kod yazmam\u0131\u015f ve bundan \u00e7ekinen her ya\u015ftan insana e\u011flenceli gelebilecek dersler sunuyor. Ayr\u0131ca daha \u00e7ok beyaz erkeklerin i\u015fi olarak g\u00f6r\u00fclen bilgisayar biliminde \u00e7e\u015fitlili\u011fi art\u0131rmay\u0131 da hedefliyor. code.org&#8217;a kay\u0131tl\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n %43&#8217;\u00fc k\u0131z, %37&#8217;si siyah ya da \u0130spanyol k\u00f6kenli.<\/p>\n<p>Kodlama nedir \u00f6\u011frenmek ve biraz e\u011flenmek istiyorsan\u0131z i\u015fe Starwars (https:\/\/code.org\/starwars) ya da Minecraft (https:\/\/code.org\/mc) ile ba\u015flayabilirsiniz. Buradaki al\u0131\u015ft\u0131rmalar ho\u015funuza giderse yeni ba\u015flayanlar i\u00e7in d\u00f6rt farkl\u0131 ders var (<a href=\"https:\/\/studio.code.org\/\">https:\/\/studio.code.org\/<\/a>). Birinci ders d\u00f6rt ya\u015f \u00fcst\u00fc i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f ve okuma becerisi gerektirmiyor. Dersin ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde programlamadaki kavramlar (bir de\u011fi\u015fkene de\u011fer atama, atanan de\u011feri kullanma, d\u00f6ng\u00fc) \u00f6\u011fretiliyor. \u0130kinci ders, alt\u0131 ya\u015f ve \u00fcst\u00fc, okuma becerisi olanlar i\u00e7in. Bu derste, d\u00f6ng\u00fc konusu daha detayl\u0131 i\u015fleniyor, ko\u015fullama (if) kavram\u0131 \u00f6\u011fretiliyor. \u00d6\u011frenciler, \u00f6rnek programlardaki hatalar\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015farak hata ay\u0131klama al\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131 yap\u0131yorlar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ders, ikinci dersi tamamlayan sekiz ya\u015f \u00fcst\u00fc \u00f6\u011frenciler i\u00e7in. Bu b\u00f6l\u00fcmde \u00f6\u011frenciler \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde \u00f6\u011frendiklerini tekrar ediyor ve fonksiyon kavram\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyorlar. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc dersi tamamlayanlar i\u00e7in haz\u0131rlanan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ders daha karma\u015f\u0131k al\u0131\u015ft\u0131rmalar sunuyor.<\/p>\n<p>Derslerdeki al\u0131\u015ft\u0131rmalar a\u015fa\u011f\u0131daki gibi, \u00f6zellikle \u00e7ocuklar i\u00e7in, son derece e\u011flenceli:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/code_org.png\" rel=\"attachment wp-att-445\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-445\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/code_org-300x191.png\" alt=\"code.org\" width=\"659\" height=\"420\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/code_org-300x191.png 300w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/code_org-768x488.png 768w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/code_org.png 883w\" sizes=\"auto, (max-width: 659px) 100vw, 659px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Ayr\u0131ca \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn, javascript adl\u0131 programlama dilindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6rebiliyorsunuz:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px;\">for (var count = 0; count &lt; 5; count++) {<\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px;\">moveForward();<\/p>\n<p style=\"padding-left: 60px;\">}<\/p>\n<p>Bu derslerde, \u00e7e\u015fitli al\u0131\u015ft\u0131rmalarla yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi programlamadaki temel kavramlar\u0131 \u00f6\u011freniyorsunuz. Bu kavramlar\u0131 ve programlama mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131ktan sonra Scratch&#8217;ta daha kolay uygulama geli\u015ftirebilirsiniz.