2005 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk g\u00fcnleri T\u00fcrkiye’deki \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar i\u00e7in olduk\u00e7a s\u0131cak g\u00fcnlerdi ve \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n T\u00fcrkiye’de gelmi\u015f oldu\u011fu a\u015famay\u0131, bunu takiben ger\u00e7ekle\u015fen nitel s\u0131\u00e7ramay\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da kritikti . Birincisi, h\u00fckumetin bili\u015fim politikas\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkileri t\u00fcm a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6stermekteydi. \u0130kincisi ve daha \u00f6nemlisi, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar, bilgisayarlar\u0131 ba\u015f\u0131ndan kalkm\u0131\u015f, belirli talepleri olan, ele\u015ftiren, ele\u015ftirdikleri yerine alternatif politikalar koyan \u00f6zneler haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n
Asl\u0131nda burada \u201cbilgisayarlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan kalkmak\u201d deyimi pek do\u011fru de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yaz\u0131n\u0131n ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerinde de g\u00f6rece\u011fimiz gibi, s\u00f6z konusu olan 90’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri devam eden bir toplulu\u011fun kendini olu\u015fturma s\u00fcreciydi.<\/p>\n
<\/p>\n
31 Ocak’ta Microsoft’un patronu Bill Gates’in, ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131n davetlisi olarak \u00fclkemize yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaret ve T\u00fcrkiye’de bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015fimi adl\u0131 konferansa kat\u0131l\u0131m\u0131 h\u00fckumetle Microsoft aras\u0131nda bir yak\u0131nla\u015fmaya i\u015faret ediyordu. Gates konferansta T\u00fcrkiye’deki bili\u015fim projelerine destek olacaklar\u0131na dair s\u00f6zler vererek s\u0131radan bir konu\u015fma yapt\u0131. Ancak Erdo\u011fan’\u0131n konu\u015fmas\u0131 \u00e7eli\u015fkilerle doluydu, s\u00f6zlerinin i\u00e7eri\u011fi ile i\u00e7inde bulunulan ba\u011flam birbiriyle uyu\u015fmuyordu. Erdo\u011fan, bili\u015fim g\u00fcvenli\u011finden, yerli olmayan yaz\u0131l\u0131ma g\u00fcvenilemeyece\u011finden bahsetmekteydi. G\u00fcvenlik sorununun a\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in i\u015fletim sistemleri en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar incelenebilmeliydi. Erdo\u011fan konu\u015fmas\u0131nda, a\u00e7\u0131k formatlar\u0131n ve standartlar\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik i\u00e7in gereklili\u011fini vurgulamay\u0131 da ihmal etmedi. Bir\u00e7ok h\u00fckumetin, g\u00fcvenlik ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik hedefiyle \u00f6zel m\u00fclk yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 (\u00f6zellikle de Microsoft \u00fcr\u00fcnlerini) terk edip \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m \u00fcr\u00fcnlerine g\u00f6\u00e7 projesi ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, h\u00fckumetin Microsoft ile masaya oturuyor olmas\u0131 bile bile ladesti (kim bilir belki de T\u00fcrkiye’yi her a\u00e7\u0131dan pazarlamaya kararl\u0131 olanlar\u0131n daha iyi anla\u015fma yapabilmek i\u00e7in geli\u015ftirdikleri bir taktikti.).<\/p>\n
Fakat s\u00fcreci ilgin\u00e7 k\u0131lan, ayn\u0131 g\u00fcnlerde ulusal GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131m\u0131z olan Pardus’un \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 oldu. Pardus, Uluda\u011f projesinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. \u0130lk yerli da\u011f\u0131t\u0131m de\u011fildi ama geli\u015ftirilmesi devlet taraf\u0131ndan desteklenen ilk da\u011f\u0131t\u0131md\u0131. Pardus, Microsoft’un Windows’una kar\u015f\u0131 somut bir alternatif sunarak Microsoft’tan ve Gates’in T\u00fcrkiye’ye geli\u015finden rahats\u0131z olanlar\u0131 h\u0131zla kendine \u00e7ekiyordu. Uluda\u011f proje ekibinin ba\u015far\u0131l\u0131 y\u00f6netimi, yeni kullan\u0131c\u0131lar yaratmakla kalmad\u0131, insanlar\u0131n Pardus’a katk\u0131 koyabilmesinin de \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. Art\u0131k, bili\u015fim profesyonellerinden \u00f6\u011frencilere, sanat\u00e7\u0131lardan avukatlara geni\u015f bir kullan\u0131c\u0131 kitlesi benzer mesajlar\u0131 Pardus kullan\u0131c\u0131 listelerine g\u00f6ndermeye ba\u015flad\u0131: \u201cUlusal bir i\u015fletim sistemimiz oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ok mutluyum. Projeye katk\u0131da bulunmak istiyorum.\u201d<\/p>\n
