![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/bitcoin_uretim-1-644x139.png\")
<\/figure>\n\n\n\n\nN\narayanan,\na\u00e7\u0131kl\u0131k ve ademi merkeziyet\u00e7ili\u011fin \u00f6zg\u00fcr ve a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131\nyaz\u0131l\u0131mda oldu\u011fu gibi daha \u00e7ok geli\u015ftiricileri ilgilendiren bir\nkonu oldu\u011funa dikkati \u00e7ekiyor. Ademi merkeziyet\u00e7i platformlar\u0131n\nba\u015far\u0131l\u0131 olabilmek i\u00e7in geli\u015ftiricileri kendine \u00e7ekmesi ve\nbirbiri \u00fczerine kurulu bir hizmet ekosistemini te\u015fvik etmesi,\ni\u015flevselli\u011fi ve kaliteyi kademeleri olarak geli\u015ftirmesi gerekiyor.\n\u0130nternetin Compuserve ve AOL’yi bu yolla alt edebildi\u011fini ifade\nediyor. Ayr\u0131ca Narayanan, ademi merkeziyet\u00e7ili\u011fin yap\u0131s\u0131zl\u0131k\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yap\u0131s\u0131z gruplar\u0131n var olamayaca\u011f\u0131n\u0131;\nh\u00fck\u00fcmetlerin reddedilebilece\u011fini ama y\u00f6netimden\nvazge\u00e7ilemeyece\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n
\nBitcoin ve blokzincirinin etraf\u0131ndaki hale da\u011f\u0131l\u0131yor gibi.\nOrcutt’\u0131n (2019) savundu\u011fu gibi 2019, blokzincirinin s\u0131radanla\u015ft\u0131\u011f\u0131\nve normalle\u015fti\u011fi bir y\u0131l olabilir. Telgraf, telefon, radyo,\ntelevizyon ve internet de oldu\u011fu gibi s\u0131radanla\u015fma ve normalle\u015fme\nblokzincirine daha yayg\u0131n kullan\u0131m alanlar\u0131 sa\u011flayabilir.\nGe\u00e7mi\u015fte kullan\u0131c\u0131lar, bu teknolojileri ilk geli\u015ftiren ki\u015fi ve\ngruplar\u0131n niyetlerinden farkl\u0131 kullan\u0131m alanlar\u0131 buldular ve\ns\u00f6zkonusu teknolojilerin daha sonraki geli\u015fimini etkilediler.\nBlokzinciri de benzer bir geli\u015fim g\u00f6sterebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc\nblokzincirinin tasar\u0131m\u0131ndaki a\u00e7\u0131kl\u0131k, geli\u015ftiricilerin bu\nteknolojiyi yeniden \u00fcretebilmelerine olanak sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\nBu nedenle, blokzincirinin ne oldu\u011fu, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131,\nsa\u011flad\u0131\u011f\u0131 olanaklar ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda tart\u0131\u015fman\u0131n\nyararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n
Bitcoin<\/h2>\n\n\n\n
\nBitcoinin ve onun teknolojik altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan blokzincirinin\nhikayesi kriptografi odakl\u0131 bir e-posta listesine at\u0131lan e-postayla\nba\u015fl\u0131yor\n(http:\/\/www.metzdowd.com\/pipermail\/cryptography\/2008-October\/014810.html).\nE-postay\u0131 atan Satoshi Nakamoto adl\u0131 ki\u015fi g\u00fcvenilir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc\nkurulu\u015flara gerek duymayan, tamamen e\u015fler aras\u0131nda (peer-to-peer)\nolan bir elektronik para sistemi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurur\nve sistemin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 anlatan bir makale payla\u015f\u0131r\n(http:\/\/www.bitcoin.org\/bitcoin.pdf<\/a>).<\/p>\n\n\n\n \nNakamoto’nun duyurdu\u011fu bitcoinin temel \u00f6zellikleri \u015f\u00f6yle\nolacakt\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \nNakamato, 2009’un ba\u015f\u0131nda ilk bitcoinleri \u00e7\u0131karmaya (mine)\nba\u015flar. Bitcoinin alt\u0131ndaki blokzinciri teknolojisinin tamamen yeni\nbir teknoloji oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Blokzinciri, uzun zamand\u0131r\nbilinen \u015fifreleme ara\u00e7lar\u0131ndan ve bilgisayar biliminin, birbirine\ng\u00fcvenmek zorunda olmayan kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan meydana gelen bir a\u011f\u0131n\nnas\u0131l y\u00f6netilebilece\u011fi hakk\u0131nda geli\u015ftirdi\u011fi y\u00f6ntemlerden\nyararlanmaktad\u0131r. Blokzinciri teknolojisi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha \u00e7ok\nbitcoin, ethereum vb kriptoparalarla g\u00fcndeme gelmekte ve finans\nsistemi \u00fczerinde y\u0131k\u0131c\u0131 bir etkisi olaca\u011f\u0131 iddia edilmektedir.\nFakat son y\u0131llardaki geli\u015fmelerin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi\nblokzincirinin finans sistemi taraf\u0131ndan \u00f6z\u00fcmlenmesi daha y\u00fcksek\nbir olas\u0131l\u0131k. Ancak blokzinciri teknolojisi finans d\u0131\u015f\u0131\nalanlarda da e\u015fsiz bir potansiyele sahip. Askeri bir proje olarak\nba\u015flayan internetin daha sonraki geli\u015fiminde oldu\u011fu gibi\nblokzinciri b\u00fcy\u00fck veri, nesnelerin interneti, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler\ngibi alanlarda oyunun kurallar\u0131n\u0131 tamamen de\u011fi\u015ftirebilir. \n<\/p>\n\n\n\n \nBlokzincirinin ne oldu\u011fu sorusuna ge\u00e7meden \u00f6nce blokzincirinin\namac\u0131na bakal\u0131m. Bili\u015fim sistemleri geli\u015ftirilirken gereksinimler\ndo\u011frultusunda sistem mimarisi hakk\u0131nda baz\u0131 kararlar verilir.\n\u00d6rne\u011fin, geli\u015ftirilen sistemin merkeziyet\u00e7i ya da ademi\nmerkeziyet\u00e7i olmas\u0131na karar verilebilir. Her iki karar\u0131n da\n\u00e7e\u015fitli avantajlar\u0131 ve dezavantajlar\u0131 vard\u0131r. Blokzinciri,\nmerkezdeki arac\u0131 kurumlara ba\u011f\u0131ml\u0131 olmak istemeyen ama ademi\nmerkeziyet\u00e7i sistemlerden kaynakl\u0131 sorunlar\u0131n da fark\u0131nda olan ve\nbu sorunlara yan\u0131t verebilmek amac\u0131yla geli\u015ftirilmi\u015f bir\nteknolojidir. Blokzinciri, bir veri yap\u0131s\u0131n\u0131, algoritmay\u0131,\nteknoloji grubunu veya ortak kullan\u0131m alan\u0131na sahip tamamen\nda\u011f\u0131t\u0131k, e\u015fler aras\u0131 (P2P \u2013 Peer To Peer) sistemleri ifade\netmek i\u00e7in kullan\u0131labilir (Drescher, 2017).