{"id":506,"date":"2017-03-01T21:55:40","date_gmt":"2017-03-01T18:55:40","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=506"},"modified":"2017-03-01T21:56:21","modified_gmt":"2017-03-01T18:56:21","slug":"nesnelerin-interneti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=506","title":{"rendered":"Nesnelerin \u0130nterneti"},"content":{"rendered":"

20-23 Ocak 2016\u2019da Davos\u2019ta d\u00fczenlenen D\u00fcnya Ekonomik Forumu\u2019nun ana temas\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi\u2019ydi. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi, hem d\u00fcnyada hem de T\u00fcrkiye\u2019de 2016\u2019n\u0131n en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131ndan biri oldu. 2016 y\u0131l\u0131n\u0131n mart ay\u0131nda T\u00dcS\u0130AD, Sanayi 4.0 Raporu\u2019nu yay\u0131mlad\u0131 (http:\/\/www.tusiad.org\/indir\/2016\/sanayi-40.pd<\/a>f). Sonras\u0131nda da Sanayi 4.0 hakk\u0131nda \u00e7ok \u015fey yaz\u0131ld\u0131 ve bunun \u00fclkemiz i\u00e7in \u00f6nemli bir f\u0131rsat oldu\u011fu tekrarlan\u0131p durdu. Hatta T\u00fcrkiye\u2019nin ilk bilgisayar m\u00fchendislerinden olan Erol Bilecik\u2019in T\u00dcS\u0130AD ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Sanayi 4.0 ile ili\u015fkilendirildi:<\/p>\n

<\/p>\n

…T\u00dcS\u0130AD bu se\u00e7imiyle bir ilki de ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f oldu. Yeni ba\u015fkan ne profesyonel bir y\u00f6netici ne de klasik bir sanayici. Kendi kurdu\u011fu \u015firketlerin patronu ve CEO\u2019su olan Bilecik d\u00fcnyadaki yeni d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7in de isabetli bir isim. Bilecik\u2019in d\u00fcnya ekonomisi teknolojinin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yeni bir sanayi devrimi ya\u015farken Sanayi 4.0 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken T\u00dcS\u0130AD \u00fcyelerinin bu yeni d\u00f6neme haz\u0131rlanmas\u0131nda da \u00f6nemli katk\u0131 sunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. (bkz. http:\/\/www.hurriyet.com.tr\/tusiad-baskani-erol-bilecik-40325751<\/a>)<\/p><\/blockquote>\n

G\u00f6r\u00fcnen o ki \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde Sanayi 4.0\u2019\u0131 daha \u00e7ok duyaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi tezine g\u00f6re her devrim d\u00f6nemi belirli bir grup teknolojiyle ili\u015fkilendirilmektedir. \u00d6rne\u011fin, 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llarda Amerika ve Avrupa\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen Birinci Sanayi Devrimi\u2019nde buhar makinesinin geli\u015fimiyle beraber demir ve tekstil sanayileri merkezi bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Su ve buhar g\u00fcc\u00fcyle \u00fcretimin makinele\u015ftirilmesinde \u00f6nemli ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f, k\u0131rsal toplumdan kentsel topluma ge\u00e7i\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci Sanayi Devrimi ise 1870 ve 1914 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde, \u00f6nceki devrimde ortaya \u00e7\u0131kan sanayiler b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, bunlara \u00e7elik, petrol ve elektrik gibi yenileri eklenmi\u015ftir. Elektrik kitlesel \u00fcretim i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f, telefon, fonograf ve i\u00e7ten yanmal\u0131 motor gibi toplumsal ya\u015fam\u0131 derinden etkileyecek teknolojiler geli\u015ftirilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi, Dijital Devrim olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. 1980\u2019lerde ba\u015flam\u0131\u015f ve bu d\u00f6nemde ki\u015fisel bilgisayarlar\u0131n, internetin ve di\u011fer enformasyon ve ileti\u015fim teknolojilerinin kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi\u2019nde ise robotbilim, yapay zeka, nanoteknoloji, biyoteknoloji, nesnelerin interneti (Internet of Things), \u00fc\u00e7 boyutlu yazd\u0131rma ve s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar vard\u0131r.<\/p>\n

Son geli\u015fmeleri, D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi yerine \u0130kinci Makine \u00c7a\u011f\u0131 ya da dijital devrimin evrimi olarak de\u011ferlendiren farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler de vard\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015fka bir yaz\u0131da ele alaca\u011f\u0131m (D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir dosyay\u0131 Elektrik M\u00fchendisli\u011fi dergisinin 2016 sonunda yay\u0131mlanan 459. say\u0131s\u0131nda bulabilirsiniz (http:\/\/www.emo.org.tr\/yayinlar\/dergi_goster.php?kodu=1069<\/a>). Bu yaz\u0131da ise D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi\u2019nin yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan olan nesnelerin internetini tart\u0131\u015fmak istiyorum.<\/p>\n

Nesnelerin interneti derken birbirlerine ve internete ba\u011fl\u0131 nesnelerden s\u00f6z ediyoruz. Bu nesneler, bir bilgisayar, ak\u0131ll\u0131 telefon veya tablet olabilece\u011fi gibi kap\u0131, lamba, u\u00e7ak motoru, spor ayakkab\u0131s\u0131 veya bir kitap da olabilir; a\u011fa kablolu ya da kablosuz olarak ba\u011flanabilirler. Ama basit\u00e7e elimizdeki ak\u0131ll\u0131 telefonla buzdolab\u0131m\u0131z\u0131 kontrol etmekten bahsetmiyoruz. \u015eeytan ayr\u0131nt\u0131da gizli ve bu ayr\u0131nt\u0131lara girmeden \u00f6nce 2025\u2019e gidelim, nesnelerin internetinin Mary ve John\u2019un ya\u015fam\u0131n\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fine g\u00f6z atal\u0131m (Greengard, 2015).<\/p>\n

