{"id":510,"date":"2017-04-25T23:21:27","date_gmt":"2017-04-25T20:21:27","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=510"},"modified":"2017-04-25T23:28:38","modified_gmt":"2017-04-25T20:28:38","slug":"enformasyon-savasi-abd-cin-ve-rusya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=510","title":{"rendered":"Enformasyon Sava\u015f\u0131: ABD, \u00c7in ve Rusya"},"content":{"rendered":"<p>1979 y\u0131l\u0131n\u0131n may\u0131s ay\u0131nda Omni [1] dergisinde yay\u0131mlanan \u201cSibernetik Sava\u015flar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalede Jonathan V. Post, bilgisayar\u0131n gelecekteki sava\u015flarda \u00fcstlenebilece\u011fi rol\u00fc tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Post&#8217;a (1979) g\u00f6re sibernetik sava\u015f, bilgisayar ve sava\u015f amac\u0131yla kullan\u0131labilen teknolojik geli\u015fmelerin (robotlar, lazerler, f\u00fczeler, ak\u0131ll\u0131 bombalar vb) birle\u015fmesidir ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 d\u00f6nemine i\u015faret etmektedir. 1993&#8217;te ise John Arquilla ve David Ronfeldt, &#8220;Siber sava\u015f geliyor!&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalelerinde (<a href=\"http:\/\/www.rand.org\/content\/dam\/rand\/pubs\/reprints\/2007\/RAND_RP223.pdf\">http:\/\/www.rand.org\/content\/dam\/rand\/pubs\/reprints\/2007\/RAND_RP223.pdf<\/a>) siber sava\u015f\u0131, 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n y\u0131ld\u0131r\u0131m harekat\u0131 (blitzkrieg) olarak de\u011ferlendirirler. Arquilla ve Ronfeldt\u2019nin makalesi, siber sava\u015f\u0131 modern bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla tart\u0131\u015fan, siber sava\u015f\u0131 basit\u00e7e ordunun ve silah sistemlerinin bilgisayarla\u015fmas\u0131 olarak g\u00f6rmeyen ilk \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Bu yeni sava\u015f t\u00fcr\u00fcn\u00fcn hem olumlu (daha ucuz, kans\u0131z ve daha az riskli) hem de olumsuz (uluslar i\u00e7in ge\u00e7mi\u015ftekinden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit) olabilece\u011fini belirtirler.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Ancak son on y\u0131la bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda siber sava\u015f kavram\u0131n\u0131n daha az kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, hatta ABD\u2019nin askeri doktrinlerinde hi\u00e7 yer almad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. Siber sava\u015f hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapmaya kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ise enformasyon sava\u015f\u0131, enformasyon harekat\u0131, enformasyon ortam\u0131 (alan\u0131, k\u00fcresi, uzay\u0131), siber uzay ve siber harekat gibi kavramlar havada u\u00e7u\u015facak ve kendinizi bir kavram karga\u015fas\u0131 i\u00e7inde bulacaks\u0131n\u0131zd\u0131r. Nitekim Avustralya, Kanada, Fransa, \u0130rlanda, Litvanya, Hollanda, Yeni Zelanda, Norve\u00e7, Birle\u015fik Krall\u0131k, ABD ve NATO\u2019nun 2009-2015 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki askeri doktrinlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 kavramlar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran Ventre (2016) siber sava\u015f teriminin yaln\u0131zca Hollanda taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (bkz. Tablo 1). G\u00fcn\u00fcm\u00fczde doktrinlerde en \u00e7ok kullan\u0131lan iki kavram ise enformasyon ortam\u0131 ve enformasyon harekat\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bu doktrinler zaman i\u00e7inde g\u00fcncellenmekte, kavramlara y\u00fcklenen anlamlar de\u011fi\u015fmekte, baz\u0131 kavramlar terk edilirken yeni kavramlar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin enformasyon sava\u015f\u0131, son y\u0131llarda \u00e7ok kullan\u0131lmasa da k\u0131sa bir zaman \u00f6ncesine kadar en \u00e7ok tercih edilen kavramd\u0131r. Devletlerin kavram tercihlerindeki farkl\u0131l\u0131k \u00e7o\u011fu zaman keyfi olmay\u0131p konuyu ele al\u0131\u015f bi\u00e7imleriyle yak\u0131ndan ilgilidir. Kavram tercihlerinin de\u011fi\u015fmesi, de\u011fi\u015fen ko\u015fullar\u0131 ve \u00fclkelerin de\u011fi\u015fen bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. Benim bu yaz\u0131da \u201cEnformasyon Sava\u015f\u0131\u201dn\u0131 tercih etmemin nedeni ise t\u00fcm belirsizli\u011fine kar\u015f\u0131n daha genel bir kavram olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/EnformasyonSavasiTerimler.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-511\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/EnformasyonSavasiTerimler-300x136.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"136\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/EnformasyonSavasiTerimler-300x136.png 300w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/EnformasyonSavasiTerimler-768x349.png 768w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/EnformasyonSavasiTerimler-644x293.png 644w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/EnformasyonSavasiTerimler.png 889w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a>Bir\u00e7ok insan\u0131n akl\u0131nda olan siber sava\u015f tan\u0131m\u0131, George W. Bush\u2019un da dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f olan Richard Clarke\u2019\u0131n siber sava\u015f tan\u0131m\u0131yla paralellik g\u00f6sterir: \u201cbir devletin, ba\u015fka bir devletin bilgisayar sistemlerine veya a\u011flar\u0131na hasar vermek ya da kesinti yaratmak \u00fczere ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi s\u0131zma faaliyetleri\u201d (s.5-6 Clarke\u2019dan aktaran \u00c7if\u00e7i (2013)). Fakat doktrinlerde konu daha kapsaml\u0131 ve olabildi\u011fince net \u00e7izgilerle tan\u0131mlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, Ventre\u2019nin (2016) 1991\u2019deki Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 bir milat olarak g\u00f6rmesi, konuyu bilgisayar sistemlerine s\u0131zma veya hasar vermeyle s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6renler i\u00e7in \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 gelebilir. 1991\u2019deki K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131 \u00f6nceki sava\u015flardan biraz farkl\u0131d\u0131r. ABD\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131nda askeri g\u00fcc\u00fc yetersiz bir \u00fclke vard\u0131r ve SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra ABD rakipsiz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Irak\u2019\u0131n yenilgisi neredeyse ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r ve sonu\u00e7 kimseyi \u015fa\u015f\u0131rtmaz. Ama bu sava\u015f\u0131 farkl\u0131 k\u0131lan, insanlar\u0131n sava\u015f\u0131n dijital y\u00fcz\u00fcyle tan\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. T\u00fcm d\u00fcnya operasyonlar\u0131 ger\u00e7ek zamanl\u0131 izlemi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda ABD, birliklerini en uygun \u015fekilde konu\u015fland\u0131rm\u0131\u015f, operasyonlar\u0131n koordinasyonu ve haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in enformasyon ve ileti\u015fim teknolojilerinden yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Zaferin \u00f6n ko\u015fulu olmasa da dijital teknolojilerin kaybetmemek i\u00e7in gerekli oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Sonraki y\u0131llarda da ABD askeri alandaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015facak, ama bu sefer sahnede yaln\u0131z olmayacakt\u0131r. 25 y\u0131l sonra hem tehditler hem de akt\u00f6rler farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Siber ter\u00f6rizm g\u00fcndemdedir ve devletleri tehdit eden, ba\u011f\u0131ms\u0131z bilgisayar korsanlar\u0131 vard\u0131r. Ama daha da \u00f6nemlisi 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki oldu\u011fu gibi ABD art\u0131k tek g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. 