{"id":454,"date":"2016-05-25T22:01:16","date_gmt":"2016-05-25T19:01:16","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=454"},"modified":"2016-09-20T23:00:12","modified_gmt":"2016-09-20T20:00:12","slug":"yazilim-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=454","title":{"rendered":"Yaz\u0131l\u0131m Nedir?"},"content":{"rendered":"

Skandal\u0131 bol \u00fclkemizin nisan ay\u0131ndaki skandallar\u0131ndan biri ortal\u0131\u011fa sa\u00e7\u0131lan ki\u015fisel verilerdi. 2009 yerel se\u00e7imlerinde oy kullanan vatanda\u015flar\u0131n verilerini i\u00e7eren veritaban\u0131 ilk kez \u015fubat ay\u0131nda payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, 4 Nisan’da da \u015fifresiz olarak dola\u015f\u0131ma girmi\u015fti. Ula\u015ft\u0131rma Denizcilik ve Haberle\u015fme Bakan\u0131 Binali Y\u0131ld\u0131r\u0131m’\u0131n belirtti\u011fi gibi verilerin \u00e7al\u0131nmas\u0131 yeni bir olay de\u011fildi. 2010 y\u0131l\u0131nda ki\u015fisel verilerin bir DVD i\u00e7inde sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair haberler yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Fakat internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 sosyal medyadan duyurulan bir web sitesinde, ad soyad bilgileriyle sorgulama yapt\u0131klar\u0131nda durumun vahametini daha net g\u00f6rd\u00fcler. Yap\u0131lan sorgulamalarda herhangi bir ki\u015finin TC kimlik numaras\u0131, anne ad\u0131, baba ad\u0131, cinsiyet, do\u011fum y\u0131l\u0131, do\u011fum yeri, n\u00fcfus kay\u0131t yeri bilgilerinin yan\u0131 s\u0131ra adres bilgilerine de eri\u015filebiliyordu. Bu bilgilerin doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve sahtecilik ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labilecek olmas\u0131 insanlar\u0131 \u00fcrk\u00fctt\u00fc.<\/p>\n

<\/p>\n

Verilerin kim taraf\u0131ndan, kimden ve nas\u0131l s\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda zamanlamas\u0131 (neden 6 y\u0131l sonra?) da sorguland\u0131. Ama kimse, \u201cbu i\u015fin f\u0131trat\u0131nda var\u201d demedi. Onu da ben ekleyeyim. T\u00fcm se\u00e7menlerin bilgilerinin ortal\u0131\u011fa sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir skandal. Ancak bunu, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunun geli\u015fiminin do\u011fal bir sonucu olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Bu olay b\u00fcy\u00fck bir patlamayd\u0131. \u00d6ncesinde de ki\u015fisel verilerimizi teslim etti\u011fimiz yerlerden veri s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131 oluyordu. \u00dcstelik ki\u015fisel verilerimizi yaln\u0131z kamu kurumlar\u0131na de\u011fil, \u00f6zel kurulu\u015flara da sonras\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ve \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak sunuyorduk. Ki\u015fisel Verilerin Korunmas\u0131 Kanunu bile hen\u00fcz yeni yasala\u015fm\u0131\u015fken (http:\/\/www.resmigazete.gov.tr\/eskiler\/2016\/04\/20160407-8.pdf<\/a>), bu tip skandallar\u0131n ya\u015fanmas\u0131 neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz. Bu kanunun ne kadar etkili olabilece\u011fini ve ne \u00f6l\u00e7\u00fcde uygulanabilece\u011fini zaman i\u00e7inde g\u00f6rece\u011fiz. \u015eu an i\u00e7in bu skandal\u0131 gelece\u011fe dair kritik bir uyar\u0131 olarak de\u011ferlendirmeli.<\/p>\n

