{"id":460,"date":"2016-10-08T23:11:26","date_gmt":"2016-10-08T20:11:26","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=460"},"modified":"2016-10-08T23:11:26","modified_gmt":"2016-10-08T20:11:26","slug":"hazirandan-sonra-sosyal-medyaya-elestirel-bir-giris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=460","title":{"rendered":"Haziran\u2019dan Sonra Sosyal Medya\u2019ya \u201cEle\u015ftirel\u201d Bir Giri\u015f"},"content":{"rendered":"<p>Haziran\u2019\u0131n \u00fczerinden \u00fc\u00e7 y\u0131l ge\u00e7ti ve sosyal medyan\u0131n alt\u0131ndan \u00e7ok sular akt\u0131. Daha 2013 sona ermeden ses kay\u0131tlar\u0131 art arda sosyal medyada dola\u015f\u0131ma sokuldu. Belki ses kay\u0131tlar\u0131n\u0131 dola\u015f\u0131ma sokanlar ikinci bir Gezi yaratmak, insanlar\u0131 tekrar soka\u011fa d\u00f6kmek istiyorlard\u0131. Ama tam tersi oldu; soka\u011fa d\u00f6k\u00fclmek istenen kitle bir sonraki ses kayd\u0131n\u0131 beklemek i\u00e7in bilgisayar ba\u015f\u0131nda \u00e7ak\u0131l\u0131p kald\u0131. Ayn\u0131 eylemsizlik hali fuatavni\u2019nin tweetleri sonras\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu s\u00fcre\u00e7te, Haziran\u2019dan sonra iktidar\u0131n dersine iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve sosyal medyay\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde y\u00f6netti\u011fi fark ediliyordu. Kriz anlar\u0131nda son derece ak\u0131ll\u0131ca bir hamleyle sosyal a\u011f\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rd\u0131, baz\u0131 haber sitelerine eri\u015fimi engelledi. Ancak daha \u00f6nemlisi, sosyal medyada Haziran\u2019a kar\u015f\u0131 bir hegemonya olu\u015fturmay\u0131 ba\u015farabildi.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Haziran g\u00fcnlerinde iktidar sosyal medyaya, \u00f6zellikle de Twitter\u2019a k\u0131zd\u0131k\u00e7a toplumsal muhalefet onu daha \u00e7ok sahiplenmi\u015fti. Fakat sosyal medya, ne o g\u00fcnk\u00fc co\u015fkuyla hakk\u0131nda yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilenler ne de bug\u00fcnk\u00fc \u0131ss\u0131zl\u0131k. D\u00fcnyadaki sosyal medya eylemlilikleri (e\u011fer \u00f6yle bir \u015fey ger\u00e7ekten olduysa) dindi; bahar yerini k\u0131\u015fa b\u0131rakt\u0131. \u015eimdi sosyal medyay\u0131, olanaklar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 ile daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 tart\u0131\u015fabiliriz. Bu tart\u0131\u015fmada, Diyar Sara\u00e7o\u011flu ve \u0130lker Kalayc\u0131\u2019n\u0131n \u00e7evirisiyle NotaBene Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kan Christian Fuchs\u2019un <a href=\"http:\/\/notabene.com.tr\/politika\/460-sosyal-medya-elestirel-bir-giris.html\"><em><strong>Sosyal Medya &#8211; Ele\u015ftirel Bir Giri\u015f<\/strong><\/em> <\/a>adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir kaynak olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kitap, daha e\u015fitlik\u00e7i ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir \u0130nternet&#8217;i olu\u015fturmak i\u00e7in (yayg\u0131n sosyal medyan\u0131n ticari karakterini vurgulayarak) potansiyelleri ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 analiz ediyor. 11 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan kitapta, b\u00f6l\u00fcm sonlar\u0131nda ek okuma \u00f6nerileri, tart\u0131\u015fma sorular\u0131 ve al\u0131\u015ft\u0131rmalar yer al\u0131yor.<\/p>\n<p>Fuchs ilk d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcmde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n teorik temellerini sunuyor. Sonraki b\u00f6l\u00fcmlerde, \u00e7e\u015fitli sosyal medya uygulamalar\u0131 ve bunlar\u0131n alternatiflerini bu teorik temeller \u00fczerinde analiz ediyor. Bir\u00e7ok sosyal medya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sorununun da teorik temel eksikli\u011fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Okuyucu kendini bir anda sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131n i\u00e7inde buluyor ve ard\u0131ndan bu uygulamalar\u0131n g\u00fczellemeleri geliyor. Okuyucu yazar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n\u0131 neye dayanarak yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemiyor. Bu temelsizlik, s\u0131radan insan\u0131 da etkisine alm\u0131\u015f durumda. Bir \u00fcniversite kamp\u00fcs\u00fcne gidelim, ilk olarak \u201csosyal medya nedir?\u201d diye soral\u0131m. B\u00fcy\u00fck ihtimalle, yan\u0131tlar Facebook, Twitter, Instagram ile ili\u015fkilendirilecektir. Sonraki soru ise kafalar\u0131 iyice kar\u0131\u015ft\u0131racakt\u0131r: \u201cSosyal medyadaki sosyalin anlam\u0131 nedir?\u201d<\/p>\n<h2>Sosyal Medyadaki Farkl\u0131 Sosyallik Bi\u00e7imleri<\/h2>\n<p>Fuchs, basit g\u00f6r\u00fcnen ama \u00e7etrefilli bir soruyla ba\u015flar ve ard\u0131ndan ekler, \u201ct\u00fcm medya sosyal de\u011fil midir?\u201d Fuchs \u015f\u00f6yle yazmaktad\u0131r:<\/p>\n<blockquote><p>Sosyal olmak ve sosyal bir \u015fekilde hareket etmek ne anlama gelir? Hepsinde sosyal olan nedir? Bu sorular\u0131n farkl\u0131 yan\u0131tlar\u0131 var. Bu tarz sorularla ilgilenen alana sosyal kuram ad\u0131 verilir. Bu, sosyolojinin bir alt alan\u0131d\u0131r. Bu nedenle, yan\u0131tlar i\u00e7in, sosyal kuram\u0131n ara\u015ft\u0131rma alan\u0131na girmek zorunday\u0131z (s. 56)<\/p><\/blockquote>\n<p>Bu do\u011frultuda Fuchs, d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn (Emile Durkheim, Max Weber, Karl Marx ve Ferdinand T\u00f6nnies) kavramlar\u0131yla bir sosyal medya modeli in\u015fa etmeye giri\u015fir.