1990\u2019lardan sonra \u00c7in ve Rusya, sava\u015f teknolojilerinin modernizasyonu i\u00e7in \u00f6nemli ad\u0131mlar atm\u0131\u015ft\u0131r. Bir zamanlar So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde, ABD taraf\u0131ndan SSCB hakk\u0131nda haz\u0131rlanan raporlar\u0131n benzerleri \u015fimdi \u00c7in i\u00e7in haz\u0131rlanmaktad\u0131r. Rusya ise son on y\u0131ld\u0131r askeri alanda olduk\u00e7a aktiftir ve anla\u015fmazl\u0131k i\u00e7inde oldu\u011fu devletlere siber sald\u0131r\u0131lar yapmakla su\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu yaz\u0131da, son y\u0131llardaki \u00e7at\u0131\u015fmalarda \u00f6ne \u00e7\u0131kan, siber uzay\u0131n bu \u00fc\u00e7 \u00f6nemli g\u00fcc\u00fc \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m.<\/p>\n<h2>ABD<\/h2>\n<p>1991&#8217;deki Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131, \u00e7e\u015fitli sorular\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. ABD&#8217;li uzmanlar &#8220;yeni bir sava\u015f tipiyle&#8221; kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 sorgulamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Buna &#8220;Enformasyon \u00c7a\u011f\u0131nda Sava\u015f&#8221; m\u0131, yoksa &#8220;Enformasyon Sava\u015f\u0131&#8221; m\u0131 demeleri gerekmektedir?<\/p>\n<p>K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde, yeni sava\u015f kavram\u0131n\u0131n enformasyon ve ileti\u015fim teknolojilerinin sava\u015flarda kullan\u0131m\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. ABD Hava Kuvvetleri Albay\u0131 Al Campen (1994), enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131 dijital bi\u00e7imdeki enformasyon ve bunun yarat\u0131lmas\u0131, de\u011fi\u015ftirilmesi, depolanmas\u0131, i\u015flenmesi ve iletimi i\u00e7in kullan\u0131lan yaz\u0131l\u0131m ve donan\u0131mla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ileti\u015fim a\u011flar\u0131n\u0131n bombalanarak \u00e7al\u0131\u015famaz hale getirilmesi ve halka y\u00f6nelik haz\u0131rlanan bro\u015f\u00fcrler enformasyon sava\u015f\u0131 de\u011fildir ama bir bilgisayar vir\u00fcs\u00fcyle sistemleri felce u\u011fratmak ve televizyon yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 enformasyon sava\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Winn Schwartau, 1994 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan &#8220;Enformasyon Sava\u015f\u0131&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 kategori alt\u0131nda incelemektedir. Birincisi, ki\u015fisel verilere kar\u015f\u0131 yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fisel enformasyon sava\u015f\u0131d\u0131r. Kar\u015f\u0131m\u0131za ki\u015fisel verilerin ele ge\u00e7irilmesi, de\u011fi\u015ftirilmesi veya sadece istihbarat ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 bi\u00e7iminde \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130kincisi, ticari enformasyon sava\u015f\u0131d\u0131r; end\u00fcstriyel casusluk ve rakipler hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f bilgi yay\u0131nlama gibi faaliyetleri i\u00e7erir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise k\u00fcresel enformasyon sava\u015f\u0131d\u0131r. Sanayileri, siyasi etki alanlar\u0131n\u0131, k\u00fcresel ekonomik g\u00fc\u00e7leri, kritik enformasyon sistemlerini hedefler. Ama\u00e7 bir \u00fclkenin enerji, ileti\u015fim ve ta\u015f\u0131ma sistemlerinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 aksatmakt\u0131r. Schwartau (1994) enformasyon sava\u015f\u0131 tan\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan silahlar\u0131n ve hedeflerin kapsam\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlar. Kullan\u0131lan silahlar da hedef de enformasyon ve enformasyon sistemleridir.<\/p>\n<p>Peki enformasyon sava\u015f\u0131yla de\u011fi\u015fen nedir? ABD d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu RAND&#8217;dan Martin C. Libicki&#8217;ye g\u00f6re yeni sava\u015f, yedi bile\u015fenden olu\u015fur:<\/p>\n<ul>\n<li>Komuta kontrol sava\u015f\u0131<\/li>\n<li>\u0130stihbarat sava\u015f\u0131<\/li>\n<li>Elektronik sava\u015f<\/li>\n<li>Psikolojik harekat<\/li>\n<li>Bilgisayar korsan\u0131 [2] sava\u015f\u0131 (Enformasyon sistemlerine yaz\u0131l\u0131m sald\u0131r\u0131lar\u0131)<\/li>\n<li>Ekonomik enformasyon sava\u015f\u0131 (Ticari enformasyonun kontrol\u00fcn\u00fc sa\u011flayarak)<\/li>\n<li>Siber sava\u015f (\u00f6rne\u011fin, sanal \u00e7at\u0131\u015fmalar)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Libicki, bu yedi bile\u015fenden be\u015finin eskiden de oldu\u011funu, fakat bilgisayar korsan\u0131 sava\u015f\u0131 ve siber sava\u015f\u0131n yeni d\u00f6nemdeki geli\u015fmelerle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, \u00fclkelerin konuyu farkl\u0131 terimlerle ele ald\u0131klar\u0131ndan s\u00f6z etmi\u015ftim. Asl\u0131nda ABD&#8217;de askeri kurumlar aras\u0131 farkl\u0131l\u0131klar da s\u00f6z konusudur. &#8220;Sava\u015f nedir?&#8221; ya da daha da karma\u015f\u0131\u011f\u0131 &#8220;enformasyon nedir?&#8221; sorular\u0131na verilen yan\u0131tlar do\u011fal olarak beraberinde birbirinden farkl\u0131 a\u00e7\u0131klamalar getirmektedir (Ventre, 2016).<\/p>\n<p>2000&#8217;li y\u0131llara do\u011fru enformasyon sava\u015f\u0131 tan\u0131m\u0131 biraz daha somutla\u015f\u0131r ve ayr\u0131nt\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r. Enformasyon sava\u015f\u0131 yeni tan\u0131mlarda alt\u0131 temel bile\u015fenden olu\u015fmaktad\u0131r (age):<\/p>\n<ul>\n<li>Psikolojik harekat<\/li>\n<li>Elektronik sava\u015f<\/li>\n<li>Askeri aldatma<\/li>\n<li>Harekat g\u00fcvenli\u011fi<\/li>\n<li>Enformasyon g\u00fcvenli\u011fi<\/li>\n<li>Bilgisayar a\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>Psikolojik harekat k\u0131saca insanlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkilemek i\u00e7in ileti\u015fimin kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Libicki&#8217;nin savundu\u011fu gibi enformasyon sava\u015f\u0131na \u00f6zg\u00fc bir bile\u015fen olmasa da enformasyon sava\u015f\u0131yla kapsam\u0131 geni\u015fler ve etkisi artar. Psikolojik harekat,<\/p>\n<ul>\n<li>Al\u0131nan ve yay\u0131nlanan mesajlar\u0131n kontrol\u00fc i\u00e7in medyan\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc (Ger\u00e7ek bilgilerin filtrelenmesi, yanl\u0131\u015f bilgilerin yay\u0131lmas\u0131)<\/li>\n<li>Enformasyonla zihinlerin kontrol\u00fc<\/li>\n<li>Kendi saflar\u0131m\u0131z i\u00e7in olumlu, d\u00fc\u015fman i\u00e7in olumsuz propagandan\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>i\u00e7erir. \u0130nsanlar\u0131n duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inan\u00e7lar\u0131na eri\u015filerek davran\u0131\u015f, e\u011filim ve milli duygular\u0131na etkide bulunulur.<\/p>\n<p>Elektronik sava\u015fta ana ama\u00e7 elektromanyetik spektrumun kontrol\u00fcd\u00fcr. Elektronik sava\u015f kapsam\u0131nda frekans bozma, taklit veya fiziksel sald\u0131r\u0131 ile d\u00fc\u015fman\u0131n hizmetlere eri\u015fimi engellenebilir; d\u00fc\u015fmana ula\u015fan hizmetler ba\u015fka bir noktaya y\u00f6nlendirilebilir; d\u00fc\u015fman\u0131 dinleyerek veya araya girerek d\u00fc\u015fman\u0131n elektronik sistemlerinden harekat i\u00e7in \u00f6nemli bilgiler sa\u011flanabilir. Ventre (2016) elektronik sava\u015f\u0131n \u00fc\u00e7 \u00f6nemli bile\u015feni oldu\u011funu belirtmektedir:<\/p>\n<ol>\n<li>\u0130nsanlara, cihazlara veya tesislere elektronik sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenleyerek, frekans bozma, elektromanyetik aldatma, lazerler ve par\u00e7ac\u0131k \u0131\u015f\u0131n silahlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131yla d\u00fc\u015fman kuvvetlerinin sava\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc y\u0131pratma, etkisiz hale getirme veya ortadan kald\u0131rma<\/li>\n<li>Birinci maddede belirtilen sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 savunma (\u00d6rne\u011fin kriptografi)<\/li>\n<li>Tehditleri hemen tan\u0131yabilmek i\u00e7in elektromanyetik enerjinin kayna\u011f\u0131n\u0131 arama, kesme, tan\u0131mlama ve bulma.