Her T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131n\u0131n benzersiz (unique) TC kimlik numaras\u0131 vard\u0131r. Herhangi iki ki\u015finin ayn\u0131 kimlik bilgilerine (ad, soyad, baba ad\u0131, anne ad\u0131, do\u011fum tarihi vb.) sahip olmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde hi\u00e7bir engel yoktur. Fakat ayn\u0131 TC kimlik numaras\u0131na sahip iki ki\u015fi olamaz. Bunun yan\u0131nda TC kimlik numaralar\u0131, farkl\u0131 kurumlar\u0131n veritabanlar\u0131ndaki ki\u015fi verilerini de birbirine ba\u011flamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, TC kimlik numaras\u0131 ile ki\u015finin t\u00fcm hastane kay\u0131tlar\u0131, adres bilgileri, elektrik abonelikleri, \u00f6\u011frenim bilgileri, banka i\u015flemleri vs ili\u015fkilendirilebilmektedir. Benzersizlik ve farkl\u0131 veritabanlar\u0131n\u0131 ili\u015fkilendirme gereksinimi, toplumsal ili\u015fkileri daha \u00e7ok yaz\u0131l\u0131m\u0131n i\u00e7ine g\u00f6mm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Art\u0131k yaz\u0131l\u0131m\u0131n farkl\u0131 derecelerde g\u00fcndelik hayat\u0131 ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131, ekonomik ve toplumsal ili\u015fkileri d\u00fczenledi\u011fi bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Yaz\u0131l\u0131m, yeni i\u015f yapma bi\u00e7imleri sunuyor, var olan pratikleri otomatikle\u015ftiriyor ve h\u0131zland\u0131r\u0131yor. Yaz\u0131l\u0131m g\u00fcndelik hayattaki ili\u015fkilerde d\u00f6rt farkl\u0131 d\u00fczeyde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Birincisi, h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fan kodlanm\u0131\u015f nesneler. Nesneler kodlanarak daha ak\u0131ll\u0131 hale gelmekte ve yeni i\u015flevler kazanmaktad\u0131r. \u0130kincisi, kodlanm\u0131\u015f nesnelerin a\u011f\u0131ndan olu\u015fan kodlanm\u0131\u015f altyap\u0131lard\u0131r. Bu altyap\u0131lar, k\u0131smen ya da tamamen yaz\u0131l\u0131mla izlenip d\u00fczenlenebilmektedir. \u00d6rne\u011fin bilgisayar a\u011flar\u0131, yay\u0131n a\u011flar\u0131 (televizyon, radyo, uydu), kamu hizmeti a\u011flar\u0131 (su, elektrik, gaz, kanalizasyon). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fczey ise kodlanm\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7lerdir. Kodlanm\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7ler, kodlanm\u0131\u015f altyap\u0131lardaki i\u015flemleri ve dijital veri ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Kodlanm\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7lerde dijital veri ak\u0131\u015f\u0131, olu\u015fturulmu\u015f belirli kurallar ve bi\u00e7imler do\u011frultusunda ger\u00e7ekle\u015fir. Banka kart\u0131n\u0131z\u0131 (kodlanm\u0131\u015f nesne) bankamati\u011fe yerle\u015ftirip \u015fifreyi girdikten sonra \u015fifreniz do\u011frulan\u0131r ve bankan\u0131n kodlanm\u0131\u015f altyap\u0131s\u0131na eri\u015firsiniz. Bu eri\u015fimden sonra da belirli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde belirli i\u015flemler yapars\u0131n\u0131z. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u00fczey, kodlanm\u0131\u015f birliktelikler, kodlanm\u0131\u015f altyap\u0131lar\u0131n entegrasyonu veya yak\u0131nsamas\u0131yla olu\u015fur. Farkl\u0131 altyap\u0131lar bir araya geldi\u011finde par\u00e7alar\u0131n toplam\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir b\u00fct\u00fcn meydana getirirler; bu yeni b\u00fct\u00fcnl\u00fck onunla etkile\u015fim halinde olan kullan\u0131c\u0131lar\u0131 da de\u011fi\u015ftirir. \u00d6rne\u011fin, finans kurulu\u015flar\u0131 birbirleri ile ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda arka planda sistemler birbirleriyle konu\u015fur, veri transferi ger\u00e7ekle\u015fir. Art\u0131k bir bankaya, kredi ba\u015fvurusunda bulunan herhangi bir m\u00fc\u015fteri yoktur. Banka, kendisine ba\u015fvuran m\u00fc\u015fterinin finansal ge\u00e7mi\u015fini bilir ve krediye uygunluk karar\u0131n\u0131 buna g\u00f6re verir. \u00dclkemizde ki\u015fi verilerini tutan kodlanm\u0131\u015f birlikteliklerde TC kimlik numaralar\u0131n\u0131n rol\u00fc kritiktir; par\u00e7alar \u00e7o\u011funlukla TC kimlik numaralar\u0131yla ba\u011flanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla son kriz sonras\u0131 g\u00fcndeme gelen TC kimlik numaralar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi \u00f6nerisinin maliyeti de y\u00fcksek olacakt\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcndelik hayattaki etkinlikler, yaz\u0131l\u0131m ile dolay\u0131mlanmakta, g\u00fc\u00e7lenmekte, kolayla\u015fmakta ve d\u00fczenlenmektedir. Bu yeni d\u00fcnya, makinelerce okunan ve yaz\u0131lan bir d\u00fcnyad\u0131r; enformasyon insan m\u00fcdahalesi olmaks\u0131z\u0131n rutin bir bi\u00e7imde toplanmakta, i\u015flenmekte ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n yaz\u0131l\u0131m hakk\u0131ndaki bilgimiz son derece s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Yaz\u0131l\u0131m denilince ilk akla gelen, bilgisayar\u0131n donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m olarak ikiye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yaz\u0131l\u0131m\u0131n da,<\/p>\n