<\/p>\n<p>Sosyal medyadaki sosyalli\u011fin farkl\u0131 bi\u00e7imleri oldu\u011funu savunur ve sosyal medyay\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken hangi bi\u00e7imden s\u00f6z edildi\u011finin s\u00f6ylenmesi gerekti\u011fini belirtir. Bu bi\u00e7imler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>Enformasyon ve bili\u015f<\/li>\n<li>\u0130leti\u015fim<\/li>\n<li>Topluluk<\/li>\n<li>\u0130\u015fbirli\u011fi ve ortak \u00e7al\u0131\u015fma<\/li>\n<\/ul>\n<p>Enformasyon ve bili\u015f d\u00fczeyi, Durkheim\u2019in sosyal olgular kavram\u0131yla ilgilidir (s. 58):<\/p>\n<blockquote><p>Birey \u00fczerinde d\u0131\u015far\u0131dan bir bask\u0131 uygulama yetisine sahip veya bireysel tezah\u00fcrlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kendisine ait bir varolu\u015fa sahip olup toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcnde yayg\u0131nl\u0131k kazan\u0131p genelle\u015fmi\u015f, sabit veya de\u011fil, her eyleyi\u015f bi\u00e7imi sosyal olgudur.<\/p><\/blockquote>\n<p>Fuchs, Durkheim\u2019in sosyallik tan\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131l\u0131rsa, sosyalli\u011fi sadece etkile\u015fimle s\u0131n\u0131rland\u0131rmamak gerekti\u011fini ve t\u00fcm medyan\u0131n sosyal s\u00fcre\u00e7lerin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131 nedeniyle sosyal oldu\u011funu belirtir. \u00d6rne\u011fin, \u0130nternet\u2019e ba\u011fl\u0131 olmayan bir bilgisayarda bir yaz\u0131 yazarken bile sosyalizdir. Yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131, toplumda olan bitene ve di\u011fer insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerine g\u00f6nderme yapar; kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z program belirli bir ama\u00e7 do\u011frultusunda ve \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde geli\u015ftirilmi\u015ftir; bilgisayar\u0131n par\u00e7alar\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerindeki insanlar\u0131n eme\u011fi vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla yaln\u0131z Facebook\u2019un de\u011fil, kitap, duvardaki tablo, televizyon, radyo vb\u2019nin de sosyalli\u011finden s\u00f6z edilebilir. Ayr\u0131ca bu medyalar\u0131n toplumda belirli bir yeri vard\u0131r ve insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkilemektedirler.<\/p>\n<p>Weberci d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131nda (ileti\u015fim olarak sosyallik) ise yukar\u0131daki sosyallik tan\u0131m\u0131 daralt\u0131l\u0131r ve sosyal medya insanlar aras\u0131ndaki ileti\u015fimi destekleyen medya olarak ifade edilir. \u0130leti\u015fim, en az iki insan\u0131, sembollerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011fi\u015fimini ve etkile\u015fim halinde olan insanlar\u0131n bu sembollere anlam y\u00fcklemesini i\u00e7erir. Buna g\u00f6re, bilgisayarda yaz\u0131 yazarken de\u011fil ama o yaz\u0131y\u0131 \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sosyallikten bahsedilebilir. Bu payla\u015f\u0131m medyas\u0131 Facebook olabilece\u011fi gibi 1971\u2019den beri kullan\u0131lan e-posta da olabilir!<\/p>\n<p>Topluluk, tekrar tekrar ger\u00e7ekle\u015fen haberle\u015fmeler sonucunda ortaya \u00e7\u0131kar ve \u00fcyeler aras\u0131nda ba\u011flar i\u00e7erir. T\u00f6nnies\u2019in bu kavram\u0131na \u0130nternet ile ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00e7ok s\u0131k ba\u015fvurulmaktad\u0131r. T\u00f6nnies, toplum (Gesellschaft) ve topluluk (Geseschaft) aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapar. Toplumda referans ortak nitelikler ve faaliyetlerdir. Toplulukta ise beraberlik duygular\u0131 ve de\u011ferler \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Buna g\u00f6re, insanlar\u0131 bir araya getiren ve birliktelik hissi yaratan web platformlar\u0131 sosyaldir. \u0130lk akla gelen Facebook\u2019ta \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lar do\u011frultusunda olu\u015fturulmu\u015f gruplard\u0131r. Ancak \u00e7evrimi\u00e7i topluluklar Facebook\u2019un \u00e7ok \u00f6ncesinde de vard\u0131r.<\/p>\n<p>Son sosyallik bi\u00e7imi, Marx\u2019tan al\u0131nan i\u015fbirli\u011fi ve ortak \u00e7al\u0131\u015fma, bilgisayarlar\u0131n insanlar\u0131n ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in sundu\u011fu olanaklarla ile ilgilidir. Fuchs bu konuda Wikipedia ve Google Docs\u2019u \u00f6rnek vermekle beraber konun teorik ve pratik ge\u00e7mi\u015finin \u00e7ok daha geriye gitti\u011fini belirtir.<\/p>\n<p>Fuchs, \u201cbug\u00fcn yeni olarak sunulan sosyal medya, \u00f6nceden de vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla yeni bir \u015fey yok\u201d demek istemez. Sadece \u00e7o\u011fu zaman maddi kayg\u0131larla, yeni bir \u015feymi\u015f gibi sunulanlar\u0131n i\u00e7erdi\u011fi s\u00fcrekliliklere vurgu yapar. Web&#8217;de bir de\u011fi\u015fim vard\u0131r; farkl\u0131 sosyallik bi\u00e7imleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelendi\u011finde Web 1.0 enformasyon ve bili\u015f, Web 2.0 ileti\u015fim ve Web 3.0 topluluk, i\u015fbirli\u011fi ve ortak \u00e7al\u0131\u015fma ile a\u00e7\u0131klanabilir. Fuchs bu adland\u0131rman\u0131n tarihsel ve evrimsel de\u011fil mant\u0131ksal oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir (s. 66):<\/p>\n<ul>\n<li>\u0130leti\u015fim bili\u015f temellidir ve bili\u015fe gereksinim duyar fakat hem bili\u015ften \u00f6te hem de farkl\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>\u0130\u015fbirli\u011fi ileti\u015fim temellidir ve ileti\u015fime gereksinim duyar fakat hem ileti\u015fimden \u00f6te gem de farkl\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>\u0130leti\u015fim, bili\u015fin Hegelci diyalektik Aufhebung\u2019udur (i\u00e7ererek a\u015fma), i\u015fbirli\u011fi ileti\u015fimin Aufhebung\u2019udur<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Kat\u0131l\u0131mc\u0131 K\u00fclt\u00fcr Efsanesi<\/h2>\n<p>Kitab\u0131n en \u00e7ok vurgu yapt\u0131\u011f\u0131 konulardan biri, ad\u0131nda da yer alan ele\u015ftirelliktir. Asl\u0131nda bug\u00fcn bizim en \u00e7ok ihtiyac\u0131m\u0131z olan da odur. Sosyal medyay\u0131 anlamaya ve de\u011fi\u015ftirmeye y\u00f6nelik sorular sorabiliyor muyuz? \u00d6rne\u011fin, \u201csosyal medyay\u0131 kim kullan\u0131r?