MIT Technology Review dergisinin Ocak 2013 say\u0131s\u0131, “B\u00fcy\u00fck Veri Siyaseti Kurtaracak” kapa\u011f\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bili\u015fim teknolojilerinin Obama’n\u0131n se\u00e7im zaferindeki pay\u0131 ve Arap Bahar\u0131 sonras\u0131 hala canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan sosyal medya platformlar\u0131 siyasette yeni bir d\u00f6nemin habercisi olarak kar\u015f\u0131lan\u0131yordu. \u0130nsanlar ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131ndaki kameralarla ya\u015fad\u0131klar\u0131 veya tan\u0131k olduklar\u0131 olaylar\u0131 kaydediyor ve an\u0131nda t\u00fcm d\u00fcnyayla payla\u015f\u0131yordu. Ana ak\u0131m medyan\u0131n g\u00f6rmedi\u011fi veya g\u00f6stermedi\u011fi geli\u015fmeler sosyal medyada h\u0131zla yay\u0131l\u0131yordu. Ayr\u0131ca sosyal medya, muhaliflere yaln\u0131z olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hissettiriyor ve muhalifler birbirlerinden g\u00fc\u00e7 alarak kentlerin meydanlar\u0131na ak\u0131yordu. D\u00fcnya, sosyal medyan\u0131n yard\u0131m\u0131yla \u00f6rg\u00fctlenen ayaklanmalarla sars\u0131l\u0131rken Silikon Vadisi, d\u00fcnyay\u0131 daha demokratik bir hale getirebilecek bir g\u00fcce sahip oldu\u011funa y\u00fcrekten inand\u0131\u011f\u0131 gibi insanlar\u0131 buna inand\u0131rabiliyordu.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu kapaktan birka\u00e7 y\u0131l sonra, Arap Bahar\u0131 k\u0131\u015fa d\u00f6nerken, sosyal medya canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir s\u00fcre daha devam ettirdi. Ancak bu s\u00fcre\u00e7te y\u00f6netenler sosyal medya kullan\u0131m\u0131nda ve denetiminde ustala\u015ft\u0131lar. Cambridge Analytica, yalan haberler ve se\u00e7im sistemlerinin bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131yla beraber Obama yerini Trump’a b\u0131rakt\u0131. A\u015f\u0131r\u0131 iyimserlik, b\u00fcy\u00fck umutlar ba\u011flanan teknolojinin demokrasi kar\u015f\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan da kullan\u0131labilece\u011fi ihtimalinin \u00fczerini \u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Ger\u00e7e\u011fin ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, yanl\u0131\u015f bilgilendirme ve bask\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak galip gelece\u011fine inan\u0131l\u0131yordu. Ama MIT Technology Review ba\u015f edit\u00f6r\u00fc Gideon Lichfield’in yazd\u0131\u011f\u0131 gibi teknoloji, demokrasiyi kurtarmak bir yana \u015fimdilerde onun mezar\u0131n\u0131 kazmakla me\u015fgul ve art\u0131k sosyal medyaya kulak t\u0131rmalayan bir kakofoni hakim. Bu nedenle, MIT Technology Review’\u0131n Eyl\u00fcl-Ekim 2018 say\u0131s\u0131, be\u015f y\u0131l \u00f6nceki iyimserlikten sonra, ku\u015fkucu ve k\u00f6t\u00fcmser bir kapakla \u00e7\u0131kt\u0131: “Teknoloji demokrasimizi tehdit ediyor. Onu nas\u0131l kurtarabiliriz?\u201d<\/p>\n
Demokrasiyi se\u00e7ime indirgedi\u011fimizde akla ister istemez insanlar\u0131n se\u00e7imlerinde ne kadar \u00f6zg\u00fcr oldu\u011fu sorusu geliyor. N\u00f6ropolitik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, insanlar\u0131n kimi zaman kendilerinin bile fark\u0131nda olmad\u0131klar\u0131 tercihlerin anla\u015f\u0131labilece\u011fini iddia ediyorlar. Yalan haberler ve bunlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n nas\u0131l engellenebilece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken derin sahte (deepfake) teknolojisi, art\u0131k g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere bile inanamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6steriyor. Derin sahte, telefon kameralar\u0131yla yap\u0131lan ve sosyal medyada payla\u015f\u0131lan kay\u0131tlar\u0131 anlams\u0131zla\u015ft\u0131racak. Neyin ger\u00e7ek neyin kurmaca oldu\u011funu ay\u0131rt edebilmek zor olacak. Ayn\u0131 zorluk sosyal medya botlar\u0131nda da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacak. Hen\u00fcz sosyal medya botlar\u0131 kendilerini \u00e7abucak ele veriyorlar, zaten \u015fu anda kendilerini gizlemek gibi bir ama\u00e7lar\u0131 da yok. Ama do\u011fal dil i\u015flemedeki geli\u015fmeler sosyal medya botlar\u0131n\u0131n daha iyile\u015ftirilebilece\u011fini ve birebir propaganda arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
MIT Technology Review’in gerek 2013’teki iyimser gerekse de 2018’teki endi\u015feli kapa\u011f\u0131 teknolojik determinizm tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 akla getiriyor. Derginin kapak tercihlerinde ve dergideki baz\u0131 yaz\u0131larda (hepsinde de\u011fil!) teknolojiyi, son y\u0131llardaki de\u011fi\u015fimin bir nedeni olarak g\u00f6rme e\u011filimi g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla dergideki yaz\u0131lara ge\u00e7meden \u00f6nce bir parantez a\u00e7arak Raymond Williams’\u0131n 45 y\u0131l \u00f6nce, Televizyon, Teknoloji ve K\u00fclt\u00fcrel Bi\u00e7im adl\u0131 kitab\u0131nda televizyon i\u00e7in yazd\u0131klar\u0131na ve teknolojik determinizm ele\u015ftirisine bakmakta fayda var. Williams kitab\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daki paragrafla ba\u015flar:<\/p>\n
Televizyonun d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011fi s\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenir. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, buhar makinesi, otomobil ve atom bombas\u0131 gibi \u015fu ya da bu yeni teknoloji \u00fcr\u00fcnleri taraf\u0131ndan yarat\u0131lan yeni bir d\u00fcnyadan, yeni bir toplum d\u00fczeninden veya yeni bir tarihsel d\u00f6nemden s\u0131k s\u0131k s\u00f6z edilir. B\u00f6yle \u015feyler s\u00f6ylendi\u011fi zaman, \u00e7o\u011fumuz genel olarak neyin ima edildi\u011fini biliriz. En s\u0131radan tart\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda bu tip genel ifadelere \u00f6ylesine al\u0131\u015fk\u0131n\u0131zd\u0131r ki, onlar\u0131n \u00f6zel anlamlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131r\u0131z; as\u0131l zorluk da bu olabilir. (s. 9)<\/p><\/blockquote>\n
Televizyonun yerine interneti ya da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn herhangi bir pop\u00fcler teknolojisini de koyabiliriz. Williams, \u201cbu t\u00fcr genel ifadelerin alt\u0131nda en zor ve yan\u0131t\u0131 bulunamam\u0131\u015f tarihsel ve felsefi sorular\u201d yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak ifadelerin sorular\u0131 maskeledi\u011fini ekler. Bu maskelemenin ard\u0131ndan da tart\u0131\u015fman\u0131n teknolojinin etkilerini hafifletme ve denetleme \u00e7abalar\u0131na kaymas\u0131 ola\u011fand\u0131r. Williams, televizyonun d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011fi iddias\u0131 i\u00e7in her biri \u201cTelevizyon bilimsel ve teknik ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda icat edilmi\u015ftir.\u201d c\u00fcmlesinin ard\u0131ndan gelen a\u015fa\u011f\u0131daki saptamalar\u0131 \u00f6rnek verir (s. 10-11) :<\/p>\n
1-\u00a0 …Onun bir e\u011flence ve haberle\u015fme yolu olarak g\u00fcc\u00fc o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki, kendinden \u00f6nceki t\u00fcm e\u011flence ve haberle\u015fme yollar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
2-\u00a0 …Onun sosyal bir ileti\u015fim arac\u0131 olarak g\u00fcc\u00fc o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki, geleneksel kurumlar\u0131n ve sosyal ili\u015fki bi\u00e7imlerimizin bir \u00e7o\u011funu de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