\u201cBir bilgisayarda donan\u0131ma hayat veren ve bilgi i\u015flemde kullan\u0131lan programlar, yordamlar, programlama dilleri ve belgelemelerin t\u00fcm\u00fc\u201d (T\u00fcrk Dil Kurumu)<\/p><\/blockquote>\n

oldu\u011fudur.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m terimini ilk kullanan John W. Tukey olmu\u015ftur. Tuckey, 1958 y\u0131l\u0131nda American Mathematical Monthly dergisinde yay\u0131mlanan makalesinde, elektronik hesap makinelerinde bulunan matematiksel ve mant\u0131ksal komutlar\u0131n giderek daha \u00f6nemli hale geldi\u011fini yazmaktad\u0131r. Makalede, kablolar, transist\u00f6rler, teypler vs donan\u0131m olarak nitelendirilirken yordamlar ve derleyiciler yaz\u0131l\u0131m olarak nitelendirilmektedir. 1968 y\u0131l\u0131nda IBM’in donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m b\u00f6l\u00fcmlerini ikiye ay\u0131rmas\u0131, yaz\u0131l\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m, bilgisayar donan\u0131m\u0131n\u0131, donan\u0131m\u0131n i\u00e7erdi\u011fi elektrik devreleri komuta eder. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n kodu g\u00f6rmemesine kar\u015f\u0131n kodun etkileri son derece g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve somuttur. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n bir canl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ama Thrift ve French (2002) yaz\u0131l\u0131m\u0131n suni olarak da de\u011ferlendirilemeyece\u011fini iddia eder. Yaz\u0131l\u0131m, ikisinin aras\u0131nda bir yerdedir. Yaz\u0131l\u0131m, veri toplamakta, enformasyonu i\u015flemekte, durumlar\u0131 de\u011ferlendirmekte, kararlar verebilmekte ve en \u00f6nemlisi de bunlar\u0131 insan m\u00fcdahalesi olmadan \u00f6zerk olarak yapabilmektedir. Mackenzie’ye (2006) g\u00f6re yaz\u0131l\u0131m kendini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman ikincil bir eylemlili\u011fe sahiptir. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 her zaman g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ya da a\u00e7\u0131k se\u00e7ik de\u011fildir; kimi zaman olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fcretmesine kar\u015f\u0131n ancak hatal\u0131 i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131nda ya da \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar olunmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00c7o\u011fu insan yaz\u0131l\u0131m\u0131, kendisiyle bir \u015feyler yapt\u0131klar\u0131 bir ara\u00e7 olarak g\u00f6rmektedir. Yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendisli\u011fi, bu arac\u0131n nas\u0131l daha iyi geli\u015ftirilebilece\u011fi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken sosyal bilimciler de bu arac\u0131n topluma etkilerini tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Her ikisinin de yarar\u0131 vard\u0131r. Ama toplumsal etkilerine bakarak yaz\u0131l\u0131m\u0131n ne oldu\u011funu anlamam\u0131z olanakl\u0131 de\u011fildir. \u0130\u015fte bu olanaks\u0131zl\u0131ktan yola \u00e7\u0131kan Yaz\u0131l\u0131m \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 disiplini, yaz\u0131l\u0131m\u0131n kendisine odaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/h3>\n

Kitchin ve Dodge (2011), yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bili\u015fim teknolojilerinin topluma etkileri \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klarken bunu hastal\u0131klar\u0131n epidemiolojisine \u00e7al\u0131\u015fmakla hastal\u0131klar\u0131n d\u00fcnyadaki etkisine \u00e7al\u0131\u015fmak aras\u0131ndaki farka benzetir. Hastal\u0131klar\u0131n d\u00fcnyadaki etkisini ara\u015ft\u0131r\u0131rken \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frenilebilir. Ama hastal\u0131\u011f\u0131n etiolojisini (nedeni, k\u00f6keni, evrimi) bilmeden hastal\u0131\u011f\u0131n topluma etkisi hakk\u0131ndaki bilgilerimiz de eksik olacakt\u0131r.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ilk kez Lev Manovich’in The Language of New Media adl\u0131 kitab\u0131nda de\u011finilmi\u015ftir. Manovich (2001), yeni medyan\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc bilgisayar bilimine d\u00f6nmemiz gerekti\u011fini savunur. Manovich’e (2001) g\u00f6re medya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na, medya teorisinden yaz\u0131l\u0131m teorisine kay\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l yaz\u0131l\u0131p geli\u015ftirildi\u011fi; yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonucu d\u00fcnyada nas\u0131l \u00f6znellikler, pratikler, etkile\u015fimler, ve hareketlilikler yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131; yaz\u0131l\u0131m end\u00fcstrisinin do\u011fas\u0131; kodun farkl\u0131 alanlardaki (i\u015f, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, e\u011flence) sosyal, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ve politik etkileri yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken konulard\u0131r. Bu ba\u011flamda, yaz\u0131l\u0131m\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olu\u015fumuna etkisi kadar yaz\u0131l\u0131m\u0131n geli\u015ftirilmesinde etkili olan k\u00fclt\u00fcrel, toplumsal ve ekonomik g\u00fc\u00e7ler de tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Manovich (2001), yeni medyay\u0131 da bu do\u011frultuda tan\u0131mlar. Yeni medyaya atfedilen etkile\u015fim ve programlanabilirli\u011fi, yeni toplumsal etkinlikleri, bireylerin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini payla\u015fabilme olana\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 yeni medyay\u0131 var eden yaz\u0131l\u0131m\u0131n be\u015f temel \u00f6zelli\u011fiyle ili\u015fkilendirir: Say\u0131sal temsil, mod\u00fclerlik, otomasyon, de\u011fi\u015fkenlik, kod \u00e7evrimi.<\/p>\n