Teknik alanda yap\u0131lan bu meydan okuma, politik alanda da kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu. Gates’in ziyareti sonras\u0131nda A\u00e7\u0131k Kaynak Kod Platformu kuruldu ve bir bildiri yay\u0131nland\u0131 [1]. Bildiride a\u00e7\u0131k kaynak kodun \u00f6zel m\u00fclk yaz\u0131l\u0131mlara kar\u015f\u0131 ciddi bir alternatif oldu\u011fu belirtilmekteydi. Platform ad\u0131 olarak, \u201c\u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u201d\u0131n de\u011fil de, uluslaras\u0131 arenadaki e\u011filimi takip ederek \u201ca\u00e7\u0131k kaynak kod\u201dun kullan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ise manidard\u0131. LKD (Linux Kullan\u0131c\u0131lar\u0131 Derne\u011fi) taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenen platform, sonraki s\u00fcre\u00e7te belirgin bir etkinlik g\u00f6stermedi. Fakat T\u00fcrkiye’deki \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m\/A\u00e7\u0131k Kaynak Kod \u00e7evrelerinin ilk somut ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc tepkisi olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemliydi.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m, h\u00fckumetin \u00e7eli\u015fik politikas\u0131na ra\u011fmen hala T\u00fcrkiye’nin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilecek, bili\u015fim alan\u0131ndaki geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fabilecek g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gereken bir alternatif olarak duruyor. Bu yaz\u0131da, T\u00fcrkiye’deki \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m hareketinin geli\u015fimi ve ba\u015fl\u0131ca etkinlikleri anlat\u0131lacak. Bu do\u011frultuda, \u00f6nce LKD’nin tarihsel geli\u015fimi, daha sonra da T\u00fcrkiye’deki yerelle\u015ftirme faaliyetlerinin \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n geli\u015fimi \u00fczerindeki etkileri tart\u0131\u015f\u0131lacak.<\/p>\n
Bug\u00fcn \u00fclkemizde bir\u00e7ok insan\u0131n \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131mla ilk tan\u0131\u015fmas\u0131 Pardus’la oldu. Pardus, \u00fclkemizde \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir s\u0131\u00e7rama yaratt\u0131. Asl\u0131nda bug\u00fcn Pardus’un ba\u015far\u0131s\u0131 90l\u0131 y\u0131llardan beri biriken eme\u011fin, i\u011fneyle kuyu kazarcas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m g\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fcn\u00fcn eseri.<\/p>\n
LKD’nin ge\u00e7mi\u015fi 1992’lere kadar gitmekte. Linux kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ilk kez 1993 y\u0131l\u0131nda bir e-posta listesi \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flad\u0131. \u0130lk y\u00fcz y\u00fcze toplant\u0131lar\u0131n\u0131 ise 1995’te \u201cT\u00fcrkiye’de \u0130nternet\u201d konferans\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. 1995’ten 2000’lere kadar daha \u00e7ok sanal d\u00fcnyada, bir kullan\u0131c\u0131 grubu olarak \u00f6rg\u00fctlendiler. Tart\u0131\u015fmalar daha \u00e7ok teknik konularda yard\u0131mla\u015fma \u00fczerine odakl\u0131yd\u0131. Fakat GNU\/Linux kullan\u0131c\u0131lar\u0131 aras\u0131nda yayg\u0131n olan ruh hali T\u00fcrkiye’de de mevcuttu: GNU\/Linux bir tutkuydu ve bu tutkuyu b\u00fcy\u00fck bir a\u015fkla hen\u00fcz onunla tan\u0131\u015fmam\u0131\u015f olanlarla payla\u015fmak istiyorlard\u0131. Dernekle\u015fme talebi de buna ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. GNU\/Linux’u yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla geni\u015f \u00e7apl\u0131 etkinlikler d\u00fczenlemek istiyorlard\u0131. Fakat sadece sanal ortamda var olan bir kullan\u0131c\u0131 grubu olmalar\u0131 hem maddi hem de hukuksal olarak \u00f6nlerini t\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n