\u201d, \u201csosyal medya hangi ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r?\u201d, \u201cneden kullan\u0131l\u0131r?\u201d, \u201cpolitikac\u0131lar ve partiler bir sonraki se\u00e7imlerde daha fazla oy elde etmek i\u00e7in sosyal medyay\u0131 en iyi \u015fekilde nas\u0131l kullanabilir?\u201d gibi sorular sordu\u011fumuzda ele\u015ftirel oluyor muyuz?<\/p>\n<p>Fuchs\u2019a g\u00f6re bu gibi sorular\u0131n iki temel sorunu vard\u0131r.<\/p>\n<blockquote><p>Birincisi, bu sorular\u0131n \u00e7o\u011fu iktidar sorununu g\u00f6rmezden gelir. Sosyal medya, \u0130nternet ve E\u0130T (Enformasyon ve \u0130leti\u015fim Teknolojileri) kullan\u0131m\u0131ndan kimler yararlan\u0131r ve kimlerin dezavantaj\u0131 olur ve baz\u0131lar\u0131n\u0131n faydalanmalar\u0131n\u0131n di\u011ferlerinin dezavantajlar\u0131na nas\u0131l dayand\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131n\u0131 sormazlar. \u0130kincisi, bu t\u00fcr sorular tikelci bir mant\u0131\u011fa dayanmaktad\u0131r: Belirli gruplar\u0131n, \u00f6zellikle \u015firketlerin ve politikac\u0131lar\u0131n, sosyal medyadan nas\u0131l \u00e7\u0131kar sa\u011flad\u0131klar\u0131yla ilgilenirler, ancak bu kullan\u0131m\u0131n nas\u0131l yarar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya di\u011ferlerine ve geni\u015f olarak topluma nas\u0131l zarar verdi\u011fini g\u00f6rmezden gelirler. (s. 18-19)<\/p><\/blockquote>\n<p>\u00d6rne\u011fin, Arap Bahar\u0131\u2019n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken bunun temelindeki iktidar yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve sosyal medya kullan\u0131m\u0131na etkilerini sorgulamak gerekti\u011fini belirtir. \u00c7e\u015fitli sosyal medya sitelerinin \u015firket yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve toplumsal hareketlerin bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini tart\u0131\u015fmadan, alternatifleri geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmadan ele\u015ftirel olamay\u0131z.<\/p>\n<p>Ele\u015ftirel olup olmamak \u0130nternet ve sosyal medya \u00fczerine yap\u0131lan bir \u00e7ok tart\u0131\u015fman\u0131n seyrini etkilemektedir. \u00c7ok s\u0131k duydu\u011fumuz \u0130nternet&#8217;in ve \u00f6zellikle de sosyal medyan\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tezi buna g\u00fczel bir \u00f6rnektir. Fuchs kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k konusunu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde \u00f6zellikle ileti\u015fim profes\u00f6r\u00fc Henry Jenkins\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fczerinden tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, insanlar\u0131n a\u011f \u00fczerinde bulu\u015fup topluluklar olu\u015fturmas\u0131na ve ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmayla \u00fcrettikleri i\u00e7eri\u011fe i\u015faret ederek kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k vurgusu yapan \u00e7ok say\u0131da yazar vard\u0131r. Ancak kat\u0131l\u0131mc\u0131kla ilgili yaz\u0131l\u0131p \u00e7izilenleri biraz kaz\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131zda alt\u0131ndan daha \u00e7ok t\u00fcketici kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130nsanlar sosyal medya sitelerine i\u00e7erik katk\u0131s\u0131nda bulunmakta ve web sitelerindeki i\u00e7eri\u011fe yorum yazmaktad\u0131r. \u00dcretketicinin (prosumer &#8211; \u00fcreten t\u00fcketici) ya da \u00fcretlan\u0131c\u0131n\u0131n (produser \u2013 \u00fcreten kullan\u0131c\u0131) varl\u0131\u011f\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k i\u00e7in yeterli ko\u015ful de\u011fildir. Karar vermek s\u00fcre\u00e7lerine e\u015fit kat\u0131l\u0131m hakk\u0131 olmadan kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k sadece bir yan\u0131lsamadan ibaret olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fclkiyet ili\u015fkileri ticari sosyal medya platformlar\u0131nda karar hakk\u0131n\u0131, bu \u015firketlerin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na veya kullan\u0131c\u0131lar\u0131na de\u011fil m\u00fclk sahiplerine vermektedir. Bu b\u00f6l\u00fcmde Fuchs\u2019un s\u0131n\u0131f ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasi gibi kavramlar\u0131 \u00f6nemseyemeyen K\u00fclt\u00fcrel \u00c7al\u0131\u015fmalar akademisyenlerine y\u00f6neltti\u011fi ele\u015ftiriler dikkate de\u011ferdir.<\/p>\n<h2>Sosyal Medya ve \u0130leti\u015fim G\u00fcc\u00fc<\/h2>\n<p>Fuchs d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde iktidar kavram\u0131n\u0131 ele al\u0131r ve farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdeki iktidar kavram\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r. Daha sonra \u201cenformasyon toplumunda \u0130nternet\u2019in sosyal kuramc\u0131s\u0131\u201d Manuel Castells\u2019in ba\u015fta <a href=\"http:\/\/www.idefix.com\/Kitap\/Iletisimin-Gucu\/Manuel-Castells\/Egitim-Basvuru\/Is-Ekonomi-Hukuk\/Iletisim\/urunno=0000000691503\"><em><strong>\u0130leti\u015fimin G\u00fcc\u00fc<\/strong><\/em><\/a> (bu y\u0131l \u0130stanbul Bilgi \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi \u00e7\u0131kt\u0131) kitab\u0131 olmak \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. Castells \u00fclkemizde de \u00e7ok tan\u0131nan, \u0130nternet ve sosyal medya yaz\u0131n\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir ismidir.