<\/p>\n\n\n\n \nB<\/p>\n\n\n\n \n\t\n \nAlgoritma, bir bilgisayar taraf\u0131ndan yerine getirilen talimatlar\ns\u0131ras\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda blokzinciri, sistemin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\nkoruyan, yeni bloklar\u0131n nas\u0131l \u00fcretilece\u011fi ve zincire eklenece\u011fini\nd\u00fczenleyen bir algoritmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri, bir teknoloji tak\u0131m\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in\nkullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise uygulaman\u0131n amac\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak,\nblokzinciri veri yap\u0131s\u0131, blokzinciri algoritmas\u0131 ve \u00e7e\u015fitli\n\u015fifreleme ve g\u00fcvenlik teknolojisinin bir birle\u015fimini anlat\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n \nAma blokzincirini \u00e7o\u011funlukla,<\/p>\n\n\n\n \nyaz\u0131l\u0131m\u0131 da i\u00e7eren e\u015fler aras\u0131 defter sistemlerini anlatmak\ni\u00e7in kullan\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri, merkezde herhangi bir otorite veya e\u015fler aras\u0131nda bir\narac\u0131 olmadan e\u015fler aras\u0131ndaki g\u00fcveni tesis eder. En yayg\u0131n\nkullan\u0131m alanlar\u0131ndan biri dijital \u00fcr\u00fcnlerin sahipli\u011finin\ny\u00f6netimidir. S\u0131radan paralar al\u0131\u015fveri\u015fte el de\u011fi\u015ftirir ve\nal\u0131\u015fveri\u015fte bir taraf\u0131n paras\u0131 artarken di\u011ferininki\nazalmal\u0131d\u0131r. Fakat dijital \u00fcr\u00fcnlerin kopyalan\u0131p \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131n\u0131n\n\u00f6n\u00fcnde fiziksel bir engel yoktur. Bu gibi durumlarda blokzinciri,\ndijital \u00fcr\u00fcnlerin sahipli\u011finin y\u00f6netimi i\u00e7in kullan\u0131labilir.\nBunun yan\u0131nda, nesnelerin internetinden yay\u0131lan verilerin kontrol\u00fc\nve sadece belirli \u015fartlarda kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in blokzinciri\nteknolojisinden yararlan\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n \n\u015eimdi blokzinciri teknolojisinin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\ninceleyelim.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri, en ba\u015fta\nsahipli\u011fi belgeleyen kay\u0131tlar i\u00e7eren bir defterdir. Sahiplik\nili\u015fkisi farkl\u0131 bi\u00e7imlerde belgelenebilir. Akla gelen ilk y\u00f6ntem,\n“A, X nesnesine sahiptir”, “A’n\u0131n 100 bitcoini\nvard\u0131r” gibi envanter kay\u0131tlar\u0131 tutmakt\u0131r. Blokzinciri ise\nsahipli\u011fi i\u015flemlerin (“A, B’ye 10 bitcoin g\u00f6nderdi.”\ngibi ifadeler) tarih\u00e7esinden \u00e7\u0131kar\u0131r. \u00d6rne\u011fin, A’n\u0131n Z’ye 20\nbitcoin g\u00f6nderip g\u00f6nderemeyece\u011fini belirleyebilmek i\u00e7in “A’n\u0131n\nyeterli paras\u0131 var m\u0131?” sorusuna do\u011frudan yan\u0131t verebilecek\nbir kay\u0131t yoktur. Blokzinciri defteri, “B, A’ya 5 bitcoin\ng\u00f6nderdi.”, “C, A’ya 25 bitcoin g\u00f6nderdi.”, “A,\nD’ye 3 bitcoin g\u00f6nderdi.” vb i\u015flemleri tutar ve blokzinciri,\nbu i\u015flemleri dikkate alarak A’n\u0131n para g\u00f6ndermek i\u00e7in yeterli\nparas\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verir. B\u00f6ylece defter A’n\u0131n\ntoplam paras\u0131n\u0131 g\u00f6sterirken bunun ispat\u0131n\u0131 da yapar: A, Z’ye 20\nbitcoin g\u00f6nderebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fimdiye kadar hesab\u0131na x kadar para\ngirmi\u015f, y kadar para \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve x-y > 20’dir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzincirine eklenen bir\ni\u015flem kayd\u0131, \n<\/p>\n\n\n\n \ngibi bilgileri i\u00e7erir ve bu\ni\u015flem do\u011frulan\u0131p deftere eklenmesi i\u00e7in blokzinciri a\u011f\u0131ndaki\nt\u00fcm bilgisayarlara g\u00f6nderilir. \n<\/p>\n\n\n\n \nSahip oldu\u011fu paray\u0131 ya da\nbir nesneyi ba\u015fkas\u0131na devreden ki\u015finin bunu elektronik olarak\nimzalamas\u0131 gerekir. Blokzinciri, i\u015flem tarih\u00e7esini merkezdeki bir\nbilgisayarda de\u011fil de herkesin okuyabilece\u011fi ve yazabilece\u011fi\nda\u011f\u0131t\u0131k bir mimaride saklad\u0131\u011f\u0131ndan a\u011fdaki kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\nkendilerinin olmayan para ya da nesnelerle i\u015flem yapmas\u0131n\u0131n\nengellenmesi ve veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131 gerekir. Bunun\ni\u00e7in \u00f6zet (hash) fonksiyonundan yararlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \n\u00d6zet fonksiyonu i\u00e7in verinin\nparmak izidir diyebiliriz. Parmak izinden ki\u015finin fiziksel\n\u00f6zelliklerine ula\u015famay\u0131z ama parmak iziyle ki\u015fiyi\ndo\u011frulayabiliriz; \u00f6zet fonksiyonlar\u0131 da verinin parmak izini\n\u00e7\u0131kar\u0131r. \u00d6zet fonksiyonu, her t\u00fcr veriyi, veri uzunlu\u011fundan\nba\u011f\u0131ms\u0131z olarak sabit say\u0131da karakter i\u00e7eren bir diziye\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u00d6zet fonksiyonlar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\nhttp:\/\/www.blockchain-basics.com\/HashFunctions.html<\/a>\nadresinden deneyebilirsiniz. \u00d6rne\u011fin, “Bilim ve Gelecek”\ngirdi\u011fimde SHA256 algoritmas\u0131na g\u00f6re \u00f6zet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131\n8B3A7C959AFB15A796B431A8220274D4DA007CAB76F5C1749CFDF4F13EB93333’dir.