2016\u2019n\u0131n sonunda FCC (Federal Communications Commission – ABD Federal \u0130leti\u015fim Komisyonu) \u00fcyesi Ajit Pai, a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (net neutrality) ortadan kalkmas\u0131na say\u0131l\u0131 g\u00fcnler kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftu. Donald Trump\u2019\u0131n 2012\u2019den beri FCC \u00fcyesi olan Pai\u2019yi 2017\u2019nin Ocak ay\u0131nda FCC Ba\u015fkan\u0131 olarak atamas\u0131yla beraber a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 yeniden alevlendi. Aral\u0131k ay\u0131nda da \u00fc\u00e7 Cumhuriyet\u00e7i ve iki Demokrat \u00fcyeden olu\u015fan FCC, Cumhuriyet\u00e7i \u00fcyelerin deste\u011fiyle Obama d\u00f6neminin a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ilkelerinin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7ti.<\/p>\n
Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere 2015\u2019te FCC \u00f6nce interneti daha az d\u00fczenlenen enformasyon hizmetleri s\u0131n\u0131f\u0131ndan \u00e7\u0131kararak daha kat\u0131 d\u00fczenlenen telekom\u00fcnikasyon hizmetleri s\u0131n\u0131f\u0131 alt\u0131na alm\u0131\u015f daha sonra da hem sabit hem de mobil geni\u015f bant hizmetleri i\u00e7in ge\u00e7erli olacak A\u00e7\u0131k \u0130nternet \u0130lkeleri\u2019ni ilan etmi\u015fti. A\u00e7\u0131k \u0130nternet \u0130lkeri\u2019ne g\u00f6re geni\u015f bant sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n,<\/p>\n
yasaklan\u0131yordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Pai ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki FCC\u2019nin bu karar\u0131n\u0131n t\u00fcketicileri olumsuz etkileyece\u011fi savunuluyor. Her \u015feyden \u00f6nce Verizon, Comcast ve AT&T gibi geni\u015f bant sa\u011flay\u0131c\u0131lar evlere ve i\u015fyerlerine ula\u015fan i\u00e7erik \u00fczerinde daha fazla kontrole sahip olacaklar. \u0130SS\u2019ler (\u0130nternet Servis Sa\u011flay\u0131c\u0131lar) televizyon paketleri gibi internet paketleri satmaya ba\u015flayabilirler. \u00d6rne\u011fin \u015fimdi televizyonlar i\u00e7in ma\u00e7, sinema, \u00e7izgi film vb paketler sat\u0131l\u0131yor. Bunu Facebook ve Twitter\u2019a \u00f6zel sosyal medya paketleri takip edebilir (Baz\u0131 \u00fclkelerde ve k\u0131smen de T\u00fcrkiye\u2019de uyguland\u0131\u011f\u0131 gibi). \u0130nterneti sosyal medya, mesajla\u015fma ve video izlemek i\u00e7in kullanacaklara y\u00f6nelik farkl\u0131 paketler pazarlanabilir. Bu tip i\u015f modelleri yayg\u0131nla\u015f\u0131rsa genel internetin yerini par\u00e7al\u0131 internet alacak ve bug\u00fcnk\u00fcnden \u00e7ok daha farkl\u0131 bir internetimiz olacak. Bir di\u011fer endi\u015fe ise \u00f6demeye dayal\u0131 \u00f6nceliklendirmenin do\u011furaca\u011f\u0131 sonu\u00e7lar. \u0130nternetteki h\u0131zl\u0131 \u015feritlerin b\u00fcy\u00fck \u015firketlere ayr\u0131lacak olmas\u0131ndan sadece t\u00fcketiciler de\u011fil sekt\u00f6re yeni ad\u0131m atan yenilik\u00e7i firmalar da olumsuz etkilenecek. Tabi ayn\u0131 olumsuzluk k\u00fc\u00e7\u00fck e-ticaret siteleri i\u00e7in de ge\u00e7erli olacak ve b\u00fcy\u00fck \u015firketlerle rekabet etmeleri zorla\u015facak. T\u00fcketiciler do\u011fal olarak daha h\u0131zl\u0131 i\u015flem yapabildikleri web sitelerine y\u00f6nelecekler (https:\/\/www.technologyreview.com\/s\/609840\/net-neutralitys-dead-the-battle-to-resurrect-it-is-just-beginning<\/a>\/, https:\/\/www.nytimes.com\/2017\/12\/14\/technology\/net-neutrality-rules.html<\/a>).<\/p>\n Pai ve di\u011fer Cumhuriyet\u00e7iler ise a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil geni\u015f bant hizmetlerinin enformasyon hizmeti olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131larak bir telekom\u00fcnikasyon hizmeti olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Pai, a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki korkular\u0131n yersiz oldu\u011funu, 2015 \u00f6ncesinde Obama y\u00f6netiminin getirdi\u011fi k\u0131s\u0131tlamalar yokken de \u0130SS\u2019lerin t\u00fcketiciyi k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 ad\u0131mlar atmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Pai\u2019ye g\u00f6re s\u0131k\u0131 d\u00fczenlemeler \u0130SS\u2019lerin a\u011f altyap\u0131lar\u0131n\u0131 geni\u015fleterek daha kaliteli hizmet vermelerini engelliyor. \u0130SS\u2019ler de artan ba\u011flant\u0131 ihtiyac\u0131 nedeniyle b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 almak istediklerini belirtiyorlar. Buna kar\u015f\u0131n i\u00e7erik firmalar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131 t\u00fcketmesinden \u015fikayet ediyorlar. Ayr\u0131ca a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 masum gibi g\u00f6r\u00fcnse de h\u00fck\u00fcmetin \u015firketler \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc art\u0131ran bir ara\u00e7 gibi de\u011ferlendiriliyor. George Washington \u00dcniversitesi\u2019nden Hal Singer ise \u00f6nceliklendirmenin iyi olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Singer\u2019a g\u00f6re korkulan\u0131n aksine telet\u0131p hizmeti sunan bir firma i\u00e7in internette h\u0131zl\u0131 \u015feritlerin ayr\u0131labilecek olmas\u0131, ayn\u0131 hizmeti sunan di\u011fer firmalara adil davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, t\u00fcketiciler i\u00e7in yararl\u0131 olacakt\u0131r (https:\/\/www.technologyreview.com\/s\/603432\/what-happens-if-net-neutrality-goes-away\/<\/a>).<\/p>\n Pai, \u0130SS\u2019lerin denetimini daha \u00e7ok t\u00fcketicilerin korunmas\u0131na ve tekel kar\u015f\u0131t\u0131 yasalara yo\u011funla\u015fan FTC\u2019ye (Federal Trade Commission – Federal Ticaret Komisyonu) devretmeyi planlamaktad\u0131r. Fakat FTC, a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 gibi genel kurallar koyamamakta her bir sorunla ayr\u0131 ayr\u0131 ilgilenmektedir. Sekt\u00f6re yeni giren yenilik\u00e7i firmalar\u0131n tekellerle ba\u015f edebilmesi \u00e7ok zordur. Ayr\u0131ca Pai, her ne kadar a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 konusunda t\u00fcketicilerin i\u00e7ini rahatlatmaya \u00e7al\u0131\u015fsa da AT&T\u2019nin kendisine ait DirectTV\u2019yi kota s\u0131n\u0131rlamas\u0131 olmaks\u0131z\u0131n sunarak haks\u0131z rekabete neden olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sessiz kalarak te\u015fvik edici olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca AT&T\u2019nin DirectTV giri\u015fiminden de anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda telekom\u00fcnikasyon ve enformasyon tekelleri aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck rekabet olacak. AT&T\u2019nin Time Warner\u2019\u0131, Verizon\u2019un Yahoo ve AOL\u2019u almaya \u00e7al\u0131\u015farak i\u00e7eri\u011fe yat\u0131r\u0131m yapmas\u0131 taraflar\u0131n b\u00fcy\u00fck sava\u015fa haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. K\u00fc\u00e7\u00fck firmalar\u0131n bu s\u00fcre\u00e7te ayakta kalmalar\u0131 zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n Burada en ilgin\u00e7 noktalardan biri de \u00f6nceki y\u0131llarda a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 en \u00f6n saflarda savunan Google ve Facebook gibi devlerin seslerini fazla y\u00fckseltmemeleri. \u00d6nceki tart\u0131\u015fmalarda daha aktif olan Google, eski yasan\u0131n iyi oldu\u011funu, \u015fimdikinin ise tehlikeler i\u00e7erdi\u011fini s\u00f6ylemekle yetindi. Ancak daha \u00f6ncesinde de Verizon\u2019la i\u015fbirli\u011fi ve a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kablosuz a\u011flar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda de\u011ferlendiren bir \u00f6neriyle gelmesi art\u0131k a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 savunucular\u0131 i\u00e7in eskisi gibi sa\u011flam bir m\u00fcttefik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Apple da tart\u0131\u015fmaya dahil oldu ve a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekledi\u011fini duyurdu. Son zamanlarda daha \u00e7ok Rusya kaynakl\u0131 propaganda su\u00e7lamalar\u0131 ile bo\u011fu\u015fan Facebook da FCC\u2019nin bu karar\u0131ndan duydu\u011fu \u00fcz\u00fcnt\u00fcy\u00fc ifade etti. Microsoft ve Amazon a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 at\u0131lan ad\u0131mlardan rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ifade ettiler. Netflix ise daha a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcyd\u00fc. Art\u0131k kendini \u0130SS\u2019ler ile daha iyi pazarl\u0131k yapabilecek g\u00fc\u00e7te g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na \u00f6nem verseler de bunun art\u0131k birinci \u00f6ncelikleri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu.<\/p>\n \u015eirketlerin bu utanga\u00e7 itirazlar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda farkl\u0131 nedenler olabilir. Trump y\u00f6netiminin d\u00fc\u015fmanca politikalar\u0131ndan \u00e7ekiniyor olabilirler. Bunun yan\u0131nda, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 fazla korkutmamak i\u00e7in daha geri planda kalmay\u0131 tercih etmi\u015f de olabilirler. Farhad Manjo\u2019ya g\u00f6re ise internet zaten yava\u015f yava\u015f \u00f6lmekte. A\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131 bu \u00f6l\u00fcm\u00fc ancak h\u0131zland\u0131r\u0131yor . B\u00fcy\u00fck Be\u015fli, interneti ele ge\u00e7irmi\u015f durumda ve a\u011f\u0131n \u00fcst katmanlar\u0131ndaki tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bizzat kendileri ihlal ediyor (https:\/\/www.nytimes.com\/2017\/11\/29\/technology\/internet-dying-repeal-net-neutrality.html<\/a>, http:\/\/money.cnn.com\/2017\/12\/14\/technology\/business\/amazon-google\/index.html<\/a>). Dolay\u0131s\u0131yla \u0130SS\u2019lere y\u00f6neltebilecekleri ele\u015ftiriler kendileri i\u00e7in de ge\u00e7erli ve tekel kar\u015f\u0131t\u0131 yasalar kendilerine de uygulanabilir. Zaten bir s\u00fcredir B\u00fcy\u00fck Be\u015fli\u2019nin artan g\u00fcc\u00fcnden, etkinliklerini d\u00fczenlemenin gereklili\u011finden ve \u015firketlerin par\u00e7alanmas\u0131ndan s\u00f6z ediliyor.<\/p>\n Acaba telgraf, telefon, film, radyo ve televizyon gibi internetteki \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn de sonuna m\u0131 geldik? S\u00f6z konusu enformasyon teknolojilerinin tarihi incelendi\u011finde benzer \u00f6r\u00fcnt\u00fcler i\u00e7erdikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Garajlarda veya \u00e7at\u0131 katlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, yaln\u0131z mucitler; bir hobi olarak ba\u015flayan ama sonra yeni end\u00fcstrinin temellerini atan bir \u00e7al\u0131\u015fma; e\u011freti bir \u00fcretim mekanizmas\u0131ndan mucizevi bir \u00fcretim sistemine do\u011fru geli\u015fme; teknolojiyi icat edenlerin ilk ba\u015fta icat ettikleri \u015feyin nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fini \u00f6n g\u00f6rememesi; teknolojinin geli\u015fiminde ilk ba\u015ftaki a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ve \u00e7ok seslili\u011fin yerini s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirli bir teknolojiye b\u0131rakmas\u0131 ve tekelle\u015fme. Sonra bir ba\u015fka teknolojik yenilikle yeniden a\u00e7\u0131lma ve yeni bir yenilikler \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131! Wu (2010), enformasyon end\u00fcstrisinde a\u00e7\u0131kl\u0131k ve kapal\u0131l\u0131k d\u00f6nemleri aras\u0131ndaki bu sal\u0131n\u0131m\u0131 \u00e7evrim olarak adland\u0131r\u0131yor. A\u00e7\u0131kl\u0131k d\u00f6neminde yeni bulu\u015flarla yeni tekelin temelleri at\u0131l\u0131yor ve yeni temeller \u00fczerinde y\u00fckselen tekel bir s\u00fcre sonra her \u015feyi kontrol etme ihtiyac\u0131yla yeni olu\u015fan enformasyon end\u00fcstrisini kendi kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki yeniliklere kapat\u0131yor. \u0130nternet i\u00e7in de a\u00e7\u0131kl\u0131k d\u00f6neminin bitti\u011fi ve art\u0131k kapal\u0131l\u0131k d\u00f6nemine girildi\u011fi s\u00f6ylenebilir mi? A\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ve B\u00fcy\u00fck Be\u015fli\u2019nin son y\u0131llardaki hamlelerini bildi\u011fimiz internetin sonuna gelindi\u011fini g\u00f6steren k\u0131yamet alametleri olarak de\u011ferlendirebiliriz. Fakat \u00e7evrimdeki a\u00e7\u0131kl\u0131k ve kapal\u0131l\u0131k d\u00f6nemlerini ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak g\u00f6rmemek gerekiyor. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda Wu\u2019dan (2010) aktaraca\u011f\u0131m \u00f6rneklerden de g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi tekeller (kimi zaman paranoyak\u00e7a hareket ederek) yarat\u0131c\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek kapal\u0131l\u0131k d\u00f6nemlerini uzatabilmi\u015f ya da yeniliklerin kendi i\u015f modellerine zarar vermeden kontroll\u00fc bir \u015fekilde geli\u015fmesini sa\u011flayabilmi\u015ftir. Yine ayn\u0131 \u015fekilde, tam tersinin, kapanman\u0131n, \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilir mi?<\/p>\n A\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir mevzidir ve ABD\u2019deki geli\u015fmeler, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 do\u011frudan etkileyecektir. Birincisi a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in olmazsa olmazd\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde toplumsal muhalefet radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131nda zay\u0131f kalmakta kendini \u00e7o\u011funlukla internette ifade edebilmektedir. Gelecekte bu olana\u011f\u0131 kaybedebilirler. \u0130kincisi a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, internetin tekellerin \u00e7\u0131karlar\u0131ndan daha ba\u011f\u0131ms\u0131z geli\u015fimi i\u00e7in gereklidir. Aksi taktirde enformasyon tekellerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecektir.<\/p>\n A\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6rnekle ba\u015flayal\u0131m: Telgraf ve Western Union.<\/p>\n Google ve Facebook\u2019un ABD se\u00e7imlerine etkileri hala tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Fakat enformasyon ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fcn bir yerde yo\u011funla\u015fmas\u0131 internet \u00f6ncesinde de \u00e7ok tehlikeliydi. ABD\u2019deki 19. Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7iminde Rutherford B. Hayes\u2019i ba\u015fkanl\u0131\u011fa ta\u015f\u0131yan da telgraf tekeli Western Union oldu. Hayes, zaman\u0131n gazetecilerinin de\u011ferlendirilmelerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere ABD Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yetersiz bir isimdi. Fakat Western Union ve onun i\u015f orta\u011f\u0131 Associated Press, Hayes\u2019i ABD\u2019nin 19. Ba\u015fkan\u0131 yapmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n 1876 y\u0131l\u0131nda tekel olan yaln\u0131zca Western Union de\u011fildir. ABD\u2019li haber ajans\u0131 da rakipsizdir ve daha sonra rakibi olacak United Press hen\u00fcz kurulmam\u0131\u015ft\u0131r. Ne ortak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k (common carriage) ne de a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 telgraf i\u00e7in g\u00fcndemde de\u011fildir. Ortak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6kenleri Roma Hukuku\u2019na ve Orta \u00c7a\u011f \u0130ngiltere\u2019sine kadar uzanmaktad\u0131r. Ortak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k, \u00f6nemli bir kamu hizmetini sunan sadece tek bir \u00f6zne oldu\u011fu durumlarda ortaya \u00e7\u0131kar. Kurallar gere\u011fi bir k\u00f6yde bulunan ve ortak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilen han, r\u0131ht\u0131m ve hatta cerrah makul bir \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6yde ya\u015fayan herkese hizmet sunmal\u0131d\u0131r (Guniganti ve Grabowski, 2013). Ortak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde, bir kasabaya ba\u015fka bir \u015fehirden un getiren bir gemi ne \u201cben sadece A f\u0131r\u0131n\u0131 i\u00e7in un getiririm, B f\u0131r\u0131n\u0131 i\u00e7in getirmem.\u201d diyebilir ne de \u201cunun kilogram\u0131 A i\u00e7in 10 TL, B i\u00e7in 20 TL\u201d diyebilir.