{"id":625,"date":"2019-03-29T20:06:02","date_gmt":"2019-03-29T17:06:02","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=625"},"modified":"2019-03-29T20:13:13","modified_gmt":"2019-03-29T17:13:13","slug":"dijital-etki-makinesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=625","title":{"rendered":"Dijital Etki Makinesi"},"content":{"rendered":"\n<p> Y\u0131llard\u0131r insanlar\u0131 bir platformda bulu\u015fturarak d\u00fcnyay\u0131 daha iyi bir yer haline getirdi\u011fini iddia eden Facebook, Myanmar&#8217;daki \u015fiddet olaylar\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc kabul etti. Facebook&#8217;un \u00fcr\u00fcn y\u00f6neticilerinden Alex Warofka, 5 Kas\u0131m&#8217;da yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada Facebook&#8217;un Myanmar&#8217;daki rol\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131ran BSR&#8217;nin  [1] (Business for Social Responsibility &#8211; Sosyal Sorumluluk i\u00e7in \u0130\u015f) haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapora (<a href=\"https:\/\/www.ohchr.org\/Documents\/HRBodies\/HRCouncil\/FFM-Myanmar\/A_HRC_39_CRP.2.docx\">https:\/\/www.ohchr.org\/Documents\/HRBodies\/HRCouncil\/FFM-Myanmar\/A_HRC_39_CRP.2.docx<\/a>) at\u0131fta bulunarak, platformlar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmeyi ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 \u015fiddeti te\u015fvik etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunu \u00f6nlemek i\u00e7in daha \u00e7ok \u015fey yapabilecekleri ve yapmalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Warofka, y\u0131l boyunca bu konuda b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131klar\u0131n\u0131, BSR&#8217;nin raporunun da do\u011fru yolda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yledi. Raporda, Facebook&#8217;un dijital teknolojilerle hen\u00fcz yeni tan\u0131\u015fan bir \u00fclkeye ad\u0131m atarken on y\u0131llard\u0131r devam eden bask\u0131n\u0131n ve toplumsal b\u00f6l\u00fcnmelerin bilincinde olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilmi\u015f (<a href=\"https:\/\/newsroom.fb.com\/news\/2018\/11\/myanmar-hria\/\">https:\/\/newsroom.fb.com\/news\/2018\/11\/myanmar-hria\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>\nRapor, Facebook&#8217;a be\u015f alanda tavsiyelerde bulunuyor : \n<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Y\u00f6neti\u015fim ve\n\thesap verme zorunlulu\u011fu\n\t<\/li><li>Topluluk\n\tstandartlar\u0131n\u0131 uygulamas\u0131\n\t<\/li><li>Kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k,\n\tg\u00fcven ve \u015feffafl\u0131k\n\t<\/li><li>Sistem\n\tgenelinde dijital okuryazarl\u0131\u011f\u0131 ve  nefret s\u00f6ylemi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131\n\tart\u0131racak politika, reform ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\n\t<\/li><li>Risk azaltma ve\n\tf\u0131rsat geli\u015ftirme\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\nMyanmar&#8217;da Facebook, neredeyse internet anlam\u0131na geliyor;\ndolay\u0131s\u0131yla tek haber kayna\u011f\u0131. 53 milyon n\u00fcfuslu \u00fclkede, 20\nmilyon Facebook kullan\u0131c\u0131s\u0131 var. Telefonlar, Facebook kurulmu\u015f\nolarak sat\u0131l\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131n  vatanda\u015flar\u0131n dijital\nokuryazarl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2l\u00e2\n\u00e7ok zay\u0131f ve kullan\u0131c\u0131lar, internet hakk\u0131ndaki en temel\nkonularda bile bilgi sahibi de\u011filler. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da ger\u00e7ek\nhaberlerle dedikodular\u0131 ay\u0131rt etmekte zorlan\u0131yorlar. Raporda\nFacebook&#8217;taki nefret s\u00f6ylemi ve dezenformasyonun ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne\nzarar verdi\u011fi ve \u00f6zellikle kad\u0131nlar, az\u0131nl\u0131klar gibi toplumun en\nkorunmas\u0131z \u00fcyelerinde otosans\u00fcre neden oldu\u011fu belirtiliyor. Bunun\nyan\u0131nda, Myanmar&#8217;daki M\u00fcsl\u00fcman az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hedef alan Facebook\nkampanyalar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda devlet g\u00f6revlilerinin oldu\u011fu da\nbilinmekte\n(<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2018\/10\/15\/technology\/myanmar-facebook-genocide.html\">https:\/\/www.nytimes.com\/2018\/10\/15\/technology\/myanmar-facebook-genocide.html<\/a>).\nMyanmar&#8217;\u0131n askeri g\u00f6revlileri sosyal medyay\u0131 etnik temizlik\narac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015fler. \u0130slam&#8217;\u0131n Budizm i\u00e7in k\u00fcresel bir\ntehdit oldu\u011fu mesajlar\u0131 ya da M\u00fcsl\u00fcman bir erke\u011fin Budist bir\nkad\u0131na tecav\u00fcz etti\u011fi gibi yalan haberlerle Facebook \u00fczerinden\ny\u00fcr\u00fct\u00fclen sistemli kampanya sonucunda \u00e7ok say\u0131da M\u00fcsl\u00fcman\n\u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, tecav\u00fcze u\u011fram\u0131\u015f ve g\u00f6\u00e7e zorlanm\u0131\u015f. Bunun\n\u00fczerine Facebook, tespit etti\u011fi askeri g\u00f6revlilerin hesaplar\u0131n\u0131\nkapatm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAyr\u0131ca raporda, Facebook&#8217;un di\u011fer hizmeti WhatsApp&#8217;\u0131n\nyayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ile dijital okuryazarl\u0131ktaki yetersizli\u011fin yeni\nproblemler do\u011furabilece\u011fine i\u015faret ediliyor. Nitekim Whatsapp\nse\u00e7imlerin yeni g\u00f6zdelerinden biri ve baz\u0131 geli\u015fmekte olan\n\u00fclkelerde politik partiler, dini aktivistler ve di\u011fer gruplar\ntaraf\u0131ndan haberlerin yay\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin,\nHindistan&#8217;daki son se\u00e7imlerde gerginlikleri k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in\nWhatsApp mesajlar\u0131ndan yararlan\u0131lm\u0131\u015f ve daha sonra bu mesajlar\u0131n\nbir k\u0131sm\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finin yanl\u0131\u015f oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\nRaporu ele\u015ftirenler de var. <em>The New York Times<\/em> yazarlar\u0131ndan\nAlexandra Stevenson, Facebook \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n Myanmar&#8217;daki modern\netnik temizli\u011fi ate\u015fleyen posta ve dezenformasyondaki b\u00fcy\u00fck\nart\u0131\u015f\u0131 nas\u0131l atlad\u0131\u011f\u0131 sorununun raporda yak\u0131ndan\nincelenmedi\u011fini belirtiyor. Ayr\u0131ca raporun herkesin dikkatinin ABD\n\u00f6n se\u00e7imlerinde oldu\u011fu bir d\u00f6nemde yay\u0131nlanmas\u0131 da\nele\u015ftiriliyor. \n(https:\/\/www.nytimes.com\/2018\/11\/06\/technology\/myanmar-facebook.html).