\nSadece bir harfi b\u00fcy\u00fck yap\u0131p, “Bilim Ve Gelecek”\nyazd\u0131\u011f\u0131mda \u00e7\u0131kt\u0131 tamamen farkl\u0131 bir de\u011fer olur:\nC6FEBC4093663169919F76C0078134687414FE70231EFEA089FACB9C9AE722E1.\n\u00d6zet fonksiyonu,<\/p>\n\n\n\n \n\u00d6zet fonksiyonu,\nblokzincirinin farkl\u0131 a\u015famalar\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6revlerle kar\u015f\u0131m\u0131za\n\u00e7\u0131kar. Birinci g\u00f6revi, veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc (verinin de\u011fi\u015fip\nde\u011fi\u015fmedi\u011fini) tespittir. Dosyalar\u0131, karakter karakter\nkar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yerine \u00f6zet fonksiyonu \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131\nkar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 olmaktad\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n \n\u00d6rne\u011fin blokzinciri,\na\u015fa\u011f\u0131dakine benzer bir yap\u0131dan yararlan\u0131r. Zincirdeki her bir\nblok, kendinden \u00f6nceki blo\u011fa ba\u011flan\u0131r. Data 1, ilk bloktur. R1,\nData 1’in; R2, R1 + Data 1’in; R3 de R2 + Data 2’nin \u00f6zeti olsun. Bu\ndurumda, Data 1’deki en ufak bir de\u011fi\u015fiklik R3’\u00fc de etkiler.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzincirinin yararland\u0131\u011f\u0131 bir di\u011fer yap\u0131 da Merkle a\u011fac\u0131d\u0131r.\nA\u011fa\u00e7taki birinci i\u015flem, “Ali, Ay\u015fe’ye 100 bitcoin g\u00f6nderdi.”\n(R1), ikinci i\u015flem de “Ay\u015fe, Can’a 120 bitcoin g\u00f6nderdi.”\n(R2) olsun. \u0130\u015flemleri karakter karakter kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak yerine\ni\u015flemlerin \u00f6zet de\u011ferlerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak daha\nuygulanabilirdir. Daha sonra R1 ve R2’den, R12; R3 ve R4’ten R34 \u00f6zet\nde\u011ferleri \u00fcretilir. En sonunda da R12 ve R34’ten de R \u00f6zet de\u011feri\n\u00e7\u0131kar. Bir sald\u0131rgan, birinci i\u015flemi “Ali, Ay\u015fe’ye 1000\nbitcoin g\u00f6nderdi.” diye de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda R\nde\u011feri de de\u011fi\u015fecek ve sistemin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bozuldu\u011fu\nanla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \n\u00d6zet fonksiyonunun ikinci kullan\u0131m alan\u0131 ise a\u011fdaki\nbilgisayarlar\u0131n \u00e7\u00f6zmesi i\u00e7in zaman al\u0131c\u0131 bulmacalar \u00fcretmektir.\n\u00d6rne\u011fin, “Bilim ve Gelecek”in k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f (ger\u00e7ek\nde\u011ferin ilk 8 karakteri) \u00f6zet de\u011feri 8B3A7C95’tir. Bulmaca \u015f\u00f6yle\nolabilir: \u00d6zet de\u011ferinin ba\u015f\u0131nda \u00fc\u00e7 s\u0131f\u0131r olabilmesi i\u00e7in\n“Bilim ve Gelecek”i hangi \u00f6zel say\u0131yla (nonce<\/em>) \nbirle\u015ftirmek gerekir?<\/p>\n\n\n\n \nBu bilmeceler, zeka ya da veri kullan\u0131m\u0131yla (en az\u0131ndan \u015fimdilik)\n\u00e7\u00f6z\u00fclememektedir; bilgisayar deneme yan\u0131lmayla sonuca ula\u015fmak\nzorundad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Bilim\nve Gelecek 1 -> 3E9940CC<\/p>\n\n\n\n Bilim\nve Gelecek 2 -> 661ABCA0<\/p>\n\n\n\n Bilim\nve Gelecek 3 -> 3E8A6B6D<\/p>\n\n\n\n …<\/p>\n\n\n\n Bilim\nve Gelecek 100 -> CDB6C5F8<\/p>\n\n\n\n …<\/p>\n\n\n\n Bilim\nve Gelecek 665 -> 1BDB8DAD<\/p>\n\n\n\n Bilim\nve Gelecek 666 -> 000137A9<\/p>\n\n\n\n \nBilgisayarlar\u0131n i\u015flem kapasitesi artt\u0131k\u00e7a bilmeceler\nzorla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00f6zet de\u011ferinin ba\u015f\u0131nda d\u00f6rt s\u0131f\u0131r\nolsun dersek 122612, be\u015f s\u0131f\u0131r olmas\u0131 i\u00e7inse 1914029 deneme\nyapmak gerekecektir. Blokzinciri a\u011f\u0131ndaki bilgisayarlar bulmacay\u0131\n\u00e7\u00f6zerken Nakamoto\u2019nun i\u015f kan\u0131t\u0131 dedi\u011fi \u015feyi yapmaktad\u0131rlar:<\/p>\n\n\n\n \n\u0130\u015f kan\u0131t\u0131n\u0131n temelinde\nSHA-256 gibi bir \u00f6zet fonksiyonunda \u00f6zet \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n belli bir\nsay\u0131da 0 biti ile ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir ama\u00e7 de\u011ferin\naranmas\u0131 yatar. Ortalama gerekli i\u015f y\u00fck\u00fc \u00f6zette ama\u00e7lanan ve\ntek bir \u00f6zet hesaplamas\u0131yla s\u0131nanabilen 0 bitlerinin say\u0131s\u0131 ile\n\u00fcssel olarak orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \nZaman damgas\u0131 a\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in\ni\u015f kan\u0131t\u0131 modelini, blok \u00f6zeti istenen say\u0131da 0 biti ile\nba\u015flay\u0131ncaya kadar blo\u011fun i\u00e7indeki bir ama\u00e7 de\u011ferinin\nde\u011fi\u015ftirilmesi \u00fczerine in\u015fa ediyoruz. \n<\/p>\n\n\n\n \nYaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda \u00f6zet fonksiyonunun blokzinciri i\u00e7in neden\n\u00f6nemli oldu\u011funu daha iyi anlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n \n\u00d6zet fonksiyonu, blokzincirinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc korurken \u015fifreleme\nara\u00e7lar\u0131 da kullan\u0131c\u0131lar\u0131n