Bu t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 a\u015fmak amac\u0131yla kurulan LKD, 2001 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda ilk genel kurulunu yapt\u0131. Derne\u011fin ad\u0131 \u201cLinux Kullan\u0131c\u0131lar\u0131\u201dyd\u0131, fakat hedeflenen t\u00fcm \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\/a\u00e7\u0131k kaynak kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 kapsayacak bir \u00e7at\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc olabilmekti. Ancak dernek daha sonraki s\u00fcre\u00e7te sanal \u00f6rg\u00fctlenmesini korudu. Derne\u011fin hala fiziksel bir bulu\u015fma yeri yok. T\u00fcm tart\u0131\u015fmalar, ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 gibi yine e-posta tart\u0131\u015fma gruplar\u0131nda devam ediyor [2]. Bir ayda da\u011f\u0131t\u0131lan mesaj say\u0131s\u0131 ayda ortalama bir milyon ve LKD’nin ev sahipli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli Internet sunucular\u0131na gelen ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131 ayda yirmi yedi bin civar\u0131nda.<\/p>\n
Tart\u0131\u015fma listeleri LKD’nin ve dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye’de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131n geli\u015fimine dair \u00f6nemli ipuclar\u0131 veriyor. \u00d6rne\u011fin \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m felsefesindeki a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa ve T\u00fcrk\u00e7e’deki \u00f6zg\u00fcr<\/em> kelimesinin \u0130ngilizce’deki free<\/em> kelimesinin aksine a\u00e7\u0131k se\u00e7ik olmas\u0131na ra\u011fmen, 90’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda kimi kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gayet bilin\u00e7li olarak \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 paras\u0131z yaz\u0131l\u0131m diye terc\u00fcme etmeleri ve \u00f6zg\u00fcr kelimesinden \u00f6zenle ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 T\u00fcrkiye’ye \u00f6zg\u00fc bir durum olsa gerek. Hatta yine uzunca bir s\u00fcre free, serbest olarak \u00e7evriliyor T\u00fcrk\u00e7e’ye. Daha ilginci, LKD’nin ilk t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde de \u00f6zg\u00fcr yerine serbest kelimesine rastl\u0131yoruz. Kimi kullan\u0131c\u0131lar, neden \u00f6zg\u00fcr yerine serbest kelimesini kulland\u0131klar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye’nin siyasal yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131yorlar. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m ve A\u00e7\u0131k Kaynak s\u00f6ylemi aras\u0131ndaki farklar ancak birka\u00e7 y\u0131l sonra belirginlik kazan\u0131yor. LKD, 2004 y\u0131l\u0131nda t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcndeki serbest s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, asl\u0131yla, \u00f6zg\u00fcr s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile de\u011fi\u015ftiriyor. Genel felsefe olarak \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m benimseniyor, daha \u00f6nce serbest yaz\u0131l\u0131m diyen kullan\u0131c\u0131lar genel kurul karar\u0131ndan sonra \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 kullanmaya dikkat ediyorlar. Fakat s\u00f6z i\u015f modellerine geldi\u011finde, a\u00e7\u0131k kaynak platformun kurulu\u015f bildirisinde oldu\u011fu gibi \u201cA\u00e7\u0131k Kaynak (Kod)\u201d kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m ve a\u00e7\u0131k kaynak kod aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n netle\u015fmesinin arkas\u0131nda LKD listelerinden de izleyebilece\u011fimiz gibi iki etken var.