\nAncak herkes Facebook&#8217;un katliamlardaki rol\u00fc hakk\u0131nda hemfikir\nde\u011fil. Alpha Computer Mandalay\u2019\u0131n Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Ye Myat Thu,\n&#8220;Facebook sadece platform. E\u011fer Facebook olmasayd\u0131, insanlar\nba\u015fka bir platform kullanacaklard\u0131. Facebook&#8217;u sadece bir \u00fcr\u00fcn\nolarak g\u00f6r\u00fcyorum.&#8221; diyerek teknolojinin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131\nhakk\u0131ndaki  yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc tekrarl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nFacebook, ger\u00e7ekten de farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131labilecek\ntarafs\u0131z bir platform mu? Bu sorunun yan\u0131t\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce\nFacebook&#8217;un son y\u0131llarda giderek daha fazla nefret s\u00f6ylemi ve\nse\u00e7imlerdeki karanl\u0131k noktalarla an\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dikkatinizi \u00e7ekmek\nisterim. Fransa Cumhurba\u015fkan\u0131 Macron, UNESCO&#8217;nun d\u00fczenledi\u011fi\n&#8220;\u0130nternetin Y\u00f6netimi Forumu&#8221;nda sosyal medyada nefret\ni\u00e7erikli payla\u015f\u0131mlara kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede  Facebook&#8217;la i\u015f birli\u011fi\nyapacaklar\u0131n\u0131 duyurdu. Facebook art\u0131k siyasi bir akt\u00f6r ve bu\ntarafs\u0131z bir platformun kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan siyasi ama\u00e7lar\ni\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 de\u011fil, Facebook&#8217;un bilin\u00e7li bir tercihi. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nFacebook&#8217;un se\u00e7im d\u00f6nemlerinde sitesinde yer verdi\u011fi se\u00e7men\nd\u00fc\u011fmesine bakal\u0131m. Kullan\u0131c\u0131, hesab\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda &#8220;Bug\u00fcn\nse\u00e7im g\u00fcn\u00fc!&#8221; mesaj\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u0131yor ve kullan\u0131c\u0131ya, n\nkadar ki\u015finin o g\u00fcn \u00e7oktan oy kulland\u0131\u011f\u0131 bilgisi g\u00f6steriliyor.\nKullan\u0131c\u0131dan oy kullanmas\u0131 ve &#8220;se\u00e7men d\u00fc\u011fmesi&#8221;ne\nt\u0131klayarak bunu payla\u015fmas\u0131 isteniyor. Facebook bu uygulaman\u0131n\nse\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. B\u00fcy\u00fck ihtimalle\nhakl\u0131lar. Peki demokrasiyi g\u00fc\u00e7lendiren bir uygulama m\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>\nUygulama, tarafs\u0131z bir kamu kurulu\u015fu ya da kar amac\u0131 olmayan bir\n\u00f6rg\u00fct y\u00f6netiminde, t\u00fcm se\u00e7menleri kapsayacak bi\u00e7imde\nkullan\u0131lsayd\u0131 olumlu bir durumdan s\u00f6z edilebilirdi. Fakat Hannes\nGrassegger&#8217;in ge\u00e7en y\u0131lki \u0130zlanda se\u00e7imlerinden aktard\u0131\u011f\u0131\n\u00f6rnekten de anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi se\u00e7men d\u00fc\u011fmesi herkese\ng\u00f6sterilmiyor\n(<a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/technology\/2018\/apr\/15\/facebook-says-it-voter-button-is-good-for-turn-but-should-the-tech-giant-be-nudging-us-at-all\">https:\/\/www.theguardian.com\/technology\/2018\/apr\/15\/facebook-says-it-voter-button-is-good-for-turn-but-should-the-tech-giant-be-nudging-us-at-all<\/a>).\n\u00d6rne\u011fin, oy kullanabilecek ya\u015fta ve \u0130zlanda vatanda\u015f\u0131\nolmayanlara g\u00f6sterilmemi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla rastgele bir se\u00e7im yok.\nAma sadece se\u00e7menlerin bir k\u0131sm\u0131 bu d\u00fc\u011fmeyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f.\nSe\u00e7im d\u00fc\u011fmesinin g\u00f6sterildi\u011fi kullan\u0131c\u0131lar\u0131n hangi kritere\ng\u00f6re belirlendi\u011fi konusunda bilgi sahibi de\u011filiz. Bunun sadece\nmasum bir kontroll\u00fc deney oldu\u011fu, bu nedenle t\u00fcm se\u00e7menlere\ng\u00f6sterilmedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ama bu d\u00fc\u011fme daha \u00f6nce 2008,\n2010 ve 2012&#8217;de, ABD&#8217;de yap\u0131lan se\u00e7imlerde kullan\u0131lm\u0131\u015f.\nFacebook, bu konu hakk\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015f ve\nse\u00e7men d\u00fc\u011fmesinin se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131m\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015f\n(https:\/\/www.nature.com\/news\/facebook-experiment-boosts-us-voter-turnout-1.11401).\nSe\u00e7men d\u00fc\u011fmesi, ABD d\u0131\u015f\u0131nda da bir\u00e7ok kere kullan\u0131lm\u0131\u015f:\n2014&#8217;te \u0130sko\u00e7ya Referandumu&#8217;nda, 2015&#8217;te \u0130rlanda Referandumu&#8217;nda,\n2016&#8217;da \u0130ngiltere&#8217;deki AB Referandumu&#8217;nda ve 2017&#8217;de Almanya Federal\nSe\u00e7imleri&#8217;nde. Dolay\u0131s\u0131yla kontroll\u00fc bir deney yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in\nd\u00fc\u011fmenin t\u00fcm se\u00e7menlere g\u00f6sterilmedi\u011fi a\u00e7\u0131klamas\u0131 da yeterli\ng\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. E\u011fer Facebook&#8217;un se\u00e7men d\u00fc\u011fmesinin ba\u015far\u0131lar\u0131\nhakk\u0131ndaki iddialar\u0131 ger\u00e7ekse, bu (\u00f6zellikle taraflar\u0131n\nbirbirine yak\u0131n oy ald\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerde) \u00fclkelerin gelece\u011fini de\netkiledikleri anlam\u0131na geliyor. Bu ba\u011flamda, Grassegger \u00e7ok basit\nbir soru soruyor: Bir teknoloji devinin, oy kullanmam\u0131z i\u00e7in bizi\nd\u00fcrtmesine neden gerek var?<\/p>\n\n\n\n<p>\nReklam\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz internetinin temel bir bile\u015feni. Reklam\nplatformlar\u0131, platformlar\u0131nda yer alan reklam i\u00e7eri\u011fine kar\u015f\u0131\ntarafs\u0131z olduklar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. Reklam verenin internet\nkullan\u0131c\u0131lar\u0131na ula\u015ft\u0131rmak istedi\u011fi bir \u00fcr\u00fcn, politikac\u0131 ya\nda dezenformasyon olabilir. Reklam platformlar\u0131 her ko\u015fulda do\u011fru\ni\u00e7eri\u011fi, do\u011fru ki\u015fiye, do\u011fru zamanda iletmek iddias\u0131ndalar. Bu\nnedenle, belirli bir alandaki reklam pastas\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e o alana\ny\u00f6nelmelerine ve platformlar\u0131n\u0131 bu do\u011frultuda geli\u015ftirmelerine\n\u015fa\u015f\u0131rmamak gerekiyor. \u0130nternet reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7erdi\u011fi\nolumsuzluklar tek ba\u015f\u0131na \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma konusu olmas\u0131na\nkar\u015f\u0131n s\u00f6z konusu alan