<\/p>\n<p>Castells \u0130nternet ve sosyal medya konusunda iyimserli\u011fin kuramc\u0131s\u0131d\u0131r ve bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131y\u0131 etkilemi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131n Fuchs\u2019un Castells ele\u015ftirisinin temelinde Castells\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki sosyal kuram yoklu\u011fu vard\u0131r. Fuchs, Castells\u2019i g\u00f6zlemlerini \u201ckeyfi ve sistemsiz\u201d bir bi\u00e7imde kavramsalla\u015ft\u0131rmakla itham eder ve Castells\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n iktidar ve ileti\u015fim g\u00fcc\u00fc konular\u0131ndaki yetersizli\u011fine dikkat \u00e7eker.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca Fuchs, Castells\u2019in toplumu tan\u0131mlarken s\u0131k\u00e7a bilgisayar terimlerinden faydalanmas\u0131n\u0131 ele\u015ftirir. Castells\u2019in kulland\u0131\u011f\u0131 program, anahtarlar, protokoller, \u00e7ekirdek gibi terimlerin, toplumun a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda biyolojik metaforlar kullanmak gibi tehlikeli olabilece\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc toplum ve teknoloji aras\u0131ndaki ili\u015fkinin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 savunur. Castells\u2019in bu benzerlikleri neden kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir ve ger\u00e7ekten buna gerek olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgular. Fuchs\u2019un belirtti\u011fi tehlikeye kar\u015f\u0131n Castells\u2019in bu \u201cteknokratik dili\u201dnin onu sosyal bilimci olmayan ama bili\u015fim teknolojilerine yak\u0131n kesimlerce okunabilirli\u011fini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sosyal kuram\u0131n gereklili\u011fini sorgulam\u0131yorum ama Fuchs\u2019un belirtti\u011fi sosyal kuramlara dalmaktansa teknokratik bir dil belirli bir kesim i\u00e7in daha anla\u015f\u0131l\u0131r olabilmektedir.<\/p>\n<p>Fuchs\u2019un bir di\u011fer ele\u015ftirisi ise Castelles\u2019in \u0130syan ve Umut A\u011flar\u0131 kitab\u0131 \u00fczerinedir ve \u00e7ok daha ciddidir. Castells\u2019i, sosyal medyan\u0131n toplumsal hareketlerdeki rol\u00fcn\u00fc abartmakla su\u00e7lar ve ampirik ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re dijital medyan\u0131n toplumsal hareketlerde san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar belirleyici olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular. \u00d6rne\u011fin M\u0131s\u0131r\u2019da y\u00fcz y\u00fcze ileti\u015fim ve telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, sosyal medya platformlar\u0131na g\u00f6re daha belirleyici olmu\u015ftur. Fuchs, kitab\u0131n Facebook (7. b\u00f6l\u00fcm) ve Twitter\u2019a (8. b\u00f6l\u00fcm) ayr\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6l\u00fcmlerinde sosyal medyan\u0131n toplumsal hareketlerindeki rol\u00fcn\u00fc daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tart\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<h2>\u0130ktidar ve Sosyal Medyan\u0131n Ekonomi Politi\u011fi<\/h2>\n<p>Fuchs sosyal medyan\u0131n ele\u015ftirel bir analizi i\u00e7in hem ideolojik hem de ekonomi politik y\u00f6nlerinin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtir. Be\u015finci b\u00f6l\u00fcm sosyal medyay\u0131 bu \u00e7er\u00e7evede, uygulamalar \u00fczerinden tart\u0131\u015fmaya a\u00e7ar. \u0130lk olarak sosyal medyan\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k ideolojisinin ger\u00e7ekli\u011fini sorgular.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck ve dikkat asimetrileri varsa sosyal medyada kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131ktan ne \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00f6z edilebilir? Herkes televizyon program\u0131 yapamaz, yapabilse bile yapt\u0131\u011f\u0131 program\u0131n ana ak\u0131m medyada yay\u0131nlanmas\u0131 zordur. Ama bir amat\u00f6r, ak\u0131ll\u0131 telefonuyla herhangi bir olay an\u0131n\u0131 kaydedip Youtube\u2019dan payla\u015fabilir. Bu gibi \u00f6rnekler, sosyal medyan\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ispat\u0131 olarak sunulur. Ancak Youtube\u2019da t\u00fcm zamanlar\u0131n en \u00e7ok izlenen videolar\u0131na (<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/user\/MyTop10Videos\/videos\">https:\/\/www.youtube.com\/user\/MyTop10Videos\/videos<\/a>) bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7ok belirgin bir asimetri fark edilir; listede a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak uluslararas\u0131 medya \u015firketlerinin y\u00fckledi\u011fi videolar vard\u0131r.<\/p>\n<p>Facebook ve Twitter\u2019daki pop\u00fcler grup ve ki\u015fileri inceledi\u011fimizde ise \u00fcst s\u0131ralarda yine m\u00fczik ve e\u011flence d\u00fcnyas\u0131yla ilgili i\u00e7eri\u011fin yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Barack Obama d\u0131\u015f\u0131nda bir siyaset\u00e7iye rastlanmaz. Ayr\u0131ca son y\u0131llarda daha \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan bir ba\u015fka asimetri kayna\u011f\u0131 sosyal medya platformlar\u0131nda hangi i\u00e7eri\u011fin \u00fcst s\u0131ralara \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirleyen algoritmalard\u0131r. Bu algoritmalar\u0131n \u015feffaf olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamak gerekir. \u00d6zetle Fuchs, sosyal medyan\u0131n olanaklar\u0131n\u0131 inkar etmez ama s\u00fcrekli barda\u011f\u0131n dolu yan\u0131ndan bahsederek \u015firket \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet edenlere kar\u015f\u0131 barda\u011f\u0131n bo\u015f olan yar\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir ve sosyal medya kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleminin ideolojik oldu\u011funu savunur.