Say\u0131sal temsil<\/strong>, yeni medya verisinin matematiksel olarak tan\u0131mlanabilirli\u011fini ve verinin algoritmik olarak m\u00fcdahaleye a\u00e7\u0131k oldu\u011funu belirtmektedir. Mod\u00fclerlik<\/strong>, yeni medyan\u0131n \u00e7e\u015fitli elemanlardan (piksel, poligon, katman, ses kanal\u0131) olu\u015fmas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece herhangi bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc yeniden \u00e7ekmeden g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn pikselleriyle oynamak m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. Otomasyon<\/strong>, yukar\u0131daki iki \u00f6zelli\u011fin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 olanaklarla, i\u00e7erik \u00fczerindeki i\u015flemlerin otomatikle\u015ftirilebilmesidir. \u00d6rne\u011fin, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin otomatik olarak d\u00fczenlenmesi, renk kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n (contrast) ayarlanmas\u0131, g\u00fcr\u00fclt\u00fcn\u00fcn ay\u0131klanmas\u0131 yaz\u0131l\u0131mlarla otomatik olarak yap\u0131labilmektedir. De\u011fi\u015fkenlik<\/strong> ise ayn\u0131 medyadan neredeyse sonsuz say\u0131da farkl\u0131 medya \u00fcretilebilmesidir. De\u011fi\u015fen gereksinimlere g\u00f6re, ana medyaya zarar vermeden farkl\u0131 medyalar t\u00fcretilebilmektedir. Sonuncu \u00f6zellik, kod \u00e7evrimi<\/strong> (transcoding), en kritik olan\u0131d\u0131r. Kod \u00e7evrimi teknik anlamda, bilgisayardaki bir dosyay\u0131 bir bi\u00e7imden di\u011ferine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi anlat\u0131r. Manovich (2001) ise kod \u00e7evrimiyle bir medyadaki anlam ve i\u015flevin, ba\u015fka medyalara aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak istemektedir. Bilgisayarlardaki mant\u0131k ve i\u015f yapma \u015fekilleri farkl\u0131 medyalara ta\u015f\u0131nmakta, oradaki i\u015f yapma bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirmekte, yeni bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

Manovich’in (2001) kitab\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 alan\u0131ndaki ba\u015fl\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fmalar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

    \n
  • Behind the Blip (Fuller, 2003)<\/li>\n
  • Protocol (Galloway, 2004)<\/li>\n
  • Media Ecologies (Fuller, 2005)<\/li>\n
  • Cutting Code (Mackenzie, 2006)<\/li>\n
  • Software Studies: A Lexicon (Fuller, 2008)<\/li>\n
  • Software Takes Command (Manovich, 2008)<\/li>\n
  • My mother was a computer (Hayles, 2010)<\/li>\n
  • Code\/space: Software and everyday life (Kitchin ve Dodge, 2011)<\/li>\n<\/ul>\n

    Bu yaz\u0131da, Kitchin ve Dodge’un (2011) Kod\/mekan (Code\/space) kitab\u0131n\u0131, sonraki yaz\u0131larda da yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 disiplininin di\u011fer kitaplar\u0131n\u0131 tan\u0131tmak istiyorum.<\/p>\n