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Askeri aldatma, delilleri maniple ederek, bozarak veya \u00e7arp\u0131tarak d\u00fc\u015fman\u0131n yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirilmesidir. Askeri aldatma da elbette ki yeni de\u011fildir fakat bili\u015fim teknolojisi ile yeni imkanlar do\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Harekat g\u00fcvenli\u011fi, kendiniz ve m\u00fcttefikleriniz i\u00e7in kritik olan enformasyonun d\u00fc\u015fman\u0131n eline ge\u00e7memesini sa\u011flamakt\u0131r. Enformasyon g\u00fcvenli\u011fi ise enformasyon sistemlerinin kullan\u0131labilirli\u011fini ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak ile ilgilidir. Yetkisiz kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sistemlere eri\u015fimi engellenir. Asl\u0131nda enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131n her iki bile\u015feni, askeri aldatmada oldu\u011fu gibi \u00f6nceden de vard\u0131r. Fakat dijital ve a\u011fa ba\u011fl\u0131 teknolojiler sunduklar\u0131 e\u015fsiz f\u0131rsatlar\u0131n yan\u0131nda sald\u0131r\u0131ya daha a\u00e7\u0131kt\u0131rlar. Bilgisayar a\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131, en \u00e7ok kar\u015f\u0131 taraf\u0131n bu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan faydalanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmektedir. Bilgisayar a\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131, bilgisayarlara ve bilgisayar a\u011flar\u0131na y\u00f6nelik her sald\u0131r\u0131y\u0131 kapsar. Sistemlere izinsiz eri\u015fim, sistemleri kontrol, verilerin bozulmas\u0131 ve verilere m\u00fcdahale edilmesi (vir\u00fcsler, solucanlar ve Truva atlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla) gibi y\u00f6ntemlerle ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir (age).<\/p>\n<p>Ventre&#8217;nin (2016) belirtti\u011fi gibi 2000&#8217;li y\u0131llara gelindi\u011finde enformasyon sava\u015f\u0131 ABD askeri belgelerinde tercih edilen bir kavram olmaktan \u00e7\u0131kar ve yerini enformasyon harekat\u0131na b\u0131rak\u0131r. Son y\u0131llarda, enformasyon sava\u015f\u0131 terimine sadece askeri kurumlar\u0131n adlar\u0131nda ve k\u0131saltmalar\u0131nda rastlan\u0131r. Bir devlet i\u00e7in bar\u0131\u015f, sava\u015f ya da bar\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015f d\u00f6nemleri olabilir. Ancak enformasyon sava\u015f\u0131 terimi sava\u015f\u0131 s\u00fcreklile\u015ftirerek bir tak\u0131m belirsizliklere neden olmaktad\u0131r. Enformasyon harekat\u0131na y\u00fcklenen anlam ise bir yandan d\u00fc\u015fman\u0131n enformasyon ve enformasyon sistemlerini tahrif etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer yandan kendine ait enformasyonu ve enformasyon sistemlerini benzer bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 korumakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla enformasyon harekat\u0131, sava\u015fta, bar\u0131\u015fta ve anla\u015fmazl\u0131klarda ge\u00e7erli bir terimdir. Enformasyon harekat\u0131,<\/p>\n<ul>\n<li>geleneksel askeri harekatlar\u0131n etkisini art\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan, sadece g\u00fc\u00e7 kullanman\u0131n \u00f6tesinde etkileme harekat\u0131d\u0131r. Hedef, liderlerin, gruplar\u0131n ve b\u00fct\u00fcn n\u00fcfusun alg\u0131lar\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkilemektir.<\/li>\n<li>sald\u0131r\u0131y\u0131, savunmay\u0131 ve deste\u011fi i\u00e7eren elektronik sava\u015f harekat\u0131d\u0131r.<\/li>\n<li>sald\u0131r\u0131y\u0131, savunmay\u0131 ve deste\u011fi i\u00e7eren a\u011f sava\u015f\u0131 harekat\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Enformasyon harekat\u0131 be\u015f bile\u015fenden olu\u015fmaktad\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>Elektronik sava\u015f<\/li>\n<li>Bilgisayar a\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131<\/li>\n<li>Psikolojik harekat<\/li>\n<li>Askeri aldatma<\/li>\n<li>Harekat g\u00fcvenli\u011fi<\/li>\n<\/ul>\n<p>Elektronik sava\u015f ve bilgisayar a\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n hedefinde sadece makineler varken psikolojik harekat ve askeri aldatma insanlar\u0131, harekat g\u00fcvenli\u011fi ise her ikisini hedeflemektedir.<\/p>\n<p>Fakat enformasyon harekat\u0131 terimi etraf\u0131nda olu\u015fan \u00e7al\u0131\u015fmalar da yine belirsizliklerle doludur. Murphy (2009), askerlerin enformasyon harekat\u0131n\u0131 neden anlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaktad\u0131r. Rohm (2008), enformasyon harekat\u0131n\u0131n niteli\u011fi konusunda ABD ordusunda \u00e7ok fazla kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 varm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia eder. \u00d6rne\u011fin, ABD ordusunun farkl\u0131 birimleri enformasyon harekat\u0131 konusunda farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Askerlerin \u00e7o\u011funa g\u00f6re enformasyon harekat\u0131 psikolojik harekat ve propaganda ile ilgilidir. ABD Hava Kuvvetleri ise enformasyon harekat\u0131n\u0131 daha \u00e7ok bilgisayar a\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirmektedir. Beebe&#8217;ye (2009) g\u00f6re enformasyon harekat\u0131 korkun\u00e7 bir kavramd\u0131r. Ayn\u0131 zamanda hem her \u015feydir hem de hi\u00e7bir \u015fey; farkl\u0131 anlamlara gelecek \u015fekilde esnetilebilmektedir. Porche vd (2013), bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n \u00e7e\u015fitli kaynaklardan beslendi\u011fini belirtmektedir: kullan\u0131lan veri s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekten belirsizdir; terimin bazen isteyerek bazen de istemeden yanl\u0131\u015f kullan\u0131lmaktad\u0131r; enformasyon harekat\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu ve ne olmas\u0131 gerekti\u011fi aras\u0131nda bir anla\u015fmazl\u0131k vard\u0131r. Enformasyon harekat\u0131, b\u00fct\u00fcnsel olarak alg\u0131lanmamaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Porche vd (2013), bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gidermek ad\u0131na ilk etapta enformasyon harekat\u0131n\u0131, bile\u015fenlerinin hedeflerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak psikolojik ve fiziksel b\u00f6lgeler olarak ikiye ay\u0131rmay\u0131 \u00f6nermektedir. B\u00f6ylece belirli bir i\u00e7eri\u011fe sahip olan mesaj ve mesaj\u0131 ta\u015f\u0131yan fiziksel ortam birbirinden ayr\u0131labilecektir.<\/p>\n<p>Tan\u0131mlardaki belirsizlikleri ortadan kald\u0131rmak amac\u0131yla doktrinler farkl\u0131 kavramlara a\u011f\u0131rl\u0131k vermektedir. Bunlardan biri de Tablo 1\u2019de belirtildi\u011fi gibi bir\u00e7ok \u00fclkenin doktrininde yer verdi\u011fi enformasyon ortam\u0131d\u0131r. Enformasyon ortam\u0131, \u201cenformasyon, enformasyon yap\u0131lar\u0131 ve enformasyon toplayan, i\u015fleyen, depolayan, payla\u015fan ve sunan birey, sistem ve kurumlardan olu\u015fur\u201d (Hirvel\u00e4, 2006). Yayg\u0131nla\u015fan bir di\u011fer kavram ise enformasyon ortam\u0131yla ili\u015fkili siber uzayd\u0131r. Eski Savunma Bakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Gordon England\u2019\u0131n 2008 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131ma g\u00f6re siber uzay, \u201cenformasyon alan\u0131 i\u00e7inde \u0130nternet, telekom\u00fcnikasyon a\u011flar\u0131, bilgisayar sistemleri ve g\u00f6m\u00fcl\u00fc i\u015flemciler ve denetleyicilerin birbirine ba\u011fl\u0131 a\u011f\u0131ndan olu\u015fan k\u00fcresel bir aland\u0131r\u201d (Porche vd, 2013). England\u2019\u0131n tan\u0131m\u0131na g\u00f6re siber uzay, yeni bir sava\u015f alan\u0131 olmakla beraber hem fiziksel hem de enformasyonel bile\u015fenleriyle di\u011fer sava\u015f alanlar\u0131ndan (kara, deniz, hava ve uzay) ayr\u0131l\u0131r. Sald\u0131r\u0131 ve savunma gibi geleneksel sava\u015f bi\u00e7imleri ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r ancak hedef \u015fimdi insanlar veya askeri malzemeler de\u011fil, enformasyondur.