<\/p>\n Birincisi, d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi GNU\/Linux g\u00f6n\u00fcll\u00fclerinin okul sonras\u0131 hayatlar\u0131nda en iyi bildikleri ve sevdikleri i\u015fi yapma arzusuyla piyasayla tan\u0131\u015fmalar\u0131 ve onun zorlamas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri. GNU\/Linux, bir e\u011flence nesnesinden ekonomik bir nesneye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, ayn\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn etkileri \u00f6zneler \u00fczerinde de g\u00f6zleniyordu.<\/p>\n \u0130kincisi, LKD’nin ve di\u011fer \u00d6Y\/AKK gruplar\u0131n\u0131n toplumsal prati\u011finden kaynaklan\u0131yor. D\u00fcnyadaki \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, a\u00e7\u0131k kaynak kod tart\u0131\u015fmas\u0131 belirli toplumsal ko\u015fullar alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Bu ko\u015fullar\u0131n yoklu\u011fu herhangi bir tart\u0131\u015fmay\u0131 da yapay k\u0131l\u0131yordu. Kaynak kodunun s\u00fcrekli \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne gereksinim duyan programc\u0131lar\u0131n ve bu programc\u0131lar\u0131n eme\u011finden kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z faydalanmak isteyen firmalar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda b\u00f6yle bir tart\u0131\u015fmaya da gerek yoktu. Fakat LKD’nin etkinlikleri, \u00e7e\u015fitli sanal gruplar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen yerelle\u015ftirme faaliyetleri ve \u0130nternet’in geli\u015fimi ile uluslaras\u0131 projelerde yer alan programc\u0131lar\u0131n artmas\u0131yla \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdaki \u00f6zg\u00fcr kelimesinin asl\u0131nda daha \u00e7ok \u00fcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne dair oldu\u011fu yava\u015f yava\u015f netle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Yine ayn\u0131 d\u00f6nemde T\u00fcrkiye’de a\u00e7\u0131k kaynak i\u015f modelleri \u00fczerine kurulu firmalar\u0131n belirmesi, firmalarla \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri aras\u0131nda kimi zaman \u00f6rt\u00fc\u015fen kimi zaman da \u00e7ak\u0131\u015fan \u00e7\u0131karlar\u0131n belirleyici oldu\u011fu bir s\u00fcrecin ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu.<\/p>\n LKD t\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7te s\u00fcr\u00fckleyici bir rol \u00fcstlendi, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. \u00dcyesi olsun ya da olmas\u0131n bir \u00e7ok kullan\u0131c\u0131y\u0131 ve merakl\u0131y\u0131 listelerinde bulu\u015fturdu. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye’nin d\u00f6rt yan\u0131nda verdi\u011fi \u00fccretsiz seminerlerle geni\u015f kitlelere ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ancak LKD yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki kullan\u0131c\u0131 gruplar\u0131n\u0131n aksine GNU\/Linux kullan\u0131m\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmad\u0131. T\u00fcrkiye’de e-d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projesinde etkin bir rol \u00fcstlendi.<\/p>\n T\u00fcrkiye’deki \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n oda\u011f\u0131nda yerelle\u015ftirme faaliyetleri bulunuyor. \u00c7e\u015fitli uluslaras\u0131 projelerde yer al\u0131p yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiren ya da yerel projelere katk\u0131da bulunan \u00e7ok say\u0131da yaz\u0131l\u0131mc\u0131 var. Ancak a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 faaliyet, yerelle\u015ftirme .<\/p>\n Yerelle\u015ftirme, yayg\u0131n ve yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncenin aksine \u0130ngilizce olan program men\u00fclerini T\u00fcrk\u00e7e’ye \u00e7evirmekle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Yerelle\u015ftirme, s\u00f6zkonusu yaz\u0131l\u0131m\u0131 hedeflenen \u00fclkenin k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ve b\u00f6lgesel \u00f6zelliklerine g\u00f6re de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi gerektiriyor. \u00d6rne\u011fin, \u0130ngilizce’de 7.4 olan de\u011fer T\u00fcrk\u00e7e’de 7,4 olarak ifade ediliyor. Ya da y\u00fczde de\u011ferleri \u0130ngilizce’de 47% iken T\u00fcrk\u00e7e’de %47 olarak ifade ediliyor.