2025’te Bir G\u00fcn<\/h2>\n

Mary, pijamas\u0131n\u0131n g\u00f6nderdi\u011fi hafif bir titre\u015fimle saat 07:00’da uyan\u0131yor. Birka\u00e7 dakika sonra yata\u011f\u0131ndan kalk\u0131yor ve banyoya do\u011fru ilerliyor. Ak\u0131ll\u0131 su \u0131s\u0131t\u0131c\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olan du\u015f, ailenin al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na g\u00f6re suyu istenilen s\u0131cakl\u0131\u011fa getirmi\u015f bile. Du\u015fu ak\u0131ll\u0131 telefonla tatil moduna almak da m\u00fcmk\u00fcn. Mary du\u015ftan \u00e7\u0131k\u0131yor; eskiden oldu\u011fu gibi lambalar\u0131 elle a\u00e7\u0131p kapayabilir. Ama pek gerek kalm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mary’nin hareketlerine g\u00f6re odalar\u0131n \u0131\u015f\u0131klar\u0131 yan\u0131yor ve s\u00f6n\u00fcyor. Mary’nin du\u015ftan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber alan kahve makinesi, kahvesini her zamanki zevkine g\u00f6re haz\u0131rl\u0131yor. Mary, kahvalt\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131ktan sonra arta kalan peyniri tekrar buzdolab\u0131na koyuyor. Buzdolab\u0131, peynirin bitmek \u00fczere oldu\u011funu fark ediyor ve Mary’nin her sabah kahvalt\u0131da peynir yeme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak peyniri al\u0131\u015fveri\u015f listesine ekliyor. Kahvalt\u0131 sonras\u0131 Mary i\u015fe giderken kocas\u0131 John da \u00e7ocuklar\u0131n okuldan geldikten sonra yiyece\u011fi \u00e7\u00f6rekleri mikrodalga f\u0131r\u0131na koyuyor ve ak\u0131ll\u0131 telefonuyla nas\u0131l haz\u0131rlanmas\u0131 gerekti\u011fini se\u00e7iyor. John evden \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ama \u00e7o\u011fu zaman oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kacak. John, gidilen mesafe ve harcanan zamana g\u00f6re \u00f6deme yap\u0131lan bir ta\u015f\u0131t payla\u015f\u0131m hizmetine abone. On dakika i\u00e7inde o anda uygun olan s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7 kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne geliyor.<\/p>\n

Mary bir hastanede doktor olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arac\u0131na bindi\u011finde ara\u00e7 trafik durumuna g\u00f6re belirledi\u011fi bir g\u00fczergah\u0131 kullanarak Mary’yi i\u015fyerine g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Tabi Mary farkl\u0131 bir g\u00fczergah da belirleyebilir. Yol boyunca ak\u0131ll\u0131 araba Mary’ye e-postalar\u0131n\u0131 okuyor. Mary, e-postalardan sonra gazete haberlerini de okumas\u0131n\u0131 istiyor. Herhangi bir m\u00fczik ya da radyo kanal\u0131n\u0131 dinleyebilmek i\u00e7in bunu s\u00f6ylemesi yeterli. Ara\u00e7 bir al\u0131\u015fveri\u015f merkezine yakla\u015f\u0131rken, ak\u0131ll\u0131 telefonu Mary’ye zaman zaman al\u0131\u015fveri\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 bir ma\u011fazada promosyon oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ama Mary bug\u00fcn al\u0131\u015fveri\u015f yapmak istemiyor. Hastaneye gelince Mary ara\u00e7tan iniyor ve ara\u00e7 fazla dola\u015fmadan park yerinin bildirimleri do\u011frultusunda uygun bir yere kendini park ediyor.<\/p>\n

Mary hastanenin kap\u0131s\u0131ndan i\u00e7eri ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131 anda bunun uyar\u0131s\u0131n\u0131 alan hasta kabuldeki g\u00f6revli ilk hastay\u0131 muayene i\u00e7in haz\u0131rl\u0131yor. Mary odas\u0131na giriyor, tabletini a\u00e7\u0131yor ve s\u0131radaki hastan\u0131n bilgilerini inceliyor. Bu bilgiler aras\u0131nda hastan\u0131n ger\u00e7ek zamanl\u0131 kan de\u011ferleri, uyku d\u00fczeni, beslenme d\u00fczeni, g\u00fcnl\u00fck eksersiz s\u00fcreleri gibi bilgiler var. Hastalara ait t\u00fcm veriler hastane veritaban\u0131nda saklan\u0131yor ve bu verilerden faydalanarak hastaya \u00f6zel bir tedavi olu\u015fturulabiliyor. Ayr\u0131ca hastanede yatan hastalar\u0131n bileklerinde RFID bantlar\u0131 var. Hem\u015fireler yanl\u0131\u015f bir tedavi uygulamaya kalkarsa (\u00f6rne\u011fin dalg\u0131nl\u0131kla bir ilac\u0131 iki doz yerine \u00fc\u00e7 doz verirlerse) hemen ana bilgisayarlardan uyar\u0131 geliyor.<\/p>\n

Mary \u00f6\u011fle yeme\u011fi sipari\u015fini kafeteryaya gitmeden ak\u0131l\u0131 telefonundan veriyor. Kafeteryaya gitti\u011finden yeme\u011fi haz\u0131r; yemek \u00fccreti otomatik olarak hesab\u0131ndan \u00e7ekilecek. Tam o anda kuzeni Austin’in bulunduklar\u0131 \u015fehri ziyaret edece\u011fini ve \u00fc\u00e7 g\u00fcn kendi evlerinde kalmak istedi\u011fini \u00f6\u011freniyor. Mary, Austin geldi\u011finde hastanede olaca\u011f\u0131 i\u00e7in hemen Austin’in telefonuna \u00fc\u00e7 g\u00fcn ge\u00e7erli olacak \u00f6zel bir anahtar tan\u0131ml\u0131yor. Austin bu anahtarla istedi\u011fi zaman eve girip \u00e7\u0131kabilecek.<\/p>\n