<\/p>\n<p>Elbette ki enformasyon her zaman i\u00e7in sava\u015flar\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Ancak birka\u00e7 on y\u0131l \u00f6nce sadece ka\u011f\u0131tta ve insanlar\u0131n beyninde olan enformasyonun dijitalle\u015ftirilmesi ve a\u011fdaki h\u0131zl\u0131 hareketi siber uzay\u0131n geli\u015fimini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir dizi e\u011filim, k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde siber uzay\u0131 yeni bir sava\u015f sahas\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r (Porche vd, 2013):<\/p>\n<ul>\n<li>Dijitalle\u015fmi\u015f enformasyona (ses, video ve veri) y\u00f6nelim<\/li>\n<li>Dijitalle\u015fmi\u015f enformasyon ta\u015f\u0131yan bili\u015fim ve depolama cihazlar\u0131ndaki minyat\u00fcrle\u015fme ve ucuzlama<\/li>\n<li>Kablolu ve kablosuz a\u011flar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi, \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 sistemlerin a\u011fa dahil edilmesi<\/li>\n<li>Elektronik sistemlerin maliyetlerinin d\u00fc\u015fmesi, h\u0131zlar\u0131n\u0131n ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirliklerinin artmas\u0131yla a\u00e7\u0131k hedef haline gelmeleri<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bir di\u011fer deyi\u015fle, ya\u015fam dijitalle\u015ftik\u00e7e siber uzaydaki \u00e7at\u0131\u015fmalar da artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, yak\u0131n tarihli askeri doktrinlerde siber uzay kavram\u0131na yer verilmekte ve siber uzay, Resim 1\u2019de g\u00f6sterildi\u011fi gibi di\u011fer \u00e7at\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ama onlarla kesi\u015fen bir alan olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca Tablo 1\u2019de belirtildi\u011fi gibi veri kavram\u0131 bir\u00e7ok \u00fclkenin askeri doktrinlerinde yer almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcndelik hayatta, veri, enformasyon ve bilgi \u00e7o\u011fu zaman bir birinin yerine kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ama doktrinlerdeki bilin\u00e7li bir kullan\u0131md\u0131r. Veri,<\/p>\n<ul>\n<li>yarat\u0131lan bir nesnedir. Bir s\u00fcrecin (toplama, i\u015fleme) \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr;<\/li>\n<li>enformasyonun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ama yaln\u0131z oldu\u011fu zaman enformasyon de\u011fildir;<\/li>\n<li>enformasyondan \u00f6nce gelir, onun ham maddesidir;<\/li>\n<li>farkl\u0131 durumlara b\u00fcr\u00fcnebilir (bir belgede yer alan veri ba\u011flam\u0131ndan koparak farkl\u0131 belgelerde yer alan verilerle birle\u015febilir);<\/li>\n<li>politik, ekonomik ve stratejik bir de\u011fere sahiptir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Son teknolojik geli\u015fmeler (nesnelerin interneti, insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131, robotlar, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler vb) insanlar\u0131 ve nesneleri bir veri alg\u0131lay\u0131c\u0131s\u0131 ve kayna\u011f\u0131 haline getirmektedir. Nesnelerin interneti ve D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi \u00fczerine yap\u0131lan \u00f6ng\u00f6r\u00fcler bunun artarak devam edece\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu nedenle, art\u0131k enformasyon toplumundan de\u011fil veri toplumundan s\u00f6z etmemiz gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrenler de vard\u0131r. Bu da beraberinde, \u201cenformasyon sava\u015f\u0131 yerine art\u0131k veri sava\u015f\u0131ndan m\u0131 s\u00f6z etmeliyiz?\u201d sorusunu g\u00fcndeme getirmektedir. Son birka\u00e7 y\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fen veri h\u0131rs\u0131zl\u0131klar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kurbanlar\u0131n sadece kredi kart\u0131 sahipleri, \u015firketlerin m\u00fc\u015fterileri veya s\u0131radan vatanda\u015flar olmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. ABD\u2019nin ordu mensuplar\u0131n\u0131n verilerinin tutuldu\u011fu veritabanlar\u0131na sald\u0131r\u0131lar ya da ABD\u2019li gazilerin ki\u015fisel verilerinin \u00e7al\u0131nmas\u0131, bu olaylar\u0131n baz\u0131lar\u0131nda Rusya ya da \u00c7in\u2019den \u015f\u00fcphelenilmesi veri sava\u015f\u0131 tezlerini g\u00fc\u00e7lendirmektedir (Ventre, 2016).<\/p>\n<p>Bu ba\u011flamda, ABD\u2019nin askeri birimleri aras\u0131ndaki kavram karga\u015fas\u0131n\u0131 bir zay\u0131fl\u0131k olarak de\u011fil, zenginlik olarak de\u011ferlendirmek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kavramlar, teknolojinin h\u0131z\u0131na yeti\u015femiyor; tam benimsendi\u011fi anda ba\u015fka bir teknolojik geli\u015fmeyle alt\u00fcst olabiliyor (enformasyon sava\u015f\u0131ndan veri sava\u015f\u0131na \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi). Ama bu ABD\u2019nin bir zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, sava\u015f teknolojilerinin dinamikli\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<figure id=\"attachment_512\" aria-describedby=\"caption-attachment-512\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/SiberAlan.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-512\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/SiberAlan-300x248.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"248\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/SiberAlan-300x248.jpg 300w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/SiberAlan-768x636.jpg 768w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/SiberAlan-644x533.jpg 644w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/SiberAlan.jpg 795w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-512\" class=\"wp-caption-text\">Siber Uzay (Porche vd, 2013)<\/figcaption><\/figure>\n<h2>\u00c7in<\/h2>\n<p>\u00c7in, askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc yenileme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1980&#8217;lerin ortas\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat ABD&#8217;nin Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131&#8217;ndaki ba\u015far\u0131s\u0131, \u00c7inli strateji uzmanlar\u0131n\u0131n \u00c7in ve ABD aras\u0131ndaki u\u00e7urumu daha iyi alg\u0131lamalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. \u00c7in ve Rus yap\u0131m\u0131 silahlarla donat\u0131lm\u0131\u015f olan Irak ordusu sadece 42 g\u00fcnde teslim olmu\u015ftur. O d\u00f6nemde benzer d\u00fczeyde askeri teknolojiye sahip olan \u00c7in&#8217;in ABD&#8217;yle olas\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmada ba\u015far\u0131l\u0131 olma \u015fans\u0131 yoktu. Bu h\u0131zl\u0131 zaferin anahtarlar\u0131ndan biri enformasyon sava\u015f\u0131yd\u0131 ve gelecekteki sava\u015f modellerinin ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 veriyordu. \u00c7in&#8217;in enformasyon sava\u015f\u0131 doktrininin \u00f6nc\u00fcs\u00fc kabul edilen General Wang Pufeng, stratejik yerlerin ve d\u00fc\u015fman\u0131n konumunun belirlenmesinden ve en \u00e7ok da Irak&#8217;\u0131n komuta kontrol sistemlerinin vurulmas\u0131nda y\u00fcksek isabet sa\u011flayan uydu ke\u015fif sistemlerinden etkilenmi\u015fti. \u00c7inli yetkilileri etkileyen bir di\u011fer \u00f6nemli sava\u015f da 1999&#8217;daki Kosova sava\u015f\u0131yd\u0131. M\u00fcttefik Kuvvetler Harekat\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda S\u0131rbistan&#8217;\u0131n sergiledi\u011fi direni\u015f \u00c7in&#8217;e, teknolojik