{"id":678,"date":"2019-11-22T00:10:14","date_gmt":"2019-11-21T21:10:14","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=678"},"modified":"2019-11-22T01:40:25","modified_gmt":"2019-11-21T22:40:25","slug":"algoritmalar-dogru-yanlis-ama-yansiz-degil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=678","title":{"rendered":"Algoritmalar: Do\u011fru, yanl\u0131\u015f ama yans\u0131z de\u011fil"},"content":{"rendered":"\n<p>\nBloomberg&#8217;de yay\u0131mlanan &#8220;Bir Robot Servetinizi Kaybederse Kime\nDava A\u00e7mal\u0131?&#8221;\n(<a href=\"https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-05-06\/who-to-sue-when-a-robot-loses-your-fortune\">https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-05-06\/who-to-sue-when-a-robot-loses-your-fortune<\/a>)\nba\u015fl\u0131kl\u0131 haberi okuyunca askerde cezaland\u0131r\u0131lan nesneler (tank,\na\u011fa\u00e7, tepe, ta\u015f vs) hakk\u0131nda anlat\u0131lan hikayeleri an\u0131msad\u0131m.\n\u0130nsan olmayan bir varl\u0131\u011fa dava a\u00e7mak veya onu cezaland\u0131rmak\nak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcnebilir. Ama son y\u0131llardaki geli\u015fmeleri ve\nuygulamalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce bir tank\u0131 veya a\u011fac\u0131 cezaland\u0131rmaktan\ndaha farkl\u0131 bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.\nAlgoritmik karar sistemleri g\u00fcndelik hayatta \u00e7e\u015fitli\nsorumluluklar\u0131 yerine getiriyorlar ve h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yorlar. Bu\nsistemlerde kullan\u0131lan algoritmalar\u0131n insanlardan yaln\u0131z daha\nh\u0131zl\u0131 de\u011fil, daha do\u011fru karar verdi\u011fini de varsay\u0131yoruz. Bu\nvarsay\u0131m \u00e7o\u011funlukla do\u011fru. Fakat i\u015fler her zaman yolunda\ngitmeyebilir. Algoritmalar\u0131n kararlar\u0131 nedeniyle insanlar \u00e7e\u015fitli\nbi\u00e7imlerde ma\u011fdur olabilirler. B\u00f6yle sorunlar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda\nsorumluluk kimde olacak?  \n<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>\nYaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z gibi insanlar, en ba\u015fta da\ntoplumun dezavantajl\u0131 kesimleri, nas\u0131l i\u015fledi\u011fini bilmedikleri\nalgoritmalar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kalabiliyorlar. Bloomberg&#8217;in\nhaberindeki ma\u011fdur ise bu defa biraz farkl\u0131: Bir \u0130ngiliz\ngayrimenkul yat\u0131r\u0131m ortakl\u0131\u011f\u0131 olan Shaftesbury PLC&#8217;nin ba\u015fl\u0131ca\nyat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131ndan Samuel Tak Lee&#8217;nin o\u011flu, Samathur Li Kin-kan.\nHikaye, Li ve yat\u0131r\u0131m fonu sat\u0131c\u0131s\u0131  Raffaele Costa&#8217;n\u0131n 19 Mart\n2017&#8217;de Dubai&#8217;de bir \u00f6\u011fle yeme\u011finde bir araya gelmesiyle ba\u015flar.\nCosta, yapay zek\u00e2y\u0131\nkullanarak yat\u0131r\u0131mlar\u0131 y\u00f6netebilen bir sistemden bahseder.