3- …Onun elektronik bir ileti\u015fim arac\u0131 olarak do\u011fas\u0131ndaki \u00f6zellikleri bizim ger\u00e7eklikle ilgili temel alg\u0131lamam\u0131z\u0131 ve bu nedenle de birbirimizle ve d\u00fcnya ile olan ili\u015fkilerimizi de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
4- …G\u00fc\u00e7l\u00fc bir ileti\u015fim ve e\u011flence arac\u0131 olarak televizyon, toplumlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fini ve bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirmekte, kendisi de yeni icat edilen teknolojilerin bir sonucu olan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde artan fiziksel hareketlilik yan\u0131nda yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
5- …Televizyon bir e\u011flence ve haberle\u015fme yolu olarak geli\u015fti. Daha sonra ise televizyon, yaln\u0131zca di\u011fer e\u011flence ve haberle\u015fme yollar\u0131na, onlar\u0131n ge\u00e7erlilik ve \u00f6nemlerini azaltarak etki etmekle kalmad\u0131; baz\u0131 temel aile yap\u0131lar\u0131na, k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal ya\u015fama da etki ederek \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen sonu\u00e7lar do\u011furdu.<\/p><\/blockquote>\n
Daha sonra Williams, televizyonun bilimsel ve teknik ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda icat edildi\u011fiyle ba\u015flamay\u0131p olumsal bir tutum sergileyen d\u00f6rt \u00f6rnek daha verir:<\/p>\n
6-\u00a0 Bilimsel ve teknik ara\u015ft\u0131rmalarca bir olas\u0131l\u0131k olarak ke\u015ffedilen televizyon, \u00f6zellikle i\u00e7inde e\u011flence ko\u015fullar\u0131n\u0131n, fikir ve davran\u0131\u015f tarzlar\u0131n\u0131n merkezi d\u00fczenlemesini bar\u0131nd\u0131ran yeni tip bir toplumun gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere yat\u0131r\u0131m ve geli\u015fme i\u00e7in se\u00e7ildi.<\/p>\n
7-\u00a0 Bilimsel ve teknik ara\u015ft\u0131rmalarca bir olas\u0131l\u0131k olarak ke\u015ffedilen televizyon; daha sonra karakteristik \u201cev ara\u00e7lar\u0131ndan\u201d biri olarak yer ald\u0131\u011f\u0131, yeni ve k\u00e2rl\u0131 ev-i\u00e7i t\u00fcketim ekonomisinde yat\u0131r\u0131m ve sat\u0131\u015f art\u0131r\u0131c\u0131 unsur olarak se\u00e7ildi.<\/p>\n
8-\u00a0 Televizyon bilimsel ve teknik ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucunda ula\u015f\u0131labilir bir duruma gelerek karakterinde ve kullan\u0131mlar\u0131nda pasifli\u011fin unsurlar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrd\u00fc ve vurgulad\u0131. Pasiflik insanlarda daima bulunan k\u00fclt\u00fcrel ve psikolojik yetersizliktir; televizyon art\u0131k onu organize ve temsil eder olmu\u015ftur.<\/p>\n
9-\u00a0 Televizyon bilimsel ve teknik ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucu olarak ula\u015f\u0131labilir bir duruma geldi. Karakter ve kullan\u0131m\u0131nda yeni tip b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli fakat atomize bir topluma hem hizmet etti hem de onu s\u00f6m\u00fcrd\u00fc.<\/p><\/blockquote>\n
Williams, ilk be\u015f \u00f6rne\u011fi teknolojik determinizm kapsam\u0131nda de\u011ferlendirir ve bu \u00f6rneklerde teknolojinin rastlant\u0131sal olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dikkati \u00e7eker. Bir di\u011fer deyi\u015fle, icad\u0131n ni\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir a\u00e7\u0131klama yoktur. Ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme, sanki kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Son d\u00f6rt \u00f6rnek ise daha az deterministtir ve Williams bunlar\u0131 semptomatik teknoloji g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00f6rnekleri olarak g\u00f6r\u00fcr. Semptomatik teknoloji g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, sosyal de\u011fi\u015fimi sadece teknolojiye indirgemez ve di\u011fer nedensel fakt\u00f6rleri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurur. Fakat yine de ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirmenin kendili\u011finden \u00fcretimi varsay\u0131l\u0131r. Determinist yakla\u015f\u0131mlara kar\u015f\u0131 Williams, teknolojinin rastlant\u0131sal otonomisini reddeder ve ger\u00e7ek sosyal, siyasal ve ekonomik ama\u00e7lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak teknolojiyi toplumsal ili\u015fkilerce belirlenen bir s\u00fcre\u00e7 olarak de\u011ferlendirir. Williams, teknolojik determinizmden ka\u00e7arken teknolojik belirlenmi\u015f teknoloji fikrine tutulmamak konusunda da uyar\u0131r. Amac\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, teknolojinin onun geli\u015ftirenlerin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bi\u00e7imde kullan\u0131laca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Farkl\u0131 \u00f6zneler alternatif kullan\u0131mlar geli\u015ftirebilir ve teknolojinin geli\u015fimine yeni bir y\u00f6n verebilir.<\/p>\n
\u00d6zetle, teknolojiyi kurtar\u0131c\u0131 ya da tehdit olarak ele almak toplumsal de\u011fi\u015fim ve teknoloji tart\u0131\u015fmas\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fczerini \u00f6rter, sorunlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 olanaks\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu nedenle, teknolojinin i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi toplumsal ko\u015fullar, akt\u00f6rler ve ama\u00e7lar\u0131, akt\u00f6rler aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 dikkate al\u0131nmadan verimli bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. MIT Technology Review Eyl\u00fcl-Ekim 2018 say\u0131s\u0131ndaki tart\u0131\u015fmay\u0131 tatmin edici bulmuyorum. Fakat dergide yer alan yaz\u0131lar\u0131n teknolojin geldi\u011fi a\u015fama ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n y\u00f6nelimleri hakk\u0131nda bilgilendirici oldu\u011funu; baz\u0131 yazarlar\u0131n teknolojik determinizmden uzak \u00f6nemli saptamalarda bulundu\u011funu da belirtmek isterim. Dergi, teknoloji tehdidini \u00fc\u00e7 temel ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda inceliyor:<\/p>\n
\n
- Buraya nas\u0131l geldik?<\/li>\n
- \u015eimdi neredeyiz?<\/li>\n
- S\u0131rada ne var?<\/li>\n<\/ol>\n
Yaz\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu \u00f6zellikle 2016’daki ABD se\u00e7imlerine odaklan\u0131yor. San\u0131r\u0131m bu say\u0131n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 Trump’a bor\u00e7luyuz.<\/p>\n
Buraya Nas\u0131l Geldik?<\/h2>\n
ABD Se\u00e7imleri ve Teknoloji<\/h3>\n
MIT Technology Review’in 2013’teki iyimser kapa\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlayabilmek i\u00e7in Obama’n\u0131n 2008 ve 2012 y\u0131llar\u0131ndaki se\u00e7im zaferlerine bakmam\u0131z gerekiyor. Alex Howard, yaz\u0131s\u0131nda (From 2008 to 2020, s.28), Obama’n\u0131n ilk kez iktidara geldi\u011fi 2008’den bu yana ABD se\u00e7imlerinde kullan\u0131lan yenilik\u00e7i teknolojileri tart\u0131\u015f\u0131yor. 2008 se\u00e7imlerinde yenilik, yeni bir teknoloji ya da uygulama kullanman\u0131n \u00f6tesinde halihaz\u0131rdaki teknolojilerin yenilik\u00e7i kullan\u0131m\u0131 bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Obama ve ekibinin bu se\u00e7imdeki web kullan\u0131m\u0131 basit\u00e7e adaylar\u0131n mesajlar\u0131n\u0131n se\u00e7menlere iletilmesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildi. E-posta, cep telefonu ve web sitelerini bir b\u00fct\u00fcn olarak ele almalar\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131nda etkili oldu. Obama taraftarlar\u0131 bu teknolojileri birbirlerine ba\u011flanmak ve taban hareketlerini \u00f6rg\u00fctlemek i\u00e7in kulland\u0131lar. My.BarackObama.com sitesine sosyal a\u011f \u00f6zellikleri eklenerek destek\u00e7ilerin grup olu\u015fturmalar\u0131, para toplamalar\u0131, yerel etkinlikler \u00f6rg\u00fctlemeleri ve yak\u0131nlar\u0131ndaki se\u00e7menlerden haberdar olabilmeleri sa\u011fland\u0131. Howard, Obama’n\u0131n ba\u015fkan aday\u0131 olarak etkileyecili\u011fini kabul etmekle beraber \u00f6n se\u00e7imlerde Hillary Clinton’a, genel se\u00e7imlerde de John McCain’e kar\u015f\u0131 kazan\u0131lan zaferlerde teknoloji yard\u0131m\u0131yla \u00f6rg\u00fctlenen se\u00e7im kampanyalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli pay\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