olarak \u00fcst\u00fcn bir g\u00fcce kar\u015f\u0131 zaferin m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. Sonras\u0131nda \u00c7in, enformasyon sava\u015f\u0131 kavram\u0131na ve bunun asimetrik sava\u015f stratejisindeki rol\u00fcne daha \u00e7ok yo\u011funla\u015fmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Baocun ve Fei&#8217;nin 1997 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan makalelerinde \u00c7inli uzmanlar\u0131n enformasyon sava\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerine yer verilmektedir. \u00c7inli uzmanlara g\u00f6re enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131n temel bile\u015fenleri, aldatma, harekat gizlili\u011fi, psikolojik harekat, elektronik sava\u015f, bilgisayar vir\u00fcsleri ve d\u00fc\u015fman\u0131n enformasyon sistemlerinin personel dahil olmak \u00fczere etkisiz hale getirilmesidir. Ama\u00e7, d\u00fc\u015fman\u0131n enformasyon ak\u0131\u015f\u0131na zarar vermek olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bir yandan, d\u00fc\u015fman\u0131n komuta kontrol yetene\u011fi imha edilirken di\u011fer yandan kendi komuta kontrol sistemlerinin d\u00fc\u015fman sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan korunmas\u0131 gerekmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla enformasyon sava\u015f\u0131, hem enformasyon sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 hem de enformasyonun m\u00fcdafaas\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Temel \u00f6zellikleri sava\u015f alan\u0131n\u0131n \u015feffafl\u0131\u011f\u0131, genel koordinasyon, ger\u00e7ek zamanl\u0131 operasyonlar ve hassas vuru\u015f olan enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131n genel sava\u015f kavramlar\u0131n\u0131 da etkiledi\u011fi belirtilmektedir. Yeni sava\u015flarda,<\/p>\n<ul>\n<li>enformasyon hakimiyeti i\u00e7in verilen m\u00fccadeleler yo\u011funla\u015facakt\u0131r;<\/li>\n<li>enformasyon hakimiyetinin kayb\u0131 bir orduyu fel\u00e7 edip hareketsiz b\u0131rakabilir;<\/li>\n<li>d\u00fc\u015fman\u0131n enformasyon sistemleri de imha edilmeden bir sava\u015f\u0131 kazanmak zorla\u015fmaktad\u0131r;<\/li>\n<li>enformasyon sava\u015f\u0131, sava\u015f\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 uzaya do\u011fru itmektedir \u00e7\u00fcnk\u00fc merkezi enformasyon sistemlerinin temeli oradad\u0131r;<\/li>\n<li>sava\u015flar\u0131n s\u00fcresi, hassas vuru\u015flar ve komuta kontrol merkezlerine odakl\u0131 sald\u0131r\u0131lar sayesinde k\u0131salacak ve kar\u015f\u0131 taraf\u0131 tamamen yok etmeyi veya boyun e\u011fdirmeyi hedefleyen sava\u015flar yerini s\u0131n\u0131rl\u0131 politik hedefleri olan sava\u015flara b\u0131rakacakt\u0131r;<\/li>\n<li>sistemlerin bilgisayarla\u015fmas\u0131 ve enformasyon ak\u0131\u015f\u0131yla kuvvetler (kara, deniz, hava) daha b\u00fct\u00fcnle\u015fik olacakt\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Mulvenon ve Yang (1999), baz\u0131 ufak tefek farkl\u0131l\u0131klara kar\u015f\u0131n \u00c7in&#8217;in enformasyon sava\u015f\u0131 kavram\u0131n\u0131n, ABD&#8217;nin bir kopyas\u0131 oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Enformasyon sava\u015f\u0131na y\u00fcklenen ama\u00e7, enformasyon uzay\u0131n\u0131n kontrol\u00fc temas\u0131, enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131n bile\u015fenleri ve enformasyonun di\u011fer kuvvetlerin b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmesindeki etkisi ABD&#8217;nin enformasyon sava\u015f\u0131 doktrinleriyle b\u00fcy\u00fck benzerlikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r. G\u00f6r\u00fclen tek fark, \u00c7in\u2019in Bat\u0131&#8217;da ger\u00e7ekle\u015fen tart\u0131\u015fmalar\u0131 kendi ideolojik ba\u011flam\u0131na oturtmas\u0131d\u0131r (Maocu gerilla stratejisi, Sun Tzu&#8217;nun sava\u015f sanat\u0131). \u00d6rne\u011fin Jincheng (1996) makalesinde enformasyon sava\u015f\u0131 kavram\u0131n\u0131, halk sava\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Jincheng (1996), enformasyonun kendisinin bir silah oldu\u011funu ve enformasyonun korunmas\u0131n\u0131n herkesin sorumlulu\u011fu oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. Enformasyon sava\u015f\u0131, milyonlarca \u00c7inli\u2019nin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir halk sava\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7inli bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n, \u00c7in&#8217;in ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli sald\u0131r\u0131lar vard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>8 May\u0131s 1999&#8217;da, NATO g\u00fc\u00e7lerinin Belgrad&#8217;daki \u00c7in B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi&#8217;ne sald\u0131rmas\u0131 sonucu \u00c7inli bilgisayar korsanlar\u0131 Amerikan web sitelerine (DoS, vir\u00fcs, spam e-posta ile) sald\u0131rd\u0131. 27 Temmuz 1999 tarihli Chinese Liberation Army gazetesi \u00c7in ve ABD aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir a\u011f sava\u015f\u0131ndan s\u00f6z ediyordu.<\/li>\n<li>Tayvan Ba\u015fkan\u0131 Teng-Hui Li&#8217;nin, &#8220;iki Devlet&#8221; ilkesini duyuran mesaj\u0131ndan sonra iki \u00fclkenin bilgisayar korsanlar\u0131 aras\u0131nda, veri \u00e7alma, vir\u00fcs g\u00f6nderme ve web sitelerini tahrif etme \u015feklinde d\u00fcellolar ger\u00e7ekle\u015fti.<\/li>\n<li>2001&#8217;de \u00c7inli pilot Wang Wei&#8217;nin Amerikan casus u\u00e7a\u011f\u0131yla \u00e7arp\u0131\u015farak \u00f6lmesi sonras\u0131nda \u00c7inli bilgisayar korsanlar\u0131 Beyaz Saray ve ABD Hava Kuvvetleri&#8217;nin web siteleri de dahil, ABD&#8217;deki yakla\u015f\u0131k 1200 web sitesine sald\u0131rd\u0131lar. ABD&#8217;li bilgisayar korsanlar\u0131 da \u00c7in&#8217;deki yakla\u015f\u0131k 100 web sitesine sald\u0131rd\u0131lar.<\/li>\n<li>2003&#8217;te s\u00fcrg\u00fcndeki Tibet h\u00fck\u00fcmeti, Pekinli bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131 resmi web sitelerine sald\u0131rmakla ve truva at\u0131 i\u00e7eren e-postalar g\u00f6ndermekle su\u00e7lad\u0131.<\/li>\n<li>2005 y\u0131l\u0131nda, \u00c7in ve Japonya aras\u0131nda ya\u015fanan gerginlik sonras\u0131nda Japonya&#8217;n\u0131n resmi sitelerine siber sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n bu sald\u0131r\u0131lar\u0131ndaki rol\u00fc hakk\u0131nda kesin bir \u015fey s\u00f6ylenemese de \u00c7in kaynakl\u0131 ve kritik kurumlar\u0131 hedef alan \u00e7ok say\u0131da sald\u0131r\u0131 \u00f6rne\u011fi vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin 2007\u2019de,<\/p>\n<ul>\n<li>ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n, savunmayla ilgili di\u011fer kurum ve \u015firketlerin bilgisayar sistemlerine izinsiz girebilmek i\u00e7in sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlendi. Bu sald\u0131r\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funun \u00c7in\u2019den geldi\u011fi tespit edilmi\u015ftir.<\/li>\n<li>Alman \u0130stihbarat Dairesi\u2019nin Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Hans Elmar Remberg, \u00c7in\u2019i alenen enformasyon sistemlerine izinsiz giri\u015fleri desteklemekle su\u00e7lad\u0131. Bu izinsiz giri\u015flerin teknoloji h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/li>\n<li>2007 y\u0131l\u0131n\u0131n eyl\u00fcl ay\u0131nda Fransa Milli Savunma Sekreteri, h\u00fck\u00fcmet enformasyon sistemlerinin \u00c7in&#8217;den gelen sald\u0131r\u0131lara maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.