politika oldu\u011funda sorun daha karma\u015f\u0131k\nve tehlikeli oluyor. Bu ba\u011flamda, \u00e7evrimi\u00e7i reklam teknolojisinin\ni\u00e7erdi\u011fi politik tehlikelerin, bunu haz\u0131rlayan tarihsel ko\u015fullar\u0131n\nve \u00e7evrimi\u00e7i reklamlar\u0131n nas\u0131l silahla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n\ntart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131,  <em>Dijital Etki Makinesinin Silahla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131:\n<\/em><em>\u00c7evrimi\u00e7i Reklam Teknolojisinin Siyasi Tehlikeleri<\/em><em>\n(Weaponizing the Digital Influence Machine: <\/em><em>The Political\nPerils of Online Ad Tech<\/em><em>) <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131\nrapor \u00f6nemli tespit ve uyar\u0131lar i\u00e7eriyor\n(<a href=\"https:\/\/datasociety.net\/output\/weaponizing-the-digital-influence-machine\/\">https:\/\/datasociety.net\/output\/weaponizing-the-digital-influence-machine\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dijital Etki Makinesi Nedir?<\/h2>\n\n\n\n<p>\nDijital Etki Makinesi (DEM) terimi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz dijital reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131\nbir altyap\u0131 olarak karakterize etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. \u015eirket,\nteknoloji ve uygulamalar\u0131n katmanl\u0131 bir birlikteli\u011finden olu\u015fan\nbu altyap\u0131, reklamc\u0131lar\u0131n hedef kitleyi daha iyi etkileyebilmeleri\ni\u00e7in t\u00fcketici g\u00f6zetiminden yararlanmalar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. DEM&#8217;de\ntek bir cihaz yok. Ama bir makinede gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: Operat\u00f6rler\n(reklam verenler), art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f teknolojik g\u00fc\u00e7le nesneler (hedef\nkitle) \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nRaporda, dijital reklam altyap\u0131lar\u0131n\u0131n politik manip\u00fclasyon ve\nanti-demokratik stratejik ileti\u015fimin di\u011fer formlar\u0131n\u0131n\ng\u00fc\u00e7lenmesine ortam yaratmas\u0131 \u00fczerinde duruluyor. Anti-demokratik\nsiyaset, ticari reklamc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131 (do\u011fru ki\u015fiye, do\u011fru\nzamanda, do\u011fru mesaj\u0131 iletmek) \u00fczerinde geli\u015fip serpiliyor.\nHedefli reklamc\u0131l\u0131k konusu a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda reklamc\u0131lar, teknoloji\nfirmalar\u0131 ve DEM&#8217;den yararlanan \u015firketler, bunun t\u00fcketici\na\u00e7\u0131s\u0131ndan da yararl\u0131 oldu\u011funu iddia ediyorlar. Fakat do\u011fru\nkullan\u0131c\u0131lara do\u011fru reklam\u0131 g\u00f6sterme \u00fczerine kurulu i\u015f\nmodelleri zamanla kullan\u0131c\u0131lar\u0131 reklamc\u0131lar\u0131n etkilerine daha\na\u00e7\u0131k hale getiriyor.\nGelir ve piyasa kontrol\u00fc i\u00e7in insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 tahmin etmenin\nbir sonraki ad\u0131m\u0131 onu reklam verenlerin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda\nde\u011fi\u015ftirme ve y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak oluyor. Dolay\u0131s\u0131yla\niddia edildi\u011fi gibi ki\u015finin gereksinimlerinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerek ona\n\u00f6neriler getirilmesinden \u00e7ok ki\u015finin zaaflar\u0131ndan yararlanma s\u00f6z\nkonusu. \u00d6rne\u011fin, internette g\u00fczellik \u00fcr\u00fcnlerini ara\u015ft\u0131ran bir\nkad\u0131na makyaj malzemesi reklamlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek her iki taraf\u0131n\nda yarar\u0131na olabilir. Ama bir pazar ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131p kad\u0131nlar\u0131n\nkendilerini en az \u00e7ekici hissettikleri g\u00fcn\u00fcn pazartesi oldu\u011funu\nsaptamak, daha sonra bu bilgiyi kullanarak pazartesi g\u00fcnleri\nkad\u0131nlar\u0131 g\u00fczellik \u00fcr\u00fcn\u00fc reklam\u0131 bombard\u0131man\u0131na tutmak\n(<a href=\"https:\/\/www.prnewswire.com\/news-releases\/new-beauty-study-reveals-days-times-and-occasions-when-us-women-feel-least-attractive-226131921.html\">https:\/\/www.prnewswire.com\/news-releases\/new-beauty-study-reveals-days-times-and-occasions-when-us-women-feel-least-attractive-226131921.html<\/a>)\nbir gereksinimin kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yarar\u0131n\n\u00f6tesinde bir durumdur. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nDEM teknolojileri birbiriyle ili\u015fkili \u00fc\u00e7 ileti\u015fim kapasitesi\netraf\u0131nda geli\u015fiyor:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Ayr\u0131nt\u0131l\u0131\n\tt\u00fcketici profili geli\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131lan ve h\u0131zla yay\u0131lan\n\tt\u00fcketici g\u00f6zetim sistemleri\n\t<\/li><li>\u00d6zelle\u015fmi\u015f\n\tkitlelerin, \u00e7e\u015fitli cihaz ve kanallar \u00fczerinden stratejik\n\tmesajlarla hedeflenmesi\n\t<\/li><li>T\u00fcketicilere\n\ty\u00f6nelik mesajlar\u0131n otomasyonu ve optimizasyonu\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\nRaporda da belirtildi\u011fi gibi bu \u00fc\u00e7 kapasite DEM&#8217;ye \u00f6zg\u00fc de\u011fil\nve tarihsel olarak reklamc\u0131l\u0131kta \u00f6nemli bir yere sahipler.\nReklamc\u0131lar on y\u0131llard\u0131r pazar b\u00f6l\u00fcmleme, medya planlamas\u0131,\nkampanya testi ve de\u011ferlendirmesi gibi tekniklerle bu kapasiteleri\nart\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Ancak DEM bu \u00fc\u00e7 kapasiteyi  hem\nnicelik hem de nitelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan geli\u015ftiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSon y\u0131llarda t\u00fcketiciler s\u00fcrekli ve daha s\u0131k\u0131 bir g\u00f6zetim\nalt\u0131ndalar. Dijital reklamc\u0131l\u0131k yaln\u0131z \u00e7evrimi\u00e7i de\u011fil\n\u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 alanlarda da veri topluyor. ABD&#8217;li veri komisyoncusu\nAxicom, ABD&#8217;li t\u00fcketicilerin %100&#8217;\u00fcn\u00fc i\u00e7eren bir veritaban\u0131na\nsahip oldu\u011funu iddia etmekte. Facebook, 2 milyar kullan\u0131c\u0131n\u0131n\nkategorilendirilmesinde, 52000 \u00f6znitelikten yararlan\u0131yor. Di\u011fer\nyandan, yasal bo\u015fluklardan yararlanan bir veri pazar\u0131 ve bu pazarda\nger\u00e7ekle\u015fen ilgin\u00e7 al\u0131\u015fveri\u015fler var. \u0130nsan ister istemez\nFacebook&#8217;un sa\u011fl\u0131k verileriyle ne i\u015fi olabilece\u011fini merak ediyor\n(<a href=\"https:\/\/www.washingtonpost.com\/news\/posteverything\/wp\/2018\/04\/18\/facebook-knows-a-ton-about-your-health-now-they-want-to-make-money-off-it\">https:\/\/www.washingtonpost.com\/news\/posteverything\/wp\/2018\/04\/18\/facebook-knows-a-ton-about-your-health-now-they-want-to-make-money-off-it<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>\nHedeflemenin amac\u0131 ise belirli bir mesaj\u0131n kimlere, ne zaman ve\nnerede g\u00f6sterilece\u011fi. Politik g\u00f6r\u00fc\u015f, din, etnik k\u00f6ken gibi\nverilerin yasal olarak tutulmamas\u0131 ve kullan\u0131lmamas\u0131 gerekir. Ama\nfarkl\u0131 yollardan (\u00f6rne\u011fin insanlar\u0131n oturdu\u011fu ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131\nmahalleden, arkada\u015fl\u0131k a\u011f\u0131ndan ya da sosyal medya\npayla\u015f\u0131mlar\u0131ndan) bunu tahmin etmek ve ki\u015fileri &#8220;%95\nihtimalle Demokrat&#8221; diye fi\u015flemek m\u00fcmk\u00fcn. Ki\u015filik\n\u00f6zelliklerinden ve psikolojik e\u011filimlerden yararlanarak yap\u0131lan\nhedeflemenin \u00f6zellikle etkili oldu\u011fu biliniyor. 