<\/p>\n Western Union\u2019\u0131n ise b\u00f6yle bir sorumlulu\u011fu yoktur. Western Union tellerinde Associated Press mesajlar\u0131 ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 olarak iletilmektedir ve Associated Press de Cumhuriyet\u00e7iler ile yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indedir. Bu nedenle kamuoyuna s\u00fcrekli Hayes\u2019in ne kadar iyi bir y\u00f6netici oldu\u011fu hakk\u0131nda haberler pompalanmaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen, Demokratlar se\u00e7imde a\u00e7\u0131k bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck elde ederler. Ancak Demokratlar se\u00e7im sonucundan emin de\u011fillerdir. New York Times (o zamanlar Cumhuriyet\u00e7i\u2019dir) muhabiri John Reid, Cumhuriyet\u00e7iler\u2019i Demokratlar\u2019\u0131n ku\u015fkusu hakk\u0131nda bilgilendirir. Western Union ve i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 Associated Press, kamuoyunu tarafl\u0131 bilgilendirmekle kalmam\u0131\u015f Demokratlar\u2019\u0131n kendi aralar\u0131ndaki mesajla\u015fmalar\u0131 da Cumhuriyet\u00e7iler\u2019e s\u0131zd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece g\u00f6nderilen mesajlar\u0131n gizli kalaca\u011f\u0131na dair kamuoyuna verdi\u011fi s\u00f6ze de sad\u0131k kalmam\u0131\u015ft\u0131r (Wu, 2010).<\/p>\n Parti merkezi, Reed\u2019den ald\u0131\u011f\u0131 bilgiye dayanarak G\u00fcney\u2019deki Cumhuriyet\u00e7i valileri bir telgraf mesaj\u0131yla uyar\u0131r ve onlardan se\u00e7im komisyonlar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmelerini ister. Bir s\u00fcre sonra da Demokratlar\u2019\u0131n karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan yararlanan Cumhuriyet\u00e7iler zaferlerini ilan ederler. Taraflar aras\u0131nda birka\u00e7 ay s\u00fcren sert \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fan\u0131r. En sonunda Demokratlar yenilgiyi kabul etmek zorunda kal\u0131r.<\/p>\n Burada sorun sadece iletim \u015firketinin tekel olmas\u0131 de\u011fildir. \u0130letim \u015firketinin i\u00e7erik \u00fcreticisiyle i\u015fbirli\u011fine gitmesi ve onu a\u011f\u0131nda tek ya da \u00f6ncelikli yapmas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck bir sorun olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu olaydan sonra da farkl\u0131 enformasyon end\u00fcstrilerinde ayn\u0131 sorun kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Film end\u00fcstrisinde yap\u0131mc\u0131 \u015firketler, da\u011f\u0131t\u0131c\u0131; da\u011f\u0131t\u0131c\u0131lar da yap\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015facak ve en sonunda izleyicinin ne izleyebilece\u011fine karar veren bir avu\u00e7 \u015firket kalacakt\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fte ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frayan AOL-Time Warner ortakl\u0131\u011f\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ABD\u2019deki telekom\u00fcnikasyon tekellerinin i\u00e7erik \u015firketlerini sat\u0131n almak istemesi, Facebook ve Google\u2019\u0131n internet altyap\u0131s\u0131 sa\u011flama giri\u015fimleri ayn\u0131 tehlikeyi i\u00e7ermektedir: Sahibinin hizmetinde olan tek sesli enformasyon end\u00fcstrisi.<\/p>\n A\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131n\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 ikinci tehlike, yeniliklerin (inovasyon) tekellerin \u00e7\u0131karlar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmesi ise \u00f6ylesine bir iddia de\u011fil, enformasyon end\u00fcstrisinde bir\u00e7ok kez kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bir olgudur. Ba\u015fta en b\u00fcy\u00fck tekel AT&T olmak \u00fczere tekeller bir\u00e7ok yenili\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131nda ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131nda belirleyici olmu\u015ftur. Fakat kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 yenilikler ya engellenmi\u015f ya da geciktirilmi\u015ftir. AT&T\u2019nin tekel politikalar\u0131, televizyonun \u00f6nc\u00fcs\u00fc, hatta babas\u0131 olarak bilinen David Sarnoff\u2019un asl\u0131nda FM radyonun ve televizyonun geli\u015fimini geciktiren ki\u015fi olmas\u0131 enformasyon tekellerinin politikalar\u0131 hakk\u0131nda \u00f6nemli dersler i\u00e7ermektedir.<\/p>\n Wu\u2019nun (2010) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi en devrimci yenilikler enformasyon end\u00fcstrisine egemen tekelin (ya da tekellerin) d\u0131\u015f\u0131ndan, kendi laboratuvarlar\u0131nda, idealist bir ruhla \u00e7al\u0131\u015fan amat\u00f6rlerden geldi: Telefon, radyo, televizyon, PC (ki\u015fisel bilgisayar), kablolu yay\u0131n. Microsoft, Apple ve Google b\u00f6yle kurulan \u015firketlerdi. Tekellerin bir amat\u00f6rden \u00e7ok daha geni\u015f ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme olanaklar\u0131 vard\u0131r. Ama bu olanaklar\u0131n\u0131, para kazanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan teknolojileri iyile\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla Christensen\u2019in (2003) belirtti\u011fi gibi yenilikleri iki s\u0131n\u0131fa ay\u0131rabiliriz: besleyici yenilikler ve y\u0131k\u0131c\u0131 yenilikler. Besleyici yenilikler, bir \u00fcr\u00fcn\u00fc daha iyi yapan ama onu tehdit etmeyen yeniliklerdir. Y\u0131k\u0131c\u0131 yenilikler ise \u00fcr\u00fcn\u00fc tamamen ortadan kald\u0131rarak yenisiyle de\u011fi\u015ftirir. Wu (2010), elektrikli daktilo ve kelime i\u015flemci yaz\u0131l\u0131m\u0131 (Microsoft Ofice, LibreOffice gibi) \u00f6rneklerini verir. \u0130lki daktilolar\u0131 besleyen bir yenilikken ikincisi onu ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ayr\u0131ca y\u0131k\u0131c\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin temelini atacak ki\u015finin Alexander Graham Bell gibi d\u0131\u015far\u0131dan ama egemen teknolojideki sorunlar\u0131 fark edebilecek kadar yak\u0131ndan biri olmas\u0131 gerekir. Bell\u2019in ilk ba\u015ftaki amac\u0131 zaman\u0131n bir\u00e7ok mucidi gibi telgraf\u0131 daha iyile\u015ftirmektir. 1870\u2019lerde mucitler ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, telefon diye bir \u015feyin olabilece\u011fini fark etmelerine ra\u011fmen bunun kullan\u0131\u015fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n as\u0131l g\u00fcndemleri tek bir hat \u00fczerinden ayn\u0131 anda \u00e7oklu telgraf mesaj\u0131 g\u00f6ndermek veya telgraflar\u0131n evde bas\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak gibi telgraf teknolojisini ilerleten u\u011fra\u015flard\u0131r. Bell\u2019in de telgraf\u0131 iyile\u015ftirmek \u00fczerine ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma bir s\u00fcre sonra farkl\u0131 bir y\u00f6ne evrilir. Bell\u2019in arkas\u0131ndaki en \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mc\u0131, Gardiner Hubbard da telefonu ilk ba\u015fta bilimsel bir oyuncak olarak g\u00f6rmesine ve Bell\u2019den telefonla u\u011fra\u015fmay\u0131 b\u0131rakarak telgraf\u0131 iyile\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 istemesine kar\u015f\u0131n daha sonra telefondaki potansiyelin fark\u0131na var\u0131r (age).<\/p>\n Bell Telephone Company 1877\u2019de, Hubbard\u2019\u0131n y\u00f6netiminde kurulur. \u0130\u015fadamlar\u0131n\u0131n evleri ve i\u015fyerleri aras\u0131nda basit telefon ba\u011flant\u0131lar\u0131 kurmaktad\u0131rlar. Telgraf tekeli Western Union ilk ba\u015fta telefonu ciddiye almaz. 