kimli\u011finin tespitini ve hesaplar\u0131n\u0131n\nkorunabilmesini sa\u011flar. \u015eifreleme algoritmalar\u0131n\u0131 iki gruba\nay\u0131rabiliriz: Simetrik \u015fifreleme ve asimetrik \u015fifreleme. Simetrik\n\u015fifrelemede, veri \u015fifrelemek ve a\u00e7mak i\u00e7in ayn\u0131 anahtar\nkullan\u0131l\u0131r. Asimetrik \u015fifrelemede ise a\u00e7\u0131k ve \u00f6zel adl\u0131 iki\nanahtar kullan\u0131l\u0131r. Bu \u015fifrelemenin asimetrik olarak\nadland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni a\u00e7\u0131k anahtarla yap\u0131lan \u015fifrelemenin\nyaln\u0131zca \u00f6zel anahtarla a\u00e7\u0131labilmesidir (ya da tam tersi). Ki\u015fi\n\u00f6zel anahtar\u0131n\u0131 saklar, a\u00e7\u0131k anahtar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin\nA\u2019ya bir mesaj g\u00f6ndermek istiyorsunuz ve bu mesaj\u0131n A d\u0131\u015f\u0131nda\nkimse taraf\u0131ndan okunmamas\u0131 gerekiyor. Mesaj\u0131, A\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131k\nanahtar\u0131 ile \u015fifreleyip g\u00f6nderirseniz bu mesajlar sadece A\u2019n\u0131n\n\u00f6zel anahtar\u0131 ile a\u00e7\u0131labilecektir. Ya da A, g\u00f6nderdi\u011fi mesaj\u0131\nkendi \u00f6zel anahtar\u0131 ile imzalad\u0131\u011f\u0131nda A\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131k anahtar\u0131na\nsahip al\u0131c\u0131, bu mesaj\u0131n ger\u00e7ekten A taraf\u0131ndan g\u00f6nderildi\u011fini\nbilecektir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzincirinde asimetrik \u015fifreleme, hesaplar\u0131 tespit etmek ve\ni\u015flemleri yetkilendirmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\nhesaplar\u0131n\u0131 tespitte a\u00e7\u0131k anahtarlar\u0131ndan yararlan\u0131l\u0131r. A\u00e7\u0131k\nanahtarlar\u0131, ki\u015filerin posta kutusu adresi olarak da d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.\nBize mektup g\u00f6ndermek isteyenler a\u00e7\u0131k anahtar\u0131m\u0131z\u0131 (posta\nkutumuzu) bilirler ama a\u00e7\u0131k anahtar\u0131m\u0131za (posta kutumuza)\ngelenleri ancak \u00f6zel anahtar\u0131m\u0131zla a\u00e7abiliriz. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\ni\u015flemlerin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7inse i\u015flemi \u00f6zel anahtar\u0131m\u0131zla\nimzalamam\u0131z gerekir. Transfer i\u015flemini ba\u015flatan taraf (age),<\/p>\n\n\n\n \n\u0130\u015flemin yetkili bir kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\ndo\u011frulamak i\u00e7inse a\u015fa\u011f\u0131daki ad\u0131mlar\u0131 takip edilir:<\/p>\n\n\n\n \n\u0130\u015flemin yetkili kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve\nki\u015finin sahip oldu\u011fu bir \u015feyi transfer etmek istedi\u011fi\ndo\u011fruland\u0131ktan sonra bu i\u015flemim deftere i\u015flenmesi gerekir. \n<\/p>\n\n\n\n \nBuraya kadar \u00f6\u011frendiklerimizi \u00f6zetlersek,<\/p>\n\n\n\n \n\u015eimdi ge\u00e7erli i\u015flemlerin deftere eklenmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri, a\u011fda yap\u0131lan i\u015flemleri tek tek de\u011fil, bir blo\u011fun\ni\u00e7inde saklar. Bloklar, i\u015flemlerin yan\u0131nda di\u011fer bloklara\nba\u011flanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan bir ba\u015fl\u0131\u011fa sahiptir. Bir blok\nba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en az\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131daki alanlara sahip olmas\u0131\ngerekir:<\/p>\n\n\n\n \nBloklar zincire eklenirken protokol\u00fcn belirledi\u011fi kurallar\n\u00e7er\u00e7evesinde hareket edilir.<\/p>\n\n\n\n \nBirinci ad\u0131mda, Merkle k\u00f6k\u00fcn\u00fcn \u00f6zet de\u011ferinin hesaplanmas\u0131\ngerekmektedir. Bu hesaplama i\u00e7in blokta yer alan t\u00fcm i\u015flemlerden\nbir Merkle a\u011fac\u0131 olu\u015fturulur. Ad\u0131m ad\u0131m a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya\n\u00e7\u0131karak a\u011fac\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fcn \u00f6zet de\u011feri hesaplan\u0131r. \u00d6rne\u011fin\n\u00f6nce birinci i\u015flemin, daha sonra da ikinci i\u015flemin \u00f6zet de\u011feri\nhesaplan\u0131r. Daha sonra iki i\u015flemin \u00f6zet de\u011ferinden yeni bir \u00f6zet\nde\u011feri olu\u015fturulur. Bu i\u015flem, Merkle a\u011fac\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fcne\nula\u015f\u0131lana kadar devam eder. \n<\/p>\n\n\n\n \n\u0130kinci ad\u0131mda, \u00f6nceki blo\u011fun ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zet de\u011ferine\nreferans verilir. Dolay\u0131s\u0131yla birinci blok olu\u015fturulmadan ikinci\nblok olu\u015fturulamayaca\u011f\u0131 gibi birinci blo\u011fun \u00f6zet de\u011ferini\netkileyecek herhangi bir de\u011fi\u015fiklik sonraki t\u00fcm bloklar\u0131 da\netkileyecektir. \u00d6rne\u011fin, 2. i\u015flemin i\u00e7eri\u011findeki en ufak bir\nde\u011fi\u015fiklik bile \u00f6nce R2’nin, sonra da R12’nin, en sonunda da\nMerkle k\u00f6k\u00fcn\u00fcn \u00f6zet de\u011ferini de\u011fi\u015ftirir. Art\u0131k 1. Blo\u011fun\n\u00f6zet de\u011feri, ikinci bloktaki B1 de\u011ferine e\u015fit olmayaca\u011f\u0131ndan\nzincir kopar ve ikinci blo\u011fun yeniden yarat\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n \n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131mda blokta ge\u00e7erli zorluk d\u00fczeyinin derecesi al\u0131n\u0131r.