<\/p>\n Bu ba\u011flamda yerelle\u015ftirme faaliyetleri salt \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131ma \u00f6zg\u00fcr bir olgu de\u011fil. Bir firma, e\u011fer \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn yaln\u0131z ulusal d\u00fczeyde de\u011fil de, uluslaras\u0131 d\u00fczeyde de kullan\u0131m\u0131n\u0131 arzuluyorsa \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc o \u00fclkenin k\u00fclt\u00fcr\u00fcne g\u00f6re uyarlamak zorunda. Ancak burada firma do\u011fas\u0131 gere\u011fi ancak karl\u0131 alanlara y\u00f6nelecektir. Karl\u0131l\u0131k g\u00f6rmedi\u011fi \u00fclkeye y\u00f6nelik bir yerelle\u015ftirme faaliyetine de girmeyecektir.<\/p>\n \u0130\u015fte \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mda kaynak kodunun herkesin e\u015fit kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k olmas\u0131, yerelle\u015ftirme faaliyetini firman\u0131n inisiyatifine terk etmez. E\u011fer bir \u00fclkenin insanlar\u0131 o \u00fcr\u00fcn\u00fc kullanmak istiyorlarsa yapmalar\u0131 gereken ilgili yaz\u0131l\u0131m\u0131 kendi k\u00fclt\u00fcrlerine \u00e7evirmektir. Dolay\u0131s\u0131yla, herkes kendi yetenekleri do\u011frultusunda yaz\u0131l\u0131ma katk\u0131 sunar ve onu kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda kullan\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye’de \u00e7ok geni\u015f bir yerelle\u015ftirme faaliyeti vard\u0131r. GNU\/Linux i\u015fletim sistemindeki yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 yerelle\u015ftirilmi\u015ftir. OpenOffice, Firefox, Thunderbird GNU\/Linux i\u00e7in oldu\u011fu gibi Windows i\u00e7in de yerelle\u015ftirilmi\u015ftir. T\u00fcm bunlar\u0131n, salt g\u00f6n\u00fcll\u00fc emek \u00fczerine kurulu oldu\u011funu \u00f6zellikle belirtmek laz\u0131m.<\/p>\n GNU\/Linux’un olduk\u00e7a mod\u00fcler bir yap\u0131s\u0131 var. De\u011fi\u015febilir \u00f6zellikte \u00e7e\u015fitli par\u00e7alardan olu\u015fuyor. Bu de\u011fi\u015febilirlik, GNU\/Linux’a esnek bir yap\u0131 kazand\u0131r\u0131yor. Farkl\u0131 ki\u015fisel tercihlere g\u00f6re olu\u015fturulan bu farkl\u0131 yap\u0131land\u0131rmalara GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ad\u0131n\u0131 veriyoruz. Tabi durum sadece farkl\u0131 yap\u0131land\u0131rmalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Olu\u015fturulan yap\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek ek yaz\u0131l\u0131mlar da geli\u015ftiriliyor.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, herhangi bir GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, belirli bir kullan\u0131c\u0131 hedefine g\u00f6re \u00f6zelle\u015febiliyor. Slackware, sistemi en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar kurcalamak isteyenler i\u00e7in bi\u00e7ilmi\u015f kaftanken, Suse, Mandriva ve Pardus daha az teknik bilgiye sahip kullan\u0131c\u0131lar\u0131 hedefleyen, kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 olan da\u011f\u0131t\u0131mlar. Ayr\u0131ca, belirli \u00fclkelerin belirli da\u011f\u0131t\u0131mlara \u00f6ncelik vermesi de s\u00f6z konusu. \u00d6rne\u011fin \u00c7in Red Flag’e, Almanya Suse’ye, Fransa Mandriva’ya ve T\u00fcrkiye Pardus’a e\u011filim g\u00f6sterebiliyor.<\/p>\n Yerel da\u011f\u0131t\u0131mlar, yerelle\u015ftirme faaliyetiyle do\u011frudan ili\u015fkili. Hatta bu temel \u00fczerinden y\u00fckseliyor diyebiliriz. Yerelle\u015ftirilen herhangi bir program (\u00f6rne\u011fin Firefox) di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131mlarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi T\u00fcrkiye’ye y\u00f6nelik olu\u015fturulacak da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131n da temelini olu\u015fturuyor. Burada diyalektik bir ili\u015fki de s\u00f6z konusu. Yerel da\u011f\u0131t\u0131mlar, yerelle\u015ftirme faaliyetlerini de ate\u015fliyor. Turkuaz’dan Pardus’a geli\u015fen s\u00fcre\u00e7te bu durum a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6zlenebiliyor.