Mary ve John evde yokken k\u00fc\u00e7\u00fck robotlar yataklar\u0131 yap\u0131yor, evi temizliyor ve \u00e7i\u00e7ekleri suluyor. Ayr\u0131ca evdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar evi davetsiz misafirlere kar\u015f\u0131 korumakta.<\/p>\n

Mary eve d\u00f6nerken s\u00fcpermarkete u\u011fruyor ve buzdolab\u0131n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi eksikleri al\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 telefon, Mary ve ailesinin beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 ve promosyonlu \u00fcr\u00fcnlere dikkate alarak \u00e7e\u015fitli \u00f6nerilerde bulunuyor. Al\u0131\u015fveri\u015f sonunda sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcnler RFID ile etiketlendi\u011finden kasaya bir \u00f6deme yapmas\u0131na gerek kalmadan faturas\u0131 an\u0131nda kendisine e-posta ile g\u00f6nderiliyor ve kredi kart\u0131 hesab\u0131ndan \u00e7ekiliyor.<\/p>\n

Daha sonra Mary ve John, bilgisayar\u0131n buzdolab\u0131 ve kilerdeki malzemeler, ailenin beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131n\u0131 dikkate alarak yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6neri do\u011frultusunda ak\u015fam yeme\u011fini haz\u0131rl\u0131yorlar. Kulland\u0131klar\u0131 bileklikler ve di\u011fer giyilebilir teknolojiler sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek zamanl\u0131 takibi ve gerek duyduklar\u0131 besinlerin belirlenmesinde \u00f6nemli bir rol oynuyor.<\/p>\n

Yemekten sonra \u00e7ocuklarla beraber belgesel seyrediyorlar. \u00d6zel eldivenler ve g\u00f6zl\u00fcklerle kendilerini sanal bir hayvanat bah\u00e7esinde buluyorlar. Hayvanlar\u0131 besliyor, onlara dokunduklar\u0131nda derilerini hissedebiliyorlar. John \u00e7ocuklar\u0131 yat\u0131rd\u0131ktan sonra ya\u011fmur olu\u011funun t\u0131kand\u0131\u011f\u0131na dair bir uyar\u0131 al\u0131yor. Sistem otomatik olarak t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gidermesi i\u00e7in belirli bir fiyat \u00fczerinden bir \u015firketle anla\u015fma yap\u0131yor. John ve Mary yatakta elektronik kitaplar\u0131n\u0131 okurken uyuyacaklar\u0131 zaman bir komutla \u0131\u015f\u0131klar\u0131 kapat\u0131yorlar. Yataktaki ve pijamalar\u0131ndaki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar uyku \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini bildiklerinden uyanmalar\u0131na yak\u0131n odan\u0131n yava\u015f yava\u015f ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nesnelerin interneti, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funun reddedemeyece\u011fi par\u0131lt\u0131l\u0131 ya\u015fam vadediyor. Ancak nesnelerin internetinin daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in nesnelerin internetini, birbirleriyle konu\u015fan nesnelerden olu\u015fan bir a\u011f yerine teknolojilerin ve akt\u00f6rlerin birbiriyle etkile\u015fti\u011fi ve bu etkile\u015fimle evrilen dinamik bir a\u011f olarak ele almak tart\u0131\u015fmay\u0131 daha verimli k\u0131lacak, par\u0131lt\u0131l\u0131 reklamlar\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Mobil teknolojiler, alg\u0131lay\u0131c\u0131lar, RFID (Radio Frequency Identification – Radyo Frekansl\u0131 Tan\u0131mlama), bulut bili\u015fim, b\u00fcy\u00fck veri, (bu yaz\u0131da yer veremedi\u011fim) yapay zeka ve elbette bili\u015fim teknolojilerinin b\u00fcy\u00fck be\u015flisi (Google, Microsoft, Amazon, Facebook ve Apple) olmadan yaln\u0131z nesnelerin internetinin de\u011fil D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi tezinin tart\u0131\u015f\u0131labilmesi de zordur.<\/p>\n

Mobil Teknolojiler<\/h2>\n

Mobil ileti\u015fim fikri yeni de\u011fildir. Amerikan ordusu 1930’lar\u0131n sonunda a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 11 kg, etki alan\u0131 da yakla\u015f\u0131k 8 km olan “walkie-talkie” adl\u0131 telsiz telefonlardan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. 1940’larda ise Bell Laboratuvarlar\u0131’nda hareket halinde konu\u015fma ve veri al\u0131\u015fveri\u015fi olana\u011f\u0131 sunan bir sistem geli\u015ftirilmi\u015ftir. AT&T ve daha sonra Bell Systems, 17 Haziran 1946’da, Missouri’de bulunan St. Louis’de d\u00fcnyan\u0131n ilk cep telefonu servisini ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak telefonun fiziksel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, ileti\u015fim maliyeti ve ayn\u0131 anda sistemi sadece \u00fc\u00e7 abonenin kullanabilmesi gibi s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar hizmetin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 ve geni\u015flemesini engellemi\u015ftir. 1973\u2019te Motorola taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen cep telefonunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 1 kg, pil s\u00fcresi ise 20 dakikad\u0131r. Fakat cep telefonlar\u0131n\u0131n genel kullan\u0131m\u0131 \u00e7ok daha sonra olmu\u015ftur. 1979 y\u0131l\u0131nda Japon telekom\u00fcnikasyon firmas\u0131 NTT (Nippon Telegraph and Telephone), 1981’de \u0130skandinav \u00fclkeleri ve 1983’te de ABD cep telefonu hizmetini ba\u015flatm\u0131\u015f olsa da telefon \u00fccretleri h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok y\u00fcksektir. \u00d6rne\u011fin ilk telefonlardan Motorola DynaTAC’\u0131n etiket fiyat\u0131 yakla\u015f\u0131k 4000 dolard\u0131r. Bu nedenle, cep telefonlar\u0131n\u0131n yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in cep telefonu teknolojisinin ilerlemesini, telefonlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fclmesini ve ucuzlamas\u0131n\u0131 beklemek gerekecektir. 1993’te IBM’in geli\u015ftirdi\u011fi Simon adl\u0131 telefon, telefonlar\u0131n bilgisayarla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r. Simon k\u0131sa s\u00fcrede, Nokia, Erickson ve di\u011fer \u00fcreticiler taraf\u0131ndan taklit edilir ve geli\u015ftirilir. 1997 y\u0131l\u0131nda piyasaya giren Palm Pilot adl\u0131 cep bilgisayar\u0131 ile kullan\u0131c\u0131lar ki\u015fisel verilerini bu cihaza kaydedebilmekte ve bilgisayarla veri al\u0131\u015fveri\u015fi yap\u0131labilmektedir. Hatta sonraki modellerinde cihaza internete eri\u015fim yetene\u011fi de eklenecektir (Greengard, 2015).<\/p>\n