\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ad\u0131mda, o anki zaman al\u0131n\u0131r. Zaman damgas\u0131n\u0131n \u00f6nceki\nblo\u011fun zaman\u0131ndan sonra olmas\u0131 gerekir. Be\u015finci ad\u0131mda bu\nbilgileri kullanarak bir \u00f6n ba\u015fl\u0131k olu\u015fturulur. Alt\u0131nc\u0131 ad\u0131mda,\ni\u015f kan\u0131t\u0131 olarak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ortalama on dakika s\u00fcren bir bulmaca\n\u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Donan\u0131m teknolojisindeki geli\u015fmelere paralel olarak\nbulmacan\u0131n zorluk derecesi de zamanla artmaktad\u0131r. Yedinci ve son\nad\u0131mda da bulunan \u00f6zel de\u011fer (nonce) \u00f6n ba\u015fl\u0131\u011fa eklenerek blok\ntamamlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzincirindeki bir i\u015flemi de\u011fi\u015ftirmek isteyen birinin kendinden\nsonraki t\u00fcm bloklar\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi ve yukar\u0131daki hesaplamalar\u0131\nyeniden yapmas\u0131 gerekir. On blok \u00f6nceki bir blokta yer alan bir\ni\u015flem de\u011fi\u015ftirilmek istendi\u011finde yukar\u0131daki ad\u0131mlar\u0131n\ntekrarlanmas\u0131, t\u00fcm bloklarda \u00f6zet de\u011feri hesaplamak i\u00e7in\nkullan\u0131lan girdiler de\u011fi\u015fece\u011finden her bir blok i\u00e7in ortalama on\ndakika s\u00fcren i\u015f kan\u0131t\u0131n\u0131n yeniden hesaplanmas\u0131 gerekir. Bu\nzorluk, blokzincirin de\u011fi\u015fmezli\u011fini (immutability) sa\u011flar. Ayr\u0131ca\ntek bir bilgisayarda blokzincirin de\u011fi\u015ftirilmesi yeterli\nolmayaca\u011f\u0131ndan, a\u011fdaki di\u011fer bilgisayarlar\u0131n da bu yeni blok\nyap\u0131s\u0131n\u0131 kabul etmesi gerekecektir. B\u00fcy\u00fck ve bilgisayarlar\u0131n\nbirbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir blokzinciri a\u011f\u0131nda on\nblok \u00f6ncesinde bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131p bunu a\u011fa kabul ettirmek\nolanakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri a\u011f\u0131ndaki t\u00fcm bilgisayarlar ayn\u0131 blokzincirini (kay\u0131t\ndefterini) tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bankalar yapt\u0131klar\u0131 i\u015flemden bir\n\u00fccret al\u0131rlar. Burada ise bilgisayar\u0131n\u0131 a\u011fa sunan ama bunun i\u00e7in\ndo\u011frudan bir \u00fccret almayan kullan\u0131c\u0131lar varm\u0131\u015f gibi\ng\u00f6r\u00fcnebilir. Fakat insanlar bilgisayarlar\u0131n\u0131 blokzinciri a\u011flar\u0131na\ndahil edip bilgisayarlar\u0131n\u0131 a\u011fdaki i\u015flemleri do\u011frulamak i\u00e7in\nkulland\u0131rt\u0131rken bunu \u00f6zgeciliklerinden de\u011fil maddi bir \u00e7\u0131karlar\u0131\noldu\u011fu i\u00e7in yapar. Bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zen ve yeni blo\u011fu olu\u015fturan\nki\u015fi bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir \u00f6d\u00fcl al\u0131r. Bu nedenle,\nblokzinciri a\u011f\u0131nda yer alan bir bilgisayar, a\u011fa iletilen\ni\u015flemlerin ge\u00e7erlili\u011fini kontrol eder (“transfer i\u015flemi\nyetkili ki\u015filer taraf\u0131ndan m\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f?”, “Ali’nin\nCan’a 10 bitcoin g\u00f6nderebilmesi i\u00e7in yeterli paras\u0131 var m\u0131?”\nvb) ve hemen bunlardan bir blok olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bulmacay\u0131\n\u00e7\u00f6zer \u00e7\u00f6zmez yeni blo\u011fu zincire ekler ve bunu a\u011fdaki di\u011fer\nbilgisayarlara duyurur. A\u011fdaki bilgisayarlar bu duyuruyu ald\u0131ktan\nsonra yeni blo\u011fun do\u011frulamas\u0131n\u0131 yaparlar. Blok ge\u00e7erli de\u011filse\nbunu dikkate almaz kendi bloklar\u0131n\u0131 yapmaya devam ederler.\nGe\u00e7erliyse, gelen blo\u011fu onaylar ve bu blo\u011fu referans alacak yeni\nbir blok yapmaya ba\u015flarlar. Zincirin yeni blo\u011funu olu\u015fturan ki\u015fi\n\u00f6d\u00fcllendirilir. Ama daha sonra ekledi\u011fi blok zincirden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rsa\n\u00f6d\u00fcl\u00fc geri al\u0131n\u0131r. “E\u011fer bloklar ge\u00e7erlilikleri test\nedildikten sonra zincire eklenebiliyorsa neden siliniyor?” gibi\nbir soru ak\u0131llara gelebilir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri a\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki bilgisayarlardan\nolu\u015fur. “A, bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fc; yeni blo\u011fu ekledi. Zincir,\nbundan sonra Ali’nin ekledi\u011fi bloktan devam edecek.”\ndiyebilecek merkezi bir otorite yoktur. A, yeni blo\u011funu a\u011fda\nduyurur. Fakat ayn\u0131 anda B de bulmacay\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f ve yeni bir blok\n\u00fcretmi\u015f ve A’n\u0131n haberi kendine gelmeden bunu duyurmu\u015f olabilir.\nBu durumda a\u011fdaki bilgisayarlardan baz\u0131lar\u0131 A’n\u0131n, baz\u0131lar\u0131 da\nB’nin blo\u011funu ekleyecek ve yeni blok \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmaya farkl\u0131\ndallardan devam edecektir. B\u00f6ylece iki farkl\u0131 kay\u0131t defteri ortaya\n\u00e7\u0131kar. \u00d6rne\u011fin, a\u015fa\u011f\u0131da oldu\u011fu gibi A, AB12 blo\u011funu; B de\nDD01 blo\u011funu eklemi\u015f olabilir (Descher,\n 2016). \n<\/p>\n\n\n\n \n\u0130lk ba\u015fta her iki blok da ge\u00e7erlidir. Fakat zaman i\u00e7inde a\u011fdaki\nbilgisayarlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun (%51\u2019inin) tercihi hangi y\u00f6ndeyse\no tercih edilecek ve di\u011feri blokzincirinden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclecektir.\nBlokzinciri a\u011f\u0131ndaki bilgisayarlar tercihlerini zincirde olu\u015fan\ndallar\u0131n harcad\u0131\u011f\u0131 hesaplama g\u00fcc\u00fcne g\u00f6re yaparlar. Buna g\u00f6re\nbaz\u0131 a\u011flarda karar verilirken en uzun zincir tercih edilir. \u00d6rne\u011fin\na\u015fa\u011f\u0131da en uzun zincir, 33FF, A397, AB12, BB11 ve 0101\nbloklar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. A\u011fdaki bilgisayarlar, DD01 ve CCC1\ni\u00e7eren devam yollar\u0131na ra\u011fbet etmedi\u011finden bu bloklar zincirden\nd\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclecek, yap\u0131lan i\u015flemlerin onay\u0131 geri al\u0131nacak ve blo\u011fu\n\u00fcreten ki\u015fiye verilen \u00f6d\u00fcl geri al\u0131nacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \nA\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rnekte ise 33FF, A397, AB12 ve CCC1 daha zor\nbulmacalar \u00e7\u00f6zerek daha fazla hesaplama g\u00fcc\u00fc kulland\u0131\u011f\u0131ndan\n0101, BB11 ve DD01 ge\u00e7ersiz olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \nDolay\u0131s\u0131yla blokzincirinin olu\u015fumunda kolektif karar alma s\u00fcreci\nvard\u0131r. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u00e7o\u011funlu\u011fun kabul etti\u011fi devam yolu kabul\nedilmektedir. Blokzinciri a\u011f\u0131 g\u00fcvenlidir ve kay\u0131t defterinin\nb\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bozmak her bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu\nko\u015fullarda olanaks\u0131zd\u0131r. Fakat sald\u0131rganlar a\u011f\u0131n hesaplama\ng\u00fcc\u00fcn\u00fcn %51\u2019ine sahip oldu\u011funda a\u011f\u0131n i\u015fleyi\u015fini aksatma ve\nveri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bozma g\u00fcc\u00fcn\u00fc de elde eder.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri denilince akla ilk\nolarak bitcoin geliyor. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bitcoinin, finansal sistemi\nsarsabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Ama yukar\u0131da ana hatlar\u0131yla\nnas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m blokzinciri\nteknolojisi \u00e7ok farkl\u0131 alanlarda b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimler yaratma\npotansiyeline sahip. Blokzinciri teknolojisi de\u011fi\u015fiyor, farkl\u0131\nihtiya\u00e7lara g\u00f6re yeniden \u00fcretiliyor. Descher (2016) blokzinciri\nteknolojisindeki de\u011fi\u015fiklikleri \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131yor.\nBirincisi, blokzincirinin k\u00fc\u00e7\u00fck teknik de\u011fi\u015fikliklerle\ngeli\u015ftirilmesi ve farkl\u0131 varyasyonlar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu\niyile\u015ftirmeler \u00f6zet fonksiyonlar\u0131nda, anahtar olu\u015fturmak\nkullan\u0131lan \u015fifreleme y\u00f6ntemlerinde veya i\u015f kan\u0131t\u0131 i\u00e7in\nkullan\u0131lan bulmacalarda yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle elde\nedilmektedir. Bu iyile\u015ftirmeler, blokzincirinin temel i\u015fleyi\u015fi\nde\u011fi\u015ftirmemektedir. \n<\/p>\n\n\n\n \n\u0130kinci \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131\nblokzincirinin \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fi\n(https:\/\/www.coinkolik.com\/blockchain-olceklendirme-sorunu-nedir\/)\ni\u00e7in a\u011f verimlili\u011fi, depolama, veri kullan\u0131m\u0131 ve a\u011fda konsens\u00fcs\nolu\u015fturma \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. \u00d6rne\u011fin, y\u0131ld\u0131r\u0131m\na\u011f\u0131 (Lightning Network) bu tip bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonucunda\n\u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve para transferlerini h\u0131zland\u0131rmay\u0131\nhedeflemektedir. Y\u0131ld\u0131r\u0131m a\u011f\u0131, basit bir teknolojik\niyile\u015ftirmenin \u00f6tesinde blokzincirinin i\u015fleyi\u015finde k\u00f6kl\u00fc bir\nde\u011fi\u015fiklik yapmaktad\u0131r. Y\u0131ld\u0131r\u0131m a\u011f\u0131 sayesinde iki ki\u015fi\naras\u0131nda bir kanal a\u00e7\u0131lmakta; para transferi, blokzinciri a\u011f\u0131n\u0131n\nonay\u0131na gerek kalmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmektedir. Para\ntransferinin \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bu tip teknolojiler\nkriptoparalar\u0131n g\u00fcndelik hayattaki basit al\u0131\u015fveri\u015flerde\nkullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n \n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc tip de\u011fi\u015fiklikler\nise eri\u015fim haklar\u0131, mahremiyet, konsens\u00fcs ve yap\u0131labilen i\u015flemler\nhakk\u0131ndaki kavramsal de\u011fi\u015fikliklerdir. Eri\u015fim haklar\u0131nda yap\u0131lan\nde\u011fi\u015fikliklerle farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in kullan\u0131labilecek farkl\u0131\nblokzincir mimarileri geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bitcoinin herkesin okuyup\nyazabildi\u011fi a\u00e7\u0131k mimarisinin d\u0131\u015f\u0131nda, herkesin okuyabildi\u011fi\nama izinli olan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yazabildi\u011fi ya da sadece izinli\nkullan\u0131c\u0131lar\u0131n okuyup yazabildi\u011fi mimariler de vard\u0131r. Hatta\nbitcoinle kovulmak istenen bankalar bu kap\u0131lardan geri gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n \nT\u00fcm i\u015flemlerin herkes\ntaraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve yeni i\u015flemlerin bu