    Kod\/mekan<\/h3>\n

    Kitchin ve Dodge’un (2011) temel tezi, yaz\u0131l\u0131m\u0131n mekan\u0131 \u00fcretti\u011fi, toplumsal s\u00fcre\u00e7leri ve ekonomik ili\u015fkileri \u015fekillendirdi\u011fidir. Mekan\u0131n \u00fcretimi her ge\u00e7en g\u00fcn koda daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmekte ve kod mekan\u0131n yeniden \u00fcretimi i\u00e7in tekrar yaz\u0131lmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, kod\/mekanlar ve kodlanm\u0131\u015f mekanlar aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmaktad\u0131rlar. Kodlanm\u0131\u015f mekanlarda kod, yine mekan\u0131n olu\u015fumuna etkide bulunmas\u0131na ra\u011fmen mekan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. Kod ve mekan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini olu\u015fturmazlar. \u00d6rne\u011fin, bir dersin LibreOffice Impress ya da Microsoft PowerPoint ile anlat\u0131lmas\u0131n\u0131n hem \u00f6\u011fretmen hem de \u00f6\u011frenciler \u00fczerinde (olumlu ya da olumsuz) etkisi olur. Sunum yap\u0131lan bilgisayar\u0131n ar\u0131zalanmas\u0131 dersin daha verimli anlat\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyebilir, \u00f6\u011fretmen baz\u0131 konular\u0131 aktarmakta zorlanabilir. Ama bu dersin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemez; s\u0131n\u0131f\u0131n s\u0131n\u0131fl\u0131\u011f\u0131 devam eder. Kod\/mekan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ise koda ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. Kodun \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131 durumunda mekan niteli\u011fini kaybedecektir. Kitchin ve Dodge (2011), s\u00fcpermarket ve havaalan\u0131 \u00f6rne\u011fini verir. S\u00fcpermarketteki yaz\u0131l\u0131mlar \u00e7al\u0131\u015fmazsa kasiyerin bir bakkal gibi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, markette sat\u0131lanlar\u0131n fiyatlar\u0131n\u0131 bilmesi, meyveleri tartmas\u0131 o kadar kolay olmayacakt\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar bu duruma g\u00f6re e\u011fitilmemi\u015ftir. Havaalan\u0131ndaki yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ar\u0131zalanmas\u0131 durumunda ise havaalan\u0131 i\u015flevini yerine getirmekte zorlanacak ve bir kaos olu\u015facakt\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, kodlanm\u0131\u015f mekanlarda yaz\u0131l\u0131m kolayla\u015ft\u0131rma, izleme ve iyile\u015ftirme arac\u0131yken kod\/mekanlarda kontrol ve d\u00fczenleme arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Kitchin ve Dodge’un (2011) kod\/mekanlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken yapt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131m s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve \u00f6\u011freticidir. \u00d6nce, yaz\u0131l\u0131m i\u00e7ermeyen nesneleri, yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131na dahil edebilmek i\u00e7in bu nesnelerin nas\u0131l benzersiz ve makinece okunur (machine readable) hale getirildiklerini ele al\u0131rlar. 1970’lerin sonlar\u0131ndan itibaren t\u00fcketim mallar\u0131 barkodlanmaktad\u0131r. Barkod bilgisi lazer ile taranmakta ve \u00fcr\u00fcn e\u015fle\u015ftirilmektedir. Kitchin ve Dodge (2011), barkodlu nesnelerin okunma s\u0131ras\u0131nda pasif oldu\u011funu belirtir. RFID (Radio Frequency ID ) etiketi ta\u015f\u0131yan \u00fcr\u00fcnlerde ise bilgi aktif olarak, radyo sinyalleri ile iletilir, etiketin lazer ile taranmas\u0131na gerek yoktur. RFID’nin yak\u0131n zamanda barkod teknolojisinin yerini almas\u0131 beklenmektedir. Nesneler, kendileri herhangi bir yaz\u0131l\u0131m i\u00e7ermeksizin d\u0131\u015fsal olarak etiketlenerek a\u011fa dahil olmaktad\u0131r. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fczde as\u0131l belirleyicili\u011fi olan yaz\u0131l\u0131m nesneleridir.<\/p>\n

    Yaz\u0131l\u0131m nesneleri iki gruba ayr\u0131lmaktad\u0131r: \u00c7evresel olarak kodlanm\u0131\u015f nesneler ve kodneler (codejects).<\/p>\n

    \u00c7evresel kodlanm\u0131\u015f nesneler de yaz\u0131l\u0131m i\u00e7erir. Yaz\u0131l\u0131m nesneyi daha i\u015flevsel hale getirir. Fakat i\u00e7erdikleri yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131 onlar\u0131n kullan\u0131m\u0131na engel de\u011fildir. Yaln\u0131zca daha verimli ve \u00fcretken kullan\u0131mlar\u0131 s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f olur. \u00d6rne\u011fin bir f\u0131r\u0131ndaki dijital saatin bozulmas\u0131, f\u0131r\u0131n\u0131n pi\u015firme arac\u0131 olarak kullan\u0131m\u0131n\u0131 engellemez.<\/p>\n

    Kodneler ise i\u015flevleri do\u011frudan i\u00e7erdikleri yaz\u0131l\u0131ma ba\u011fl\u0131 olan nesnelerdir. Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi kodun ve nesnenin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. Kodneler, programlanabilirlik, etkile\u015fim, hat\u0131rlama, \u00f6nceki kullan\u0131mlara g\u00f6re sonrakini tahmin etme ve ili\u015fkisellik kapasitelerine g\u00f6re \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131r: Sabit kodneler (hard codejects) , \u00fcniter kodneler (unitary codejects), logne (logjects).<\/p>\n