<\/li>\n<li>MI5&#8217;in (\u0130ngiliz \u0130\u00e7 \u0130stihbarat Te\u015fkilat\u0131) CEO&#8217;su \u0130ngiltere&#8217;deki 300 finans kurumunu \u00c7in&#8217;den gelen sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 uyard\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00c7in her zamanki gibi bu su\u00e7lamalar\u0131 reddetti. \u00c7in bu sald\u0131r\u0131lar\u0131n da etkisiyle ba\u015fta ABD olmak \u00fczere Bat\u0131l\u0131lar taraf\u0131ndan \u015feffaf ve samimi olmamakla ele\u015ftirilmektedir. \u00c7in&#8217;in askeri stratejisi ABD i\u00e7in belirsizliklerle ve bilinmezlerle doludur. \u00c7in&#8217;e \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131lmakta ve \u00c7in\u2019in askeri etkinlikleri bir \u00e7ok alanda oldu\u011fu gibi ABD taraf\u0131ndan tehdit olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Hatta 2008 y\u0131l\u0131nda ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u00c7in&#8217;in askeri g\u00fcc\u00fc hakk\u0131nda bir rapor yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer ABD, ba\u015fka \u00fclkelerin asker g\u00fcc\u00fc hakk\u0131nda s\u00fcrekli y\u0131ll\u0131k raporlar haz\u0131rl\u0131yor olsayd\u0131 bu durum ola\u011fan kar\u015f\u0131lanabilirdi. Fakat bu tip raporlar sadece So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde, SSCB i\u00e7in haz\u0131rlan\u0131rd\u0131 ve ABD 1991 y\u0131l\u0131nda bunu b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lki 2008 y\u0131l\u0131nda olmak \u00fczere \u00c7in&#8217;in askeri g\u00fcc\u00fc hakk\u0131nda haz\u0131rlanan y\u0131ll\u0131k raporlar ABD&#8217;nin tedirginli\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<p>Bu ba\u011flamda, \u00c7in&#8217;in kendi egemenlik alan\u0131nda yabanc\u0131 \u015firketleri, \u00f6zellikle de teknoloji \u015firketlerini s\u0131k\u0131 bir bi\u00e7imde kontrol etmesi ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r bir durumdur. Hele NSA skandal\u0131ndan sonra, \u00c7in&#8217;in kendi arama motoru Baidu ve sosyal a\u011f\u0131 Weibo&#8217;nun arkas\u0131nda durmas\u0131 veri sava\u015f\u0131n\u0131 dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yerinde hamlelerdir.<\/p>\n<p>Siber alan\u0131n kurallar\u0131 yeniden tan\u0131mlan\u0131rken \u00c7in, ABD ile ikili anla\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131 gibi 30 Nisan 2015&#8217;te de Rusya&#8217;yla i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131. \u00c7in, ABD\u2019nin \u015f\u00fcphelendi\u011fi gibi ger\u00e7ekten de Sun Tzu\u2019nun \u00f6\u011f\u00fctleri do\u011frultusunda hareket ediyor olabilir. Olabildi\u011fince a\u00e7\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131n\u0131yor ve son y\u0131llardaki haberlerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla kimi zaman devletlere kimi zaman da \u015firketlere daha \u00e7ok istihbarat ama\u00e7l\u0131 sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenliyor. Daha do\u011frusu, iddialar \u00f6yle. Rusya ise daha sald\u0131rgan bir politika izlemektedir.<\/p>\n<h2>Rusya<\/h2>\n<p>SSCB&#8217;nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra Rusya k\u0131sa s\u00fcrede toparland\u0131 ve askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc yenileme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131. 1993 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan &#8220;Rusya Federasyonu Askeri Doktrininin Temel \u0130lkeleri&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 belgede ileri d\u00fczeydeki ileti\u015fim teknolojilerinin \u00fcretimine ve geli\u015ftirilmesine vurgu yap\u0131lmaktayd\u0131. Ancak bu belgede, enformasyon sava\u015f\u0131 ya da siber gibi kavramlar yer alm\u0131yordu. 2000 y\u0131l\u0131nda enformasyon g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerine yay\u0131mlanan doktrinde enformasyonla ili\u015fkili bir dizi kavram yer almaktayd\u0131: enformasyon uzay\u0131, enformasyon k\u00fcresi, enformasyon g\u00fcvenli\u011fi, enformasyon silah\u0131. 5 \u015eubat 2010&#8217;da yay\u0131mlanan doktrinde siber kavram\u0131 kullan\u0131lm\u0131yor ama ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n savunulmas\u0131 i\u00e7in politik, ekonomik, askeri, diplomatik ve hukuksal ara\u00e7lar\u0131n yan\u0131nda enformasyonun da bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirtiliyordu. 2010 ve 2014 y\u0131llar\u0131nda yay\u0131mlanan di\u011fer doktrinlerde de siber kelimesi yer almadan enformasyon ve enformasyon teknolojilerinin \u00f6nemi belirtilir (Ventre, 2016).<\/p>\n<p>\u015eu anda Rusya Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n web sitesinde yer alan belgede (<a href=\"http:\/\/eng.mil.ru\/en\/science\/publications\/more.htm?id=10845074@cmsArticle\">http:\/\/eng.mil.ru\/en\/science\/publications\/more.htm?id=10845074@cmsArticle<\/a>) enformasyon sava\u015f\u0131 kavram\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki uygulama ve hedeflerle tan\u0131mlanmaktad\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>D\u00fc\u015fman\u0131n enformasyon sistemlerine, s\u00fcre\u00e7 ve kaynaklar\u0131na, kritik ve kritik olmayan yap\u0131lar\u0131na zarar vermek<\/li>\n<li>D\u00fc\u015fman\u0131n ekonomik, politik ve sosyal sistemlerini etkilemek<\/li>\n<li>N\u00fcfusun kitlesel psikolojik manip\u00fclasyonuna y\u00f6nelik operasyonlarla devleti ve toplumu istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmak<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ayr\u0131ca belgede enformasyon uzay\u0131ndaki askeri \u00e7arp\u0131\u015fmalarla enformasyon sava\u015f\u0131 aras\u0131nda bir ayr\u0131ma gidilmektedir. \u0130lkinde devletler aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar da yer al\u0131rken enformasyon sava\u015f\u0131 sadece devletler aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen sava\u015flar i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Rusya&#8217;n\u0131n son on y\u0131ldaki \u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131 yaln\u0131zca Rusya&#8217;n\u0131n siber alandaki g\u00fcc\u00fc ve ama\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda de\u011fil gelecekteki sava\u015flar\u0131n bi\u00e7imleri hakk\u0131nda da ipu\u00e7lar\u0131 vermektedir: Enformasyon uzay\u0131ndaki harekat, as\u0131l askeri harekattan \u00f6nce gelebilmekte, ona e\u015flik edebilmekte veya onu takip edebilmektedir. Bir di\u011fer deyi\u015fle, eski tarz sava\u015flar\u0131n ortadan kalkmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fil, enformasyon harekat\u0131yla desteklenmesi s\u00f6z konusudur. \u015eimdi s\u0131ras\u0131yla bu \u00fc\u00e7 sava\u015fa bakal\u0131m: Estonya (2007), G\u00fcrcistan (2008) ve Ukrayna (2013-2015)<\/p>\n<h3>Estonya<\/h3>\n<p>27 Nisan 2007 tarihinde, Estonya h\u00fck\u00fcmetinin Sovyetler\u2019in Estonyal\u0131lar\u2019\u0131 Nazi i\u015fgalinden kurtarmas\u0131n\u0131 simgeleyen K\u0131z\u0131l Ordu An\u0131t\u0131&#8217;n\u0131 kald\u0131rma karar\u0131 Estonya\u2019daki Ruslar&#8217;\u0131n tepkisini \u00e7ekti. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re ise gerginli\u011fin as\u0131l nedeni Estonya&#8217;n\u0131n, Almanya&#8217;ya do\u011fru d\u00f6\u015fenmek istenen boru hatt\u0131n\u0131 engellemesiydi. Ruslar soka\u011fa d\u00f6k\u00fcld\u00fcler; g\u00f6stericilerle polisler aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar \u00e7\u0131kt\u0131. Sokak g\u00f6sterileriyle e\u015f zamanl\u0131 olarak geli\u015fmi\u015f \u0130nternet altyap\u0131s\u0131 ve \u0130nternet \u00fczerinden sunulan kamu hizmetlerinin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile bilinen Estonya&#8217;ya kar\u015f\u0131 siber sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirildi:<\/p>\n<ul>\n<li>Estonya&#8217;n\u0131n enformasyon sistemlerine DDoS (Distributed Denial of Service \u2013 Da\u011f\u0131t\u0131k Hizmet Engelleme) sald\u0131r\u0131lar\u0131 d\u00fczenlendi ve Estonyal\u0131lar&#8217;\u0131n h\u00fck\u00fcmet ve bankalar\u0131n web sitelerinden hizmet almas\u0131 engellendi.<\/li>\n<li>Normalde g\u00fcnde 1000 ki\u015finin ziyaret etti\u011fi web sitelerine bir anda saniyede 2000 talep gelmeye ba\u015flad\u0131.