2017 y\u0131l\u0131ndaki\nbir Facebook belgesinde \u015firketin onlu ya\u015flar\u0131nda olan gen\u00e7lerin\nruh durumlar\u0131n\u0131 tahmin edebildi\u011fi yaz\u0131yordu. Facebook bunu ni\u00e7in\n\u00f6nemsiyor? Bu gibi verilerin kullan\u0131mlar\u0131 hakk\u0131nda bir \u015feffafl\u0131k\nolmasa da bu konuda ciddi \u015f\u00fcpheler var. \u00d6rne\u011fin 2018 y\u0131l\u0131nda,\n16 ya\u015f\u0131ndaki \u00f6\u011frencilerin s\u0131nav sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131\nd\u00f6nemde \u0130ngiliz Ordusu&#8217;nun da bir askere alma kampanyas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131,\ns\u0131nav sonucundan memnun olmayan \u00f6\u011frencilere y\u00f6nelik \u00fcniversitede\nbir kariyer yerine orduda bir kariyeri \u00f6neren reklamlar g\u00f6sterildi\u011fi\nbiliniyor. 2015&#8217;te de ABD&#8217;de k\u00fcrtaj kar\u015f\u0131t\u0131 gruplar, GPS\nverilerinden yararlanarak aile planlamas\u0131 merkezini ziyaret eden\nkad\u0131nlara ba\u015fka se\u00e7eneklerinin oldu\u011funu s\u00f6yleyen mesajlar\ng\u00f6nderildi\u011fi hakk\u0131nda haberler de var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKampanyalar, t\u0131klama ve video g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme gibi bireysel\ndavran\u0131\u015flar\u0131 etkileyecek bi\u00e7imde yap\u0131land\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n\nyan\u0131nda belirli bir sohbeti y\u00fckseltmek veya sosyal etkile\u015fimi\nte\u015fvik etmek i\u00e7in de yap\u0131land\u0131r\u0131labiliyor. Hedefleme sonras\u0131nda\nreklamlar\u0131n etkileri de\u011ferlendiriliyor, reklam g\u00f6sterimi zaman,\nyer ve i\u00e7eri\u011fe g\u00f6re yeniden d\u00fczenlenebiliyor.  Hedef kitlenin\nbile\u015fimi, reklamlar\u0131n farkl\u0131 kanal ve ekranlardaki yerle\u015fimi,\nmesaj\u0131n i\u00e7erik ve tasar\u0131m\u0131ndaki varyasyonlar ger\u00e7ek zamanl\u0131\ntestlerle de\u011ferlendirildikten sonra sonu\u00e7lara g\u00f6re optimize\nedilebiliyor. Ayr\u0131ca be\u011fenme, yorumlama ve payla\u015fma etkinli\u011fini\nyatk\u0131n kullan\u0131c\u0131lar reklamlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan\nkampanyalarda bu ki\u015filerin etkilenmesi \u00f6nem kazan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Hesab\u0131 Sorulamayan, Y\u00f6netilemeyen ve Kontrol\nEdilemeyen \u00c7evrimi Reklamlar<\/h2>\n\n\n\n<p>\nNas\u0131l oldu da \u00e7evrimi\u00e7i reklamlar kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131kt\u0131?\nRaporda, politik manip\u00fclasyona f\u0131rsat verenin bireylerin kolay\naldat\u0131labilirli\u011fi ya da teknolojilerin her \u015feye g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetmesi\nolmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde duruluyor. Rapor, bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131n,\ndi\u011fer teknolojik sistemlerde oldu\u011fu gibi \u00e7evrimi\u00e7i reklamlar\u0131n\nsosyal pratiklerde nas\u0131l g\u00f6m\u00fcl\u00fc oldu\u011fu ve \u015firketlerin, politika\nyap\u0131c\u0131lar\u0131n, geli\u015ftiricilerin ve kurumlar\u0131n onu nas\u0131l\nkulland\u0131\u011f\u0131 ile ilgili oldu\u011funu savunuyor. ABD ba\u011flam\u0131nda\nkonu\u015fursak DEM&#8217;nin ko\u015fullar\u0131n\u0131 yaratan \u00fc\u00e7 \u00f6nemli geli\u015fmeden\ns\u00f6z edilebilir:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>Profesyonel\n\tgazetecilikteki gerileme\n\t<\/li><li>Politik\n\tetkileme i\u00e7in ayr\u0131lan kaynaklar\u0131n artmas\u0131\n\t<\/li><li>Demokratik\n\thesap verme zorunlulu\u011funun az oldu\u011fu bir ortamda hedefli politik\n\tseferberlikteki (mobilization) ilerlemeler\n<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>\n2000&#8217;li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren gazetecilikte \u00f6nemli bir\ngerileme s\u00f6z konusu. Gazetelerde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n say\u0131s\u0131 2001&#8217;den\n2016&#8217;ya kadar yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc. Dijital haberlerdeki gelir\nart\u0131\u015f\u0131 dikkate al\u0131nsa bile genel olarak gazetecilik ve ilgili\nsekt\u00f6rlerin gelirlerinde ciddi bir azalma var. Gazete okurlar\u0131\nart\u0131k klasik haber kaynaklar\u0131 yerine sosyal medyay\u0131 tercih\nediyorlar. 2017&#8217;deki bir anketin sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re ABD&#8217;lilerin\n%67&#8217;si haberler i\u00e7in daha \u00e7ok sosyal medyaya g\u00fcvendi\u011fini\ns\u00f6ylemi\u015f. Bu da reklamc\u0131lar\u0131 ve politikac\u0131lar\u0131, sosyal medya\nhaberlerine yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yor. Fakat profesyonel gazetecilikteki\ngerileme sonucunda yanl\u0131\u015f haberler ve dezenformasyon \u00e7ok daha\nkolay yay\u0131labiliyor. Profesyonel haber kurumlar\u0131n\u0131n kamusal\nya\u015fam\u0131n payla\u015f\u0131lan anlat\u0131lar\u0131n\u0131 \u015fekillendirme ve g\u00fcndem\nbelirleme g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitirmesi politik reklamc\u0131lara politik anlat\u0131lar\nve politik bilgi ak\u0131\u015flar \u00fczerinde daha fazla kontrol sahibi olma\ng\u00fcc\u00fc veriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nGazetecilikteki gerilemenin yan\u0131nda \u00f6zellikle 2000 y\u0131l\u0131ndan sonra\nABD ba\u015fkanl\u0131k ve kongre se\u00e7imleri i\u00e7in harcanan para da her\nse\u00e7imde art\u0131yor. 2000&#8217;deki federal se\u00e7imlerde harcanan para 3\nmilyar dolardan biraz fazlayken 2012 ve 2016 se\u00e7imlerinin her\nbirinde yap\u0131lan harcama 6 milyar dolar\u0131 a\u015fm\u0131\u015f. Hem Cumhuriyet\u00e7i\nhem de Demokratlar daha \u00e7ok beyaz, erkek ve zengin