    Sabit kodneler, USB belleklerde oldu\u011fu gibi, bellenim (firmware) ad\u0131 verilen, i\u015flevselli\u011fi \u00f6nceden belirlenmi\u015f ve sabit bir yaz\u0131l\u0131m i\u00e7erirler.<\/p>\n

    \u00dcniter kodneler belirli bir d\u00fczeyde programlanabilme ve etkile\u015fim olana\u011f\u0131na sahiptir. \u00dcniter olarak adland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n nedeni i\u015flevsellikleri i\u00e7in gerekli olan her \u015feyi kendi yap\u0131lar\u0131nda bar\u0131nd\u0131rmalar\u0131d\u0131r. \u00dcniter kodneler de ikiye ayr\u0131l\u0131r. Kapal\u0131 kodneler ve alg\u0131sal kodneler. Kapal\u0131 kodneler, \u00e7evrelerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. DVD oynat\u0131c\u0131lar ve dijital saatler bu tipte nesnelerdir. Aray\u00fczleri son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir etkile\u015fime ve programlamaya (saat ayarlama, DVD i\u00e7inden se\u00e7im yapma gibi) olanak vermektedir. Alg\u0131sal kodneler ise d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki de\u011fi\u015fimlere kar\u015f\u0131 duyarl\u0131d\u0131rlar. Klima sistemindeki dijital termostatlar ya da \u0131\u015f\u0131k d\u00fczeyini ayarlayabilen dijital kameralarda oldu\u011fu gibi \u00e7evresel fakt\u00f6rler dikkate al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n

    Logneler, durum ve kullan\u0131m bilgilerini kaydetmeleriyle \u00fcniter kodnelerden ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bir logne a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zelliklere sahiptir:<\/p>\n

      \n
    • Benzersiz olarak dizinlenebilir.<\/li>\n
    • \u00c7evresinden haberdard\u0131r ve i\u015flevi ba\u011flam\u0131ndaki \u00e7evresel de\u011fi\u015fimlere yan\u0131t verir.<\/li>\n
    • Belirli bir d\u00fczeyde programlanabilir (ayarlar\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilir.)<\/li>\n
    • Belirli bir zaman ve mekandaki kullan\u0131mlar\u0131 a\u011fdaki di\u011fer bilgisayarlara iletebilir.<\/li>\n<\/ul>\n

      A\u011fa ba\u011fl\u0131 kodneler, makineden makineye, makineden insana, insandan makineye haberle\u015febilmektedir. Bir kargo arac\u0131 konumunu belirli aral\u0131klarla izleme istasyonuna iletir (makineden makineye), trafik enformasyon sistemi s\u00fcr\u00fcc\u00fcy\u00fc rotas\u0131ndaki kazalar hakk\u0131nda uyarabilir (makineden insana), araban\u0131n kap\u0131s\u0131 uzaktan kumanda (insandan makineye) ile a\u00e7\u0131labilir.<\/p>\n

      Bu s\u0131n\u0131fland\u0131rman\u0131n yan\u0131nda Kitchin ve Dodge (2011), Greenfield’in (2010) ortaya att\u0131\u011f\u0131 everyware terimini de\u011ferlendirir. Everyware ile bilgisayarlar\u0131n klasik kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131n geni\u015fletilerek g\u00fcndelik hayat\u0131n temel bile\u015fenleri haline gelmeleri anlat\u0131lmaktad\u0131r. Everyware ile,<\/p>\n

        \n
      • Yaz\u0131l\u0131m\u0131n i\u015flevselli\u011fi mekana ve nesnelere g\u00f6m\u00fclmektedir<\/li>\n
      • Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar belirli tip etkinlikleri alg\u0131lay\u0131p kaydetmektedirler<\/li>\n
      • Etiketler, akt\u00f6rleri tan\u0131mlamaktad\u0131r<\/li>\n
      • \u0130nsanlar sistemlere tepki vermemekte, onlarla etkile\u015fim halinde olmaktad\u0131r.<\/li>\n
      • Yaz\u0131l\u0131m durumlar\u0131 modellemektedir<\/li>\n<\/ul>\n

        G\u00fcn\u00fcm\u00fczde everyware be\u015f bi\u00e7imde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: her tarafa yay\u0131lan berim (pervasive computing), duyarl\u0131 berim (sentient computing), somut berim (tangible computing), ayn\u0131 zamanda her yerde olan berim (ubiquous computing), giyilebilir berim (wearable computing).<\/p>\n