<\/li>\n<li>Sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren bilgisayarlar\u0131n say\u0131s\u0131 bir milyonun \u00fczerindeydi ve sald\u0131r\u0131lar yaln\u0131z Rusya de\u011fil, Kanada, ABD, Brezilya ve Vietnam kaynakl\u0131yd\u0131. Sald\u0131r\u0131larda bilgisayar sahibinin haberi bile olmadan, daha \u00f6nce ele ge\u00e7irilmi\u015f bilgisayarlar (botnet) kullan\u0131ld\u0131. B\u00f6ylece Rusya&#8217;daki bir bilgisayar korsan\u0131 ya da askeri yetkili Rusya s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok say\u0131da bilgisayar\u0131 kontrol edebiliyordu. Bunun yan\u0131nda Estonya Savunma Bakan\u0131&#8217;n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re Estonya sitelerine nas\u0131l sald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 anlatan Rus\u00e7a (!) y\u00f6nergeler de \u0130nternet&#8217;te dola\u015fmaktayd\u0131.<\/li>\n<li>Web siteleri tahrif edilerek yan\u0131lt\u0131c\u0131 mesajlar (\u00f6rne\u011fin, Estonya Ba\u015fbakan\u0131&#8217;n\u0131n \u00f6z\u00fcr diledi\u011fi, heykelin yerine konaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 gibi) yay\u0131mland\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Sald\u0131r\u0131lar 27 Nisan 2007&#8217;de ba\u015flad\u0131 ve iki hafta devam etti. Estonya, do\u011fal olarak sald\u0131r\u0131lardan Rusya&#8217;y\u0131 sorumlu tuttu. Estonya Savunma Bakan\u0131, ilk sald\u0131r\u0131lar\u0131n Rus h\u00fck\u00fcmetine ait IP adreslerinden geldi\u011fini duyurdu. Estonya&#8217;n\u0131n NATO \u00fcyesi olmas\u0131ndan dolay\u0131 NATO da olaya dahil oldu ve konuyu ara\u015ft\u0131rmak \u00fczere Estonya&#8217;ya bir uzman g\u00f6nderdi. Ancak bu ve bunun gibi bir\u00e7ok sald\u0131r\u0131da oldu\u011fu gibi sald\u0131r\u0131lar\u0131n arkas\u0131nda bir h\u00fck\u00fcmetin oldu\u011funu ispatlamak zordur. Rusya iddialar\u0131 reddederek Rusya tabanl\u0131 IP adresleri i\u00e7in bunun IP adres kand\u0131rmas\u0131 ile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendilerinin de kurban oldu\u011funu iddia ettiler. Sonu\u00e7ta Rusya&#8217;y\u0131 aklamak ya da su\u00e7lamak, eldeki delillerin yetersizli\u011fi nedeniyle olanakl\u0131 de\u011fildir. Bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet deste\u011fi de \u015fart de\u011fildir. Pekala Rus bilgisayar korsanlar\u0131 milli duygularla harekete ge\u00e7mi\u015f de olabilir. Ancak durum ger\u00e7ekten b\u00f6yle olsa bile bu bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131 psikolojik olarak motive edici ortam\u0131 sa\u011flayan Rus h\u00fck\u00fcmetiydi.<\/p>\n<h3>G\u00fcrcistan<\/h3>\n<p>8 A\u011fustos 2008&#8217;de bir\u00e7ok G\u00fcrc\u00fc web sitesi sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131. Baz\u0131lar\u0131 sadece DDoS sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frarken baz\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi de\u011fi\u015ftirildi. G\u00fcrcistan, Estonya gibi geli\u015fmi\u015f \u0130nternet altyap\u0131s\u0131na sahip ve g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n \u0130nternet&#8217;e ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu bir \u00fclke de\u011fildi. Ama sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan web sitelerinin sembolik \u00f6nemi vard\u0131.<\/p>\n<p>Rusya askeri harekat s\u0131ras\u0131nda, G\u00fcrcistan&#8217;\u0131n d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kesmek ve d\u00fcnyadan izole etmek i\u00e7in yo\u011fun bir \u00e7aba harcad\u0131. Bunun \u00fczerine h\u00fck\u00fcmet duyurular\u0131n\u0131 blogspot.com adl\u0131 blog sitesi \u00fczerinden yapmaya ba\u015flad\u0131 (http:\/\/georgiamfa.blogspot.com). Polonya G\u00fcrcistan h\u00fck\u00fcmetine destek vermek i\u00e7in kendi web sitesinde G\u00fcrcistan h\u00fck\u00fcmetinin a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 duyurmaya ba\u015flad\u0131. Hem bu \u00f6nlemler hem de G\u00fcrcistan&#8217;\u0131n \u0130nternet&#8217;e fazla ba\u011f\u0131ml\u0131 olmamas\u0131 nedeniyle sald\u0131r\u0131lar fazla etkili olamad\u0131. G\u00fcrcistan uluslararas\u0131 politikada s\u00fcrekli olarak Rusya&#8217;y\u0131 su\u00e7lasa da sald\u0131r\u0131lar\u0131n G\u00fcrcistan&#8217;\u0131n d\u00fcnyayla ileti\u015fimini koparmak ya da ordunun harekat\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak amac\u0131yla Rusya&#8217;n\u0131n e\u015fg\u00fcd\u00fcm\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine dair yine elde bir delil yoktu. Rusya\u2019n\u0131n masumiyetini ispatlamak i\u00e7in de bir delil yoktu.<\/p>\n<h3>Ukrayna<\/h3>\n<p>24 Kas\u0131m 2013&#8217;te Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin Avrupa Birli\u011fi&#8217;yle i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamama karar\u0131n\u0131 protesto i\u00e7in on binlerce insan meydanlara \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00f6stericiler, Ukrayna&#8217;n\u0131n Avrupa&#8217;n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu savunuyor ve Ukrayna Cumhurba\u015fkan\u0131 Viktor UkrayYanukovi\u00e7&#8217;i Rusya&#8217;n\u0131n bask\u0131s\u0131na boyun e\u011fmekle su\u00e7luyorlard\u0131. 30 Kas\u0131m&#8217;da Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Meydan\u0131 g\u00f6stericiler taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. 22 Ocak&#8217;ta \u00fc\u00e7 g\u00f6sterici \u00f6ld\u00fc ve 22 \u015eubat&#8217;ta Ba\u015fkan, ba\u015fkenti terk etmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n<p>27 \u015eubat 2014&#8217;te ise K\u0131r\u0131m Parlamentosu silahl\u0131 adamlarca ele ge\u00e7irildi ve g\u00f6ndere Rus bayra\u011f\u0131 \u00e7ekildi.<\/p>\n<p>Bu iki olay, siber uzaya da ta\u015f\u0131nd\u0131:<\/p>\n<ul>\n<li>Ukrayna parlamentosu \u00fcyelerinin telefonlar\u0131na sald\u0131r\u0131lar oldu.<\/li>\n<li>Rusya ve Ukrayna taraftar\u0131 bilgisayar korsanlar\u0131 birbirlerinin web sitelerine sald\u0131rd\u0131lar.<\/li>\n<li>Rus Ordusu K\u0131r\u0131m&#8217;a girdikten sonra 72 saat boyunca Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin web sitesi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/li>\n<li>Snake adl\u0131 zararl\u0131 yaz\u0131l\u0131mla Ukrayna Ba\u015fbakan\u0131 ve \u00e7e\u015fitli Ukrayna el\u00e7iliklerine ait bilgisayarlara sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlendi.<\/li>\n<li>Merkez Se\u00e7im Komisyonu bilgisayarlar\u0131na oy say\u0131m\u0131n\u0131 sabote amac\u0131yla vir\u00fcs sald\u0131r\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131. Sald\u0131r\u0131dan Rusya yanl\u0131s\u0131 CyberBerkut adl\u0131 bilgisayar korsanlar\u0131 sorumlu tutuldu.<\/li>\n<li>Rus medyas\u0131na, Kremlin\u2019e ve Merkez Bankas\u0131&#8217;na sald\u0131r\u0131ld\u0131.<\/li>\n<li>Ukrayna telekom sistemlerine sald\u0131r\u0131lar oldu.<\/li>\n<\/ul>\n<p>NATO, Ukrayna&#8217;ya siber savunma sistemlerini g\u00fc\u00e7lendirmesi i\u00e7in 20 milyon dolarl\u0131k yard\u0131mda bulundu.<\/p>\n<p>Yukar\u0131daki \u00fc\u00e7 sald\u0131r\u0131y\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fimizde, her \u00fc\u00e7 sald\u0131r\u0131da da psikolojik harekat unsurlar\u0131na rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. \u00d6zellikle, ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olsa da sembolik \u00f6nemi olan web sitelerine sald\u0131r\u0131lar veya bir devletin d\u0131\u015far\u0131yla ileti\u015fiminin kesilmesi psikolojik \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayabiliyor. Ancak gelecek sava\u015flar i\u00e7in as\u0131l \u00f6rnek olu\u015fturan Estonya\u2019d\u0131r. G\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n dijital teknolojilere daha ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmesi ve nesnelerin (ve de insanlar\u0131n) a\u011flarla birbirine ba\u011flanmas\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131k hedefi olacak. Bir di\u011fer \u00f6nemli konu, Ukrayna se\u00e7imlerine Rusya yanl\u0131s\u0131 bilgisayar korsanlar\u0131nca sald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131. Ayn\u0131 iddia, ABD se\u00e7imleri i\u00e7in de dile getirilmi\u015fti. Sadece se\u00e7imlere de\u011fil, dijitalle\u015fen ve a\u011fa dahil olan toplumsal hayat\u0131n her alan\u0131na bu tip sald\u0131r\u0131lar d\u00fczenlenecektir.