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, ilk yerel da\u011f\u0131t\u0131m\u0131m\u0131z olan Turkuaz, 1990’lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e bir i\u015fletim sistemi talebiyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Proje on ki\u015fiyi a\u015fmayan \u00e7ekirdek ekip taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmekteydi, ama yo\u011fun bir ilgiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131 ve on ki\u015fi bir s\u00fcre sonra y\u00fcz ki\u015fi oldu. Bu d\u00f6nemde, her yerel da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131na gelen tart\u0131\u015fmalar, Turkuaz’\u0131n da ba\u015f\u0131na geldi: Neden uluslaras\u0131 Red Hat, Slackware gibi da\u011f\u0131t\u0131mlara katk\u0131 sunmuyoruz ve tekerle\u011fi yeniden ke\u015ffetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz?<\/p>\n Turkuaz projesini y\u00fcr\u00fcten Turgut Uyar ve arkada\u015flar\u0131 yerel da\u011f\u0131t\u0131m olu\u015fturma faaliyetlerinin di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131mlara da katk\u0131da bulunaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyip bu ele\u015ftirilere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar. Nitekim hakl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar. \u00d6rne\u011fin, o zamanlarda Red Hat’in kurulumu sadece \u0130ngilizce’yken, Turkuaz projesinin sundu\u011fu olana\u011f\u0131 fark eden Red Hat \u00f6nce T\u00fcrk\u00e7e ve Portekizce dillerini kurulum dilleri aras\u0131na ekledi, sonra da di\u011fer dilleri. Dolay\u0131s\u0131yla, yerelle\u015ftirme faaliyetleri t\u00fcketen de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal bilgi birikimine katk\u0131da bulunan faaliyetler olarak geli\u015fti.<\/p>\n Turkuaz projesi, projede b\u00fcy\u00fck eme\u011fi olan Turgut Uyar’\u0131n projeden \u00e7ekilmesiyle s\u00f6n\u00fcmlendi. Ancak uluslararas\u0131 arenada kazan\u0131lan Red Hat \u00f6rne\u011fine ek olarak ulusal d\u00fczeyde de iki \u00f6nemli ba\u015far\u0131 elde edildi: Birincisi, Turkuaz, GNU\/Linux’un daha geni\u015f kitlelere tan\u0131t\u0131lmas\u0131na \u00f6n ayak oldu. \u0130kincisi, insanlar\u0131n belirli bir hedef do\u011frultusunda bir araya gelerek g\u00fczel \u00fcr\u00fcnler \u00e7\u0131karabilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n Turkuaz’dan sonra gelen di\u011fer bir yerel da\u011f\u0131t\u0131m\u0131m\u0131z Gelecek. Turkuaz’a g\u00f6re \u00f6nemli bir avantaj\u0131, profesyonelce y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir da\u011f\u0131t\u0131m olmas\u0131yd\u0131. Bu onun ayn\u0131 zamanda en b\u00fcy\u00fck dezavantaj\u0131 oldu. Avantaj\u0131, ki\u015filere de\u011fil de bir firmaya ba\u011fl\u0131 olmas\u0131, kullan\u0131c\u0131lara (\u00f6zellikle kurumsal kullan\u0131c\u0131lara) daha \u00e7ok g\u00fcven verebilmesiydi. Fakat, ticari bir firma taraf\u0131ndan geli\u015ftiriliyor olmas\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fc katk\u0131lar\u0131n son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n Turkuaz ve Gelecek d\u0131\u015f\u0131nda ki\u015fisel \u00e7abalarla ya da son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 gruplarla olu\u015fturulan \u00e7e\u015fitli yerel da\u011f\u0131t\u0131mlar da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: Boreas, Turkix, Truva, Pratix. Fakat ne Turkuaz ve Gelecek, ne de bu da\u011f\u0131t\u0131mlar Pardus’un ba\u015far\u0131s\u0131na ula\u015fabildi.<\/p>\n Uluda\u011f projesinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan Pardus’un di\u011fer da\u011f\u0131t\u0131mlara g\u00f6re \u00e7ok \u00f6nemli bir avantaj\u0131 vard\u0131: Proje T\u00dcB\u0130TAK kontrol\u00fcnde geli\u015ftiriliyordu ve projenin \u00e7ekirdek ekibi devlet taraf\u0131ndan finanse ediliyordu. Dolay\u0131s\u0131yla, Turkuaz’\u0131n ba\u015f\u0131na gelen son, en az\u0131ndan k\u0131sa vadede Pardus’un ba\u015f\u0131na gelmeyecekti. Kamu taraf\u0131ndan finanse ediliyor olmas\u0131, g\u00f6n\u00fcll\u00fc katk\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc de a\u00e7\u0131yordu. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri, firmalar\u0131n ticari \u00fcr\u00fcnlerine katk\u0131 vermekten ka\u00e7\u0131n\u0131rken, Pardus’un kamusal ve ulusal niteli\u011fi yaln\u0131z \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar i\u00e7in de\u011fil, her t\u00fcrden bilgisayar merakl\u0131s\u0131 i\u00e7in bir \u00e7ekim kayna\u011f\u0131 oldu. Ayr\u0131ca Turkuaz’dan farkl\u0131 olarak, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n nicel ve nitel olarak belirli bir seviyeye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tarihsel ko\u015fullarda ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir avantajd\u0131.<\/p>\n T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda, proje ekibinin bu nesnel avantajlar\u0131 \u00e7ok g\u00fczel idare etmesi daha sonra geli\u015ftirilecek kamu destekli \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m projelerine \u00f6rnek olabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemliydi. Pardus’la beraber \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m lisanslar\u0131 somut bir tart\u0131\u015fma konusu haline geldi. Proje y\u00f6neticileri s\u0131k s\u0131k kamu kaynaklar\u0131yla geli\u015ftirilen bu projenin lisans\u0131n\u0131n GPL (Genel Kamu Lisans\u0131) oldu\u011funu, kamudan al\u0131nan\u0131n yine kamuya d\u00f6nece\u011fini vurgulamas\u0131 projeye olan g\u00f6n\u00fcll\u00fc katk\u0131lar\u0131 artt\u0131rd\u0131.<\/p>\n Sonu\u00e7ta Pardus, hem yerelle\u015ftirme faaliyetlerini b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran hem de yeni eklemelerle zenginle\u015fen yeni bir GNU\/Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak T\u00fcrkiye olu\u015fan \u00fcr\u00fcnden daha \u00f6nemli bir kazan\u0131m elde etti: Pardus, salt t\u00fcketici etkinlikten uzakla\u015fan, t\u00fcketirken ayn\u0131 zamanda \u00fcreten ve payla\u015fan kullan\u0131c\u0131lar yaratt\u0131.<\/p>\n H\u00fckumetin, Microsoft ile anla\u015fmalar yaparken bu kazan\u0131m\u0131 mutlaka dikkate almas\u0131 gerekiyor. Bir yanda en az Windows kadar ba\u015far\u0131l\u0131 ve daha iyiye do\u011fru yol alan Pardus ve buradan kazand\u0131\u011f\u0131 deneyimle zenginle\u015fen ulusal yaz\u0131l\u0131m sekt\u00f6r\u00fc, di\u011fer yanda ise \u00e7ok b\u00fcy\u00fck paralar ak\u0131t\u0131lan, insanlar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kullan\u0131c\u0131lar olarak g\u00f6ren, onlar\u0131 \u00fcretmeye te\u015fvik etmeyen Microsoft \u00fcr\u00fcnleri var. Microsoft ile \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m aras\u0131nda yap\u0131lan tercih, T\u00fcrkiye’nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan bir tercih. \u00d6rne\u011fin, Microsoft’la yak\u0131n ili\u015fkiler kuran Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u00f6\u011fretmenleri dolayl\u0131 olarak Microsoft \u00fcr\u00fcnleri kullanmaya zorluyor. \u00c7al\u0131\u015fan personel, Internet Explorer d\u0131\u015f\u0131ndaki taray\u0131c\u0131larla (\u00f6rne\u011fin Firefox’la) Personel Bilgi Sistemi’ne (http:\/\/ilsis.meb.gov.tr\/<\/a><\/span><\/span>) ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki mesaj \u00e7\u0131k\u0131yor:<\/p>\n Taray\u0131c\u0131n\u0131z \u0130lsisWeb taraf\u0131ndan \u015fu an i\u00e7in desteklenmiyor. Bu durum, Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n Microsoft’la kurdu\u011fu ili\u015fkinin \u015fimdiden nas\u0131l sonu\u00e7lar verdi\u011fini a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6steriyor.<\/p>\n Kaynak\u00e7a<\/p>\n\u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar T\u00fcrkiye’de Ne Yap\u0131yor?<\/h2>\n
Yerel GNU\/Linux Da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131: Turkuaz, Gelecek ve Pardus<\/h2>\n
\nTaray\u0131c\u0131n\u0131z\u0131 IE 5.0 veya daha \u00fcst\u00fcne g\u00fcncelleyiniz.<\/p>\n