        Her tarafa yay\u0131lan berim, g\u00fcndelik hayat\u0131 ve etkinlikleri, g\u00fcndelik hayattaki nesnelere \u00e7e\u015fitli alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve k\u0131smen karar verebilen teknolojiler ekleyerek de\u011fi\u015ftirip d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektedir. Art\u0131k yaln\u0131zca fare ve klavye ile kullan\u0131lan bilgisayarlar yoktur. Duyarl\u0131 berimde ise bilgisayar ki\u015fiyi alg\u0131lar ve buna g\u00f6re hareket eder. \u00d6rne\u011fin ki\u015fiyi alg\u0131lay\u0131nca kilitli kap\u0131y\u0131 a\u00e7ar, adres defterini g\u00f6sterir, a\u011f kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 ki\u015fiselle\u015ftirir. Somut berim, insan ve bilgisayar aras\u0131ndaki etkile\u015fimi daha do\u011fal hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bir bilgisayar\u0131 fare ve klavye ile kontrol etmek her zaman olanakl\u0131 olmayabilir. Bunun yerine ses ve jest tan\u0131ma teknolojileri kullan\u0131labilmektedir. Ayn\u0131 zamanda her yerde olan berim, her tarafa yay\u0131lan berime benzemesine kar\u015f\u0131n burada alg\u0131lay\u0131c\u0131 olan \u00e7evreden de\u011fil ki\u015fiyle beraber hareket eden berimsel (computational) g\u00fc\u00e7ten s\u00f6z edilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, her tarafa yay\u0131lan berimde her \u015fey berimsel g\u00fc\u00e7le donat\u0131lmak istenirken ayn\u0131 zamanda her yerde olan berimde bu g\u00fcc\u00fcn her yere ta\u015f\u0131nmas\u0131 hedeflenmektedir. Giyilebilir berimde ise yaz\u0131l\u0131m belirli kodnelerden giysilere ve aksesuarlara kaymaktad\u0131r. \u00dclkeler, everyware’in farkl\u0131 t\u00fcrlerine yo\u011funla\u015fmaktad\u0131rlar. Kitchin ve Dodge (2011), Japonya’da e\u011filimin ayn\u0131 zamanda her yerde olan berim, Kuzey Amerika’da ise her tarafa yay\u0131lan berim y\u00f6n\u00fcnde oldu\u011funu belirtmektedir.<\/p>\n

        Kitchin ve Dodge’in (2011) yaz\u0131l\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na en b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 \u00e7o\u011fu zaman ihmal edilen mekan\u0131n \u00f6nemine yapt\u0131klar\u0131 vurgudur. Yaz\u0131l\u0131m, i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumun, mekan\u0131n ve zaman\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Onlarla etkile\u015fim i\u00e7inde etkin olur ve geli\u015fir. Yaz\u0131l\u0131m hem bir \u00fcr\u00fcn hem de bir s\u00fcre\u00e7tir; \u00f6zyineli (recursive) bir s\u00fcre\u00e7. Yaz\u0131l\u0131m\u0131 geli\u015ftirenler, kodlarla mekan\u0131n temsilini yaratmakta; bu temsili mekan, ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki ili\u015fkileri d\u00fczenlemeye giri\u015fmekte; bu giri\u015fimin sonucunda da mekan\u0131n yaz\u0131l\u0131mla yeni temsili geli\u015ftirilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla her yaz\u0131l\u0131m eksiktir. Tamamland\u0131\u011f\u0131 anda de\u011fi\u015fen mekan, de\u011fi\u015fen toplumsal ili\u015fkiler yeni gereksinimler yarat\u0131r.<\/p>\n

        Kitchin ve Dodge (2011) kod\/alan tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n teknolojik determinizm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r. Kod ve alan aras\u0131nda tek y\u00f6nl\u00fc bir belirlemenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kodun ve mekan\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 vurgularlar. Ayr\u0131ca kod\/mekan\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn olumsal bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu belirtirler. Yere, zamana ve ba\u011flama (k\u00fclt\u00fcrel, politik, ekonomik ili\u015fkilere ve durumlara) g\u00f6re farkl\u0131la\u015fabilmektedir.<\/p>\n