\nAvusturya merkezli 42.cx adl\u0131 \u015firket taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen K1\nadl\u0131 sistem haberleri ve sosyal medyay\u0131 ger\u00e7ek zamanda\nde\u011ferlendirerek ABD hisse senetleri \u00fczerine tahminler yapacak ve\nborsa simsar\u0131n\u0131 al\u0131n\u0131p sat\u0131lacak hisse senetleri hakk\u0131nda\ny\u00f6nlendirecektir. Sistem, Li&#8217;nin ilgisini \u00e7eker ve yemekten \u00fc\u00e7\ng\u00fcn sonra Costa&#8217;ya att\u0131\u011f\u0131 e-postada bunun tam da kendi tarz\u0131\noldu\u011funu yazar. Sonraki aylarda Costa, Li&#8217;ye K1&#8217;in sim\u00fclasyonlar\u0131n\u0131\ng\u00f6sterir. Li, geriye d\u00f6n\u00fck testler hakk\u0131nda ku\u015fkular\u0131 olmas\u0131na\nkar\u015f\u0131n en sonunda ikna olur ve 2,5 milyar dolar\u0131 K1&#8217;e teslim eder.\nParas\u0131n\u0131 ikiye katlamay\u0131 planlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\nFakat 2017&#8217;nin sonunda, K1&#8217;in al\u0131m sat\u0131m i\u015flerine ba\u015flamas\u0131yla\nberaber Li&#8217;nin beklentisi bo\u015fa \u00e7\u0131kar. Li&#8217;nin paras\u0131 d\u00fczenli\nolarak azalmaktad\u0131r. Hatta 14 \u015eubat&#8217;ta, tek bir g\u00fcnde, stop-loss\nemri (borsada zarar\u0131 durdurma emri) nedeniyle 20 milyon dolar\nkaybeder. Li&#8217;nin avukatlar\u0131, e\u011fer K1, Costa&#8217;n\u0131n Li&#8217;yi inand\u0131rd\u0131\u011f\u0131\nkadar iyi olsayd\u0131 b\u00f6yle bir \u015feyin olamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia\nediyorlar. Li&#8217;nin avukatlar\u0131 Costa&#8217;n\u0131n \u015firketi Tyndaris&#8217;e kar\u015f\u0131\na\u00e7t\u0131klar\u0131 davada Costa&#8217;y\u0131 K1&#8217;in yapabileceklerini abartmakla\nsu\u00e7luyor ve 23 milyon dolar tazminat talep ediyor. Tyndaris ise\n\u00f6denmemi\u015f \u00fccretler nedeniyle Li&#8217;den 3 milyon dolar talep ediyor ve\nCosta&#8217;n\u0131n, yapay zek\u00e2 stratejisinin para kazand\u0131raca\u011f\u0131 hakk\u0131nda\ngaranti vermedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nLi&#8217;nin avukatlar\u0131na g\u00f6re Costa, K1&#8217;i geli\u015ftiren m\u00fchendislerin\n\u00f6zelliklerini abartarak da Li&#8217;yi yan\u0131ltm\u0131\u015f. K1\u2019i geli\u015ftirenler\naras\u0131nda 1997&#8217;de Kasparov&#8217;u yenen Deep Blue&#8217;yu geli\u015ftiren ekipten\nki\u015filer oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f. Tyandris, Bloomberg&#8217;in bu iddia\nhakk\u0131ndaki sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlamaktan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f. K1&#8217;i geli\u015ftiren\n42.cx&#8217;in CEO&#8217;su Daniel Mattes, ekiplerinde Deep Blue&#8217;yu geli\u015ftiren\nekipten hi\u00e7 kimse olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Sadece 1960&#8217;larda\nSSCB&#8217;de Kaisa adl\u0131 satran\u00e7 program\u0131n\u0131 geli\u015ftiren Vladimir\nArlazarov&#8217;dan genel tavsiyeler alm\u0131\u015flar ama Arlazarov K1 \u00fczerinde\nhi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015f. Ayr\u0131ca Mattes&#8217;in belirtti\u011fi gibi \nalgoritmalar oyunlarda daha ba\u015far\u0131l\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc oyunlarda benzetim\nyap\u0131labilen a\u00e7\u0131k kurallar borsada yok; dolay\u0131s\u0131yla oyunlardaki\ndeneyimle yat\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131k aras\u0131nda fazla bir ili\u015fki de yok.