1877\u2019de Hubbard, \u015firketin sahip oldu\u011fu patentleri 100000 dolara satmak istedi\u011finde Western Union\u2019\u0131n ba\u015fkan\u0131 William Orton bu teklifi reddeder. Bell \u015firketi h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmektedir. Her abonenin istedi\u011fi ki\u015fiye ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan anahtar panelleri in\u015fa ederler. Hubbard\u2019\u0131n temellerini att\u0131\u011f\u0131 i\u015f modeliyle, hem telefon hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na ara\u00e7 sa\u011flamaya hem de lisans kiralamaya ba\u015flarlar. Western Union bir y\u0131l sonra b\u00fcy\u00fck bir hata yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlar. Thomas Edison ve Elisha Gray\u2019i i\u015fe alarak onlar\u0131n tasarlad\u0131\u011f\u0131 telefonlarla Bell\u2019e rakip olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. K\u0131yas\u0131ya bir yar\u0131\u015f ba\u015flar, her iki taraf da yeni santraller kurarak etki alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu tip rekabetlerde patent davalar\u0131 \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. Bell de Western Union\u2019a patent ihlali davas\u0131 a\u00e7ar (Fischer, 2011). \u0130ki taraf aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir anda beklenmedik bir geli\u015fme olur ve Western Union, “Soyguncu Baronlar\u0131n Kral\u0131” lakapl\u0131 Jay Gould\u2019un \u015firketi ele ge\u00e7irme planlar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark eder. Bunun \u00fczerine daha zay\u0131f bir rakip olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Bell ile vakit kaybetmek istemez ve anla\u015fma yolunu tercih eder. 1879\u2019un sonunda yap\u0131lan anla\u015fmaya g\u00f6re, Western Union t\u00fcm patent haklar\u0131n\u0131 Bell\u2019e b\u0131rakacakt\u0131r. Bell de telgraf hizmetleriyle ili\u015fkisini kesecek, Associated Press\u2019le rekabete giri\u015fmeyecek ve Edison telefonlar\u0131ndan elde edece\u011fi y\u0131ll\u0131k has\u0131lat\u0131n %20\u2019sini Western Union\u2019a b\u0131rakacakt\u0131r (Wu, 2010).<\/p>\n AT&T (American Telephone & Telegraph) 1884\u2019te, uzun mesafe hizmetlerle ilgilenmek \u00fczere Bell\u2019in alt kolu olarak kurulur. Bell telefon hizmetlerinde tekeldir ama telefonun kime ve nas\u0131l hizmet edece\u011fi belirsizdir. \u0130lk telefon aboneleri acil durumlarda eri\u015filmek istenen doktorlar olmu\u015ftur. Onlar\u0131 yine ayn\u0131 nedenle eczac\u0131lar takip etmektedir. Ama Bell\u2019in as\u0131l hedefledi\u011fi kesim olan i\u015fadamlar\u0131 yaz\u0131l\u0131 kayda daha \u00e7ok \u00f6nem verdiklerinden telefona mesafeli yakla\u015fmaktad\u0131r. \u015eirketin en b\u00fcy\u00fck hatas\u0131 s\u0131radan insanlara \u00e7ok az ilgi g\u00f6stermesidir (Fischer, 2011). Bu bo\u015flu\u011fu da Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar doldurmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Bell ilk tekel d\u00f6neminde \u00f6zellikle Do\u011fu\u2019da, b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerde ya\u015fayan zenginlere hizmet g\u00f6t\u00fcrmektedir ve hizmetin uzun mesafe kapasitesi zay\u0131ft\u0131r. Herkese telefon hizmeti sunman\u0131n hen\u00fcz \u00e7ok uza\u011f\u0131ndad\u0131r. 1903 y\u0131l\u0131nda \u015firket yeniden yap\u0131lanmaya gider. Art\u0131k yeni yap\u0131da yerel hizmet veren d\u00fczinelerce Bell \u015firketi (Atlantik Bell, Kuzeydo\u011fu Bell gibi) ve holding olarak da AT&T vard\u0131r. 1900\u2019lerin ba\u015f\u0131nda, Bell\u2019in telefon hizmetinin eri\u015fmedi\u011fi yerlerde insanlar kendi telefon hatlar\u0131n\u0131 kurmaya ba\u015flarlar. Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar olarak adland\u0131r\u0131lan, yerel telefon hizmeti veren firmalar ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7ift\u00e7iler telefonu kimi zaman sosyalle\u015fme kimi zaman da (daha radyo yay\u0131nlar\u0131 ortada yokken) konser verme amac\u0131yla kullanmaktad\u0131r. Telefon, halk\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 sayesinde onu geli\u015ftirenlerin hi\u00e7 d\u00fc\u015flemedi\u011fi bi\u00e7imde farkl\u0131 kullan\u0131m alanlar\u0131 yaratmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin telefon belirli bir say\u0131da \u00e7ald\u0131ktan sonra a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda abonelere yol ve hava durumu bildirme hizmeti verilmektedir. Wu (2010), bir end\u00fcstrinin a\u00e7\u0131k m\u0131 yoksa kapal\u0131 m\u0131 oldu\u011funun en \u00f6nemli g\u00f6stergelerinden birinin sekt\u00f6re giri\u015f maliyeti oldu\u011funu belirtmektedir. Giri\u015f maliyeti d\u00fc\u015f\u00fckse a\u00e7\u0131kl\u0131ktan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bell\u2019in b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerdeki tekeline ra\u011fmen telefon hen\u00fcz a\u00e7\u0131k bir teknolojidir. B\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin d\u0131\u015f\u0131nda, az bir maliyetle, telefon hatlar\u0131 kurulmakta, yerel hizmet verilmektedir. Bu durum teknoloji tarihinde s\u00fcrekli kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: Teknoloji d\u0131\u015far\u0131dan katk\u0131ya ne kadar a\u00e7\u0131k olursa geli\u015fimi de o kadar \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olmaktad\u0131r.<\/p>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019\u0131n hatlar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131 AT&T\u2019yi tedirgin eder. AT&T, Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019a kar\u015f\u0131 ter\u00f6r eylemlerine y\u00f6nelir. Ard\u0131ndan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sabotajlar ger\u00e7ekle\u015ftirilir. AT&T\u2019nin g\u00fcc\u00fc t\u00fckenmekte ve Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019\u0131n sundu\u011fu ucuz ve kaliteli telefon hizmeti ra\u011fbet g\u00f6rmektedir. 1887\u2019de \u015firketin ba\u015fkan\u0131yken Bell\u2019den ayr\u0131lan Thedore N. Vail, 1907\u2019de tekrar \u015firketin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fi zaman Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019la neredeyse ayn\u0131 fikirdedir ve onlar gibi telefon hizmetini her vatanda\u015fa ula\u015fmas\u0131 gereken bir kamu hizmeti olarak g\u00f6rmektedir. Vail sadece Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na tahamm\u00fcl edememektedir (age)!<\/p>\n AT&T, 1909\u2019da Western Union\u2019\u0131 sat\u0131n alarak uzun mesafe ileti\u015fimde tekel haline gelir. Vail, daha \u00f6nce Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019a kar\u015f\u0131 uygulanan uzla\u015fmaz politikay\u0131 terk ederek onlar\u0131 havu\u00e7 ve sopa politikas\u0131yla, kendi a\u011flar\u0131na kat\u0131l\u0131p zenginli\u011fe ortak olmakla tamamen yok olmak aras\u0131nda bir se\u00e7ime zorlar. Uzun mesafe a\u011flar\u0131ndan yoksun olan Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019\u0131n \u00e7o\u011fu teslim olur. Vail\u2019in AT&T\u2019si “Tek Sistem, Tek Politika, Evrensel Hizmet” ilkesiyle hareket etmektedir ve Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019\u0131 birbir yutarken 1910\u2019lar\u0131n tekel kar\u015f\u0131t\u0131 f\u0131rt\u0131nas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. AT&T gibi rakiplerini birer birer yutan John D. Rockefeller\u2019in Standard Oil \u015firketi 35 par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Vail ustaca bir manevra yapar. H\u00fck\u00fcmete iyi niyetini g\u00f6stermek i\u00e7in kendini k\u0131s\u0131tlamay\u0131 ve faaliyetlerinin d\u00fczenlenmesini kabul etti\u011fini bildirir. Western Union\u2019\u0131 satmay\u0131 kabul eder. Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019\u0131n kendisine ait uzun mesafe hatlar\u0131n\u0131 kullanabilece\u011fini ve art\u0131k Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015firketleri sat\u0131n almaya \u00e7al\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Telgraf \u00f6lmekte olan bir teknoloji oldu\u011fundan Western Union\u2019\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 ak\u0131ll\u0131ca bir hamle olmu\u015ftur. Ba\u011f\u0131ms\u0131zlar\u2019a verilen, uzun mesafe hatlar\u0131 kullanma tavizinden yararlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda pek fazla bir \u00f6rnek yoktur. Ama bu iyi niyet g\u00f6sterisi ve tavizlerle par\u00e7alanma tehlikesinden kurtuldu\u011fu gibi do\u011fal tekel iddias\u0131yla daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konuma gelmi\u015ftir (age).