<\/p>\n<p>\u0130nternet ekonomisi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken tart\u0131\u015fma \u00e7o\u011funlukla enformasyonun di\u011fer metalardan farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>T\u00fcketilerek bitmez.<\/li>\n<li>Sonsuz kere payla\u015f\u0131labilir.<\/li>\n<li>Fiziksel a\u015f\u0131nma ve y\u0131pranma olmaz.<\/li>\n<li>Sonsuz kere kopyalanabilir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Fakat buradan daha ileriye gidilmez. \u00dcretketim \u00fczerinde durulur, ama bunun \u201c\u00fccret almadan \u00e7al\u0131\u015fan t\u00fcketiciler ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f kaynak kullan\u0131larak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d (145) atlan\u0131r. Sosyal medya \u015firketleri, sunucu alan\u0131, bilgisayarlar, kurulu\u015f altyap\u0131s\u0131 vb i\u00e7in para yat\u0131r\u0131r. Platform i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 vard\u0131r ve bu \u00e7al\u0131\u015fanlar art\u0131 de\u011ferin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131rlar. Fakat bu platformlar\u0131n as\u0131l art\u0131 de\u011fer kayna\u011f\u0131, \u00fcretketicilerin birbirleriyle etkile\u015fim, topluluklar olu\u015fturma, profil g\u00fcncelleme, birbirlerinin profillerine bakma gibi etkinlikleridir. Sosyal medya \u015firketi bu etkinliklerden elde etti\u011fi kullan\u0131c\u0131 verilerini reklamc\u0131l\u0131k \u015firketlerine satar. Bunun s\u00f6m\u00fcr\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fcretketicilerin sosyal medya platformunun sundu\u011fu hizmetin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu iddia edenler vard\u0131r. Ama burada ba\u015fka ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131labilecek bir maa\u015f olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat etmek gerekir.<\/p>\n<p>Fuchs bu b\u00f6l\u00fcmde, <em><strong><a href=\"http:\/\/notabene.com.tr\/iletisim-bilisim\/366-dijital-emek-ve-karl-marx-9786059020558.html\">Dijital Emek ve Karl Marx<\/a> <\/strong><\/em>adl\u0131 kitab\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak yer alan uluslararas\u0131 dijital i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne k\u0131saca yer vermektedir.<\/p>\n<h2>Google<\/h2>\n<p>Fuchs alt\u0131nc\u0131 b\u00f6l\u00fcmde Google\u2019\u0131 ekonomi politik, ideoloji ve \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan inceler. \u00c7o\u011fu zaman sekt\u00f6re ilk giren \u015firket avantajl\u0131 bir konumda olur. Ancak Google, arama motoru arenas\u0131na sonradan girmi\u015f ve k\u0131sa s\u00fcrede di\u011fer arama motorlar\u0131n\u0131 (Altavista, Excite, Infoseek, Lycos, Magellan ve Yahoo\u2019yu) sollam\u0131\u015ft\u0131r. Bunda daha isabetli arama sonu\u00e7lar\u0131 sunan PageRank adl\u0131 algoritmas\u0131n\u0131n ve kullan\u0131c\u0131 dostu aray\u00fcz\u00fcn\u00fcn pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n<p>Google her \u015feyden \u00f6nce kapitalist bir \u015firkettir. \u0130ki bi\u00e7imde sermaye biriktirmektedir. Birincisi, web\u2019de kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan \u00fcretilen i\u00e7eri\u011fi s\u00fcrekli tarayarak indeksler. Aramalarda bu i\u00e7erikten faydalan\u0131r. \u0130kincisi, Google hizmetlerini (GMail, YouTube, Google Maps, Google Docs vb) kullanan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fcretketici eme\u011fidir. Her iki bi\u00e7imde de kullan\u0131c\u0131 verilerini ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131r. Ken Auletta, kurucu ve y\u00f6neticilerinin m\u00fctevazi maa\u015flar\u0131 nedeniyle Google\u2019\u0131 e\u015fitlik\u00e7i bir \u015firket olarak nitelendirir. Fakat Fuchs m\u00fctevazi maa\u015fl\u0131 bu d\u00f6rt ki\u015finin \u015firketin oy g\u00fcc\u00fcn\u00fcn %70 ve genel hisselerin %90\u2019undan fazlas\u0131n\u0131 kontrol etti\u011fine i\u015faret eder. Google\u2019\u0131n di\u011fer \u015firketler gibi (ne onlardan daha az ne de daha fazla k\u00f6t\u00fc) bir \u015firket oldu\u011funu vurgular. Belki daha iyi de\u011fil ama son y\u0131llardaki giri\u015fimlerinin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi Google\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck verinin \u015firketin \u201ck\u00f6t\u00fc\u201dl\u00fck potansiyelini art\u0131rma ve ona farkl\u0131 alanlarda faaliyette bulunma olana\u011f\u0131 verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p>Bu ba\u011flamda, Google\u2019\u0131n ideolojisine \u00f6zellikle dikkat etmek gerekir. Google, kendisini s\u00fcrekli geli\u015ftiren muhte\u015fem bir g\u00f6zetim ayg\u0131t\u0131d\u0131r. \u015eirketin kurucusu Sergey Brin&#8217;in hayali, insan beynine tak\u0131labilecek k\u00fc\u00e7\u00fck bir Google&#8217;d\u0131r. B\u00f6ylece insan d\u00fc\u015f\u00fcncesi en ileri bi\u00e7imlerde metala\u015ft\u0131r\u0131labilecektir.<\/p>\n<p>Google\u2019un ideolojisinin bir di\u011fer aya\u011f\u0131, \u201c\u0130nternet yard\u0131m\u0131 ile d\u00fcnyan\u0131n tamamen bilinebilir, denetlenebilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir yap\u0131labilece\u011fine\u201d dair g\u00f6r\u00fc\u015fleridir. Google, bir\u00e7ok Silikon Vadisi \u015firketi gibi do\u011fru algoritmalarla toplumsal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine inanmaktad\u0131r. Evgeny Morozov\u2019un \u0130nternet \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu yakla\u015f\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck sorunu \u00e7\u00f6zmeye kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 problemlerden daha b\u00fcy\u00fck sorunlar yaratabilmesidir. \u00dclkemizde de bu yakla\u015f\u0131m\u0131n yans\u0131malar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Gazetelerin teknoloji sayfalar\u0131, \u0130nternet ve teknolojinin \u201ckarma\u015f\u0131k toplumsal olaylar, kapitalizme i\u00e7kin olan \u00e7eli\u015fkiler, b\u00fcrokratik denetim ve ortaya \u00e7\u0131kan e\u015fitsizlikler i\u00e7in\u201d sundu\u011fu kolay \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle doludur.