<\/p>\n\n\n\n<p>\nK\u0131sacas\u0131 Li, Costa&#8217;n\u0131n kendisini K1&#8217;in yetenekleri hakk\u0131nda\nyan\u0131ltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Costa da Li&#8217;nin kayb\u0131nda sorumlulu\u011fu\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yapay zek\u00e2n\u0131n kararlar\u0131 hakk\u0131nda garanti\nvermedi\u011fini belirterek kendini savunuyor. Bir bak\u0131ma, &#8220;ben\nyapmad\u0131m, algoritma yapt\u0131&#8221; diyor. \u0130lgin\u00e7 bir dava olacak&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\nHaberde \u00fczerinde duruldu\u011fu gibi, yapay zek\u00e2, ak\u0131ll\u0131\nasistanlardan s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalara kadar g\u00fcndelik hayat\u0131n her\nalan\u0131na dahil olurken i\u015fler k\u00f6t\u00fcye gitti\u011finde sorumlulu\u011fun\nkimde olaca\u011f\u0131 kritik bir sorundur. \u015eirketlerin \u00fcr\u00fcnlerini satmak\ni\u00e7in otonom sohbet robotlar\u0131n\u0131 kullanaca\u011f\u0131 g\u00fcnler yak\u0131n. Bir\nsorunla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sat\u0131c\u0131y\u0131 (sohbet robotunu)\nsorumlu tutabilecek miyiz? 18 Mart 2018 tarihinde, Uber&#8217;in kendi\nkendine gidebilen arac\u0131 sokakta kar\u015f\u0131dan kar\u015f\u0131ya ge\u00e7en Elaine\nHerzberg&#8217;in \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olmu\u015ftu. Araban\u0131n i\u00e7erisinde bir\ns\u00fcr\u00fcc\u00fc de vard\u0131, ama kamera kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re kaza \u00f6ncesinde\nyola bakm\u0131yordu. Uber kazadan sorumlu tutulmad\u0131. Fakat s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz\narac\u0131n i\u00e7indeki yedek s\u00fcr\u00fcc\u00fc Rafaela Vasquez hakk\u0131ndaki ara\u00e7la\nadam \u00f6ld\u00fcrme soru\u015fturmas\u0131 devam ediyor. Belki kazan\u0131n sorumlusu\nVasquez; g\u00f6z\u00fcn\u00fc yoldan ay\u0131rmamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyen test\ntalimatlar\u0131na uymam\u0131\u015f olabilir. Peki test s\u00fcr\u00fc\u015fleri tamamlan\u0131p\nara\u00e7lar trafi\u011fe \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda kazalar\u0131n sorumlusu kim olacak?\nS\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar, kaza oranlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrecekler. Fakat\nherhangi bir olumsuzlukta insanlar sorumlu aramak isteyecekler.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritmik karar sistemleri toplumsal y\u00f6netim ve karar s\u00fcre\u00e7lerinde\nkullan\u0131l\u0131yor. Bu sistemlerin yapt\u0131klar\u0131 hatalarda sorumluluk\nkimde olacak? Yuval Noah Harari, H<em>omo Deus: Yar\u0131n\u0131n K\u0131sa Bir\nTarihi<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131nda k\u0131tl\u0131k, salg\u0131n ve sava\u015flar\u0131n\nart\u0131k \u00f6nlenemez meseleler olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, art\u0131k do\u011fa\u00fcst\u00fc\ng\u00fc\u00e7lere yalvarmak zorunda olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yaz\u0131yor. Bu sorunlar\ntamamen ortadan kalkm\u0131\u015f de\u011fil. Fakat Harari&#8217;nin yazd\u0131\u011f\u0131 gibi bu\nsorunlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunu do\u011fa\u00fcst\u00fc varl\u0131klara\nba\u011flam\u0131yor, &#8220;birilerinin sorumlulu\u011funu yerine getirmedi\u011fini\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor bir soru\u015fturma komisyonu olu\u015fturuyor ve bir daha ayn\u0131\nhatalar\u0131 tekrar etmeyece\u011fimizi s\u00f6yl\u00fcyoruz.