<\/p>\n AT&T h\u00fck\u00fcmete kendini do\u011fal tekel olarak kabul ettirir. \u00d6l\u00e7ek ekonomisinde, i\u015flemlerin \u00f6l\u00e7e\u011fi geni\u015flerken maliyetler azalt\u0131labilir. \u00c7\u0131kt\u0131 artarken birim maliyetin d\u00fc\u015fmesi nedeniyle piyasaya ilk giren daha avantajl\u0131 konumda olur ve fiyatlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek piyasaya kat\u0131lmak isteyenleri engelleyebilece\u011finden do\u011fal tekel durumu olu\u015fur. ABD\u2019de elektrik, su, kanalizasyon gibi altyap\u0131lar do\u011fal tekeldir. Vail, kentler aras\u0131 ileti\u015fimin b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m gerektirdi\u011fini belirterek telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fcnde de do\u011fal tekeli savunmu\u015ftur. AT&T\u2019nin sunmak istedi\u011fi hizmet bir\u00e7ok \u00fclkede devlet taraf\u0131ndan yerine getirilmektedir. Vail, AT&T\u2019yi devlete yard\u0131mc\u0131 olan, \u015firket \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n yan\u0131nda kamu \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 da g\u00f6zeten ayd\u0131nlanmac\u0131 bir tekel olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. AT&T, 1984\u2019teki neoliberal f\u0131rt\u0131naya kadar, telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6r\u00fcndeki ortak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k sorumlulu\u011funu yerine getirmi\u015f ve ABD\u2019nin her b\u00f6lgesine s\u00f6z verdi\u011fi kamu hizmetini g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. AT&T, tekel y\u0131llar\u0131 boyunca hem uzun mesafe hatlarda hem de m\u00fc\u015fteri taraf\u0131 te\u00e7hizat\u0131nda tek hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. AT&T sistemin m\u00fckemmelli\u011fi, hizmetin ucuz ve kaliteli sunulabilmesi i\u00e7in tekel olmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Sovyetler\u2019deki merkezi planlaman\u0131n ABD\u2019deki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 AT&T ve RCA (Radio Corporation of America) gibi tekeller olur. Bilim ve teknoloji alan\u0131nda bug\u00fcn\u00fcn teknolojisinin temellerini atan bir\u00e7ok \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmaya da imza atarlar. Ama tekel d\u0131\u015f\u0131ndan gelen teknolojik yeniliklere kapal\u0131 bir sistem olu\u015ftururlar (age).<\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rnekler tekellerin yenilik\u00e7ili\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n \u00dcretimine 1921 y\u0131l\u0131nda ba\u015flanan Hush-A-Phone, telefonun ahizesine tak\u0131lan, g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fini azaltan ve mahremiyeti art\u0131ran bir aparatt\u0131r. \u00dcr\u00fcn\u00fc piyasaya s\u00fcren Hush-A-Phone \u015eirketi\u2019nde sadece iki ki\u015fi \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r: \u015firketin sahibi Henry Tuttle ve sekreteri. Hush-A-Phone ev kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7bir zaman bir gereklilik olmaz. Tuttle 1950 y\u0131l\u0131ndaki bir konu\u015fmas\u0131nda \u015fimdiye kadar 125000 \u00fcnite satt\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmektedir. K\u0131sacas\u0131 Hush-A-Phone, kendi ya\u011f\u0131yla kavrulan bir \u015firkettir. Tuttle, 1921\u2019de \u00fcretti\u011fi aparatla da kalmam\u0131\u015f, Hush-A-Phone\u2019u modern telefon tasar\u0131mlar\u0131na uyumlu hale getirmek i\u00e7in MIT\u2019de akustik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan Leo Beranek\u2019ten de yard\u0131m alm\u0131\u015ft\u0131r. Beranek, daha alt s\u0131n\u0131rdaki seslerden feragat edip mahremiyeti art\u0131rarak ve d\u0131\u015f sesleri azaltarak Hush-A-Phone\u2019u geli\u015ftirir. Seste sadece hafif patlamalar vard\u0131r.<\/p>\n Ama 1940\u2019lar\u0131n sonunda kar\u015f\u0131s\u0131nda ABD\u2019de do\u011fal tekel konumunda olan AT&T\u2019yi bulur. AT&T, telefon cihazlar\u0131 dahil olmak \u00fczere t\u00fcm telefon hizmetlerinde s\u00f6z sahibidir. AT&T tamircileri telefon abonelerini Hush-A-Phone gibi AT&T\u2019nin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmayan cihazlar\u0131 kullanmamalar\u0131, bunun imzalad\u0131klar\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin ihlali oldu\u011funu ve telefon hizmetlerinin kesilebilece\u011fini s\u00f6yleyerek uyar\u0131rlar. AT&T\u2019nin tehdidinin alt\u0131 bo\u015f de\u011fildir. Federal H\u00fck\u00fcmet ile yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmede hi\u00e7bir cihaz\u0131n, aparat\u0131n veya devrenin telefon \u015firketi taraf\u0131ndan sunulan ara\u00e7lara ba\u011flanmamas\u0131 hakk\u0131nda bir madde vard\u0131r. Tuttle bunun \u00fczerine bir avukat tutar ve 1948\u2019de ilgili maddenin de\u011fi\u015ftirilmesi i\u00e7in FCC\u2019ye ba\u015fvurur. FCC, bu ba\u015fvuruyu mahkemeye ta\u015f\u0131r.<\/p>\n Telefona tak\u0131lan bir plastik par\u00e7as\u0131 i\u00e7in AT&T gibi bir devin m\u00fc\u015fterilerini tehdit etmesi komik gelebilir. Ama AT&T son derece ciddidir ve mahkemeye bir avukatlar ordusuyla gelirler. Kar\u015f\u0131 tarafta ise Tuttle, Beranek, bir avukat ve uzman olarak J.C.R. Licklider (daha sonra internetin \u00f6nc\u00fclerinden olacakt\u0131r) vard\u0131r. AT&T\u2019nin yayl\u0131m ate\u015fi ba\u015flar. AT&T\u2019nin ilk gerek\u00e7esi, telefon hizmetinin kendi sorumluluklar\u0131nda oldu\u011fu ve Hush-A-Phone\u2019un bu hizmeti olumsuz etkiledi\u011fidir. Testlerine g\u00f6re iletimde 13 desibellik bir kay\u0131p vard\u0131r. Al\u0131c\u0131da ise bu kay\u0131p 20 desibeldir. AT&T\u2019nin ikinci tezi ise Hush-A-Phone\u2019un i\u015fe yaramaz bir aparat oldu\u011fu ve t\u00fcketicilerin aldat\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. T\u00fcketicilerin korunmas\u0131 AT&T\u2019nin sorumluluklar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Kendilerinden emin bir \u015fekilde, yararl\u0131 bir \u015fey olsayd\u0131 AT&T\u2019nin bunu \u00e7oktan icat edece\u011fini eklerler. Daha sonra aparat\u0131n telefon tamircilerinin g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye att\u0131\u011f\u0131, aparattan kaynakl\u0131 ka\u00e7aklar nedeniyle elektrik ak\u0131m\u0131na kap\u0131l\u0131p \u00f6lebilecekleri \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Ard\u0131ndan aparat\u0131n hijyen sorunu yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, i\u00e7inde yemek taneciklerini, kokular\u0131 ve ufak tefek par\u00e7ac\u0131klar\u0131 toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek yayl\u0131m ate\u015fini bitirirler.<\/p>\n AT&T\u2019nin bu sald\u0131r\u0131lar\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda temelsizdir. AT&T, telefon tamircilerinin i\u015f kazas\u0131na u\u011frayabilece\u011fini s\u00f6yledi\u011finde Tuttle\u2019\u0131n avukat\u0131 bunun daha \u00f6nce ya\u015fan\u0131p ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorunca AT&T\u2019nin yan\u0131t\u0131 hen\u00fcz b\u00f6yle bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 ama olabilece\u011fidir. Hush-A-Phone\u2019un t\u00fcketicilere hi\u00e7bir yarar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve sadece onlar\u0131 aldatt\u0131\u011f\u0131 tezine kar\u015f\u0131 Tuttle, iki \u00f6nemli yarar\u0131 oldu\u011funu belirtir. Birincisi, telefonla konu\u015furken b\u00fcrodaki sesin azalt\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yararl\u0131d\u0131r. \u0130kincisi, mahremiyettir. Telefon konu\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015far\u0131dakiler taraf\u0131ndan izinsiz dinlenmesini \u00f6nlemektedir. Daha sonra Licklider, AT&T\u2019nin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc belirsiz iletim kayb\u0131 tezine kar\u015f\u0131, Hush-A-Phone\u2019un neden oldu\u011fu kay\u0131p oran\u0131n\u0131 teknik olarak ispatlayarak telefon hizmetine zarar verilmedi\u011fini g\u00f6sterir. Son olarak da mahkeme heyetinin \u00f6n\u00fcnde bir g\u00f6steri yaparlar. Tuttle, sekreterini arar \u00f6nce Hush-A-Phone kullanarak, daha sonra da onu \u00e7\u0131kararak konu\u015fmas\u0131n\u0131 ister. Licklider\u2019i do\u011frulayan bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kar: Hush-A-Phone, akusti\u011fi de\u011fi\u015ftirmekte ve seste patlamalar yapmaktad\u0131r. Fakat sesin anla\u015f\u0131labilirli\u011finde herhangi bir sorun yoktur.<\/p>\n Ancak FCC\u2019nin 1955\u2019teki karar\u0131, AT&T\u2019nin iddialar\u0131 do\u011frultusunda olur. FCC karar\u0131nda telefon sistemlerine d\u0131\u015far\u0131dan tak\u0131lan herhangi bir aparat\u0131n telefon hizmetini olumsuz etkileyebilece\u011fini ve i\u015f kazalar\u0131na neden olabilece\u011fini yazar. Davay\u0131 kendi olanaklar\u0131 ile finanse eden Tuttle iflas\u0131n e\u015fi\u011findedir. Ama pes etmez ve karar\u0131 ABD Temyiz Mahkemesi\u2019ne g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. 