Mobil teknolojilerdeki bu geli\u015fmeler, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 tatmin etmekten uzak olmas\u0131na kar\u015f\u0131n nesnelerin internetine giden yolu d\u00f6\u015femektedir. Nesnelerin internetinin ilk olarak ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak s\u00f6ylemek zordur. Fakat mobil teknolojileri, di\u011fer teknolojilerin etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc bir g\u00fcne\u015f olarak yorumlayan Greengard\u2019a (2015) g\u00f6re ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m iPhone ile Apple’dan gelmi\u015ftir. 2007 y\u0131l\u0131nda lanse edilen iPhone, 2010’da iPad’in geli\u015ftirilmesi ve bunlar\u0131 takip eden di\u011fer ak\u0131ll\u0131 telefon ve tabletler enformasyon ve ileti\u015fim teknolojilerinde yeni bir d\u00f6nemin kap\u0131s\u0131n\u0131 aralam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn kullan\u0131lan birka\u00e7 y\u00fcz dolarl\u0131k ak\u0131ll\u0131 telefonlar bile astronotlar\u0131 aya g\u00f6nderen Apollo Guidance Computer’dan daha fazla i\u015flem g\u00fcc\u00fcne sahiptir (age).<\/p>\n

D\u00fcnyadaki ak\u0131ll\u0131 telefon kullan\u0131c\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 da internete mobil cihazlarlar eri\u015fim oran\u0131 da giderek art\u0131yor. Mobil teknolojiler insanlar\u0131n enformasyona eri\u015fme ve onu payla\u015fma bi\u00e7imlerinde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131yor. Di\u011fer yandan, teknolojinin kendisi de h\u0131z ve nitelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilerliyor. Ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131m\u0131z h\u0131zla geli\u015fiyor ve her ge\u00e7en g\u00fcn daha “ak\u0131ll\u0131” oluyor; kamera ve mikrofon \u00f6zelliklerinin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli alg\u0131lay\u0131c\u0131larla yetenekleri ve ya\u015fam\u0131 kapsama alanlar\u0131 geni\u015fliyor. Ak\u0131ll\u0131 telefonlarla, televizyonlar uzaktan kumanda edilebilir; termostatlar i\u015fletilebilir; ak\u0131ll\u0131 uygulamalar y\u00f6netilebilir; banyodaki tart\u0131, bebek telsizi, otomobil, eksersiz ara\u00e7lar\u0131 ile etkile\u015fime ge\u00e7ilebilir. Ara\u00e7lar\u0131n hareketi ve d\u00fczg\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 uzaktan izlenebilir. \u00c7e\u015fitli alg\u0131lay\u0131c\u0131larla telefonlara akla hayale gelmeyecek yeni i\u015flevler kazand\u0131r\u0131labilir. Greengard’e (2015) g\u00f6re alg\u0131lay\u0131c\u0131, yaz\u0131l\u0131m ve pilden kaynakl\u0131 teknik k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131 saymazsak (bunlar da s\u00fcrekli iyile\u015ftiriliyor) insanlar\u0131n yapabilecekleri sadece hayal g\u00fc\u00e7leriyle s\u0131n\u0131rl\u0131. Asl\u0131nda PC’lerden sonra, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ellerindeki cihaz\u0131 \u00fcreticinin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ama\u00e7lardan farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kullanmas\u0131n\u0131 engelleyen, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 etkisizle\u015ftiren kapal\u0131 kutu bilgisayarlara do\u011fru bir e\u011filim vard\u0131. Son geli\u015fmeler, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00fcretici ve yarat\u0131c\u0131 potansiyelini harekete ge\u00e7irebilir. Erken ya\u015flarda verilen kodlama e\u011fitiminin de buna katk\u0131s\u0131 olabilir.<\/p>\n