Amerikal\u0131lar&#8217;dan\nba\u011f\u0131\u015f elde ediyor. Se\u00e7imlere ayr\u0131lan b\u00fcy\u00fck kaynaklar\u0131n\nyan\u0131nda politik dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve reklamc\u0131l\u0131k hizmetlerinde\nuzmanla\u015fan ve s\u00fcrekli geni\u015fleyen bir end\u00fcstri de var. Reklam\nplatformlar\u0131, do\u011falar\u0131 gere\u011fi buna seyirci kalamayacaklar\u0131ndan\nkendilerini bu ihtiyaca yan\u0131t vermek \u00fczere geli\u015ftiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nRaporda sadece politik etki i\u00e7in harcanan paran\u0131n artmad\u0131\u011f\u0131,\nbunun farkl\u0131 bi\u00e7imlerde harcand\u0131\u011f\u0131 da belirtilmi\u015f. ABD Y\u00fcksek\nMahkemesi&#8217;nin 2010 y\u0131l\u0131ndaki bir karar\u0131yla politik kampanyalar\u0131n\nfinansman\u0131yla ilgili baz\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan\nsonra destek\u00e7i kurulu\u015flar ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lardan s\u0131n\u0131rs\u0131z fon\nalabilmeye, bir aday\u0131n kampanyas\u0131yla do\u011frudan koordine olmad\u0131klar\u0131\ns\u00fcrece, aday\u0131n se\u00e7ilmesini veya reddedilmesini  isteyen reklamlar\u0131\nyay\u0131nlatabilmeye ba\u015flam\u0131\u015flar. Bunun sonucunda, 2016 se\u00e7imleri\nsonras\u0131nda en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konulardan biri karanl\u0131k para\n(<em>dark money<\/em>) oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKaranl\u0131k para terimi, b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n kimli\u011finin halktan\ngizlendi\u011fi politik etki kampanyalar\u0131nda harcanan para i\u00e7in\nkullan\u0131l\u0131yor. Karanl\u0131k para sadece se\u00e7im s\u00fcreciyle s\u0131n\u0131rl\u0131\nde\u011fil. Belirli sorun ve hareketler etraf\u0131nda siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f ve\nfaaliyetlere etkide bulunabilmek i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin\nsanayi kurulu\u015flar\u0131, halkla ili\u015fkiler firmalar\u0131 ve di\u011fer zengin\nba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan desteklenen gruplar bir taban\nhareketiymi\u015f gibi lanse edilerek \u00e7evreci hareketlerin kar\u015f\u0131s\u0131na\n\u00e7\u0131kar\u0131labiliyor. Bir ba\u015fka karanl\u0131k para \u00f6rne\u011fi de se\u00e7imleri\netkilemek isteyen gizli, yabanc\u0131 kaynaklar. 2016 se\u00e7imlerinde bir\nRus \u015firketi olan IRA&#8217;n\u0131n (Internet Research Agency), toplumdaki\nkutupla\u015ft\u0131rmay\u0131 art\u0131r\u0131c\u0131 reklamlar verdi\u011fi, yalan haberler\nyayd\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Siyasi partilerden ve aktivistlerden olu\u015fan,\niyi k\u00f6t\u00fc \u00e7al\u0131\u015fan bir sistem yerini zengin ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n son\nderece etkili oldu\u011fu bir sisteme b\u0131rak\u0131yor. Bu zengin ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\nperde arkas\u0131nda hi\u00e7bir bir politik risk almadan politik s\u00fcre\u00e7lere\nm\u00fcdahale ediyorlar. Buna kar\u015f\u0131n, \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n iyili\u011fi ve\nmahremiyetin gereksizli\u011fi \u00fczerine yap\u0131lan t\u00fcm \u00e7\u0131\u011f\u0131rtkanl\u0131klara\nkar\u015f\u0131n karanl\u0131k para \u00f6rg\u00fctlerinin veriden nas\u0131l yararland\u0131\u011f\u0131\nhakk\u0131nda sadece yorum yapabiliyoruz. Karanl\u0131k paray\u0131 ara\u015ft\u0131rmak\nve bunun izini s\u00fcrmek ise ara\u015ft\u0131rmac\u0131 gazeteci Jane Mayer&#8217;in\nba\u015f\u0131na gelenlerden de anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131\nolabiliyor\n(<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2016\/01\/27\/nyregion\/what-happened-to-jane-mayer-when-she-wrote-about-the-koch-brothers.html\">https:\/\/www.nytimes.com\/2016\/01\/27\/nyregion\/what-happened-to-jane-mayer-when-she-wrote-about-the-koch-brothers.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>\nSon y\u0131llarda ABD se\u00e7imlerinde kullan\u0131lan teknikler yeni de\u011fil\nfakat DEM, bu tekniklerin hedef kitleye eri\u015fimini h\u0131zland\u0131r\u0131yor\nve kesinliklerini art\u0131r\u0131yor; akt\u00f6rlerin fark edilmeden ve bir ceza\nalmadan bu teknikleri kullan\u0131labilmelerini sa\u011fl\u0131yor. 1970&#8217;lerde\nbile bilgisayarlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla partiler kendi taraftarlar\u0131n\u0131\ntespit ediyor, daha sonra kampanya ya da ba\u011f\u0131\u015f toplama amac\u0131yla\ndo\u011frudan bu ki\u015filere posta g\u00f6nderiyorlard\u0131. Politikac\u0131lar\u0131n\nyaln\u0131zca kendi taraftarlar\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131 istedikleri bu mesajlar\nduygusal olarak kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve endi\u015felendirici i\u00e7erikte\noluyor, b\u00f6ylece taraftarlar\u0131n deste\u011fini art\u0131r\u0131yordu. Rakip\npartinin taraftarlar\u0131na bir mesaj g\u00f6ndererek onlar\u0131 ajite etmeyi\nkimse istemiyordu. 2000&#8217;lerin ba\u015f\u0131ndan itibaren partiler ve politik\n\u00f6rg\u00fctler, veri destekli siyasete daha \u00e7ok y\u00f6nelmeye ba\u015flad\u0131lar.\nBili\u015fim teknolojileri, politikac\u0131lar\u0131n halka daha rahat\neri\u015febilmesinin yan\u0131 s\u0131ra kimlerle g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve ne\ns\u00f6ylemeleri gerekti\u011fi hakk\u0131nda da yard\u0131mc\u0131 olmaya ba\u015flad\u0131.\nVeri odakl\u0131 siyasete y\u00f6nelimin artmas\u0131 kamuya ait kay\u0131tlar\u0131n\nnas\u0131l toplanmas\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflarla payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n\ns\u0131n\u0131rlanmas\u0131 hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 da beraberinde getirdi.\nAncak politik mikro hedefleme alan\u0131nda \u00f6nde gelen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan\nbiri olan Eitan Hersh&#8217;in belirtti\u011fi gibi verinin toplanmas\u0131n\u0131 ve\npayla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen kanunlar\u0131n olu\u015fumunda bundan yararlanan\npolitikac\u0131lar\u0131n kayda de\u011fer bir etkisi oldu. Bu nedenle kamu veri\npolitikalar\u0131n\u0131n olu\u015fumunda demokratik hesap verebilirlik ikinci\nplanda kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\nVeri odakl\u0131 politikan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck sorun, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131\nkonu\u015fman\u0131n yerini dinleme a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir politikaya b\u0131rakmas\u0131\noldu. Karpf&#8217;\u0131n (<a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1177\/2056305117750718\">https:\/\/doi.org\/10.1177\/2056305117750718<\/a>)\nanalitik aktivizm olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131  anlay\u0131\u015f, yeni taktik ve\nstratejiler geli\u015ftirmek, geli\u015fmekte olan hareket f\u0131rsatlar\u0131n\u0131\nbelirlemek ve destek\u00e7ileri yeni yollarla dinlemek i\u00e7in analitik ve\ndeney uygulamalar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 ifade ediyor. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131\nkonu\u015fmadan yoksun dinlemenin amac\u0131 halk\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenip\nbunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in politika geli\u015ftirmek de\u011fil, \u00f6nceden\nbelirlenmi\u015f hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in halk\u0131 tetiklemek. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nRaporda \u00e7evrimi\u00e7i politik reklamlar\u0131n yasal olarak\nd\u00fczenlenmesindeki eksikliklere de yer verilmi\u015f. Televizyon, kablo,\nradyo ve uydu operat\u00f6rlerinin faaliyetleri FCC (Federal\nCommunications Commission \u2013 Federal \u0130leti\u015fi Komisyonu) taraf\u0131ndan\nd\u00fczenlenmi\u015f. Bu ortamlarda karanl\u0131k para gruplar\u0131n\u0131n izini\ns\u00fcrmek, reklamlar i\u00e7in kimin ne kadar harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmek\nm\u00fcmk\u00fcn. FEC (Federal Election Commission \u2013 Federal Se\u00e7im\nKomisyonu) d\u00fczenlemelerinde de benzer sorunlar var. Televizyon,\nkablo, radyo ve uydudaki politik reklamlar\u0131n yay\u0131n\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan\nd\u00fczenlemeler \u00e7evrimi\u00e7i reklamlar i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fil. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nK\u0131sacas\u0131, \u00e7evrimi\u00e7i reklamc\u0131l\u0131k (toplumun geneline sunulan\nklasik haberlerin aksine) herkes taraf\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcp\nde\u011ferlendirilemedi\u011fi i\u00e7in hesap sorulabilir de\u011fil. Platform\n\u015firketleri, i\u00e7eri\u011fi de\u011ferlendiremedi\u011fi, reklamlar\u0131 aldatma ve\nmanip\u00fclasyon amac\u0131yla kullanan reklamc\u0131lar\u0131 bundan sorumlu\ntutamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00f6netilemez. \u00c7evrimi\u00e7i reklamc\u0131l\u0131k,\nyay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenleyen yasalara tabi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in\nkontrols\u00fcz. \u00c7evrim i\u00e7i reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n silahla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\ni\u015fte bu ko\u015fullarda ye\u015feriyor ve zenginle\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">DEM&#8217;nin Silahla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>\nRaporda, DEM&#8217;nin gruplar\u0131n ve bireylerin stratejik etkilemeye a\u00e7\u0131k\nen zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131n belirlenmesi ve hedeflenmesi i\u00e7in\nkullan\u0131lmas\u0131n\u0131n bir silahla\u015ft\u0131rma bi\u00e7imi oldu\u011fu savunuluyor. \nG\u00fczellik \u00fcr\u00fcn\u00fc pazarlamac\u0131lar\u0131 gibi politikac\u0131lar da veriyi\ninceleyerek se\u00e7menlerin zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131 tespit ediyorlar ve\nbundan yararlan\u0131yorlar. DEM, farkl\u0131 stratejiler ba\u011flam\u0131nda\nkullan\u0131labiliyor.  Raporda tart\u0131\u015f\u0131lan ilk iki strateji, grup\nba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve sosyal kimliklerin politik davran\u0131\u015ftaki\nmerkezili\u011finden yararlan\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc strateji ise bili\u015fsel\npsikoloji ve davran\u0131\u015fsal ekonomi ile ilgili. Tart\u0131\u015f\u0131lan\nstratejiler, gerek bireysel gerekse de grup d\u00fczeyindeki politik\noperasyonlarda hassas noktalardan nas\u0131l yararlan\u0131labilece\u011fini ve\nDEM&#8217;nin bunlara katk\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu stratejilerin ba\u015f\u0131nda DEM&#8217;yi kullanan politikac\u0131lar\u0131n kendi\ntaraftarlar\u0131n\u0131 kimlik tehdidi ile harekete ge\u00e7irmesi geliyor.\n\u0130nsanlar\u0131n kendilerini bir grubun \u00fcyesi olarak g\u00f6rmelerinden,\ngruplar\u0131n\u0131 savunmak ya da ileri g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in harekete ge\u00e7meye\nyatk\u0131nl\u0131klar\u0131ndan yararlan\u0131l\u0131yor. Bireylerin \u00fcyesi olduklar\u0131\ngruplar\u0131n tehdit alt\u0131nda oldu\u011funa dair bir alg\u0131 olu\u015fturduktan\nsonra bireyleri harekete ge\u00e7irmek kolayla\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nRus \u015firketi IRA,  2016&#8217;daki ABD se\u00e7imlerinde d\u00fczenledi\u011fi\ndezenformasyon kampanyalar\u0131nda bundan ustal\u0131kla yararlanm\u0131\u015f.\n\u00d6rne\u011fin, k\u00f6m\u00fcr madencilerine i\u015flerinin tehdit alt\u0131nda oldu\u011fu\nhakk\u0131nda mesajlar g\u00f6nderilerek madenci kimlikleri \u00fczerine\nodaklan\u0131lm\u0131\u015f. Trump&#8217;\u0131n madencileri destekledi\u011fi hakk\u0131nda\nhaberler yap\u0131lm\u0131\u015f. IRA kaynakl\u0131 bir ba\u015fka yanl\u0131\u015f haberde\n(reklamda) ise bir polis cinayeti Hillary Clinton ve Siyahlar\u0131n\nYa\u015fam\u0131 De\u011ferlidir aktivistleriyle ili\u015fkilendirilmi\u015f.\nVatanseverler, Hillary Clinton gibi bir polis d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131n ba\u015fkan\nolmas\u0131 halinde neler olabilece\u011fi hakk\u0131nda uyar\u0131lm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKimlik tehdidiyle yap\u0131lan operasyonlar yeni olmamalar\u0131na kar\u015f\u0131n\nDEM destekli kampanyalar\u0131n \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar\u0131 var. Birincisi,\n(profilleme, hedefleme ve optimizasyon ile) reklamc\u0131lar, en uygun\nkitleye en uygun mesaj\u0131 verebiliyor. Ayn\u0131 anda farkl\u0131 gruplar\u0131n\nfarkl\u0131 duyarl\u0131l\u0131klar\u0131 tetiklenebiliyor. \u0130kincisi, do\u011fru\nmesajlar, do\u011fru ki\u015filere ula\u015ft\u0131r\u0131larak mesajlar\u0131n geri tepmesi\nengellenebiliyor. Bir internet kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6sterilen\nreklamla olumsuz bir etkile\u015fimi hemen dikkate al\u0131narak\nolumsuzluklar b\u00fcy\u00fcmeden reklam kald\u0131r\u0131l\u0131yor.  \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,\ng\u00f6sterilen yalan\/yanl\u0131\u015f haberlerden haberdar olunsa bile kimlerin\nbu reklama maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edebilmek ve bu ki\u015filere\npanzehiri verebilmek neredeyse olanaks\u0131z. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, sosyal\nmedya aray\u00fczlerinin \u00e7o\u011fu h\u0131zl\u0131 ve duygusal olarak yo\u011fun\nyan\u0131tlar\u0131 tetikleyen i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 destekleyen\n\u015fekillerde tasarland\u0131klar\u0131ndan tahrik edici haberler daha h\u0131zl\u0131\nyay\u0131labiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u0130kici strateji ise rakibi b\u00f6lerek g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirmek. Kar\u015f\u0131\ntaraf\u0131n kendi i\u00e7indeki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 tespit ederek grup i\u00e7i\ngerginlikleri t\u0131rmand\u0131rmak ve grubu par\u00e7alanmaya s\u00fcr\u00fcklemek yine\n\u00e7ok eski bir strateji. 2016 se\u00e7imlerinde,  &#8220;nadir oy kullanan\nse\u00e7menler&#8221; olarak fi\u015flenen siyah se\u00e7menleri hedefleyen\nreklamlar, bu hedef kitlenin se\u00e7ime kat\u0131l\u0131m oran\u0131n\u0131 azaltt\u0131.\nHillary Clinton&#8217;un 1996 y\u0131l\u0131nda siyahlar hakk\u0131nda sarf etti\u011fi\ns\u00f6zleri i\u00e7eren videolar\u0131n Facebook&#8217;ta yay\u0131mlanmas\u0131yla Clinton&#8217;a\nkar\u015f\u0131 duyulan nefret k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131ld\u0131. Siyah se\u00e7menlere, Clinton\nve Trump aras\u0131nda bir se\u00e7im yapman\u0131n anlams\u0131z oldu\u011fu mesaj\u0131\nverildi. Siyahlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, gen\u00e7 kad\u0131nlara da Hillary\nClinton&#8217;un, Bill Clinton&#8217;un cinsel taciz olay\u0131n\u0131 \u00f6rtbas etmeye\n\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hakk\u0131nda reklamlar g\u00f6sterildi. Ayr\u0131ca \u00f6n se\u00e7imlerde\nClinton&#8217;un Bernie Sanders&#8217;i hileyle yendi\u011fi hakk\u0131nda reklamlarla\nSanders taraftarlar\u0131 Clinton&#8217;dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.\n<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u00d6zellikle bir partinin potansiyel se\u00e7menlerini oy kullanmaktan\nvazge\u00e7irmek i\u00e7in ba\u015fvurulan bu stratejiyi kitlesel\neylemlere\/hareketlere kat\u0131l\u0131m\u0131 azaltmak i\u00e7in kullanmak m\u00fcmk\u00fcn.\n\u00d6rne\u011fin \u015fiddete kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 hassasiyetleri olan gruplar\u0131\n\u015fiddet g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle, homofobikleri e\u015fcinselllerin eylemlere\nkitlesel kat\u0131l\u0131m\u0131yla ya da etnik sorunlar\u0131 k\u0131z\u0131\u015ft\u0131rarak\neyleme kat\u0131lanlar aras\u0131nda bir b\u00f6l\u00fcnme yarat\u0131labilir ve\neylemlere kat\u0131l\u0131m zay\u0131flat\u0131labilir. Elbette t\u00fcm bunlar DEM\nolmadan da yap\u0131labilir. Ama DEM deste\u011fiyle bu tip operasyonlar daha\ngeli\u015fmi\u015f g\u00f6zetim, profilleme, hedefleme ve test olanaklar\u0131yla \u00e7ok\ndaha etkili, h\u0131zl\u0131 ve en \u00f6nemlisi de fark edilmeden\nger\u00e7ekle\u015ftirilebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc strateji, insanlar\u0131n bilin\u00e7siz kararlar\u0131na dayan\u0131yor.\nPsikolojik k\u0131r\u0131lganl\u0131klar ve manip\u00fcle edilebilirlik \u00fczerine\nkurulu psikolojik modellere dayanan ve son y\u0131llarda b\u00fcy\u00fcyen bir\npazarlama hizmeti sekt\u00f6r\u00fc var. Bu psikolojik modellerin olu\u015fumunda\niktisat alan\u0131nda Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc alan bir psikolog olan Daniel\nKahneman&#8217;\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemli bir yere sahip. Kahneman,\ninsanlar\u0131n her zaman kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 en \u00e7okla\u015ft\u0131rmaya\n\u00e7al\u0131\u015fan rasyonel varl\u0131klar olmad\u0131klar\u0131n\u0131 savunuyor. Tam\ntersine, insanlar her zaman a\u015f\u0131r\u0131 miktarda enformasyona maruz\nkalan ve ya\u015famlar\u0131nda al\u0131\u015fkanl\u0131klara, zihinsel k\u0131sayollara ve\n\u00e7evresel ipu\u00e7lar\u0131na g\u00fcvenen varl\u0131klar. Kahneman zihnin\ni\u015fleyi\u015fini iki farkl\u0131 sistemle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: &#8220;1. Sistem,\notomatik olarak ve h\u0131zl\u0131 i\u015flemektedir; \u00e7ok az ve s\u0131f\u0131r \u00e7aba\ngerektirir ve hi\u00e7bir istemli denetim i\u00e7ermez. 2. Sistem, dikkatini\nkarma\u015f\u0131k hesaplamalar dahil, \u00e7aba isteyen zihinsel i\u015flemlere\ny\u00f6neltir. 2. Sistem&#8217;in i\u015fleyi\u015fi s\u0131kl\u0131kla eylem, se\u00e7im ve\nyo\u011funla\u015fmaya ili\u015fkin \u00f6znel deneyimlerle ili\u015fkilendirilir.&#8221; \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nKahneman&#8217;a g\u00f6re &#8220;se\u00e7imler yapan ve ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp yapaca\u011f\u0131na\nkarar veren bilin\u00e7li, ak\u0131l y\u00fcr\u00fcten benli\u011fimiz&#8221;, 2.\nSistem&#8217;dir. Fakat insanlar\u0131 etkilemek isteyen reklamc\u0131lar\u0131n\nhedefinde, otomatik ve h\u0131zl\u0131 i\u015fleyen 1. Sistem vard\u0131r.  1. Sistem\nkimi zaman ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnse de davran\u0131\u015fsal iktisat\n\u00fczerine  \u00e7al\u0131\u015fan  Dan Ariely&#8217;nin dedi\u011fi gibi &#8220;ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131\nama \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir&#8221;dir. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nKitlesel g\u00f6zetim sayesinde politik reklamc\u0131lar, insanlar\u0131n\nak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 daha iyi \u00f6ng\u00f6rebilmekte; kimin daha\n\u00e7ok etkilenebilece\u011fini, ne t\u00fcr d\u00fcrtme ve tetiklemelerin etkili\nolabilece\u011fini, ne zaman veya hangi ruh halindeyken etkiye daha a\u00e7\u0131k\noldu\u011funu belirleyerek potansiyel etkilerini art\u0131rabilmektedir.  IRA\nve Cambridge Analytica skandallar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonra\nbenzer kayg\u0131lar\u0131n film ve radyo teknolojilerinden sonra da ortaya\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan, tepkileri abart\u0131l\u0131 bulanlar vard\u0131r. Fakat\nfilm ve radyo kaynakl\u0131 endi\u015felerin temelinde s\u0131radan insanlar\u0131n\nyeni medya teknolojileri (film, radyo, televizyon) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla\nyap\u0131lacak manip\u00fclasyona kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi\nyat\u0131yor. DEM ise insanlar\u0131n bu kadar etkiye a\u00e7\u0131k oldu\u011funu\nvarsay\u0131m\u0131na dayanmaz; hedefinde insan\u0131n k\u00f6kl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin\nde\u011fi\u015ftirilmesi, dolay\u0131s\u0131yla 2. sistemin etkilenmesi yoktur. 