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">***<\/p>\n<p>Y\u0131llar \u00f6nce savunma ama\u00e7l\u0131 geli\u015ftirilmesi planlanan ama daha sonra kendisi t\u00fcm ya\u015fam\u0131 i\u00e7ine \u00e7eken \u0130nternet yeni bir sava\u015f alan\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ku\u015fkusuz siber uzay\u0131n en etkili ve ileri g\u00fcc\u00fc ABD\u2019dir. \u00c7inli bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n enformasyon elde etmek i\u00e7in devlet kurumlar\u0131na ve teknoloji \u015firketlerine sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 Brecht\u2019in \u201cBir banka kurman\u0131n yan\u0131nda, bir banka soymak nedir ki?\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc an\u0131msat\u0131yor. Edward Snowden\u2019\u0131n if\u015faatlar\u0131ndan sonra daha net g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ABD Ulusal G\u00fcvenlik Ajans\u0131\u2019n\u0131n (NSA) ABD\u2019li \u015firketlerle \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fkileri vard\u0131r ve NSA d\u00fcnyadaki t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerine g\u00f6z\u00fcn\u00fc dikmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00c7in ve Rusya\u2019n\u0131n ABD\u2019li \u015firketlere son derece mesafeli yakla\u015fmas\u0131, \u00f6zellikle \u00c7in\u2019in kendi teknoloji \u015firketlerini desteklemesi siber uzaydaki m\u00fccadelenin web sitelerine sald\u0131r\u0131larla s\u0131n\u0131rlanamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bir devlet ne kadar siber g\u00fcvenlik uzman\u0131n\u0131 veya bilgisayar korsan\u0131n\u0131 i\u015fe al\u0131rsa als\u0131n, enformasyon ve ileti\u015fim teknolojilerinde d\u0131\u015far\u0131ya ba\u011f\u0131ml\u0131ysa veya kendi vatanda\u015f\u0131n\u0131n verisini yabanc\u0131 \u00fclkelerin \u015firketlerine g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak teslim ediyorsa enformasyon sava\u015f\u0131nda, daha do\u011frusu yak\u0131n gelecekteki as\u0131l ad\u0131yla, veri sava\u015f\u0131nda, \u015fans\u0131 olmayacak. Nesnelerin internetiyle D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Sanayi Devrimi\u2019ni haz\u0131rlayan geli\u015fmeler, gelecekteki sava\u015flar\u0131 hem teknik sald\u0131r\u0131lar hem de psikolojik harekat a\u00e7\u0131s\u0131ndan etkileyecek. A\u011flara yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar daha etkili olacak. Her \u00fc\u00e7 \u00fclke de, enformasyon sava\u015f\u0131n\u0131n psikolojik bile\u015fenine \u00f6zel bir \u00f6nem veriyor ve a\u011flardan akan veri farkl\u0131 psikolojik operasyonlar\u0131 olanakl\u0131 hale getirebilir. Devletler enformasyon sava\u015f\u0131nda, propaganda faaliyetlerinde bulunduklar\u0131 gibi insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkileyebilmenin yollar\u0131n\u0131 da ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Ge\u00e7ti\u011fimiz ay yay\u0131nlanan bir haberde, Trump\u2019un zaferinin arkas\u0131nda b\u00f6yle bir psikolojik y\u00f6ntemin olabilece\u011fi de konu\u015fulmaktad\u0131r (<a href=\"https:\/\/motherboard.vice.com\/en_us\/article\/how-our-likes-helped-trump-win\">https:\/\/motherboard.vice.com\/en_us\/article\/how-our-likes-helped-trump-win<\/a>). Cumhuriyet\u00e7i\u2019yi Demokrat, Demokrat\u2019\u0131 Cumhuriyet\u00e7i yaparak de\u011fil ama sosyal a\u011fda kullan\u0131c\u0131n\u0131n siyasi e\u011filimini tespit ettikten sonra sand\u0131\u011fa gitmekte karars\u0131z Cumhuriyet\u00e7i se\u00e7meni oy vermeye ikna eden, Demokrat se\u00e7meni se\u00e7imlerden so\u011futan haber ve i\u00e7eriklerle etkileyerek se\u00e7imlerin y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Eldeki veri ne kadar \u00e7ok ve nitelikliyse bu analiz ve etkileme s\u00fcreci o kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olacakt\u0131r. ABD\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131nda yer almaya haz\u0131rlanan \u00c7in, son y\u0131llarda uygulad\u0131\u011f\u0131 bilim ve teknoloji politikas\u0131yla ve yapt\u0131\u011f\u0131 teknolojik at\u0131l\u0131mlarla kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bu tip operasyonlara izin vermeyece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<h3>Notlar:<\/h3>\n<p><strong>[1]\u00a0<\/strong> ABD ve \u0130ngiltere&#8217;de bas\u0131lan bilim ve bilim kurgu dergisi<\/p>\n<p><strong>[2]<\/strong> Yaz\u0131da yararland\u0131\u011f\u0131m kaynaklarda yer alan hacker kelimesini, bu kaynaklardaki kullan\u0131m\u0131n\u0131n bilgisayar\u0131n ilk evrelerinde ortaya \u00e7\u0131kan hacker k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle uyumsuz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden bilgisayar korsan\u0131 olarak \u00e7evirdim.<\/p>\n<h2 class=\"western\">Kaynaklar<\/h2>\n<p>Baocun, W., &amp; Fei, L. (1997). Information Warfare. Chinese Views of Future Warfare, 337.<\/p>\n<p>Campen, A. D. (1992). First Information War: The Story of Communications, Computers, and Intelligence Systems in the Persian Gulf War. AFCEA International Press.<\/p>\n<p>\u00c7if\u00e7i, H. (2013). Her Y\u00f6n\u00fcyle Siber Sava\u015f, T\u00fcbitak Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n<p>Hirvel\u00e4, A. (2006). Discovering how Information Warfare Distorts the Information Environment. In ECIW2006-Proceedings of the 5th European Conference on i-Warfare and Security: ECIW 2006 (p. 71). Academic Conferences Limited.<\/p>\n<p>Jincheng, W. (1996). Information War: A New Form of People\u2019s War. Chinese Views of Future Warfare, Part Four at <a href=\"http:\/\/www.au.af.mil\/au\/awc\/awcgate\/ndu\/chinview\/chinacont.html\">http:\/\/www.au.af.mil\/au\/awc\/awcgate\/ndu\/chinview\/chinacont.html<\/a><\/p>\n<p>Murphy, Dennis M (2009). Talking the Talk: Why Warfighters Don&#8217;t Understand Information Operations. Center for Strategic Leadership, US Army War College.<\/p>\n<p>Porche, I., Paul, C., York, M., Serena, C. C., Sollinger, J. M. (2013). Redefining information warfare boundaries for an army in a wireless world. Rand Corporation.<\/p>\n<p>Post, J. V. (1979). Cybernetic war. Omni, 44-104.<\/p>\n<p>Ventre, D. (2016). Information Warfare. John Wiley &amp; Sons.<\/p>\n<p>Schwartau, W. (1994). Information warfare: Chaos on the electronic superhighway. Thunder&#8217;s Mouth Press.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1979 y\u0131l\u0131n\u0131n may\u0131s ay\u0131nda Omni [1] dergisinde yay\u0131mlanan \u201cSibernetik Sava\u015flar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalede Jonathan V. Post, bilgisayar\u0131n gelecekteki sava\u015flarda \u00fcstlenebilece\u011fi rol\u00fc tart\u0131\u015fmaktad\u0131r. Post&#8217;a (1979) g\u00f6re sibernetik<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[163,124,14,30],"tags":[193,194,188,187,195,196,31,189,151,190,192,76,191,197],"class_list":["post-510","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-guvenlik","category-haktivizm","category-mahremiyet","category-sosyal-aglar","tag-abd","tag-cin","tag-enformasyon-operasyonlari","tag-enformasyon-savasi","tag-estonya","tag-gurcistan","tag-guvenlik","tag-psikolojik-savas","tag-rusya","tag-siber-alan","tag-siber-harekat","tag-siber-savas","tag-siber-uzay","tag-ukrayna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=510"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":513,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/510\/revisions\/513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}