<\/p>\n<h2>Scratch<\/h2>\n<p>MIT&#8217;nin 2000&#8217;li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda 8-16 ya\u015f aras\u0131ndaki \u00f6\u011frenciler i\u00e7in tasarlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rsel bir programlama dili olan Scratch&#8217;\u0131n ilk s\u00fcr\u00fcmleri bilgisayara kurulmaktayd\u0131. \u015eimdiki s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc ise web \u00fczerinden, bilgisayar\u0131n\u0131za herhangi bir yaz\u0131l\u0131m kurmadan <a href=\"https:\/\/scratch.mit.edu\/\">https:\/\/scratch.mit.edu\/<\/a> adresinden kullanabilirsiniz. Scratch, ABD&#8217;de \u00e7e\u015fitli okullarda kullan\u0131l\u0131yor. Hatta \u201cHer \u00f6\u011frenciye bir diz\u00fcst\u00fc\u201d projesi kapsam\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lan bilgisayarlar, Scratch kurulu bir halde da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar Scratch ile birbirinden farkl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar geli\u015ftirebiliyor: Hareketli masallar, oyunlar, tebrik kartlar\u0131, bilimsel projeler, m\u00fczik projeleri, sim\u00fclasyonlar vb. Grafik aray\u00fcz\u00fc olduk\u00e7a kullan\u0131c\u0131 dostu. Ana karakteri (varsay\u0131lan bir kedi) ba\u015fka bir karakterle (dinozor, hayalet, balerin, basketbol topu vb y\u00fczlerce karakter) de\u011fi\u015ftirebilir, farkl\u0131 arka planlar ekleyebilirsiniz. Program kodunuzu yazd\u0131ktan sonra bu kodu saklama ve di\u011fer kullan\u0131c\u0131larla payla\u015fma \u015fans\u0131na da sahipsiniz. (<a href=\"https:\/\/download.scratch.mit.edu\/scratch2download\/sa\/Getting-Started-Guide-Scratch2.pdf\">https:\/\/download.scratch.mit.edu\/scratch2download\/sa\/Getting-Started-Guide-Scratch2.pdf<\/a>). Ayr\u0131ca ba\u015fkas\u0131n\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 kodu inceleyebilir ve onu iyile\u015ftirebilirsiniz. Dolay\u0131s\u0131yla insanlar daha programlamaya ad\u0131m atar atmaz kendini bir \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m toplulu\u011funun i\u00e7inde buluyor.<\/p>\n<p>Program bile\u015fenleri, code.org&#8217;ta oldu\u011fu gibi, Lego&#8217;lara benzer bir bi\u00e7imde tasarlanm\u0131\u015f:<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/scratch.png\" rel=\"attachment wp-att-446\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-446\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2016\/03\/scratch.png\" alt=\"scratch\" width=\"139\" height=\"118\" \/><\/a><\/p>\n<p>Programc\u0131l\u0131\u011fa yeni ba\u015flayanlar i\u00e7in en sinir bozucu durumlardan olan s\u00f6z dizimi (syntax) hatalar\u0131, kodlar\u0131n lego par\u00e7alar\u0131 gibi birbirine eklemlenmesi ile ortadan kalkm\u0131\u015f; uymayan par\u00e7alar\u0131 birle\u015ftiremiyorsunuz. Hata mesajlar\u0131yla u\u011fra\u015fm\u0131yor, sadece yapmak istedi\u011finiz i\u015fe odaklan\u0131yorsunuz. Scratch zengin ve kolayca anla\u015f\u0131lan bir komut setine sahip. Bug\u00fcn yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirmede kullan\u0131lan bir \u00e7ok programlama dili (Java, C, C++, C#, php, python, ruby) yap\u0131 olarak birbirine benzer. Bu dillerden birini biliyorsan\u0131z ikinciyi \u00e7ok h\u0131zl\u0131 kavrayabilirsiniz. Scratch \u00f6\u011frenmenin de b\u00f6yle bir faydas\u0131 olacak. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde programlama e\u011fitiminde yap\u0131lan en b\u00fcy\u00fck hatalardan biri \u00f6\u011frenciye temel kavramlar\u0131 vermeden do\u011frudan dillerin s\u00f6z diziminin ezberletilmesi oluyor. Bu nedenle bir\u00e7ok \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda programlamadan uzakla\u015f\u0131yor.<\/p>\n<p>Scratch ile yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ortaya koyabilir, ho\u015f\u00e7a vakit ge\u00e7irebilirsiniz. Yola devam etmek isterseniz, python dilini (<a href=\"https:\/\/www.python.org\/\">https:\/\/www.python.org\/<\/a>) tercih edebilirsiniz.<\/p>\n<p>\u0130yi e\u011flenceler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n resmi Twitter hesab\u0131ndan yap\u0131lan payla\u015f\u0131mda kodlama dersinin ortaokul ve lise m\u00fcfredat\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 duyuruldu:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,26,19,14,3],"tags":[132,130,131],"class_list":["post-443","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilgisayar-bilimi","category-e-devlet","category-ifade-ozgurlugu","category-mahremiyet","category-ozgur_yazilim","tag-bilgisayimsal-okuryazarlik","tag-kodlama","tag-scratch"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=443"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":447,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/443\/revisions\/447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}