RFID<\/h2>\n

Nesnelerin internetinde yer alan nesneler ba\u015ftan fiziksel ve ba\u015ftan dijital \u015feklinde iki gruba ayr\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015ftan fiziksel nesneler, teknolojik bir destek olmadan a\u011fa ba\u011flanamayan nesnelerdir. Ba\u015ftan dijital nesneler ise en ba\u015ftan dijital d\u00fcnyan\u0131n bir \u00fcyesi olarak do\u011farlar ve bir destek olmaks\u0131z\u0131n ba\u011flanabilirlik \u00f6zelli\u011fine sahiptirler. \u00d6rne\u011fin bir kitap, ba\u015ftan fiziksel bir nesnedir. Ama dijital etiketleme yoluyla nesnelerin internetine dahil edilebilir. Bir e-kitap okuma cihaz\u0131 ise nesnelerin internetinin asli \u00fcyesidir. Sonu\u00e7ta, her ikisi de a\u011f\u0131n bir \u00fcyesi olmas\u0131na ra\u011fmen a\u011fda sunduklar\u0131 avantajlar farkl\u0131d\u0131r. Normal bir kitap a\u011fa dahil edildi\u011fi zaman yapabilece\u011fi \u00e7o\u011funlukla \u201cben buraday\u0131m\u201d demek ve k\u00fct\u00fcphane g\u00f6revlisinin onu bulmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak olacakt\u0131r. E-kitapta ise okuyucunun kitapla etkile\u015fimi ve davran\u0131\u015flar\u0131 izlenebilmektedir. Fakat \u00e7e\u015fitli ekonomik nedenler ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar nedeniyle ba\u015ftan fizikselden ba\u015ftan dijitale do\u011fru bir de\u011fi\u015fimin k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmesi pek olanakl\u0131 de\u011fildir. Bir s\u00fcre daha ayn\u0131 a\u011fda var olmaya devam edecekler.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, RFID teknolojisi, iBeacon, NFC, barkod, QR kodlar ve say\u0131sal damgalama ile fiziksel ve sanal d\u00fcnya aras\u0131nda kurulan k\u00f6pr\u00fclere ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu k\u00f6pr\u00fclerin ba\u015f\u0131nda da nesnelerin RFID ile etiketlenmesi gelmektedir. Bunun i\u00e7in canl\u0131 ya da cans\u0131z nesnelerin \u00fczerine veya i\u00e7ine \u00e7ip ve antenden olu\u015fan RFID etiketleri yerle\u015ftirilmektedir. Daha sonra \u00e7ipin i\u00e7indeki bilgiler, antenle RFID okuyucuya iletilebilmektedir. Etiket ve okuyucu aras\u0131ndaki ileti\u015fim RF (Radyo Frekans) sinyalleriyle ger\u00e7ekle\u015fir. RFID etiketleri bir g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131yla (\u00e7o\u011funlukla pil) \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa aktif RFID olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Hem aktif hem de pasif RFID etiketi, RFID okuyucu yak\u0131n\u0131na geldi\u011finde otomatik olarak sinyal ve veri g\u00f6nderir. Pasif RFID’nin cazip yan\u0131 etiketlerin bir m\u00fcdahale olmaks\u0131z\u0131n yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fabilmesi ve her birinin sadece birka\u00e7 sent olmas\u0131d\u0131r. Okuyucu, RFID etiketine yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda okuyucudaki sarg\u0131l\u0131 antenle etiket manyetik bir alan olu\u015fturur ve b\u00f6ylece etiket gerekli enerjiyi okuyucudan elde eder (Greengard, 2015).<\/p>\n

RFID etiketlerin tekil bir kimlik kodu olmakta; RFID yaz\u0131c\u0131larla \u00e7iplere \u00e7o\u011funlukla fazla yer kaplamayan \u00fcr\u00fcn kodu ve ad\u0131 bilgileri yaz\u0131labilmekte; daha fazla bilgi saklamak gerekti\u011finde bellek kapasitesi art\u0131r\u0131labilmektedir. Bunun yan\u0131nda, RFID etiketleri i\u00e7indeki bilgilere eri\u015fimi k\u0131s\u0131tlamak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. RFID teknolojisi, depolardaki \u00fcr\u00fcnlerin takibi, ma\u011faza g\u00fcvenli\u011fi, i\u015f\u00e7i g\u00fcvenli\u011fi, hayvanlar\u0131n takibi ve personelin takibi (!) amac\u0131yla kullan\u0131labilir (Kullan\u0131m alanlar\u0131 hakk\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. http:\/\/www.rfid-turkiye.com\/<\/a>).<\/p>\n

Burada RFID sadece bir \u00f6rnektir. Ama\u00e7 dijital olmayan nesneleri a\u011fa dahil etmektir ve bu do\u011frultuda, yeni geli\u015fmeler sonucunda yerini farkl\u0131 bir teknolojiye b\u0131rakabilir, ihtiyaca g\u00f6re iBeacon, NFC, barkod gibi teknolojiler daha uygun olabilir. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 durumlarda, ak\u0131ll\u0131 telefonlar i\u00e7in daha elveri\u015fli olmas\u0131 nedeniyle Apple\u2019\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi iBeacon protokol\u00fcn\u00fc kullanmak daha i\u015flevsel olabilir (RFID ve iBeacon kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in bkz. https:\/\/blog.beaconstac.com\/2015\/10\/rfid-vs-ibeacon-ble-technology\/<\/a>)<\/p>\n

Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar<\/h2>\n

Nesnelerin internetini olu\u015fturan bir di\u011fer teknoloji alg\u0131lay\u0131c\u0131lard\u0131r. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar, \u00e7evredeki olaylar\u0131 ve de\u011fi\u015fimleri tespit eden cihazlard\u0131r. Hem alg\u0131lay\u0131c\u0131 teknolojisindeki radikal ilerlemeler hem de minyat\u00fcrle\u015ftirme sonucunda alg\u0131lay\u0131c\u0131lar nesnelerin internetinin duyu organlar\u0131 haline gelmi\u015ftir; a\u011f onlarla g\u00f6rmekte, i\u015fitmekte, hissetmekte, koklamakta ve tatmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, San Francisco’daki Adamant Technologies \u015firketi tat ve kokuyu say\u0131salla\u015ft\u0131ran bir teknoloji \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u015eirket, g\u00fczel koku ve tatlar\u0131n tespiti i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 2000 alg\u0131lay\u0131c\u0131 kullanmaktad\u0131r. \u0130nsan burnundaki alg\u0131lay\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 ise 400 civar\u0131ndad\u0131r. Texas \u00dcniversitesi de yiyeceklerdeki be\u015f temel tad\u0131 tespit edebilen bir \u00e7ip geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu be\u015f temel tad\u0131n d\u00f6rd\u00fc ek\u015fi, tuzlu, ac\u0131 ve tatl\u0131d\u0131r. Be\u015fincisi ise lezzetin bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclen umamidir (bkz. https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Umami<\/a>). Duyu organlar\u0131n\u0131n alg\u0131lay\u0131c\u0131lar yard\u0131m\u0131yla geni\u015fletilmesinin \u00e7ok \u00e7e\u015fitli uygulama alanlar\u0131 olabilecektir. Bu teknoloji ile nefes darl\u0131\u011f\u0131 oran\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerek hasta yakla\u015fmakta olan ast\u0131m krizleri hakk\u0131nda uyar\u0131labilir. Yine ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada, k\u00f6peklerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen insanlardaki melanoma t\u00fcm\u00f6r\u00fcn\u00fc koklayarak fark edebildi\u011fi tespit edilmi\u015ftir (http:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S1570023213002730<\/a>). Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ayn\u0131 biyoi\u015faretlerden yola \u00e7\u0131karak geli\u015ftirdikleri nanoteknoloji alg\u0131lay\u0131c\u0131larla kanseri ilk evrelerinde te\u015fhis edebilmeyi hedeflemektedir (Greengard, 2015).<\/p>\n

Belki yak\u0131n zamanda cep telefonlar\u0131nda sanal burunlar olacak. Ki\u015finin alkoll\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131 cep telefonlar\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fclecek. Ya da ak\u0131ll\u0131 otomobiller motoru \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmadan \u00f6nce alkol testi yapacaklar ve s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn alkoll\u00fc oldu\u011fu tespit ettiklerinde arac\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmayacaklar. Ve yine alg\u0131lay\u0131c\u0131lar sayesinde bu \u00f6nlemin de fazla bir \u00f6mr\u00fc olmayacak, \u015fu an ilk \u00f6rneklerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar yayg\u0131nla\u015facak.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalara bakarak gelecekte nas\u0131l bir d\u00fcnyada ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z hakk\u0131nda tahminlerde bulunabiliriz. Giyilebilir teknolojiler yayg\u0131nla\u015facak, ayakkab\u0131lara ve giysilere daha \u00e7ok alg\u0131lay\u0131c\u0131 g\u00f6m\u00fclecek; kalp at\u0131\u015f h\u0131z\u0131, terleme, yak\u0131lan kalori ve besin ihtiyac\u0131 gibi bilgiler anl\u0131k olarak takip edilecek; y\u0131ll\u0131k genel sa\u011fl\u0131k kontrol\u00fc i\u00e7in hastaneye gitmeye gerek kalmayacak; kritik hastalar yedi g\u00fcn yirmi d\u00f6rt saat alg\u0131lay\u0131c\u0131larla izlenebilecek. Hatta doktorlar insan v\u00fccuduna mikro alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve nanobotlar yerle\u015ftirebilecekler.<\/p>\n

\u015eehirler alg\u0131lay\u0131c\u0131larla donat\u0131lacak, kaynak planlamas\u0131 alg\u0131lay\u0131c\u0131lardan gelen veriler do\u011frultusunda yap\u0131lacak. Bunun ilk \u00f6rneklerine \u015fimdiden rastlanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Finlandiya’da dolmak \u00fczere olan \u00e7\u00f6p bidonlar\u0131 o b\u00f6lgede g\u00f6revli bir \u00e7\u00f6p kamyonuna sinyal g\u00f6ndermekte ve b\u00f6ylece \u00e7\u00f6p toplamada %40 tasarruf sa\u011flanmaktad\u0131r. Fransa’n\u0131n Nice kentinde ak\u0131ll\u0131 bir park sistemi ile s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin a\u00e7\u0131k alanlar hakk\u0131nda ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak uyar\u0131lmas\u0131 trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve CO2 emisyonunu azaltm\u0131\u015ft\u0131r. Gelecekte alg\u0131lay\u0131c\u0131lar sayesinde hem ev hem de kent \u00f6l\u00e7e\u011finde su ve enerji tasarrufu sa\u011flanabilecektir. Greengard (2015) yak\u0131tta sa\u011flanacak %1’lik bir tasarrufun bile ekonomiye milyar dolarl\u0131k bir katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Ayr\u0131ca nanobot insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 ve robot b\u00f6cekler \u00e7evre kirlili\u011fine ve zararl\u0131 b\u00f6ceklere kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede veya depremde g\u00f6\u00e7\u00fck alt\u0131nda kalan insanlara ula\u015fabilmek i\u00e7in kullan\u0131labilecektir.<\/p>\n