1956\u2019da mahkeme, insan\u0131n telefonu eli ile kapatmas\u0131 veya bir cihazla kapatmas\u0131 aras\u0131nda bir fark olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek FCC\u2019nin karar\u0131n\u0131n adil veya mant\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve en \u00f6nemlisi de kamuya bir zarar\u0131 yoksa t\u00fcketicilerin telefonlar\u0131n\u0131 yararl\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri herhangi bir bi\u00e7imde kullanabileceklerine karar verir. Ayr\u0131ca ancak be\u015f y\u0131l sonra karar verebilen FCC\u2019yi de bu gecikmeden dolay\u0131 uyar\u0131r. Tuttle, davay\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat 1960\u2019larda AT&T yeni ahizelerini satmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Hush-A-Phone saf d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131r.<\/p>\n Wu\u2019ya (2010) g\u00f6re ufak bir \u015firketin geli\u015ftirdi\u011fi bir plastik par\u00e7as\u0131na kar\u015f\u0131 AT&T\u2019nin bu kadar tepki g\u00f6stermesinin as\u0131l gerek\u00e7esi, d\u0131\u015far\u0131dan yenili\u011fin AT&T tekelinin me\u015frulu\u011funu sarsmas\u0131d\u0131r. AT&T, merkezi yenilik geli\u015ftirme sistemini temsil etmektedir. Ayn\u0131 konuya on \u015firketin odaklanarak tekerle\u011fi yeniden ke\u015ffetmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 kaynak israf\u0131d\u0131r ve verimsizdir. AT&T, ara\u015ft\u0131rma geli\u015ftirme faaliyetlerini merkezile\u015ftirerek kamu kaynaklar\u0131n\u0131 en verimli \u015fekilde kullanmaktad\u0131r. D\u0131\u015far\u0131dan birinin bir yenilikle gelmesi bu imaj\u0131 sarsacak ve di\u011ferlerine k\u00f6t\u00fc \u00f6rnek olacakt\u0131r. AT&T, her zamanki gibi sistemin m\u00fckemmelli\u011fi i\u00e7in sistemin t\u00fcm par\u00e7alar\u0131na egemen olmak istemektedir. AT&T\u2019nin sadece Hush-A-Phone davas\u0131na bakarak yarg\u0131lanmamas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Nitekim AT&T\u2019nin 1925\u2019te, telefon teknolojisini geli\u015ftirmek amac\u0131yla kurdu\u011fu Bell Laboratuvarlar\u0131 telefon tellerinin yal\u0131t\u0131m\u0131 gibi do\u011frudan telefon hizmetini iyile\u015ftiren yeniliklerin yan\u0131nda d\u00fcnyadaki en iyi bilim insanlar\u0131n\u0131 kendi b\u00fcnyesine kat\u0131p onlara serbest bir \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 sa\u011flayarak kuantum fizi\u011fi veya enformasyon teorisi gibi tamamen farkl\u0131 alanlarda bir\u00e7ok \u00f6nemli bulu\u015fa da imza atm\u0131\u015ft\u0131r. Bell Laboratuvarlar\u0131\u2019ndan yedi Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bilgisayar tarihinin en \u00f6nemli bulu\u015flar\u0131ndan transist\u00f6r burada icat edilmi\u015ftir. UNIX \u0130\u015fletim Sistemi ve C Programlam Dili yine Bell Laboratuvarlar\u0131\u2019nda geli\u015ftirilmi\u015ftir. T\u00fcm bunlar a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ortadayken Hush-A-Phone yaln\u0131zca bir ayr\u0131nt\u0131 de\u011fil midir?<\/p>\n Wu\u2019nun (2010) bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fine bakal\u0131m…<\/p>\n Bell Laboratuvarlar\u0131, bilimcilere ve m\u00fchendislere istedikleri konular\u0131 ara\u015ft\u0131rma olana\u011f\u0131 sunarken bunun meyvelerinden yaln\u0131z \u015firket de\u011fil toplum da yararlan\u0131yordu. Elbette bunun finansman\u0131 ABD halk\u0131n\u0131n vergileri ve h\u00fck\u00fcmet deste\u011fi ile sa\u011flan\u0131yordu. Bir\u00e7ok \u00fclkede devlete ba\u011fl\u0131 \u00fcniversiteler ve ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rmalar ve hatta gizli projeler neredeyse h\u00fck\u00fcmetin bir kolu haline gelmi\u015f AT&T taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu. Ama Wu\u2019nun (2010) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi AT&T\u2019nin \u00fcniversitelerden \u00f6nemli bir fark\u0131 vard\u0131: AT&T\u2019nin \u00e7\u0131karlar\u0131 bilginin ilerlemesi ile \u00e7eli\u015fti\u011finde tercih AT&T\u2019nin \u00e7\u0131karlar\u0131 olmaktad\u0131r. Clarence Hickman adl\u0131 m\u00fchendisin hikayesi tekellerin yenili\u011fe yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00f6rneklerden sadece biridir.<\/p>\n 1934\u2019\u00fcn ba\u015flar\u0131nda Hickman, Bell Laboratuvarlar\u0131\u2019nda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Hickman\u2019\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi makinenin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir telefon arand\u0131\u011f\u0131nda ve kimse telefonu a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131nda makine devreye girmekte ve bip sesinden sonra arayan ki\u015fi mesaj b\u0131rakmaktad\u0131r. Wu (2010) makinenin i\u015flevinden \u00e7ok Hickman\u2019\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi manyetik kay\u0131t ilkesine dikkati \u00e7ekmektedir. Manyetik kay\u0131ttan \u00f6nce ses yaln\u0131zca kayda bas\u0131larak veya piyano rulosu yap\u0131larak saklanabilmektedir. Bu yeni teknoloji, i\u015fitsel kasetler ve videoteyplerin yan\u0131nda silikon yongalarla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bilgisayarda depolaman\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilecek potansiyele sahiptir ve AT&T\u2019nin elinde bu teknolojiyi ilerletme f\u0131rsat\u0131 vard\u0131r. Fakat Hickman bulu\u015funu g\u00f6sterdi\u011finde AT&T y\u00f6netimi manyetik depolama ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131 istemi\u015f ve manyetik kay\u0131t teknolojisini kamuoyundan gizlemeyi tercih etmi\u015ftir. Manyetik kay\u0131t teknolojisi ABD\u2019ye \u00e7ok daha sonra, Almanya\u2019dan yabanc\u0131 teknoloji ithali ile gelecektir.<\/p>\n Y\u00f6netim ticari de\u011feri de olabilecek bu bulu\u015fu neden yasaklam\u0131\u015ft\u0131r? Wu\u2019ya (2010) g\u00f6re AT&T, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde, telefon konu\u015fmalar\u0131n\u0131n kaydedilebilir olmas\u0131n\u0131n insanlar\u0131n telefondan vazge\u00e7mesine neden olaca\u011f\u0131, b\u00f6ylece de i\u015f modellerine zarar verece\u011finden endi\u015fe etmektedir. Konu\u015fmalar\u0131n kaydedilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u015f adamlar\u0131n\u0131n telefondan uzak durmas\u0131na neden olabilirdi. \u0130\u015f adamlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcketiciler de konu\u015fmalar\u0131n kaydedilebildi\u011fini \u00f6\u011frendiklerinde telefonda rahat konu\u015famayacaklar\u0131 i\u00e7in telefon kullan\u0131m\u0131 azalacakt\u0131. Bu nedenle, manyetik kay\u0131t AT&T y\u00f6netimi taraf\u0131ndan bir risk olarak alg\u0131lanarak Hickman\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ilerlemesine izin verilmedi.<\/p>\n Benzer teknoloji y\u0131llar sonra kullan\u0131labilir oldu\u011funda ve hatta telefon konu\u015fmalar\u0131n\u0131n kayd\u0131 g\u00f6zetim amac\u0131yla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile telefon sekt\u00f6r\u00fc bundan fazla etkilenmedi. Ama AT&T y\u00f6neticilerinin, telefon sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn sars\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 en ufak olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bile dikkate almalar\u0131 gerekiyordu. Wu\u2019ya (2010) g\u00f6re bu \u00f6rnek yenili\u011fe merkezi olarak yakla\u015fman\u0131n ba\u015fl\u0131ca problemidir. Merkezi akl\u0131n t\u00fcm yenilik s\u00fcrecini planlay\u0131p kontrol edebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131 ki bu gelece\u011fin bilimsel olarak planlanabilir ve uygulanabilir oldu\u011fu anlam\u0131na geliyordu. Bu nedenle, y\u0131k\u0131c\u0131 olabilecek yeniliklere kar\u015f\u0131 paranoyak\u00e7a davran\u0131yorlard\u0131. Kay\u0131t makinesi tek \u00f6rnek de de\u011fildi. Bu korku nedeniyle AT&T, fiber optik, mobile telefonlar, say\u0131sal abone hatt\u0131 (DSL), belgege\u00e7er (faks) cihaz\u0131, hoparl\u00f6r gibi teknolojilere kar\u015f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc yakla\u015facak ve bu gibi teknolojilerin geli\u015fimini yava\u015flatacakt\u0131r.