1.\nSisteme odaklan\u0131l\u0131r. DEM kampanyalar\u0131, var olan k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131\nve endi\u015feleri b\u00fcy\u00fctmeyi, belirli konular\u0131 daha \u00f6n plana\n\u00e7\u0131karmay\u0131, bir koalisyonun \u00fcyeleri aras\u0131ndaki g\u00fcvensizli\u011fi\nart\u0131rmay\u0131, oy kullanmak ve bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe kat\u0131lmak gibi s\u0131radan\ndavran\u0131\u015flar\u0131 etkilemeyi hedefler. \u00d6zellikle taraflar\u0131n oy\noranlar\u0131n\u0131n birbirine yak\u0131n oldu\u011fu se\u00e7imlerde DEM ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7 \u00fczerinde belirleyici oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.\nAyr\u0131ca sosyal medyada \u00f6rg\u00fctlenen, \u00f6rg\u00fctsel ba\u011flar\u0131n daha zay\u0131f\noldu\u011fu toplumsal hareketlerde DEM, hareketi etkisizle\u015ftirebilir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n<p>\n2000&#8217;lerin ba\u015f\u0131nda h\u00fck\u00fcmetlerin internetteki ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\nk\u0131s\u0131tlama ve internetteki ticarile\u015fme e\u011filimlerinden endi\u015fe\nediyorduk. Ticarile\u015fme derken akl\u0131m\u0131zda daha \u00e7ok enformasyonun\ns\u0131n\u0131rs\u0131z ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n yerini \u00fccretli uygulamalar\u0131n almas\u0131,\ninternetin e-ticaret siteleriyle ve reklamlarla dolmas\u0131 vard\u0131.\nGoogle&#8217;\u0131n ana sayfas\u0131na reklam almamas\u0131n\u0131 takdirle kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131k.\nAma Google ve Facebook gibi dev reklam platformlar\u0131n\u0131n siyasi\ns\u00fcre\u00e7lere etkisini hesaba katmam\u0131\u015ft\u0131k. Anti-demokratik siyaset\nve h\u00fck\u00fcmetlerin internete m\u00fcdahalesi bu ticarile\u015fmenin\nolu\u015fturdu\u011fu zeminde y\u00fckseldi.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBuna kar\u015f\u0131 ne yap\u0131labilir? \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nT\u00fcm politik reklam verenler, karanl\u0131k parayla \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131\nreddetmeye ve ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya zorlanabilir.\nPlatformlardan, sponsorlar\u0131 ve politik reklamlar\u0131n hedeflenmesinde\nkulland\u0131klar\u0131 parametreleri a\u00e7\u0131klamalar\u0131 istenebilir. \nPlatformlar, dijital reklamlar\u0131n etkisini art\u0131rmak i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131\nve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ara\u015ft\u0131rma nesnesi haline getirdikleri testlerde\nkullan\u0131c\u0131 r\u0131zas\u0131n\u0131 almaya zorlanabilir. Yalan ve yanl\u0131\u015f\nhaberlere kar\u015f\u0131 profesyonel gazetecilik yeniden canland\u0131r\u0131labilir.\n Medya uzman\u0131 Victor Pickard, dijital platformlar\u0131n\nvergilendirilerek elde edilecek gelirin ba\u011f\u0131ms\u0131z kamu\ngazetecili\u011finin desteklenmesi i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSorunun teknolojide ya da sosyal medya olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle\nvurgulamak isterim. Raporda vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi,<\/p>\n\n\n\n<p>\n<em>E\u015fitlik, adalet ve insan onuru gibi de\u011ferler bu teknolojilerin\ngeli\u015fimine rehberlik etmeden, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u015feffafl\u0131k ve hesap\nverebilirli\u011fe ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu tip sistemler demokrasi\nilkelerine ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\nSorunun kayna\u011f\u0131nda bu platformlar\u0131n\u0131n i\u015f modeli vard\u0131r. Ba\u015fka\nbir internet, ba\u015fka bir sosyal medya m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat \u00f6rg\u00fctl\u00fc\nbir siyasi irade olmadan bunu hayata ge\u00e7irebilmek m\u00fcmk\u00fcn\nde\u011fildir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\n[1] \u0130nsan haklar\u0131 uygulamalar\u0131 ve politikalar\u0131nda uzmanl\u0131\u011fa\nsahip, ba\u011f\u0131ms\u0131z, kar amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015f.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u0131llard\u0131r insanlar\u0131 bir platformda bulu\u015fturarak d\u00fcnyay\u0131 daha iyi bir yer haline getirdi\u011fini iddia eden Facebook, Myanmar&#8217;daki \u015fiddet olaylar\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc kabul etti. Facebook&#8217;un \u00fcr\u00fcn y\u00f6neticilerinden Alex Warofka, 5 Kas\u0131m&#8217;da yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada Facebook&#8217;un Myanmar&#8217;daki rol\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131ran BSR&#8217;nin [1] (Business for Social Responsibility &#8211; Sosyal Sorumluluk i\u00e7in \u0130\u015f) haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapora (https:\/\/www.ohchr.org\/Documents\/HRBodies\/HRCouncil\/FFM-Myanmar\/A_HRC_39_CRP.2.docx) at\u0131fta bulunarak, platformlar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmeyi ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 \u015fiddeti te\u015fvik etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunu \u00f6nlemek i\u00e7in daha \u00e7ok \u015fey yapabilecekleri ve yapmalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Warofka, y\u0131l boyunca bu konuda b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapt\u0131klar\u0131n\u0131, BSR&#8217;nin raporunun da do\u011fru yolda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yledi. Raporda, Facebook&#8217;un dijital teknolojilerle hen\u00fcz yeni tan\u0131\u015fan bir \u00fclkeye ad\u0131m atarken on y\u0131llard\u0131r<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,25,30,1,298],"tags":[313,225,65,81,312,314,311,277],"class_list":["post-625","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-erisim-hakki","category-gozetim","category-sosyal-aglar","category-uncategorized","category-yapay-zeka","tag-dem","tag-dijitallesme","tag-facebook","tag-google","tag-hedefli-reklamcilik","tag-hizli-ve-yavas-dusunme","tag-myanmar","tag-veri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/625","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=625"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/625\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":628,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/625\/revisions\/628"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=625"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=625"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=625"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}