\u00c7ok k\u0131sa zaman sonra bu \u00f6ng\u00f6r\u00fclerin \u00e7o\u011fu ger\u00e7ekle\u015fecek. Bundan ku\u015fku duymuyorum. Ama tablonun bu kadar pembe oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Her \u015feyden \u00f6nce nesnelerle ba\u015f ba\u015fa de\u011filiz. Bir di\u011fer deyi\u015fle, elimizdeki ak\u0131ll\u0131 telefonlarla etraf\u0131m\u0131zda d\u00f6nen nesneleri kontrol etti\u011fimiz, inisiyatifin bizde oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck ve de tehlikeli bir yan\u0131lg\u0131. RFID ve alg\u0131lay\u0131c\u0131 teknolojileri masum g\u00f6r\u00fcnebilir. Fakat ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck iki sahibi Apple ve Google kullan\u0131m pratiklerini bi\u00e7imlendirecek g\u00fcce sahipler. Bunun yan\u0131nda, nesnelerin interneti i\u00e7in yap\u0131lan reklamlar insanlar\u0131 yeni fikirler ortaya atmaya ve bunlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye davet ediyor. Ancak etkili ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir yenilik i\u00e7in nesnelerin internetinin basit\u00e7e ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n alg\u0131lay\u0131c\u0131larla ileti\u015fimi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck veri ve bulut bili\u015fimin nesnelerin internetinin \u00f6nemli bir bile\u015feni oldu\u011funu atlamamak gerekiyor. Greengard (2015) makinelerden elde edilen verinin toplam verinin sadece %15’i oldu\u011funu ve 2025’te ise bu oran\u0131n %50 civar\u0131nda olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Nesnelerin internetinin yak\u0131t\u0131 veridir. Acaba bu yak\u0131t kimlerin kontrol\u00fcnde olacak?<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck Veri<\/h2>\n

Uluslararas\u0131 Veri Kurumu\u2019na g\u00f6re 2020 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyadaki veri miktar\u0131 40 Zettabayt olacak (http:\/\/www.siemens.com\/press\/pool\/de\/feature\/2014\/corporate\/heuring-factsheet-en.pdf):<\/p>\n

1 Zettabayt = 1000 Eksabayt = 1 milyon Petabayt = 1 milyar Terabayt = 1 trilyon gigabayt<\/p>\n

1 Zettbayt = 250 milyar DVD<\/p><\/blockquote>\n

Morozov\u2019un konu\u015fmas\u0131nda i\u015faret etti\u011fi gibi nesnelerin internetinin temelinde alg\u0131lay\u0131c\u0131lardan elde edilen devasa veri var (https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=h_MI0YpcD4k<\/a>). K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6ncesine kadar daha \u00e7ok sosyal medya ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lan b\u00fcy\u00fck veri, nesnelerin interneti ile ivme kazanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck veri, 3V\u2019deki art\u0131\u015f ile tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Birinci V (volume), veri hacmi i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi nesnelerin interneti, s\u0131radan nesneleri de a\u011fa katarak d\u00fcnyadaki veri miktar\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r. \u0130kinci V (velocity), verinin olu\u015fturulma ve de\u011ferlendirilme h\u0131z\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131 anlatmaktad\u0131r. 2012 tarihli bir yaz\u0131da (http:\/\/www.datasciencecentral.com\/forum\/topics\/the-3vs-that-define-big-data<\/a>) h\u0131z i\u00e7in her g\u00fcn at\u0131lan tweet say\u0131s\u0131 \u00f6rnek verilmektedir. Nesnelerin internetinde veri art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 bunun \u00e7ok daha \u00f6tesindedir. Son zamanlarda, veriye eri\u015fim ve bu veriyi i\u015fleme h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rma konusundaki giri\u015fimlerin arkas\u0131ndaki en \u00f6nemli nedenler biri de nesnelerin internetinin altyap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme kayg\u0131s\u0131 vard\u0131r. \u0130kinci V\u2019nin y\u00fcksekli\u011fi hem birinci V\u2019yi hem de b\u00fcy\u00fck veriden elde edilebilecek kazan\u0131mlar\u0131 etkileyecektir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc V (variety) ise veri \u00e7e\u015fitlili\u011fidir. Alg\u0131lay\u0131c\u0131 teknolojisindeki geli\u015fmeler veri \u00e7e\u015fitlili\u011fini art\u0131rm\u0131\u015f ve ger\u00e7ekli\u011fin bilgisayarlarca daha b\u00fct\u00fcnsel ve berrak alg\u0131lanabilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck verinin sanayide \u00e7ok farkl\u0131 alanlarda kullan\u0131m\u0131 vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir Boeing 737 motoru her yar\u0131m saatte 10 terabayt veri \u00fcretmektedir. \u00c7ift motorlu u\u00e7ak, New York\u2019tan Los Angeles\u2019a alt\u0131 saatte u\u00e7tu\u011funda m\u00fchendisler, 240 terabaytl\u0131k veri y\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde etmektedir. M\u00fchendisler bu veriyi, u\u00e7a\u011f\u0131n motorunun performans\u0131n\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 analiz etmek i\u00e7in kullanmaktad\u0131rlar (http:\/\/www.wipro.com\/documents\/Big%20Data.pdf<\/a>).<\/p>\n

McKinsey Global Institute\u2019n\u00fcn raporuna g\u00f6re b\u00fcy\u00fck verinin imalatta \u00fcr\u00fcn geli\u015ftirme maliyetlerini %50 ya da daha fazla azaltabilece\u011fi tahmin edilmektedir (http:\/\/www.mckinsey.com\/business-functions\/digital-mckinsey\/our-insights\/big-data-the-next-frontier-for-innovation<\/a>). Ayr\u0131ca yaln\u0131z firmalar\u0131n de\u011fil h\u00fck\u00fcmetlerin elinde de planl\u0131 bir ekonomi i\u00e7in e\u015fsiz bir f\u0131rsat vard\u0131r. Samanl\u0131kta i\u011fne aramak art\u0131k hem olanakl\u0131 hem de pratiktir (https:\/\/www.whitehouse.gov\/sites\/default\/file\/doc\/big_data_privacy_report_may_1_2014.pdf)<\/a>. McKinsey’e g\u00f6re nesnelerden elde edilen veri daha \u00e7ok anomalileri tespit ve kontrol i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu veri, optimizasyon ve \u00f6ng\u00f6r\u00fc i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck bir kazan\u0131m elde edilecektir (http:\/\/www.mckinsey.com\/business-functions\/digital-mckinsey\/our-insights\/the-internet-of-things-the-value-of-digitizing-the-physical-world<\/a>).<\/p>\n