<\/p>\n Y\u0131k\u0131c\u0131 yeniliklerden korku yaln\u0131z AT&T i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir. FM (Frekans mod\u00fclasyonu) radyolar\u0131n ve televizyonun da benzer hikayeleri vard\u0131r.<\/p>\n Radyonun ilk zamanlar\u0131 interneti an\u0131msatmaktad\u0131r. A\u00e7\u0131k ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir ortamd\u0131r. Arkas\u0131nda belirgin bir i\u015f modeli yoktur ve daha \u00e7ok insanc\u0131l hedefler vard\u0131r. Radyo, ABD\u2019de ve Avrupa\u2019da farkl\u0131 yollar izleyecektir. Avrupa\u2019da daha \u00e7ok insanlar\u0131 e\u011fitmenin ve onlara baz\u0131 de\u011ferleri kazand\u0131rman\u0131n bir arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. ABD\u2019de ise ilk ba\u015fta a\u00e7\u0131k ve yerel seslerin \u00f6n planda oldu\u011fu bir ortam vard\u0131r. Fakat zamanla bu idealizmin ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n yerini merkezile\u015fme ve ticari kayg\u0131lar al\u0131r. David Sarnoff\u2019un RCA\u2019s\u0131, uzun mesafe iletim a\u011flar\u0131na sahip olmas\u0131ndan dolay\u0131 avantajl\u0131 olan ve radyo yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da tekel olmak isteyen AT&T\u2019yi yine bir patent davas\u0131nda alt edebilmi\u015ftir. Bu sefer sahnede AT&T yerine RCA, Clarence Hickman\u2019\u0131n yerinde Edwin Armstrong vard\u0131r.<\/p>\n Sarnoff, Armstrong\u2019u AM (Amplitude modulation) radyoyu iyile\u015ftirmek \u00fczere g\u00f6revlendirmi\u015ftir. Ama Armstrong radyo dalgalar\u0131n\u0131n iletimi i\u00e7in ba\u015fka bir teknolojiyle \u00e7\u0131kagelir: FM. Armstrong bu etkileyici teknolojiyi Sarnoff\u2019a g\u00f6sterir. Sarnoff etkilenir ama bundan sonra ne yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda Armstrong\u2019u yan\u0131ts\u0131z b\u0131rak\u0131r. Armstrong aylar sonra Sarnoff\u2019la tekrar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda yan\u0131t\u0131n\u0131 sorar. Armstrong\u2019a g\u00f6re FM teknolojisi radyo end\u00fcstrisini yeniden canland\u0131racak bir potansiyele sahiptir. Sarnoff bunun s\u0131radan bir bulu\u015f olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir devrim oldu\u011funu s\u00f6yler sonra da konuyu de\u011fi\u015ftirir. Armstrong, laboratuvar\u0131na geri d\u00f6nerek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam eder. Fakat bir s\u00fcre sonra laboratuvar\u0131n\u0131 bo\u015faltmas\u0131 istenir.<\/p>\n Sarnoff, AT&T y\u00f6netimi gibi yenili\u011fin y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan korkmu\u015ftur. AM radyo \u00fczerine kurulu radyo sisteminin sars\u0131lmas\u0131 i\u015f modellerine zarar verecektir. \u015e\u00fcphelerinde hakl\u0131d\u0131r. FM teknolojisi do\u011fru y\u00f6netildi\u011finde radyo end\u00fcstrisini, kontrol\u00fcn ve d\u00fczenlemenin daha az oldu\u011fu 1920\u2019lerin a\u00e7\u0131kl\u0131k d\u00f6nemine g\u00f6t\u00fcrecek bir potansiyele sahiptir. Armstrong, FM teknolojisinin AT&T\u2019nin uzun mesafe hatlar\u0131n\u0131 da gereksizle\u015ftirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Daha da \u00f6nemlisi, FM yaln\u0131zca m\u00fczik ve haber yay\u0131n\u0131 i\u00e7in de\u011fil kablosuz belgege\u00e7er yapmak i\u00e7in de kullan\u0131labilecektir. Dolay\u0131s\u0131yla FM, yaln\u0131z radyoda de\u011fil farkl\u0131 alanlarda da geli\u015fmeye a\u00e7\u0131k bir teknolojidir.<\/p>\n Sarnoff\u2019un temel korkusu ise FM teknolojisinin radyo say\u0131s\u0131n\u0131 da art\u0131racak olmas\u0131d\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, t\u00fcketiciler i\u00e7in farkl\u0131 se\u00e7enekler olacak ve reklam pastas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclecektir. Armstrong\u2019un bu teknolojiyi ba\u015fka yollardan hayata ge\u00e7irme \u015fans\u0131 da olmaz. Sarnoff, yo\u011fun kulis faaliyetleri ile FM\u2019in ilgin\u00e7 ama fazla test edilmemi\u015f, marjinal ve zamans\u0131z bir teknoloji oldu\u011funu yaymaktad\u0131r. FCC\u2019yi de etkileyerek FM yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yasaklatt\u0131r\u0131r ve FCC, deneysel FM \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in tek bir tane y\u00fcksek frekans band\u0131 ay\u0131r\u0131r. FCC daha sonra ald\u0131\u011f\u0131 kararlarda da FM sistemine ge\u00e7i\u015fi kontroll\u00fc, radyo end\u00fcstrisinin devlerine zarar vermeyecek \u015fekilde yapacakt\u0131r. 1940\u2019ta Armstrong be\u015f y\u0131l i\u00e7inde FM radyonun AM radyoyu ge\u00e7ece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. 1980\u2019lere kadar FM bunu ba\u015faramaz. Bir\u00e7ok teknoloji tarih\u00e7isi FM\u2019in yava\u015f ilerleyi\u015fini televizyonun \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na ba\u011flamaktad\u0131r. Wu\u2019ya (2010) g\u00f6reyse FCC\u2019nin politikalar\u0131 FM\u2019in geli\u015fimini yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131 gibi bu yeni teknolojinin stero AM d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir y\u00f6ne evrilmesini de engellemi\u015ftir.<\/p>\n Sarnoff\u2019un yapt\u0131klar\u0131 bununla da s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. RCA da 1946\u2019da, kendini haz\u0131r hissetti\u011finde, FM teknolojisine y\u00f6nelmi\u015f ama Armstrong\u2019la anla\u015fmak yerine onun patentlerini izinsiz kullanmay\u0131 se\u00e7mi\u015ftir. Armstrong dava a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda ise kulland\u0131klar\u0131 FM teknolojisinin Armstrong\u2019kinden farkl\u0131 oldu\u011funu ve FM teknolojisine katk\u0131lar\u0131n\u0131n Armstrong dahil \u00fclkedeki herkesten daha \u00e7ok oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Hush-A-Phone davas\u0131nda oldu\u011fu gibi bu tip patent davalar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketler veya bireyler i\u00e7in hem maddi hem de manevi olarak zordur. B\u00fcy\u00fck \u015firketlerin kimi zaman stratejisi davay\u0131 uzatarak zaman kazanmak veya kar\u015f\u0131 taraf\u0131 olabildi\u011fince y\u0131pratmak \u00fczerine kuruludur. Nitekim bu dava da y\u0131llarca s\u00fcrer. Hem maddi hem de psikolojik olarak \u00e7\u00f6ken Armstrong, 1 \u015eubat 1954\u2019te intihar eder.<\/p>\n Sarnoff, FM\u2019in AM radyo i\u00e7in olu\u015fturdu\u011fu tehdidi fark etmekle kalmam\u0131\u015f televizyon teknolojisini de do\u011fru de\u011ferlendirerek televizyon, radyonun yerini almadan RCA\u2019y\u0131 televizyon yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131na haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Sarnoff, 1920\u2019lerin sonlar\u0131nda televizyonda da FM\u2019deki stratejisini uygulam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nce televizyonu itibars\u0131zla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve bu y\u0131k\u0131c\u0131 yenili\u011fin hen\u00fcz haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda bir kampanya y\u00fcr\u00fct\u00fcr. As\u0131l haz\u0131r olmayan ise Sarnoff\u2019un RCA\u2019s\u0131d\u0131r. Sarnoff\u2019un kampanyas\u0131n\u0131n amac\u0131 yine FCC\u2019yi ikna ederek televizyonun geli\u015fimini yava\u015flatmak ve RCA i\u00e7in vakit kazanmakt\u0131r. FCC, Sarnoff\u2019un gerek\u00e7elerini hakl\u0131 bulur. Wu (2010), konuya komplocu bir a\u00e7\u0131klamak getirmek yerine FCC\u2019nin Sovyet tarz\u0131 planl\u0131 ekonomi yakla\u015f\u0131m\u0131ndan etkilenmi\u015f olabilece\u011fi \u00fczerinde durmaktad\u0131r. Muhtemelen FCC, Sovyetler\u2019in Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Planlar\u0131\u2019n\u0131 daha ba\u015far\u0131s\u0131z bir bi\u00e7imde taklit etmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta ve televizyon i\u00e7in bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci \u00f6ng\u00f6rmektedir. FCC izin vermedi\u011fi i\u00e7in ticari televizyon yay\u0131nlar\u0131 beklemek zorundad\u0131r.