2012’deki se\u00e7im s\u00fcrecinde televizyon, tart\u0131\u015fmalar i\u00e7in hala ba\u015fat politika arac\u0131yd\u0131. Ama 2012 A\u011fustosu’nda ABD’li yeti\u015fkinlerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu art\u0131k Facebook’tayd\u0131. Bu da yeni olanaklar yarat\u0131yordu. Obama’n\u0131n bilgisayar kurtlar\u0131ndan olu\u015fan tak\u0131m\u0131 yine ba\u015froldeydi. Mesaj iletiminden ba\u011f\u0131\u015f toplamaya, \u00f6rg\u00fctlenmeye ve kaynaklar\u0131n belirli bir b\u00f6lgeye y\u00f6nlendirilmesine kadar veri biliminin politikadaki (o zaman\u0131n) en ileri \u00f6rneklerini sergilediler. Ki\u015filerin sosyal medya etkinliklerinden yola \u00e7\u0131karak sosyal medya mesajlar\u0131n\u0131 ve e-postalar\u0131 ki\u015fiselle\u015ftiren analitik modeller geli\u015ftirdiler. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Cumhuriyet\u00e7iler de teknolojiden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Fakat fiyaskoyla sonu\u00e7lanan ba\u015far\u0131s\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fma oldu.<\/p>\n
Hillary Clinton’un 2016’daki se\u00e7im kampanyas\u0131, Obama’n\u0131n 2012’deki kampanyas\u0131n\u0131n bir devam\u0131yd\u0131. Vurucu bir uygulama geli\u015ftirmek yerine daha \u00f6nce kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131 iyile\u015ftirmeyi ve geli\u015ftirmeyi tercih etmi\u015flerdi. Google’\u0131n eski \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan Stephanie Hannon’\u0131n liderli\u011finde, m\u00fchendislerden olu\u015fan geni\u015f bir ekip vard\u0131. Ekip, \u00f6zellikle se\u00e7men kayd\u0131 ve se\u00e7ime kat\u0131l\u0131m oran\u0131na yo\u011funla\u015fan d\u00fczinelerce ara\u00e7 geli\u015ftirdi. Trump’\u0131n ekibi ise ise haz\u0131r yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 tercih etti. Facebook uygulamalar\u0131 ve daha \u00e7ok ticari reklamlar i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f ara\u00e7lardan elde edilen verilerle sosyal medya platformlar\u0131ndaki ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck web sitelerindeki se\u00e7menleri hedeflediler. Cambridge Analytica’n\u0131n 220 milyon Amerikal\u0131’dan elde etti\u011fi 5000 civar\u0131ndaki veri noktas\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 profillemenin Trump’\u0131n kampanyas\u0131na katk\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tart\u0131\u015fma konusu olmas\u0131na ra\u011fmen Trump’\u0131n dijital i\u015flemlerini y\u00f6neten Brad Parscale, \u0131srarla bu profillerden yararlanmad\u0131klar\u0131n\u0131, bunun yerine Cumhuriyet\u00e7i Parti’den elde ettikleri profilleri kulland\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. Trump’\u0131n \u00e7ok say\u0131da m\u00fchendis ve analistten olu\u015fan bir ekibi yoktu ama Cumhuriyet\u00e7iler’e yak\u0131nl\u0131k duyan Twitter, Facebook ve Google \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 do\u011frudan kampanya b\u00fcrolar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve platformlar\u0131n en iyi nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fi hakk\u0131nda parti \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na e\u011fitim verdi. Fakat \u015firketlerin Demokratlar’a kar\u015f\u0131 Cumhuriyet\u00e7iler’i desteklemesi gibi bir durum s\u00f6z konusu de\u011fildi. \u015eirketler benzer deste\u011fi Clinton’\u0131n kampanyas\u0131 i\u00e7in de \u00f6nermelerine kar\u015f\u0131n olumsuz yan\u0131t alm\u0131\u015flard\u0131. Clinton, g\u00fc\u00e7l\u00fc ekibine g\u00fcveniyordu, ama Facebook’un \u015firket i\u00e7i belgelerinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Trump’\u0131n kampanyas\u0131 Facebook’ta daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f ve daha \u00e7ok ki\u015fiye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Tabi her \u015fey bir yana Trump’\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 mesajlar\u0131n\u0131 ve dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekmedeki h\u00fcnerini de atlamamak laz\u0131m. Ruslar’\u0131n Facebook’ta yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 reklam g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc yalan haberler ve Rus bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n ABD se\u00e7im sistemlerine sald\u0131r\u0131lar\u0131 ise se\u00e7imin karanl\u0131k noktalar\u0131 olarak kald\u0131.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131, Obama’n\u0131n teknolojiden yararlanmas\u0131 co\u015fkuyla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve demokrasi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olumlu bir geli\u015fme olarak de\u011ferlendirilmi\u015fti. Sosyal medya ya da daha genel anlam\u0131yla teknolojinin art\u0131k demokrasi i\u00e7in bir tehdit olu\u015fturmas\u0131 Trump’\u0131 iktidara getiren olaylar dizisiyle ili\u015fkilendiriyor. Fakat Vincent Mosco, 2014 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan To the cloud: Big data in a turbulent world adl\u0131 kitab\u0131nda tam da bu yakla\u015f\u0131m\u0131 ele\u015ftiriyordu. 2012’deki se\u00e7imlerde bulut bili\u015fim ve b\u00fcy\u00fck veri analizi,<\/p>\n
\n
- \u00a0potansiyel se\u00e7menleri belirlemek,<\/li>\n
- \u00a0se\u00e7menleri sand\u0131\u011fa getirmek,<\/li>\n
- \u00a0televizyon reklam\u0131 al\u0131mlar\u0131n\u0131 verimlile\u015ftirmek,<\/li>\n
- \u00a0Twitter ve Facebook’ta mesajlar\u0131 hedefli bir bi\u00e7imde iletmek<\/li>\n<\/ul>\n
i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 2016 se\u00e7imlerinden iki y\u0131l \u00f6nce Mosco, Demokratlar’\u0131n sadece veri y\u00f6netimi kaynaklar\u0131n\u0131 rakiplerinden sadece daha iyi kulland\u0131klar\u0131n\u0131 ancak bunun demokrasi prati\u011fiyle, yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131yla veya herhangi bir d\u00fczeyde aktivizimle \u00e7ok az bir ilgisinin oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Tahrir\u2019den Trump\u2019a Giden Yol<\/h3>\n