<\/p>\n<p>Fuchs, \u0130nternet \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u0130nternet feti\u015fizminin bir bi\u00e7imi olarak de\u011ferlendirir. Google, \u0130nternet feti\u015fizminin bir simgesi oldu\u011fu kadar insanlar\u0131n ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131n\u0131 denetlemeye ve y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir denetim makinesidir.<\/p>\n<p>Fuchs, b\u00f6l\u00fcm\u00fcn sonunda Google\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. D\u0131\u015far\u0131dan g\u00f6r\u00fcnen \u201ce\u011flence ve iyi yiyecek\u201dtir. Fuchs, t\u00fcm bunlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u015f yerinde daha fazla tutmak i\u00e7in yap\u0131lan d\u00fczenlemeler olarak de\u011ferlendirir. Google\u2019da zorunlu fazla mesailer yoktur; ama \u015firket k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma ve oyun aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131rmakta, \u015firket k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn de etkisiyle \u00e7al\u0131\u015fanlar ya\u015famlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u015f yerinde ge\u00e7irmektedir. B\u00f6ylece hem \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcn\u00fc uzat\u0131lmakta hem de verimlilik art\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Fuchs, Google\u2019\u0131 iyi k\u00f6t\u00fc ikilemiyle de\u011ferlendirmedi\u011fini, Google\u2019daki sorunun kullan\u0131c\u0131 verilerinin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve g\u00f6zetimi oldu\u011funu, ama ayn\u0131 zamanda \u201cinsanlar\u0131n bili\u015fini, ileti\u015fimini ve i\u015fbirli\u011fini\u201d geli\u015ftirecek bir potansiyele sahip oldu\u011funu belirtir. Google&#8217;\u0131n k\u00f6t\u00fc yanlar\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nabilmesi i\u00e7in g\u00f6zetleme \u00f6rg\u00fctlerince denetlenmesini \u00f6nerir.<\/p>\n<h2>Facebook ve Gizlilik<\/h2>\n<p>S\u00f6z konusu Facebook olunca konu ister istemez gizlili\u011fe gelir. Facebook gizlili\u011fi ihlal etti\u011fi i\u00e7in ele\u015ftirilir. Fakat bu ele\u015ftirilerin neyi ele\u015ftirdi\u011fine dikkat etmek gerekir. Facebook baz\u0131 ele\u015ftirileri kendisi de desteklemektedir. Kullan\u0131c\u0131lar, \u00f6zellikle de gen\u00e7ler Facebook\u2019taki ayarlar\u0131n\u0131 d\u00fczg\u00fcn yapmalar\u0131, k\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filere koz vermemeleri konusunda uyar\u0131l\u0131rlar. Ayr\u0131ca gen\u00e7liklerinde yapt\u0131klar\u0131 payla\u015f\u0131mlar\u0131n sonraki hayatlar\u0131n\u0131 (\u00f6rne\u011fin i\u015f ararken) kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kabilece\u011fine dikkat etmeleri gerekir. Liberallerin ve Facebook\u2019un ho\u015funa giden gizlilik tart\u0131\u015fmas\u0131 budur.<\/p>\n<p>Fuchs, yedinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015f\u0131nda gizlilik tart\u0131\u015fmas\u0131na ba\u015flarken gizlili\u011fin mutlak ve her durumda savunulmas\u0131 gereken bir de\u011fer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunur. \u00d6rne\u011fin, \u201czenginli\u011fin ve \u015firket karlar\u0131n\u0131n \u015feffaf olmamas\u0131 ve gizli banka hesaplar\u0131\/i\u015flemlerinin sorunu yaln\u0131zca finansal gizlili\u011fin; vergi ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, kara paray\u0131 ve para aklamay\u0131 destekleyebilmesi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda varl\u0131k u\u00e7urumunu gizliyor olmas\u0131d\u0131r.\u201d (s. 217) Bu tarz bir gizlilik, e\u015fitsizli\u011fi yeniden \u00fcretir ve buna kar\u015f\u0131 savunulmas\u0131 gereken i\u015f\u00e7ilerin ve t\u00fcketicilerin gizlili\u011fi ve sermayenin g\u00f6zetimidir. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde, Google i\u00e7in getirilen sosyal medya \u015firketlerinin g\u00f6zetimi \u00f6nerisinin \u00fczerinde durmak gerekir.<\/p>\n<p>Facebook\u2019un gizlilik ayarlar\u0131, yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi kullan\u0131c\u0131lar\u0131n birbirlerinin verilerini g\u00f6rebilmesi ile ilgilidir. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kendilerini hedefli reklamc\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 koruyabilmesi karma\u015f\u0131k gizlilik ayarlar\u0131yla nedeniyle \u00e7ok zor ve \u00e7o\u011fu zaman da olanaks\u0131zd\u0131r. Facebook bunu istemez \u00e7\u00fcnk\u00fc varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcretketicilerin dijital eme\u011fini metala\u015ft\u0131rmas\u0131na bor\u00e7ludur. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n Facebook\u2019taki davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6zlenir, de\u011ferlendirilir ve hedefli reklamc\u0131l\u0131k yapan \u015firketlere sat\u0131l\u0131r. Bu ak\u0131\u015f\u0131 aksatan herhangi bir durum, \u00f6rne\u011fin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n platformdan \u00e7ekilmesi, i\u015f modelini sekteye u\u011fratacakt\u0131r. Facebook ideolojisi, bu s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flamak \u00fczerine kuruludur. \u00d6rne\u011fin, Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131 olumlu duygular i\u00e7inde s\u00fcrekli bir \u015feyleri be\u011fenip durur. Sadece be\u011feni se\u00e7ene\u011finin olmas\u0131, farkl\u0131 duygular\u0131n ifadesine yer verilmemesi bazen trajikomik sonu\u00e7lar (Fuchs gaz odalar\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ki\u015filere dair bir haberi be\u011fenenleri \u00f6rnek verir.) do\u011fursa da Facebook ho\u015fnutsuzlu\u011fu ve uyumsuzlu\u011fu belirten bir d\u00fc\u011fme koymaya yana\u015fmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc , \u201cbe\u011feni satar, oysa be\u011fenmemeler \u015firketlerin olumsuz de\u011ferlendirme alma riskini i\u00e7erir.