<\/p>\n Bunal\u0131m D\u00f6nemi ve mekanik televizyonun yetersizliklerine FCC\u2019nin bu karar\u0131 da eklenince televizyon teknolojisini geli\u015ftirmek isteyenler gelece\u011fi belirsiz bir teknolojiye yat\u0131r\u0131mc\u0131 bulmakta zorlan\u0131rlar. Para kazanamayan ve para deste\u011fi bulamayan bir\u00e7ok yenilik\u00e7i m\u00fchendis birka\u00e7 y\u0131l sonra bu hayalinden vazge\u00e7er. Bu s\u00fcre\u00e7te Sarnoff sessiz g\u00f6r\u00fcnse de RCA\u2019n\u0131n laboratuvarlar\u0131nda elektronik televizyon geli\u015ftirmek i\u00e7in gizli bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. \u015eimdi kar\u015f\u0131s\u0131nda yine bir yaln\u0131z m\u00fchendis vard\u0131r, televizyonun mucidi Philo Farnsworth.<\/p>\n Farnsworth, RCA\u2019n\u0131n m\u00fchendislerini laboratuvar\u0131na davet etmi\u015f ve \u00fc\u00e7 g\u00fcn boyunca geli\u015ftirdi\u011fi televizyon teknolojisini onlara anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Farnsworth, RCA\u2019dan destek beklerken \u015firketin kendisini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftir. Sarnoff Farnsworth\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nemsemeyen bir tav\u0131r tak\u0131narak sahip oldu\u011fu her \u015feyi sat\u0131n almak i\u00e7in ona sadece 100000 dolar \u00f6nerir. Sarnoff, Farnsworth\u2019un televizyonuyla ilgilenmiyor g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen durum tam tersidir. Farnsworth\u2019un televizyonu RCA\u2019n\u0131n geli\u015ftirmekte oldu\u011fu televizyondan daha iyidir ve televizyon end\u00fcstrisinin temeli olacak niteliktedir. RCA\u2019n\u0131n m\u00fchendisleri, Farnsworth\u2019un laboratuvarlar\u0131na yapt\u0131klar\u0131 gezide \u00f6\u011frendikleri elektronik televizyon teknolojisinin tersine m\u00fchendisli\u011fine ba\u015flarlar. Di\u011fer yandan Sarnoff, Farnsworth\u2019un televizyonunun i\u015fe yaramazl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 kulis faaliyetlerine devam etmektedir. Amac\u0131 \u00f6zellikle yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 Farnsworth\u2019dan uzak tutmakt\u0131r ve bunda da ba\u015far\u0131l\u0131 olur.<\/p>\n Sarnoff daha da ileri gider. 1934\u2019te, Farnsworth\u2019un dava a\u00e7mas\u0131n\u0131 beklemeden, onun kendi m\u00fchendislerinin patentini ihlal etti\u011fini iddia ederek dava a\u00e7ar. Dava 1939\u2019ta sonlan\u0131r, Farnsworth hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etti\u011fi gibi Sarnoff\u2019u bir milyon dolar\u0131n yan\u0131nda patent kullan\u0131m \u00fccreti \u00f6demeye zorlar. Fakat 1939\u2019da Sarnoff\u2019un RCA\u2019s\u0131 televizyon yay\u0131n\u0131 i\u00e7in haz\u0131rd\u0131r. 1999\u2019da Time dergisi, Sarnoff\u2019u \u201cYay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Babas\u0131\u201d ilan eder!<\/p>\n Sarnoff, televizyon teknolojisinin y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na alarak yay\u0131nc\u0131l\u0131ktaki tekelini devam ettirmi\u015ftir. B\u00f6ylece televizyon ABD\u2019de \u201cg\u00f6r\u00fcnt\u00fc\u201d eklenmi\u015f radyo olarak, ayn\u0131 i\u015f modeliyle geli\u015fecektir.<\/p>\n \u0130nternetin de sonuna m\u0131 geldik? Bir zamanlar telefon ve radyoda oldu\u011fu gibi internet de a\u00e7\u0131kl\u0131k d\u00f6neminden sonra h\u00fck\u00fcmetlerin ve tekellerin kontrol\u00fcne mi girecek? ABD\u2019deki a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonucu yaln\u0131z ABD\u2019yi de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkileyecek.<\/p>\n \u0130nternetteki a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 sadece a\u011f yap\u0131s\u0131 ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirmemek gerekiyor. PC devrimi de bunun bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. PC\u2019ler olmasayd\u0131 internet bug\u00fcnk\u00fc gibi geni\u015f kesimlere ula\u015famayabilirdi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde geli\u015fmeye ve geli\u015ftirmeye a\u00e7\u0131k PC\u2019lerin yerini ak\u0131ll\u0131 telefon ve tablet gibi daha \u00e7ok t\u00fcketime y\u00f6nelik teknolojilere b\u0131rakmas\u0131 kapanma y\u00f6n\u00fcnde bir e\u011filimi ifade etmesine ra\u011fmen kodlamaya verilen \u00f6nem (ucuz i\u015fg\u00fcc\u00fc gibi hedefleri olsa da) a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 zorlayacak bir g\u00fcce sahip.<\/p>\n A\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131yla, internet altyap\u0131s\u0131n\u0131n m\u00fclkiyet ili\u015fkilerindeki de\u011fi\u015fim \u0130SS\u2019lerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131racak. \u0130SS\u2019lerle i\u00e7erik \u015firketlerinin dikey entegrasyonu, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n interneti belirli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kullanmaya zorlanmas\u0131 ve internet hizmetlerine eri\u015fimin denetlenmesi ile sonu\u00e7lanacak. Sorun sadece sosyal medya kullan\u0131m\u0131, film izleme, m\u00fczik dinleme, dosya payla\u015f\u0131m\u0131 vb ile ilgili olsayd\u0131 en fazla internet \u00f6ncesi g\u00fcnlere geri d\u00f6n\u00fcyoruz diye \u00fcz\u00fclebilirdik. Ancak nesnelerin internetiyle beraber g\u00fcndelik ya\u015fam daha \u00e7ok internete g\u00f6m\u00fclecek ve internet altyap\u0131s\u0131ndaki m\u00fclkiyet ili\u015fkileri daha ya\u015famsal olacak. Bu nedenle, internetteki tekelle\u015fme, AT&T\u2019nin telefondaki ve RCA\u2019n\u0131n radyodaki tekelinden daha kritik ve g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131 \u00e7ok daha derinden etkileyecek. Yaz\u0131da tekellerin, teknolojik yenilikleri nas\u0131l kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda y\u00f6nlendirdi\u011fini aktarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u0130nternetteki tekelle\u015fme toplum i\u00e7in daha y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furacak. \u00dcstelik yarat\u0131c\u0131l\u0131ktan yoksun bir y\u0131k\u0131m…<\/p>\n Kaynaklar<\/b><\/p>\n Christensen, C. M. (2003). The innovator\u2019s dilemma: The revolutionary book that will change the way you do business (p. 320). New York, NY: HarperBusiness Essentials.<\/p>\n Fischer, C. S. (2011). Telefon Liderli\u011fi Ele Ge\u00e7iriyor. Crowley, D. ve Heyer, P.(ed.), \u0130leti\u015fim Tarihi,(\u00c7ev. Berkay Ers\u00f6z), Ankara: Siyasal Kitabevi.<\/p>\n Guniganti, P., Grabowski, M. (2013). Applying Common Carriage to Network Neutrality in the United States. Regulating the Web: Network neutrality and the fate of the open Internet, 71.<\/p>\n Wu, T. (2010). The master switch: The rise and fall of information empires. Vintage.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2016\u2019n\u0131n sonunda FCC (Federal Communications Commission – ABD Federal \u0130leti\u015fim Komisyonu) \u00fcyesi Ajit Pai, a\u011f tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (net neutrality) ortadan kalkmas\u0131na say\u0131l\u0131 g\u00fcnler kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftu. Donald<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,26,70,23,13,18,25,19,14,3,21,22,116,20],"tags":[193,173,255,266,115,259,249,260,264,263,65,256,253,81,261,262,257,235,265,252,251,254,250,267,258],"class_list":["post-564","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-acik-standartlar","category-e-devlet","category-emek","category-erisim-hakki","category-fikri-mulkiyet","category-genel","category-gozetim","category-ifade-ozgurlugu","category-mahremiyet","category-ozgur_yazilim","category-patent","category-sansur","category-teknoloji-tarihi","category-telif","tag-abd","tag-ag-tarafsizligi","tag-ajit-pai","tag-alexander-graham-bell","tag-amazon","tag-aol","tag-att","tag-clarence-hickman","tag-david-sarnoff","tag-edwin-armstrong","tag-facebook","tag-fcc","tag-fm","tag-google","tag-j-c-r-licklider","tag-leo-beranek","tag-microsof","tag-netflix","tag-philo-farnsworth","tag-radyo","tag-telefon","tag-televizyon","tag-telgraf","tag-thedore-n-vail","tag-verizon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=564"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":565,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/564\/revisions\/565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Western Union, Associated Press ve ABD Se\u00e7imleri<\/h2>\n
AT&T Tekelinin Olu\u015fumu<\/h2>\n
Hush-A-Phone<\/h2>\n
Clarence Hickman\u2019\u0131n Manyetik Kay\u0131t Cihaz\u0131<\/h2>\n
Edwin Armstrong ve FM Teknolojisi<\/h2>\n
Philo Farnsworth ve Televizyon<\/h2>\n
Sonu\u00e7<\/h2>\n