Obama’n\u0131n 2012’deki zaferine mesafeli yakla\u015fan bir ba\u015fka ki\u015fi de Zeynep T\u00fcfek\u00e7i’ydi. T\u00fcfek\u00e7i, (The road from Tahrir to Trump, s. 10) 2012’deki se\u00e7imden sonra mikrohedeflemeyle yap\u0131lan se\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tehlikeleri hakk\u0131nda endi\u015felerini yazd\u0131\u011f\u0131nda o zaman bir\u00e7ok Demokrat’\u0131n tepki g\u00f6sterdi\u011fini yaz\u0131yor. T\u00fcfek\u00e7i, sosyal medyan\u0131n insanlara yaln\u0131z olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hissettirdi\u011fini fakat mikrohedeflemeyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen se\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kom\u015fumuzun hangi mesaj\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya mesajlar\u0131n zaaf ve arzular\u0131m\u0131za g\u00f6re nas\u0131l uygun hala getirildi\u011fini bilemeyece\u011fimizi belirtiyor. \u0130nsanlar dijital platformlar\u0131n sayesinde \u00f6rg\u00fctleniyorlar ama di\u011fer yandan ayn\u0131 televizyonu izleyen, ayn\u0131 radyoyu dinleyen veya ayn\u0131 gazeteyi okuyan insanlar\u0131n duyguda\u015fl\u0131\u011f\u0131 da ortadan kalk\u0131yor, topluluklar par\u00e7alan\u0131yor. Britanya’n\u0131n Avrupa Birli\u011fi’nden ayr\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan oylamada, Almanya, Polonya, Macaristan, Fransa ve \u0130sve\u00e7’te a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesinde sosyal medyan\u0131n yalan haberlerin yay\u0131lmas\u0131 ve toplumun kutupla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndaki rol\u00fcne i\u015faret ediliyor. Diktat\u00f6rleri deviren Facebook’un Filipinler diktat\u00f6r\u00fc Rodrigo Duterte’\u00fcn se\u00e7im stratejisine katk\u0131s\u0131 ya da bir BM raporunda da yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Facebook’un Myanmar’da ger\u00e7ekle\u015ftirilen etnik temizlikteki pay\u0131 son zamanlarda tart\u0131\u015f\u0131lan konular.<\/p>\n
Fakat bir \u00e7ok tart\u0131\u015fmada, sosyal medya teknolojilerinin arkas\u0131ndaki sosyal, ekonomik ve siyasi ama\u00e7lar dikkate al\u0131nmadan sadece sorunlar\u0131n etraf\u0131nda dolan\u0131p duruluyor. Radyo ve televizyonda yay\u0131nlanan siyasi reklam ve i\u00e7eriklerdeki \u015feffafl\u0131k ve sorumlu tutulabilmenin, ki\u015filerin mikrohedeflemeyle farkl\u0131 reklamlara maruz kald\u0131\u011f\u0131 sosyal medya platformlar\u0131nda bulunmamas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok sorunun kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu do\u011frudur. Ama sorunu buraya kadar takip edip b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ya da bunu teknik bir sorun olarak alg\u0131lay\u0131p \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda i\u015fler i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir hal al\u0131yor. T\u00fcfek\u00e7i, tart\u0131\u015fmay\u0131 burada b\u0131rakmayarak sorunun k\u00f6kenine iniyor. Kamusal ve kolektif siyasetin yerini \u00f6zel ve par\u00e7alanm\u0131\u015f siyasete b\u0131rakmas\u0131n\u0131, insanlar\u0131 ekran kar\u015f\u0131s\u0131nda daha fazla tutmak (ve b\u00f6ylece \u015firket karlar\u0131n\u0131 art\u0131rmak) \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f algoritmalarla ve sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n i\u015f modelleriyle ili\u015fkilendiriyor.<\/p>\n
T\u00fcfek\u00e7i, son on y\u0131l\u0131n \u00f6nemli dersler i\u00e7erdi\u011fini ifade ediyor. Birinci olarak eski medyadaki denetleyicilerin zay\u0131flamas\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fik bir durum yaratt\u0131\u011f\u0131na, bir yandan muhalifleri g\u00fc\u00e7lendirirken di\u011fer yandan onlar\u0131 daha da zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131na dikkat etmek gerekiyor. Biz daha \u00e7ok ilkine yo\u011funla\u015fmak gibi bir hata yap\u0131yoruz. Muhaliflerin, insanlar\u0131 d\u00fcnyada bir \u015feylerin de\u011fi\u015fmesi gerekti\u011fine ve bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa ikna etmeye ihtiya\u00e7lar\u0131 var. Dijital platformlar sayesinde sans\u00fcr\u00fc daha rahat a\u015fabiliyorlar ama hareket ettikleri medya alan\u0131 ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re daha bulan\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc otoriter rejimler ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k yanl\u0131lar\u0131, \u00f6zellikle suyu buland\u0131rmaya ve medyaya olan g\u00fcveni zay\u0131flatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bulan\u0131kl\u0131k sayesinde muhalefet par\u00e7alan\u0131yor ve hareket edemez hale geliyor. Ge\u00e7mi\u015fte medya denetleyicilerin uygulad\u0131\u011f\u0131 sans\u00fcr ger\u00e7eklerin yan\u0131nda yanl\u0131\u015f bilgilendirme ve haberlerin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 da engelliyordu. \u0130kinci ders, algoritmik denetleyicilerin tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131. Sosyal medya, iddia edildi\u011finin aksine do\u011frunun da yanl\u0131\u015f\u0131n da i\u00e7inden akabildi\u011fi tarafs\u0131z mecralar de\u011fil. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131 platformlar\u0131nda daha \u00e7ok tutarak para kazanmak i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131n e\u011filim ve tercihlerindeki zaaflardan yararlan\u0131yorlar. B\u00f6ylece yanl\u0131\u015f haber ve nefret s\u00f6ylemi i\u00e7in elveri\u015fli bir zemin olu\u015fuyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ders, dijitalle\u015fme \u00f6zellikle yerel medyaya b\u00fcy\u00fck zarar verdi. T\u00fcfek\u00e7i, yerel medyan\u0131n ortadan kalkmas\u0131 sonucunda yalan haberlerin daha etkili oldu\u011funu, Ruslar’\u0131n sosyal medyada yalan haberleri yayarken ABD’nin bu zaaf\u0131ndan yararland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ders ise ABD’nin siber sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6zg\u00fcveninin onu savunmas\u0131z b\u0131rakmas\u0131 ile ilgili. ABD, yaz\u0131l\u0131m buglar\u0131, gizli arka kap\u0131lar, yetkisiz eri\u015fim sa\u011flayan programlar konusunda t\u00fcm \u00fclkelerden daha bilgili. Ayr\u0131ca D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015firketlerine, hesaplama g\u00fcc\u00fc y\u00fcksek bilgisayarlara ve d\u00fcnyan\u0131n say\u0131l\u0131 bilgisayar uzmanlar\u0131na sahip. Bu ayr\u0131cal\u0131klar\u0131yla di\u011fer \u00fclkelerin halihaz\u0131rdaki g\u00fcvenlik \u00f6nlemlerini a\u015fabileceklerini ama kendilerinin dokunulmaz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Ama Rus bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n se\u00e7im sistemlerine sald\u0131r\u0131lar\u0131 hakk\u0131ndaki iddialar ABD’yi sarst\u0131. Ba\u015fka \u00fclkelerin siyasi s\u00fcre\u00e7lerine m\u00fcdahale etmek onlar\u0131n uzmanl\u0131k alan\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Yenilgi Sonras\u0131 \u0130yimserler<\/h3>\n
Tim Hwang, (A field guide to the depressed former internet optimists, s. 32) ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda 2000’li y\u0131llarda insanlar\u0131n internet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerine g\u00f6re iyimserler ve k\u00f6t\u00fcmserler olarak iki kampa ayr\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor. \u0130yimserlere g\u00f6re internet, do\u011fas\u0131 gere\u011fi demokratikle\u015ftiriciydi. Bireyleri ve kendini \u00f6rg\u00fctleyen topluluklar\u0131 \u00f6lmek \u00fczere olan kurumlara kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131l\u0131yordu. K\u00f6t\u00fcmserler ise internetin g\u00f6zetim ve kontrol\u00fc kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u00fck\u00fcmetleri ve dev \u015firketleri g\u00fc\u00e7lendirmeye hizmet etti\u011fini savunuyordu. Hwang, k\u00f6t\u00fcmserlerin ve iyimserlerin internetin kendine \u00f6zg\u00fc \u00f6zellikleri oldu\u011funu varsayarak hata yapt\u0131klar\u0131n\u0131, internetin farkl\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla \u015fekillendi\u011fini belirtiyor. Neyin i\u015fleyip i\u015flemedi\u011fini a\u00e7\u0131kl\u0131kla itiraf edip \u00fczerine gidebilecek yeni bir iyimserli\u011fe ihtiya\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