\u201d (s. 221)<\/p>\n<p>Fuchs, sosyalist \u0130nternet i\u00e7in \u201cticari olmayan, kar amac\u0131 g\u00fctmeyen\u201d platformlar\u0131n kurulmas\u0131 ve desteklenmesinin \u00f6nemli oldu\u011funu belirtir. Bu ba\u011flamda, \u201chaberle\u015fme ve payla\u015f\u0131m\u0131n ticari arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alt etmeye \u00e7al\u0131\u015fan\u201d Disaspora* (<a href=\"https:\/\/joindiaspora.com\/\">https:\/\/joindiaspora.com\/<\/a>) sosyal a\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rnek verir.<\/p>\n<h2>Twitter ve Demokrasi<\/h2>\n<p>Kitab\u0131n bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc, en can al\u0131c\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinden biridir. Fuchs, b\u00f6l\u00fcme kamusal alan\u0131n ne oldu\u011fu, \u0130nternet\u2019in ve sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n kamusal alan te\u015fkil edip etmedi\u011fini tart\u0131\u015farak ba\u015flar; bu tart\u0131\u015fmada \u00f6ne \u00e7\u0131kan be\u015f yazar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne yer verir.<\/p>\n<p>Bu yazarlardan ilki, sosyal medyan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00fc\u00e7lendirece\u011fini savunan Clay Shirky\u2019dir. Shirky, sosyal medyan\u0131n, payla\u015fma, i\u015fbirli\u011fi yapma ve birlikte hareket etme yetene\u011fini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir. Sosyal ara\u00e7lar, d\u00fcnyadaki \u00f6zg\u00fcrl\u00fck miktar\u0131n\u0131 olumlu etkilemektedir. Zici Papacharissi, Twitter gibi sosyal medya ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel alan\u0131 siyasalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131; tweetlemek, \u201cMoveOn.org\u201dda \u00e7evrimi\u00e7i protestoya kat\u0131lmak, bloglarda siyasal g\u00f6r\u00fc\u015fler yazmak gibi siyasetin yeni bi\u00e7imlerini yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunur. Fuchs\u2019un ele\u015ftirisi, Papacharissi\u2019nin fiziksel mekanlar\u0131 ve eylemleri \u00f6nemsizle\u015ftirmesidir. Fuchs, protestolarda meydanlar\u0131n \u00f6nemini belirtir ve sosyal medyan\u0131n \u201cmekansal-zamansal varolu\u015fu i\u00e7eren kolektif eylemin yerini alamayaca\u011f\u0131n\u0131\u201d savunur. Jodi Dean\u2019a g\u00f6re Papacharissi\u2019nin yeni siyaset bi\u00e7imleri asl\u0131nda siyasete el koymad\u0131r. Dean, insanlar\u0131n bu siyaset bi\u00e7imleri ile sadece kendilerini iyi hissettiklerini ve ger\u00e7ek siyasetten uzakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirtir. Malcolm Gladwell de sosyal medyan\u0131n sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir fedakarl\u0131k i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar verece\u011fi, stat\u00fcko i\u00e7in zararl\u0131 de\u011fil, tam tersine onun devam\u0131 i\u00e7in yararl\u0131 oldu\u011funu yazar. Evgeny Morozov ise sosyal medyadaki aktivizmi risk almaktan ka\u00e7\u0131nan bir neslin pasif eylemcili\u011fi olarak tan\u0131mlar. \u201c\u00c7evrimi\u00e7i ileti\u015fimin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici do\u011fas\u0131\u201d hakk\u0131ndaki iddialar\u0131 ele\u015ftirir.<\/p>\n<p>Fuchs\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015fleri Gladwell , Dean ve Morozov\u2019a daha yak\u0131nd\u0131r. M\u0131s\u0131r Devrimi ve Wall Street\u2019i \u0130\u015fgalEt Hareketi\u2019nde sosyal medyan\u0131n rol\u00fc \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 sunar. Ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131, y\u00fcz y\u00fcze ileti\u015fim ve \u201ceski\u201d medyan\u0131n hareketlerdeki yerini a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ortaya koymaktad\u0131r. Bu sosyal medyay\u0131 reddetmek de\u011fildir; sadece sosyal medya s\u00f6ylemine kar\u015f\u0131 y\u00fcz y\u00fcze ileti\u015fimin ve \u201ceski\u201d medyan\u0131n hala \u00f6nemli oldu\u011funun hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h2>Wikileaks ve \u015eeffafl\u0131k<\/h2>\n<p>Dokuzuncu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn konusu, 2006\u2019dan beri faaliyet g\u00f6steren Wikileaks, h\u00fck\u00fcmet ve \u015firketleri \u015feffaf k\u0131lmak i\u00e7in s\u0131zd\u0131r\u0131lan belgeleri yay\u0131nlayan bir if\u015faat (whistleblowing) platformudur. Bir di\u011fer deyi\u015fle Wikileaks, bilgi s\u0131zd\u0131ran de\u011fil, s\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f belgeleri yay\u0131nlayand\u0131r. Nisan 2010\u2019da ABD\u2019nin Irak\u2019ta sivillere y\u00f6nelik cinayetlerini g\u00f6steren bir video yay\u0131nlamas\u0131yla dikkatleri \u00fczerine \u00e7eker. Temmuz 2010\u2019da da ABD\u2019nin Afganistan\u2019daki operasyonlar\u0131 hakk\u0131nda 90000\u2019den fazla belge yay\u0131nlar. ABD\u2019nin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kirli sava\u015flara dair if\u015faatlar devam eder ve Wikileaks d\u00fcnya siyasetinin bir \u00f6znesi haline gelir.<\/p>\n<p>Wikileaks\u2019in ABD hakk\u0131ndaki if\u015faatlar\u0131ndan sonraki yapt\u0131r\u0131mlar (Wikileaks\u2019in alan ad\u0131n\u0131n iptali, Wikileaks\u2019e ba\u011f\u0131\u015f yollar\u0131n\u0131 engellenmesi, Wikileaks ve Assange\u2019\u0131 itibars\u0131zla\u015ft\u0131rma giri\u015fimleri, g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklamalar) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde geleneksel medyadaki iktidar ili\u015fkilerinin Wikileaks\u2019in if\u015faatlar\u0131nda yer alan i\u00e7eri\u011fe izin vermeyece\u011fi ya da s\u00f6z konusu i\u00e7eri\u011fi sadece belirli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde yay\u0131nlayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ba\u015fta Castells olmak \u00fczere bir \u00e7ok sosyal bilimci bunu \u0130nternet\u2019in ve sosyal medyan\u0131n politik g\u00fcc\u00fc olarak yorumlar.