i\u015flem kay\u0131tlar\u0131na\ng\u00f6re do\u011fruland\u0131\u011f\u0131 bir defterin mahremiyet sorunu yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcnenler de vard\u0131r. Bunun i\u00e7in, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yazabildi\u011fi\nama okuyamad\u0131\u011f\u0131 veya yeni i\u015flemlerin do\u011frulanmas\u0131 i\u00e7in\ndefterdeki i\u015flemlerin taranmas\u0131na gerek duymayan \u00e7\u00f6z\u00fcmler\ngeli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri a\u011f\u0131ndaki\nbilgisayarlar, farkl\u0131 uzunluktaki zincirler s\u00f6z konusu oldu\u011funda\nen fazla hesaplama g\u00fcc\u00fc harcam\u0131\u015f olan zinciri se\u00e7mek \u00fczerine\nkurulu bir oyda\u015fmaya dayan\u0131r. Bu oyda\u015fma, daha fazla i\u015flem g\u00fcc\u00fcne\nsahip taraf\u0131n daha \u00e7ok s\u00f6z hakk\u0131na sahip olabilece\u011fi anlam\u0131na\ngelmektedir. %51 sald\u0131r\u0131s\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan bu ihtimal sadece\nvarsay\u0131msal bir durum olarak g\u00f6r\u00fcnse de merkezsiz yap\u0131 yerini\ndaha fazla hesaplama g\u00fcc\u00fcne (dolay\u0131s\u0131yla paraya) sahip olan\u0131n\nbelirleyici oldu\u011fu bir yap\u0131ya evrilmektedir. Bu sorunu a\u015fabilmek\ni\u00e7in Paxos ve Raft gibi oyda\u015fmaya farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler getiren\nalgoritmalar geli\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \nBitcoinin blokzinciri, sadece\nbir i\u015f \u00fczerine uzmanla\u015fan ilkel bilgisayarlar\u0131 and\u0131r\u0131r.\nBlokzincir sadece dijital \u00fcr\u00fcnlerin A’dan B’ye para transferi veya\nsabit kay\u0131tlar\u0131n tutulmas\u0131 i\u015flevine sahiptir. 1994 do\u011fumlu\nVitalik Buterin’in 2013’te duyurdu\u011fu\n(https:\/\/github.com\/ethereum\/wiki\/wiki\/White-Paper) Ethereum\u2019un\nprogramlanabilir blokzincirlerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mas\u0131yla blokzincir\nfarkl\u0131 i\u015fler i\u00e7in yeniden programlanabilir da\u011f\u0131t\u0131k bir\nplatforma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Art\u0131k blokzinciri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi\nanla\u015fmalar\u0131 yapmak \u00fczere programlanabilir:<\/p>\n\n\n\n \nAli 50000 TL ka\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\nAhmet’in arabas\u0131n\u0131 sat\u0131n almak istiyor. Ahmet, paray\u0131 ald\u0131\u011f\u0131\nanda arabas\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetini Ali’ye devredecek. B\u00f6yle bir i\u015flem\ni\u00e7in bir \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda noterin anla\u015fmay\u0131 onaylamas\u0131 ve\nAhmet’in araba \u00fczerindeki haklar\u0131n\u0131 Ali’ye devretmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n \nAk\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde ise\nbir arac\u0131ya gerek kalmaz. Ahmet arabas\u0131n\u0131 50000 TL’ye satmak\nistedi\u011fini belirten bir s\u00f6zle\u015fme haz\u0131rlar ve arabas\u0131n\u0131 ak\u0131ll\u0131\ns\u00f6zle\u015fmeyle kontrol edilen bir ak\u0131ll\u0131 kilitle kitler. Ali,\nAhmet’in sat\u0131l\u0131k araba ilan\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr ve araba kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\nAhmet’e 50000 TL g\u00f6ndermeyi kabul eden ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmeyi\nimzalar. Blokzinciri a\u011f\u0131 Ahmet’in arabaya sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\ndo\u011frulad\u0131ktan sonra paray\u0131 Ali’den Ahmet’e, arabay\u0131 Ahmet’ten\nAli’ye devreder. \u015eimdi Ali arabaya gidip onu \u00f6zel anahtar\u0131yla\na\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n \nBilgisayarlar\u0131n farkl\u0131\nihtiya\u00e7lar i\u00e7in programlanabilirlik \u00f6zelli\u011fi kazanmas\u0131 nas\u0131l\nfarkl\u0131 alanlarda yeni i\u015f modelleri yaratt\u0131ysa ak\u0131ll\u0131\ns\u00f6zle\u015fmelerin de benzer bir etkisi olacakt\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n \nBitcoinin 2008 k\u00fcresel krizi\nsonras\u0131 finans sistemine g\u00fcvenin sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir zamanda ortaya\n\u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 rastlant\u0131 de\u011fildir. Blokzinciri teknolojisinin\nen \u00f6nemli ba\u015far\u0131s\u0131 taraflar aras\u0131ndaki g\u00fcven ili\u015fkisinden\nsorumlu arac\u0131 kurumlara duyulan ihtiyac\u0131 ortadan kald\u0131rmas\u0131d\u0131r.\nBlokzinciri, aradaki kurumlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi daha s\u0131k\u0131\nkurallar \u00e7er\u00e7evesinde yerine getirebilmektedir. Blokzincirinin\nbanka, noter gibi arac\u0131 kurumlar\u0131 aradan \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n taraflara\nmaddi getirisi vard\u0131r. Ayr\u0131ca blokzinciri teknolojisini kullanan\nplatformlar\u0131n \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda para transferine izin vermesi\ng\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n dijitalle\u015fmesini h\u0131zland\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n \nBusiness Insider’\u0131n grafi\u011fi blokzincirinin geli\u015fimini \u00e7ok iyi\n\u00f6zetliyor. Blokzincirinin gelece\u011fi de muhtemelen grafikteki gibi\nolacak (Kaynak: http:\/\/blokzincir.tubitak.gov.tr\/img\/image-bz01.png):<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a otomatikle\u015ftirilebilen i\u015f\ns\u00fcre\u00e7leri de artacak ve