Hwang, yenilen devrimlerde oldu\u011fu gibi, eski iyimserli\u011fin yerini bu beklenmedik yenilgiyi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fan yeni tip iyimserliklere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. Hwang, yeni iyimserleri d\u00f6rt gruba ay\u0131r\u0131yor. Birinci grupta, \u00f6zle\u015ftirmeciler (purists) var. \u00d6zle\u015ftirmeciler, daha \u00f6nce muhte\u015fem bir yer olan internetin \u015firketler ve ticarile\u015fme nedeniyle bozuldu\u011funa inan\u0131yorlar. Bu nedenle, blokzincir gibi internetin ademimerkeziyet\u00e7i \u00f6z\u00fcn\u00fc yeniden canland\u0131rabilecek teknolojileri b\u00fcy\u00fck co\u015fkuyla kar\u015f\u0131l\u0131yorlar. Ayr\u0131ca son y\u0131llardaki hayal k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131n sorumlusu olarak \u015firketleri ve reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fcklerinden \u015firketlerin par\u00e7alanmas\u0131 ve reklam belas\u0131na son verilmesi gibi \u00f6neriler getiriyorlar. Hwang ikinci grubu g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131lanlar (disillusioned) olarak adland\u0131r\u0131yor. \u00d6zle\u015ftirmeciler, internetin bir alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131 oldu\u011funa inan\u0131rken g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131lanlar b\u00f6yle bir alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n hi\u00e7 ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, internetin hi\u00e7bir zaman muhte\u015fem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve en ba\u015f\u0131ndan itibaren yan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Umutlular olarak adland\u0131r\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc grup ise ufak hareketlerden b\u00fcy\u00fck umutlar dev\u015firiyor. \u00d6rne\u011fin son zamanlarda gen\u00e7lerin Facebook’tan kopmalar\u0131 ya da baz\u0131 \u00fclkelerdeki dijital demokrasi deneyleri bu grubu heyecanland\u0131rmaya yetiyor. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc grupta yer alan revizyonistler ise internetin temel prensiplerinin do\u011fru oldu\u011funu ancak daha iyi topluluklar ve sistemler tasarlamak i\u00e7in yeni bir \u00e7aba gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
\u015eimdi Neredeyiz?<\/h2>\n
Dijital Sistemlerde Oylar Ne Kadar G\u00fcvende?<\/h3>\n
\u00d6zellikle 2016’daki se\u00e7imlerden sonra tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z se\u00e7im g\u00fcvenli\u011fi, yalan haberler, hedefli reklamc\u0131l\u0131k ve sosyal medyan\u0131n kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 etkisi gibi sorunlar h\u00e2l\u00e2 g\u00fcncelli\u011fini koruyor. Martin Giles’in Michigan \u00dcniversitesi, Bilgisayar G\u00fcvenli\u011fi ve Toplum Merkezi’nden J. Alex Halderman ile yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portajdan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere ABD se\u00e7im sisteminin g\u00fcvenli\u011fi konusunda hala ciddi bir endi\u015fe var (Your vote is in jeopardy, s. 44). Halderman, bir siyasi partinin kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bir \u015fekilde se\u00e7im b\u00f6lgelerini yeniden d\u00fczenlemesi gibi giri\u015fimleri demokrasi i\u00e7i tart\u0131\u015fmalar olarak g\u00f6r\u00fcrken se\u00e7im sistemlerine kar\u015f\u0131 yap\u0131lan sald\u0131r\u0131lar\u0131 demokrasinin temellerine yap\u0131lm\u0131\u015f sald\u0131r\u0131lar olarak de\u011ferlendiriyor.<\/p>\n
Se\u00e7im sistemi, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda her bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00e7e\u015fitli riskler i\u00e7erdi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor:<\/p>\n
\n
- \u00a0Se\u00e7men tescil sistemi<\/li>\n
- \u00a0Se\u00e7men kayd\u0131<\/li>\n
- \u00a0Se\u00e7im makineleri<\/li>\n
- \u00a0Oy say\u0131m\u0131 ve raporlama<\/li>\n<\/ol>\n
Se\u00e7men tescil sistemi, oy kullanabilecek ki\u015filerin kayd\u0131n\u0131 tutuyor. Bir\u00e7ok se\u00e7men tescil sistemi eski, 41 eyalette on y\u0131ldan eski sistemler kullan\u0131l\u0131yor. Sistemlerin se\u00e7men bilgilerini almak ve se\u00e7men k\u00fct\u00fcklerine iletmek i\u00e7in a\u011f ba\u011flant\u0131s\u0131na ihtiyac\u0131 var. Bilgisayar korsanlar\u0131 bu sistemlerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sunucular\u0131 hedef olarak se\u00e7ebilir. Ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 taktirde se\u00e7men bilgilerini silebilir veya sahte se\u00e7menler yaratabilirler. 12 Rus bilgisayar korsan\u0131, 2016 se\u00e7imlerinde yakla\u015f\u0131k yar\u0131m milyon se\u00e7menin verilerini \u00e7almakla su\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\n
Bir\u00e7ok eyalette se\u00e7im g\u00f6revlileri, oy kullanmaya gelen se\u00e7menleri do\u011frulamak ve kaydetmek i\u00e7in ka\u011f\u0131t yerine tablete benzer elektronik se\u00e7men k\u00fct\u00fcklerinden yararlan\u0131yor. Bu tabletler \u00e7o\u011fu zaman bir a\u011f \u00fczerindeler ve \u00f6zel yaz\u0131l\u0131mlar kullan\u0131yorlar. Tabletlerin a\u011fa ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131 i\u00e7in bir hedef oldu\u011fu gibi tabletlerde \u00e7al\u0131\u015fan yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 geli\u015ftiren \u015firketlere yap\u0131lacak bir sald\u0131r\u0131 (yaz\u0131l\u0131ma, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 bir kod eklemek gibi) se\u00e7im g\u00fcn\u00fc bir kaos yaratmaya yetecektir.<\/p>\n
ABD’de iki tip elektronik se\u00e7im makinesi kullan\u0131l\u0131yor. Birincisinde, ka\u011f\u0131t oy pusulalar\u0131 optik okuyucuyla okunuyor ve kaydediliyor. \u0130kinci tip makinelerde ise se\u00e7menlerin kar\u015f\u0131s\u0131na oy pusulas\u0131 ekran\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor ve se\u00e7menler bunun \u00fczerinden bir tercih yap\u0131yor. Sadece baz\u0131 makineler ka\u011f\u0131t \u00e7\u0131kt\u0131 \u00fcretiyor. ABD’de 13 eyalet ka\u011f\u0131ts\u0131z se\u00e7im makinesi kullan\u0131yor, bunlar\u0131n 5 tanesi tamamen bu makinelere g\u00fcveniyor ve ka\u011f\u0131da ayr\u0131ca kay\u0131t yapm\u0131yor. Se\u00e7im sistemleri bir se\u00e7im merkezi ya da \u015firket taraf\u0131ndan tasarland\u0131ktan sonra usb belleklerle ya da haf\u0131za kartlar\u0131yla se\u00e7im makinelerine yerle\u015ftiriliyor. Bu merkezler ya da makinelerin kendisi bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n hedefinde olabilir. Ama as\u0131l sorun, sald\u0131r\u0131dan \u015f\u00fcphelenildi\u011finde ka\u011f\u0131ts\u0131z makinelerde geriye d\u00f6n\u00fck bir ara\u015ft\u0131rma yapmak zorla\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Oy say\u0131m\u0131, standart i\u015fletim sistemi kullanan bilgisayarlarda yap\u0131l\u0131yor. Bilgisayar korsanlar\u0131, oy say\u0131m\u0131na se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe ve g\u00fcvensizlik olu\u015fturmak i\u00e7in sald\u0131rabilirler. 2014 y\u0131l\u0131nda Ukrayna’da se\u00e7ime ait baz\u0131 anahtar dosyalar\u0131n silinmesinin arkas\u0131nda Rus bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelenilmektedir. Bu tip sald\u0131r\u0131lar, oylar\u0131n yeniden say\u0131m\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p etkisizle\u015ftirilebilir. Ama s\u00fcre\u00e7 iyi y\u00f6netilmedi\u011finde se\u00e7menlerin, se\u00e7ime olan g\u00fcvenini sarsar. ABD buna kar\u015f\u0131 se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamada temkinli davranarak se\u00e7im b\u00f6lgelerinden gelen sonu\u00e7lar\u0131n sa\u011flamas\u0131n\u0131 yapmadan resmi sonu\u00e7lar\u0131 duyurmuyor.<\/p>\n