<\/p>\n<p>Fuchs bu iyimserli\u011fe kar\u015f\u0131, Wikileaks ve benzer \u00f6rg\u00fctlenmelerin, iktidar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmekle beraber, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ve potansiyelinin do\u011fru de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. Wikileaks\u2019i iktidar, g\u00f6zetim ve \u015feffafl\u0131k \u00fczerinden inceler. Fuchs, Wikileaks\u2019in b\u00fcy\u00fck h\u00fck\u00fcmetlere odaklan\u0131p, \u015firket tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fc devlet tahakk\u00fcm\u00fcnden ayr\u0131 g\u00f6ren liberal e\u011filimini ele\u015ftirir.<\/p>\n<h2>Wikipedia ve \u0130\u015fbirlik\u00e7i \u00c7al\u0131\u015fma<\/h2>\n<p>Fuchs onuncu b\u00f6l\u00fcmde Wikipedia\u2019y\u0131 inceler. M\u00fc\u015ftereklere dayal\u0131 bir \u0130nternet\u2019in sadece m\u00fc\u015ftereklere dayal\u0131 bir toplumda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu unutmadan Wikipedia\u2019n\u0131n kom\u00fcnist potansiyelini tart\u0131\u015f\u0131r. Bir yanda, i\u015fbirlik\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fma, taban \u00f6rg\u00fctlenmeli karar verme ve i\u00e7eri\u011fin ihtiyac\u0131 olan herkese sunulmas\u0131 vard\u0131r, di\u011fer yanda i\u00e7eri\u011finin meta olarak sat\u0131lmas\u0131na izin veren Creative Commons At\u0131f Payla\u015f\u0131m lisans\u0131 ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n<p>Wikipedia ve benzer \u00f6zelliklere sahip \u00f6zg\u00fcr\/a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcnde iki olas\u0131 gelecek vard\u0131r. Birincisi, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi ile kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesidir. \u0130kincisi, g\u00f6n\u00fcll\u00fc kullan\u0131c\u0131 eme\u011finin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in gerekli ko\u015fullar korunurken \u00fccretsiz eri\u015fim ilkesi ve kitlesel kat\u0131l\u0131m gibi \u00f6zelliklerin kapitalizm taraf\u0131ndan massetilmesidir.<\/p>\n<p>Bu nedenle, \u0130nternet\u2019in demokratikle\u015ftirilmesi i\u00e7in m\u00fccadele sans\u00fcre kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamal\u0131, her \u015feyin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 direnmeyi ve var olan potansiyelleri geli\u015ftirmeyi de i\u00e7ermelidir.<\/p>\n<h2>Gelecekler&#8230;<\/h2>\n<p>Fuchs kitab\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, yar\u0131m yamalak olarak nitelendirdi\u011fi ticari sosyal medyan\u0131n alternatiflerini tart\u0131\u015f\u0131r. \u00d6zellikle, g\u00f6zetime ve kullan\u0131c\u0131 eme\u011finin metala\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6nerdi\u011fi sosyalist gizlilik politikas\u0131 \u00f6nemlidir. Bu politika, veri koruma yasalar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesini, \u00e7evrimi\u00e7i reklamlara onay al\u0131narak dahil olunmas\u0131n\u0131n sa\u011flamas\u0131n\u0131, \u0130nternet \u015firketlerinin toplumsal g\u00f6zetimini, alternatif platformlar\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 ve alternatif toplumsal i\u00e7eri\u011fin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n<p>Fuchs kitab\u0131n\u0131, ba\u015fka bir sosyal medya, ba\u015fka bir \u0130nternet m\u00fcmk\u00fcn diye bitirir&#8230;<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye i\u00e7in de m\u00fcmk\u00fcn!<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haziran\u2019\u0131n \u00fczerinden \u00fc\u00e7 y\u0131l ge\u00e7ti ve sosyal medyan\u0131n alt\u0131ndan \u00e7ok sular akt\u0131. Daha 2013 sona ermeden ses kay\u0131tlar\u0131 art arda sosyal medyada dola\u015f\u0131ma sokuldu. Belki ses kay\u0131tlar\u0131n\u0131 dola\u015f\u0131ma sokanlar ikinci bir Gezi yaratmak, insanlar\u0131 tekrar soka\u011fa d\u00f6kmek istiyorlard\u0131. Ama tam tersi oldu; soka\u011fa d\u00f6k\u00fclmek istenen kitle bir sonraki ses kayd\u0131n\u0131 beklemek i\u00e7in bilgisayar ba\u015f\u0131nda \u00e7ak\u0131l\u0131p kald\u0131. Ayn\u0131 eylemsizlik hali fuatavni\u2019nin tweetleri sonras\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu s\u00fcre\u00e7te, Haziran\u2019dan sonra iktidar\u0131n dersine iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve sosyal medyay\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde y\u00f6netti\u011fi fark ediliyordu. Kriz anlar\u0131nda son derece ak\u0131ll\u0131ca bir hamleyle sosyal a\u011f\u0131 a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rd\u0131, baz\u0131 haber sitelerine eri\u015fimi engelledi. Ancak daha \u00f6nemlisi, sosyal<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,124,19,140,14,30],"tags":[85,65,142,81,84,144,145,55,83,143,141],"class_list":["post-460","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gozetim","category-haktivizm","category-ifade-ozgurlugu","category-kitap","category-mahremiyet","category-sosyal-aglar","tag-cozumculuk","tag-facebook","tag-fuchs","tag-google","tag-internet-merkezcilik","tag-katilimcilik","tag-liberalizm","tag-sosyal-medya","tag-twitter","tag-uretketici","tag-wikipedia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=460"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":461,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/460\/revisions\/461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}