        Bunun yan\u0131nda, Kitchin ve Dodge’un (2011) yaz\u0131l\u0131m\u0131n hegemonyas\u0131 hakk\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 da son derece ilgi \u00e7ekicidir. Yaz\u0131l\u0131m g\u00fcndelik hayat\u0131n her alan\u0131na yay\u0131lmakta ve yo\u011funla\u015fmakta ama \u00e7ok az sorgulanmaktad\u0131r. Neden? Sorgusuz sualsiz kabullenmenin ba\u015fl\u0131ca nedeni insanlar\u0131n, g\u00fcvenlik ve refah, ter\u00f6rizmle sava\u015f, sa\u011fl\u0131k, refah vb i\u00e7in bu sistemlerin gerekli oldu\u011fu konusunda ikna edilmi\u015f olmalar\u0131d\u0131r. Daha \u00f6ncekilerin kimin i\u00e7in ne ifade etti\u011fini sorgulamadan n. sanayi devrimlerini selamlamaktad\u0131rlar. \u0130kincisi, yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n evrimsel geli\u015fimlerinin de etkisiyle yeniliklerin hep \u00f6ncekinin bir devam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesidir. \u00d6rne\u011fin, yak\u0131n zamanda kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 ve \u015fifrelerin yerini biyometrik temelli g\u00fcvenlik sistemleri alacak ve bu da do\u011fal bir durum olarak kabullenilecektir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yeni sistemlerin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak g\u00f6sterilmesi ve do\u011falla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00e7o\u011fu yaz\u0131l\u0131m\u0131n do\u011frudan insanlara hissettirilmeden ve onlar\u0131 hayat\u0131na do\u011frudan bir zorluk katmadan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Arka planda b\u00fcy\u00fck veri \u00fczerinde d\u00fczenleyici ve ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 algoritmalar \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; ama bunun g\u00fcndelik hayata hemen fark edilebilir olumsuz etkisi olmamaktad\u0131r. En \u00f6nemlisi de insanlar\u0131n ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa u\u011frayacaklar\u0131 ya da k\u00f6t\u00fc muameleye maruz kalacaklar\u0131 endi\u015fesiyle itiraz etmekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

        ***<\/p>\n

        Ki\u015fisel verilerimizin \u00e7al\u0131nmas\u0131na k\u0131zmak, sorumlular\u0131 k\u0131namak ve olabilecekler konusunda endi\u015felenmek hakk\u0131m\u0131zd\u0131r. TC kimlik numaras\u0131 bilgileri ile yap\u0131labilecek sahtecilikler korkutucu. Ancak TC kimlik numaralar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z mekanlar\u0131n kritik bir yaz\u0131l\u0131msal bile\u015feni oldu\u011funu ve yaln\u0131z doland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n de\u011fil \u201cyasal\u201d olarak bir\u00e7ok yerde saklan\u0131p r\u0131zam\u0131z olmadan payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamak gerekiyor. B\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bu skandal\u0131n ard\u0131ndan h\u00fck\u00fcmet kimlik bilgilerinin payla\u015f\u0131m\u0131 konusunda k\u0131s\u0131tlamalar getirecek ve bili\u015fim profesyonelleri veri g\u00fcvenli\u011fi konusunu teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmler kapsam\u0131nda tart\u0131\u015facaklar. Ama yaz\u0131l\u0131m deryas\u0131nda, \u201cderya i\u00e7re olup deryay\u0131 bilmeyen bal\u0131k\u201d gibiyiz. Yeni teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle yaz\u0131l\u0131m deryas\u0131na daha \u00e7ok g\u00f6m\u00fclece\u011fiz…<\/p>\n

        Kaynaklar<\/b><\/span><\/p>\n

        Fuller, M. (2003). Behind the blip: Essays on the culture of software. New York: Autonomedia.<\/span><\/span><\/p>\n

        Fuller, M. (2005). Media ecologies: Materialist energies in art and technoculture. MIT Press.<\/span><\/span><\/p>\n

        Galloway, A. R. (2004). Protocol: How control exists after decentralization. MIT press.<\/span><\/span><\/p>\n

        Hayles, N. K. (2010). My mother was a computer: Digital subjects and literary texts. University of Chicago Press.<\/span><\/span><\/p>\n

        Greenfield, A. (2010). Everyware: The dawning age of ubiquitous computing. New Riders.<\/span><\/span><\/p>\n

        Kitchin, R., Dodge, M. (2011). Code\/space: Software and everyday life. Mit Press.<\/span><\/span><\/p>\n

        Mackenzie, A. (2006). Cutting code: Software and sociality. New York: Peter Lang.<\/span><\/span><\/p>\n

        Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT press.<\/span><\/span><\/p>\n

        Manovich , L. (2008). Software takes command. http:\/\/black2.fri.uni-lj.si\/humbug\/files\/doktorat-vaupotic\/zotero\/storage\/D22GEWS3\/manovich_softbook_11_20_2008.pdf, son eri\u015fim 20 Nisan 2016.<\/span><\/span><\/p>\n

        Thrift, N., S. French. (2002). The automatic production of space. Transactions of the Institute of British Geographers 27 (3): 309\u2013335.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Skandal\u0131 bol \u00fclkemizin nisan ay\u0131ndaki skandallar\u0131ndan biri ortal\u0131\u011fa sa\u00e7\u0131lan ki\u015fisel verilerdi. 2009 yerel se\u00e7imlerinde oy kullanan vatanda\u015flar\u0131n verilerini i\u00e7eren veritaban\u0131 ilk kez \u015fubat ay\u0131nda payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,134],"tags":[136,137,135],"class_list":["post-454","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgur_yazilim","category-yazilim-calismalari","tag-kod","tag-mekan","tag-yazilim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/454","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=454"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/454\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":455,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/454\/revisions\/455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=454"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=454"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}