Bir g\u00fcn, bizim se\u00e7im sistemimizdeki sorunlar\u0131n dijital teknolojilerin kullan\u0131m\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini ileri s\u00fcrenler olursa bu riskleri hat\u0131rlayal\u0131m. Ka\u011f\u0131t ortadan kalkacak, hayat tamamen dijitalle\u015fecek d\u00fc\u015f\u00fcnden sonra Halderman’\u0131n baz\u0131 risklerin ortadan kald\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in her oyun ka\u011f\u0131da da kaydedilmesini \u00f6nermesinin \u00fczerinde durmak laz\u0131m. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde blok zincir teknolojisinin g\u00fcvenli\u011fi se\u00e7imleri daha g\u00fcvenli hale getirebilece\u011fini savunanlar olacakt\u0131r. Belki de sorunu (ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc) g\u00fcvenli\u011fin \u00f6tesinde, ba\u015fka bir yerde aramak gerekiyor!<\/p>\n
Derin Sahte (Deepfake)<\/h3>\n
Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine kadar dijital teknolojiler, medya tekellerinin sans\u00fcr\u00fcn\u00fc a\u015farak ger\u00e7ekleri halka ula\u015ft\u0131rabilmenin e\u015fsiz bir arac\u0131 olarak g\u00f6klere \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yordu. Fakat \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde de yazd\u0131\u011f\u0131m gibi 2016’daki ABD se\u00e7imlerinden sonra sosyal medyan\u0131n ayn\u0131 zamanda yalan haberlerin yay\u0131lmas\u0131 i\u00e7in de e\u015fsiz bir ara\u00e7 oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Sosyal medya platformlar\u0131 yalan haberlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Kas\u0131m ay\u0131nda yap\u0131lacak ABD ara se\u00e7imlerinde Twitter, Facebook ve Google se\u00e7im reklamlar\u0131n\u0131 daha \u015feffaf yapacaklar\u0131n\u0131 duyurdular. Reklam verenlerin kim olduklar\u0131 g\u00f6sterilerek Ruslar’\u0131n yalan ve kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 reklamlarla se\u00e7ime bir kez daha m\u00fcdahil olabilmeleri engellenecek.<\/p>\n
Ancak bu ara se\u00e7imde ya da sonraki se\u00e7imlerde ABD’yi daha b\u00fcy\u00fck bir tehlike bekliyor: Derin sahte. Will Knight yaz\u0131s\u0131nda (Fake America great again, s. 36) bu teknolojiyi ve buna kar\u015f\u0131 uygulanabilecek \u00f6nlemleri tart\u0131\u015f\u0131yor. Derin sahte, derin \u00f6\u011frenme (deep learning) ile sahte (fake) s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015fiminden olu\u015fuyor. Kamuoyunun 2017 tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 derin sahte teknolojisi yard\u0131m\u0131yla videolardaki y\u00fczleri de\u011fi\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn. Ba\u015fta Reddit olmak \u00fczere baz\u0131 sitelerde derin sahte teknolojisi kullan\u0131larak ki\u015filerin foto\u011fraflar\u0131n\u0131n porno videolardaki aktrislerin y\u00fcz\u00fcne montajland\u0131\u011f\u0131 sahte videolar payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Videolar \u00fc\u00e7 ad\u0131mda \u00fcretiliyordu. Birinci ad\u0131mda ki\u015finin \u00e7ok fazla foto\u011fraf\u0131 elde ediliyor. \u0130kinci ad\u0131mda pornografik video se\u00e7iliyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131mda da derin \u00f6\u011frenme ile ki\u015finin foto\u011fraf\u0131n\u0131n videodaki ki\u015fiye montajland\u0131\u011f\u0131 bir porno video haz\u0131rlanabiliyordu. Baz\u0131 politikac\u0131lar i\u00e7in de derin sahte videolar\u0131 haz\u0131rland\u0131. Arjantin Ba\u015fkan\u0131 Mauricio Macri’nin y\u00fcz\u00fcn\u00fc Adolf Hitler’inkiyle, Angela Merkel’in y\u00fcz\u00fcn\u00fcn de Donald Trump’\u0131nkiyle de\u011fi\u015ftirildi\u011fi videolar, video portallar\u0131nda ve sohbet odalar\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131. Hatta Jordan Peele ve Jonah Peretti’in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir derin sahte videosunda Obama, derin sahtenin tehlikelerini anlat\u0131yor (https:\/\/www.vox.com\/2018\/4\/18\/17252410\/jordan-peele-obama-deepfake-buzzfeed<\/a>).<\/p>\n
Reddit gibi Pornhub da derin sahte teknolojisi ile \u00fcretilen sahte videolar\u0131n y\u00fcklenmesini yasaklam\u0131\u015f. Ama bu yaz\u0131l\u0131mlara eri\u015fmek ve yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in kullanmak giderek kolayla\u015f\u0131yor (bkz. https:\/\/www.deepfakes.club\/openfaceswap-deepfakes-software\/<\/a>). Lyrebird ise ayn\u0131 teknolojiyi ki\u015filerin sesini montajlamak i\u00e7in kullan\u0131yor. Lyrebird, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=YfU_sWHT8mo<\/a> adresindeki videoda Obama’ya demo yapt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Bu tip videolar\u0131n \u00fcretilmesi daha kolay hale geldi\u011finde ve say\u0131lar\u0131 artt\u0131\u011f\u0131nda insan neye inan\u0131p inanamayaca\u011f\u0131n\u0131 kestiremeyecek. Videolardaki sahteli\u011fi tespit i\u00e7in baz\u0131 yollar \u00f6neriliyor. \u00d6rne\u011fin, d\u00fczensiz g\u00f6z k\u0131rpma videonun derin \u00f6\u011frenmeyle \u00fcretildi\u011finin delili olabilir ama bunu fark edebilmek o kadar kolay de\u011fil ve videolar\u0131 uzun uzun incelemek i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman yeterli vakit olmayacakt\u0131r. Bu nedenle, teknolojiyle gelen bu soruna kar\u015f\u0131 sahteli\u011fi tespit edebilecek yeni teknolojiler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Derin sahte teknolojisi geli\u015fip yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda (kullan\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda) ger\u00e7ek yalan\u0131n, yalan ger\u00e7e\u011fin yerine ge\u00e7ecek. ABD sahte videolar\u0131 daha \u00e7ok se\u00e7im ve yalan haberler ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yor. Ancak yalan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve sesin insanlar\u0131 galeyana getirmek i\u00e7in de kullan\u0131labilece\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor.<\/p>\n
\u00c7in<\/h3>\n
Dergide, \u00c7in’le ilgili iki yaz\u0131 var. Yasheng Huang, \u00c7in\u2019deki mahremiyet alg\u0131s\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda (Can big data tame Big Brother?, s. 42) \u00c7inliler’in mahremiyete yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n Bat\u0131l\u0131lar’dan farkl\u0131 oldu\u011funa dikkati \u00e7ekiyor. \u00c7inliler i\u00e7in mahremiyetin, ekonomik b\u00fcy\u00fcme ve gelirin yan\u0131nda ikincil oldu\u011funu yaz\u0131yor. Ayr\u0131ca 1980’lere kadar mahremiyet kelimesinin \u00c7in’de olumsuz bir anlam i\u00e7erdi\u011fini ve kirli bir s\u0131rr\u0131 saklamakla e\u015f de\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyor. Fakat Huang, b\u00fcy\u00fck veri teknolojisinin Bat\u0131’da oldu\u011funun tersine mahremiyet i\u00e7in bir tehdit olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (zaten s\u0131n\u0131rl\u0131 mahremiyet oldu\u011fu i\u00e7in), tam tersine onun sayesinde \u00c7inliler’in mahremiyete kar\u015f\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiklerini savunuyor. \u0130nsanlar WeChat platformunda ya da Ali Baba’da \u00e7ok az tan\u0131d\u0131klar\u0131 ya da hi\u00e7 bilmedikleri insanlarla i\u015f ili\u015fkisine girdik\u00e7e ki\u015fisel yak\u0131nl\u0131\u011fa \u00f6nem veren Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs\u00e7\u00fc k\u00fclt\u00fcr de sars\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015f. \u00c7inliler mahremiyete daha fazla \u00f6nem g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015flar. Huang, \u00e7o\u011fu zaman topluluklar\u0131n i\u00e7 denetimiyle sa\u011flanan g\u00f6zetimin \u00c7in’de b\u00fcy\u00fck veri teknolojisi \u00f6ncesinde de yayg\u0131n oldu\u011funu belirtiyor. Bu nedenle, b\u00fcy\u00fck veriyle gelen g\u00f6zetim \u00c7in’de Bat\u0131’daki kadar tart\u0131\u015fma konusu olmuyor.<\/p>\n