insanlar aras\u0131 ili\u015fkilerin yerini yaz\u0131l\u0131m\nalacakt\u0131r. Ge\u00e7en say\u0131da, Cemil \u015einasi T\u00fcr\u00fcn’\u00fcn Marc\nAndreessen’den aktard\u0131\u011f\u0131 gibi yaz\u0131l\u0131m\u0131n d\u00fcnyay\u0131 yiyece\u011finden\nku\u015fkum yok. Protokoller ve teknolojiler, di\u011fer insanlara ve\nkurumlara duyulan g\u00fcvenin yerini al\u0131yor. Bunun iyi mi yoksa k\u00f6t\u00fc\nm\u00fc oldu\u011fu ise ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma…<\/p>\n\n\n\n \nTeknolojiyi masallardaki adil\nh\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n yerine koymaya istekli olabiliriz. Ama teknoloji,\nmasallardaki adil h\u00fck\u00fcmdarlar gibi tarafs\u0131z de\u011fildir. \u00dcretim\nara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti \u00fczerine kurulu \u00fcretim ili\u015fkileri\nvar oldu\u011fu s\u00fcrece ne internet ne blokzinciri e\u015fitlik\u00e7i yap\u0131s\u0131n\u0131\ndevam ettirebilir.<\/p>\n\n\n\n \nBlokzinciri a\u011f\u0131nda yeni\nblo\u011fu yaratmak ve \u00f6d\u00fcl\u00fc kazanmak i\u00e7in bir yar\u0131\u015f vard\u0131r. Daha\ng\u00fc\u00e7l\u00fc ve h\u0131zl\u0131 i\u015flem yapabilen bilgisayarlara sahip olanlar\u0131n\nyeni blo\u011fu yaratabilme ve \u00f6d\u00fcl\u00fc kazanabilme \u015fanslar\u0131 \u00e7ok daha\ny\u00fcksektir. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgisayarlar i\u00e7in yat\u0131r\u0131m yapma \u015fans\u0131\nolmayanlar zamanla bu yar\u0131\u015fta kalman\u0131n ve bilgisayarlar\u0131n\u0131\nkulland\u0131rman\u0131n anlams\u0131z oldu\u011fu sonucuna varabilir. Bu durumda,\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc ve g\u00fcvenilirli\u011fini a\u011fdaki bilgisayarlar\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131ndan\nve \u00e7e\u015fitlili\u011finden alan blokzinciri a\u011flar\u0131 zay\u0131flayacakt\u0131r. Az\nsay\u0131da ki\u015fi, a\u011f\u0131n i\u015fleyi\u015finde belirleyici olmaya ba\u015flayacak ve\na\u011f, protokol\u00fcn tarafs\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n engellenebilece\u011fi bir\nyap\u0131ya evrilecektir. B\u00f6ylece sanayide oldu\u011fu gibi tekelle\u015fme i\u00e7in\nelveri\u015fli bir ortam olu\u015facak. G\u00f6r\u00fcn\u00fcrde bir da\u011f\u0131t\u0131k yap\u0131\nolacak ama sistemin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flama g\u00f6revi (ya da\nayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131) hesaplama kapasitesi en y\u00fcksek olanlar\u0131n elinde\nyo\u011funla\u015facak. \n<\/p>\n\n\n\n \nBu tehlikeye ra\u011fmen\nblokzinciri teknolojisinin internetteki merkezile\u015fmeye kar\u015f\u0131\n\u00f6nemli bir potansiyel ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Blokzinciri,\nplatform kapitalizmine kar\u015f\u0131 alternatif platformlar yaratabilir.\nNesnelerin interneti ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin \u015firketlere ba\u011f\u0131ml\u0131\nolmadan tasarlanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n Drescher, D. (2017). Blockchain basics: a\nnon-technical introduction in 25 steps<\/em>, APress. \n<\/p>\n\n\n\n Orcutt, M. (2018). Cryptocurrencies crashed in\n2018. Now they\u2019re right where they should be,\nhttps:\/\/www.technologyreview.com\/s\/612659\/cryptocurrencies-crashed-in-2018-now-theyre-right-where-they-should-be\/<\/a>,\nson eri\u015fim 17 Ocak 2019<\/p>\n\n\n\nBlokzinciri\nNedir?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/network_types.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
\nResim\n\t1: Merkezi A\u011f ve E\u015fler Aras\u0131 A\u011f<\/em>\nilgisayar biliminde veri yap\u0131s\u0131, veriyi i\u00e7eri\u011finden\nba\u011f\u0131ms\u0131z olarak nas\u0131l organize edilebilece\u011fi ile ilgilidir.\n\u00d6rne\u011fin veri yap\u0131s\u0131, ilk eklenen verinin ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir\nkuyruk, en son eklenen verinin ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131\u011f\u0131n,\nverilerin birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bir liste, verinin dallara\nayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir a\u011fa\u00e7 olabilir. Programc\u0131lar, \u00e7\u00f6zmek\nistediklerine soruna en uygun veri yap\u0131lar\u0131n\u0131 se\u00e7erler.\nBlokzincirinin temel veri yap\u0131s\u0131 da her bir blo\u011fun kendinden\n\u00f6nceki blo\u011fa ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir zincirdir. Zincirin ba\u015f\u0131na yeni\nblok eklenebilir ama zincirin ortas\u0131ndaki bir blo\u011fun verileri\nde\u011fi\u015ftirilemez.\n\n<\/p>\n\n\n\nDa\u011f\u0131t\u0131k\nKay\u0131t Defteri<\/h2>\n\n\n\n
\u00d6zet\n(Hash) Fonksiyonu<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/block_list-644x90.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/merkle-644x366.png\")
<\/figure>\n\n\n\n\u0130\u015flemlerin\nDo\u011frulanmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n
Bloklar\u0131n\nZincirlenmesi<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/changed_tree-644x315.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/add_block.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/longest_chain.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/computing_power.png\")
<\/figure>\n\n\n\nBlokzinciri\nTeknolojisinin Yeniden \u00dcretimi<\/h2>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/future-644x349.png\")
<\/figure>\n\n\n\nKaynaklar<\/h2>\n\n\n\n