Fakat burada fazla iyimserli\u011fe kap\u0131lmadan \u00f6nce, verilerin pasif olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktif olma arzusu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Morozov\u2019a kulak vermeliyiz (https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=h_MI0YpcD4k<\/a>). Morozov’a g\u00f6re b\u00fcy\u00fck veri bir\u00e7ok uygulamada insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yine teknolojinin tarafs\u0131z oldu\u011funu, her teknoloji gibi b\u00fcy\u00fck verinin de toplum lehine ya da aleyhine kullan\u0131labilece\u011fini savunanlar \u00e7\u0131kabilir. Ancak teknoloji b\u00fcy\u00fck be\u015fli taraf\u0131ndan tasarlan\u0131yor ve y\u00f6nlendiriliyor, nesnelerin internetinin yak\u0131t\u0131 b\u00fcy\u00fck veri bu b\u00fcy\u00fck be\u015flinin bulutlar\u0131nda saklan\u0131yorsa teknolojin tarafs\u0131z olmas\u0131n\u0131 beklemek biraz safl\u0131k olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca veriden elde edilebilecek bilgi veri miktar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak artmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Ay\u015fe’nin, kendi ki\u015fisel verisinin analizinden (\u00f6rne\u011fin sa\u011fl\u0131k verisi) elde edebilece\u011fi bilginin x, Ali’ninkinin de y oldu\u011funu varsayal\u0131m. Ay\u015fe’nin ve Ali’nin verileri bir merkezde bir araya getirildi\u011finde Ay\u015fe’nin elde edebilece\u011fi bilgi x’ten, Ali’ninki de y’den fazla olacakt\u0131r. Nesnelerin internetindeki i\u015fleyi\u015f \u00e7o\u011funlukla alg\u0131lay\u0131c\u0131lardan ve di\u011fer etkinliklerden sa\u011flanan verilerin bir merkezde (bulutta) toplanmas\u0131, ak\u0131ll\u0131 telefonlarla da ihtiya\u00e7 duyulan bilginin buradan \u00e7ekilmesi \u015feklindedir. Dolay\u0131s\u0131yla ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 bir akl\u0131 vard\u0131r, \u00fcst ak\u0131l buluttur.<\/p>\n

Bulut Bili\u015fim<\/h2>\n

TSE’nin (2013) tan\u0131m\u0131na g\u00f6re ise bulut bili\u015fim, “i\u015flemci g\u00fcc\u00fc ve depolama alan\u0131 gibi bili\u015fim kaynaklar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7 duyulan anda, ihtiya\u00e7 duyuldu\u011fu kadar kullan\u0131lmas\u0131 esas\u0131na dayanan, uygulamalar ile altyap\u0131n\u0131n birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu ve veriye izin verilen her yerden kontroll\u00fc eri\u015fimin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu, gerekti\u011finde kapasitenin h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde artt\u0131r\u0131l\u0131p azalt\u0131labildi\u011fi, kaynaklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n kolayl\u0131kla kontrol alt\u0131nda tutulabildi\u011fi ve raporlanabildi\u011fi bir bili\u015fim t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.”<\/p>\n

Bulut bili\u015fim i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendi bilgisayarlar\u0131n\u0131 talebin kapsam\u0131na g\u00f6re kiraya vermesidir de diyebiliriz. Bulut bili\u015fimle bili\u015fim, elektrik ve su gibi bir kamu hizmeti olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. Douglas Parkhill’in 1966’da bas\u0131lan The challenge of the computer utility adl\u0131 eserinde savunulan, bili\u015fimin bir kamu hizmeti olmas\u0131 ki\u015fisel bilgisayar devrimi nedeniyle biraz gecikmi\u015f olsa da \u015fimdi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve tart\u0131\u015fmas\u0131z bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131l\u0131m, donan\u0131m ve depolama gibi \u00e7e\u015fitli hizmetler internet \u00fczerinden sunulmaktad\u0131r. Greengard (2015) bulut bili\u015fim altyap\u0131s\u0131 olmadan bir kurulu\u015fun ya da h\u00fck\u00fcmetin nesnelerin interneti i\u00e7in gerekli olan depolama altyap\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmesinin neredeyse imkans\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r. Verileri bir yerde toplanmad\u0131\u011f\u0131 zaman genel analizi zorla\u015ft\u0131ran veri adac\u0131klar\u0131 olacakt\u0131r. Bulut bili\u015fim sayesinde ak\u0131ll\u0131 telefonlar, kendi kapasitelerinin \u00e7ok \u00fczerinde bir bellek ve i\u015flem g\u00fcc\u00fcyle elde edilebilecek sonu\u00e7lar\u0131 hizmet olarak buluttan \u00e7ekebilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla bulut bili\u015fim s\u0131radan bir veri ambar\u0131 de\u011fil, verileri i\u015fleyerek muhasebe, pazarlama, m\u00fc\u015fteri ili\u015fkileri vb. hizmetleri \u00fcreten bir veri fabrikas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7<\/h2>\n

\u015eu anki bulut mimarisinin \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 tasar\u0131msal bir tercihtir. Hem de internete atfedilen demokratiklik, adem-i merkeziyet\u00e7ilik ve \u00e7o\u011fulculuk \u00f6zelliklerine kar\u015f\u0131 bir tercihtir. \u00d6zg\u00fcr internet yerini daha zay\u0131f rakiplerini saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmakta ustala\u015fm\u0131\u015f Amazon, Microsoft, IBM ve Google’\u0131n bulutuna b\u0131rakmaktad\u0131r. Bir di\u011fer ifadeyle, insanlar\u0131n internetinden nesnelerin internetine ge\u00e7iyoruz.<\/p>\n

Mosco (2016) bu ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecindeki temel sorunlar\u0131 \u015f\u00f6yle listeliyor:<\/p>\n