Christina Larson, \u00c7in hakk\u0131ndaki yaz\u0131s\u0131na (Who needs democracy when you have data?, s. 50) Isaac Asimov’un Franchise adl\u0131 hikayesiyle ba\u015flam\u0131\u015f. Bir vatanda\u015f, t\u00fcm n\u00fcfusu temsil etmek \u00fczere se\u00e7ilmi\u015ftir ve Multivac adl\u0131 bir bilgisayar\u0131n sorular\u0131na yan\u0131t vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Multivac, vatanda\u015f\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 alarak hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f bir se\u00e7imin sonucunu tahmin etmektedir. Larson, Multivac’a benzer bir sistemin \u00c7in’de in\u015fa edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. Otoriter bir rejim, toplumun alt katmanlar\u0131nda ne olup bitti\u011fini, halk\u0131n ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131 ve taleplerini bilmek zorunda oldu\u011funu; bunun \u00f6zellikle d\u00fcnyan\u0131n be\u015fte birini bar\u0131nd\u0131ran ve giderek karma\u015f\u0131kla\u015fan bir ekonomi ve topluma sahip \u00c7in’de daha elzem oldu\u011funu vurguluyor. \u201cKamusal tart\u0131\u015fma, yurtta\u015f aktivizmi ve se\u00e7im geri bildirimi olmadan bir h\u00fck\u00fcmet karar verirken nas\u0131l bilgi sahibi olabilir? Vatanda\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 desteklemeyen bir h\u00fck\u00fcmet g\u00fcveni nas\u0131l sa\u011flayabilir mi?\u201d diye soruyor. Ard\u0131ndan \u00c7in’in veriye dayal\u0131 y\u00f6netim sisteminin pop\u00fclizm, istikrars\u0131zl\u0131k, tehlikeli bi\u00e7imde ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f liderlik gibi demokrasiye i\u00e7sel sorunlarla bo\u011fulmu\u015f durumda olan Bat\u0131’n\u0131n se\u00e7ime dayal\u0131 sistemine bir alternatif olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Larson, 2012’de \u015ei Cinping’in \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi Genel Sekreteri olmas\u0131ndan sonra \u00c7in’in \u00f6nemli teknolojik at\u0131l\u0131mlar yapmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda veriye dayal\u0131 bir y\u00f6netim sistemine y\u00f6neldi\u011fini yaz\u0131yor. Larson, \u00c7in’in teknolojiyle y\u00f6netimi birle\u015ftirdi\u011fine dair bilinen bir ana plan olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n \u00e7ok say\u0131da inisiyatifin ortak stratejisinin insanlar ve \u015firketler hakk\u0131nda veri toplamak; toplanan veriyi de karar verme ve (te\u015fvik ve ceza sistemi olu\u015fturarak) insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkileme amac\u0131yla kullanmak oldu\u011funu savunuyor. 2014’de \u00e7\u0131kan Sosyal Kredi Sistemi, 2016’daki Siber G\u00fcvenlik Kanunu, yerel y\u00f6netimlerin ya da \u00f6zel giri\u015fimlerin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131, kimi zaman deneysel olan sosyal kredi ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehir planlar\u0131 bu stratejiye g\u00f6re i\u015fliyor.<\/p>\n
\u015eu an hen\u00fcz pilot uygulamalar\u0131 olan sosyal kredi sisteminin 2020’ye kadar t\u00fcm \u00fclkede yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 planlan\u0131yor. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetine g\u00f6re bu sistemler d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc ve toplumdaki g\u00fcvenilirlik d\u00fczeyini art\u0131rmay\u0131 hedefliyor. Vatanda\u015flar notlar\u0131na g\u00f6re baz\u0131 haklara sahip olacak ya da baz\u0131 \u015feyleri yapamayacak. \u00c7in bu tip sistemlerin yard\u0131m\u0131yla insanlar\u0131n ve kurumlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izleyebilecek ve y\u00f6netebilecek. Sistemde herhangi bir ayk\u0131r\u0131l\u0131k tespit edildi\u011finde bu durum di\u011fer b\u00f6l\u00fcmleri de uyaracak. Sistemin ana hedefi ekonomik geli\u015fmeyi ve sosyal y\u00f6netimi desteklemek. Veriye dayal\u0131 y\u00f6netim trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 , hava kirlili\u011fi gibi bir\u00e7ok alanda \u00c7in’in i\u015fini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. T\u0131kanan Bat\u0131 demokrasilerinin alternatifi bu olamaz ama \u00c7in’in veriye dayal\u0131 y\u00f6netimini ele\u015ftirmeden \u00f6nce ayn\u0131 y\u00f6netim bi\u00e7iminin ABD’nin neoliberal ekonomisi alt\u0131nda par\u00e7a par\u00e7a hayata ge\u00e7irildi\u011fini de atlamamak gerekiyor.<\/p>\n
S\u0131rada Ne Var?<\/h2>\n
N\u00f6ropolitika<\/h3>\n
Uzun y\u0131llar, Google ve Facebook’un elindeki veri, bunun sadece internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131na reklam g\u00f6stermek amac\u0131yla kullan\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek k\u00fc\u00e7\u00fcmsendi. \u00c7\u0131kan reklamlar\u0131 g\u00f6rmezden geldi\u011fimizde verinin g\u00fcc\u00fc de etkisizle\u015fecekti. Ancak Facebook ve Cambridge Analytica skandal\u0131 adaylar\u0131n pazarland\u0131\u011f\u0131 demokraside veriden elde edilen etkileme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmemesi gerekti\u011fini g\u00f6sterdi. Elizabeth Svoboda’n\u0131n yaz\u0131s\u0131nda (Neuropolitics, s 64) tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi n\u00f6ropolitik alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar tehlikeli bir yolun hen\u00fcz ba\u015f\u0131nda oldu\u011fumuza i\u015faret ediyor.<\/p>\n
\u015eu anda bile insanlar\u0131n y\u00fczlerine bakarak duygular\u0131 tahmin edilebiliyor (bkz. https:\/\/emotionresearchlab.com). Y\u00fczden anl\u0131k duygular\u0131n okunmas\u0131yla \u00e7o\u011fu zaman ki\u015finin kendisinin bile fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 sinyaller elde edilebiliyor. N\u00f6rodan\u0131\u015fmanlar, se\u00e7menlerin aday\u0131n konu\u015fmas\u0131na verdi\u011fi tepkileri analiz ederek adaya daha etkili olabilmesini sa\u011flayacak taktikler veriyor. \u015eirketin CEO’su Maria Pocovi, yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n 6 evrensel duyguyu, 101 ikincil duyguyu ve 8 ruh halini tespit edebildi\u011fini iddia ediyor. Bu yaz\u0131l\u0131m\u0131n, mesajlar\u0131n\u0131n se\u00e7menler \u00fczerinde nas\u0131l bir duygu yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak eden politikac\u0131lar\u0131 cezbetmesine \u015fa\u015f\u0131rmamak laz\u0131m. Pocovi, ayr\u0131ca kalabal\u0131k bir toplulukta bireylerin y\u00fczlerindeki duygusal tepkileri de izleyebileceklerini iddia ediyor. Pocovi, dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti verdikleri politikac\u0131lar\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131n kitle \u00fczerindeki etkisini analiz ettiklerini ve \u00e7e\u015fitli \u00f6nerilerle daha iyi bir etki b\u0131rakabilmelerine yard\u0131mc\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
N\u00f6ropazarlama \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olan Roger Dooley, politikac\u0131lar\u0131n (\u00e7o\u011fu zaman kabul etmekte g\u00f6n\u00fcls\u00fcz davranmalar\u0131na kar\u015f\u0131n) n\u00f6rodan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetine ba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. 2016’da Clinton’\u0131n ya da Trump’\u0131n n\u00f6ropazarlamadan yararland\u0131\u011f\u0131na dair elde bir bilgi yok. Fakat Cambridge Analytica’n\u0131n ana \u015firketi olan ve 2016’da Trump ad\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan SCL, se\u00e7menlerin adaylar hakk\u0131nda hissettiklerini do\u011frulamak i\u00e7in y\u00fcz analizinden yararland\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
N\u00f6rodan\u0131\u015fmanlar se\u00e7menlerin a\u00e7\u0131klamak istemedikleri ya da a\u00e7\u0131klayamad\u0131klar\u0131 ger\u00e7eklere eri\u015febilmeleriyle \u00f6v\u00fcn\u00fcyorlar. N\u00f6rodan\u0131\u015fmanlar\u0131n en \u00e7ok al\u0131nt\u0131 yapt\u0131klar\u0131 ki\u015finin iktisat Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc sahibi psikolog Daniel Kahneman olmas\u0131na \u015fa\u015f\u0131rmamak laz\u0131m. Kahneman’\u0131n tezine g\u00f6re iki farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemimiz var. Birincisi, otomatik ve h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmakta, g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir kontrol i\u00e7ermemekte. \u0130kinci sistem ise bilin\u00e7li ve uzun s\u00fcreli d\u00fc\u015f\u00fcnme \u00fczerine kurulu.<\/p>\n
Siyasette, genellikle ikinci sisteme odaklan\u0131l\u0131r ve uzun uzun konu\u015farak insanlar ikna edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Ama reklamc\u0131lar\u0131n, yani ani kararlarla insanlara bir \u015fey ald\u0131rmak isteyenlerin, birinci sistemi hedeflemesi gerekir. T\u00fcketici, uzun uzad\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcnmeden karar\u0131n\u0131 vermeli ve harekete ge\u00e7melidir. Se\u00e7imlerde de siyaset \u00fczerine uzun uzad\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131n siyasi \u00e7izgilerini de\u011fi\u015ftirmeleri zordur. Fakat birinci sisteme hitap ederek se\u00e7im yakla\u015f\u0131rken insanlar\u0131 oy vermeye ya da vermemeye y\u00f6nlendirmek daha etkili olacakt\u0131r.<\/p>\n
Exeter \u00dcniversitesi’nden, politik e\u011filimler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan siyaset bilimci Prof Darren Schreiber, bili\u015fsel testlerin insanlar\u0131n oy verme e\u011filimleri hakk\u0131nda farkl\u0131 sonu\u00e7lar verdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve n\u00f6ropazarlaman\u0131n iddialar\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 kap\u0131lmamak gerekti\u011fi konusunda uyar\u0131yor. Ama teknolojik geli\u015fmelerin endi\u015fe verici oldu\u011funu da eklemeden edemiyor. Demokrasi, \u00e7e\u015fitli enformasyondan beslenen ve ak\u0131l y\u00fcr\u00fcterek karar veren rasyonel faillerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayar. Schreiber’a g\u00f6re n\u00f6rodan\u0131\u015fmanlar\u0131n iddialar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 bile do\u011fruysa bu varsay\u0131m\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmemiz gerekecek.<\/p>\n
Propaganda Botlar\u0131<\/h3>\n
Botlar, s\u00fcrekli tekrarlanan i\u015fleri yerine getirmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f yaz\u0131l\u0131mlar. \u015eirketler ve yay\u0131nc\u0131lar son y\u0131llarda botlar\u0131 sosyal medya hesaplar\u0131n\u0131 i\u015fletmek i\u00e7in kullanmaya ba\u015flad\u0131lar. B\u00f6ylece sosyal medya kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 s\u0131cak geli\u015fmeler ve yeni \u00e7\u0131kan i\u00e7erikler hakk\u0131nda an\u0131nda bilgilendirebiliyorlar. Fakat Lisa-Maria Neudert’in yazd\u0131\u011f\u0131 (Teaching propaganda how to talk, s. 72) gibi sahte hesaplar\u0131 i\u015fletmek ve bunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insanlar\u0131 etkilemek i\u00e7in de botlara ba\u015fvuruluyor. Botlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u015f\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler sosyal medyada h\u0131zla yay\u0131labiliyor. Ayr\u0131ca botlar, ger\u00e7ek ki\u015fileri takip ederek ya da bu ki\u015filerin payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 be\u011fenerek, payla\u015farak ve retweet ederek ger\u00e7ek ki\u015filerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fcklerini art\u0131r\u0131yorlar. 2016 se\u00e7imlerinden sonra sosyal medya platformlar\u0131 bot hesaplar\u0131 belirlemek ve silmek i\u00e7in daha \u00f6zenli davran\u0131yorlar.<\/p>\n
Botlar\u0131n g\u00fcc\u00fc hen\u00fcz niteliklerinden de\u011fil niceliklerinden geliyor. Bir bot ordusu, arka arkaya att\u0131\u011f\u0131 postalar ve yan\u0131tlarla internetteki demokratik s\u00f6ylemi bo\u011fabilme g\u00fcc\u00fcne sahip. \u0130nsanlar zamanla botlar\u0131 kolayca tespit etmeyi ve etkilerini azaltmay\u0131 \u00f6\u011frendiler. \u0130\u015fin asl\u0131 botlar kendilerini gizlemek i\u00e7in bir \u00e7aba da harcam\u0131yorlard\u0131. Mesajlar\u0131n i\u00e7eri\u011fi veya profil resimleri botlar\u0131 hemen ele veriyorlard\u0131.<\/p>\n
Fakat daha usta propaganda botlar\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmam\u0131z yak\u0131n gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Do\u011fal dil i\u015flemedeki geli\u015fmeler sonucunda yeni nesil sohbet botlar\u0131yla tan\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131k. Amazon’un Alexa’s\u0131, Google Assistant ve Microsoft’un Cortana’s\u0131 yeni sohbet botlar\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131lar. Bu sohbet botlar\u0131 h\u0131zla geli\u015fiyor ve yetkinle\u015fiyor. Neudert, bu sohbet botlar\u0131yla konu\u015fuldu\u011funda kimliklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyduklar\u0131n\u0131 ancak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131m\u0131z propaganda botlar\u0131n\u0131n kimliklerini gizleyebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Neudert propaganda botlar\u0131n\u0131n yeterince ba\u015far\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama gelecekte sohbet botlar\u0131n\u0131n \u00f6zel sohbet odalar\u0131nda etkilenmeye yatk\u0131n kullan\u0131c\u0131larla ileti\u015fime ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 tahmin ediyor. B\u00f6ylece genel kanallardan herkese propaganda yapmak yerine n\u00fcfuz sahibi insanlara veya kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc olanlara odaklanabilecekler. Tabi bunun \u015fimdilik sadece bir tahmin oldu\u011funu belirtmekte fayda var. Ama gidi\u015fat dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek olan bir tahmin.<\/p>\n
***<\/p>\n
Bir yandan n\u00f6ropolitikle robotla\u015fan insanlar di\u011fer yanda propaganda yapan botlar… Her ikisi de teknolojinin bir tehdit olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde kapitalist demokrasinin t\u00fckendi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
MIT Technology Review dergisinin Ocak 2013 say\u0131s\u0131, “B\u00fcy\u00fck Veri Siyaseti Kurtaracak” kapa\u011f\u0131yla \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bili\u015fim teknolojilerinin Obama’n\u0131n se\u00e7im zaferindeki pay\u0131 ve Arap Bahar\u0131 sonras\u0131 hala canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,163,124,19,14,30,116,298],"tags":[300,59,194,302,303,65,81,304,305,301,299,244],"class_list":["post-605","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gozetim","category-guvenlik","category-haktivizm","category-ifade-ozgurlugu","category-mahremiyet","category-sosyal-aglar","category-teknoloji-tarihi","category-yapay-zeka","tag-abd-2016-secimleri","tag-buyuk-veri","tag-cin","tag-deepfake","tag-derin-sahte","tag-facebook","tag-google","tag-noropolitika","tag-propaganda-botlari","tag-secim","tag-teknolojik-determinizm","tag-trump"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=605"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":609,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/605\/revisions\/609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}