&#8221;. Kamu\nhizmetlerinde g\u00f6revli y\u00f6neticilerin ya da sistemleri\ngeli\u015ftirenlerin ve pazarlayanlar\u0131n &#8220;ben yapmad\u0131m, algoritma\nyapt\u0131&#8221; diyerek sorumlulu\u011fu eski zamanlarda oldu\u011fu gibi bir\ndo\u011fa\u00fcst\u00fc varl\u0131\u011fa (algoritmaya!) y\u00fckleme haklar\u0131 olabilir mi?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Herkes hata yapabilir&#8230; Algoritmalar da!<\/h2>\n\n\n\n<p>\nAlgoritmik karar sistemleri her ge\u00e7en g\u00fcn daha da yayg\u0131nla\u015f\u0131yor.\nBize \u00fcr\u00fcn, film, \u015fark\u0131, arkada\u015f vs \u00f6neren sistemleri art\u0131k\nyad\u0131rgam\u0131yoruz. Fakat algoritmalar yaln\u0131z \u00e7e\u015fitli \u00f6nerilerle\n\u00fcr\u00fcn satmak i\u00e7in de\u011fil, ya\u015fam\u0131z\u0131 etkileyecek b\u00fcy\u00fck\nkararlarda da kullan\u0131l\u0131yorlar:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>\u0130\u015f\n\tba\u015fvurular\u0131n\u0131 s\u0131ralama\n\t<\/li><li>Sosyal\n\thizmetleri tahsis etme\n\t<\/li><li>Terfi\n\tettirilecek veya i\u015ften \u00e7\u0131kart\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 se\u00e7me\n\t<\/li><li>A\u00e7\u0131k\n\tpozisyonlar, konutlar ve \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in verilen reklamlar\u0131 kimin\n\tg\u00f6rece\u011fine karar verme\n\t<\/li><li>Bir ki\u015finin\n\tsu\u00e7 i\u015fleme riskini veya hapis cezas\u0131n\u0131n s\u00fcresini tahmin etme\n\t<\/li><li>Sigorta ve\n\tyard\u0131mlar\u0131 tahsis etme\n\t<\/li><li>Kredi belirleme\n\t<\/li><li>Arama\n\tmotorlar\u0131nda haber ve bilgileri s\u0131ralama\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\nBu sistemlerin \u00e7al\u0131\u015fma ilkeleri hakk\u0131nda ne biliyoruz? Her zaman\nalgoritmalar\u0131n say\u0131sal kesinli\u011fine g\u00fcvenebilir miyiz? Google&#8217;\u0131n\naramalardaki isabetli arama sonu\u00e7lar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor.\nAma Google, ya baz\u0131 haberleri \u00f6zellikle \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yorsa?\n\u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu zaman ilk sayfadaki sonu\u00e7larla yetindi\u011fi\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse Google sundu\u011fu enformasyonla bilgimizi de\nbi\u00e7imlendirmiyor mu?<\/p>\n\n\n\n<p>\nArt\u0131k elimiz aya\u011f\u0131m\u0131z olan navigasyon uygulamalar\u0131na ne kadar\ng\u00fcvenebiliriz?  CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzy\u0131lmaz&#8217;\u0131n \n&#8220;s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin yolculuk g\u00fczergahlar\u0131n\u0131 belirlemesinde\nyard\u0131mc\u0131 olan navigasyon uygulamalar\u0131n\u0131n vatanda\u015flar\u0131 hi\u00e7bir\nuyar\u0131 yapmadan \u00fccretli yollara y\u00f6nlendirmesiyle&#8221; ilgili\n\u00f6nergesi insan\u0131 i\u015fkillendiriyor\n(<a href=\"https:\/\/www.birgun.net\/haber-detay\/navigasyon-uygulamalari-tbmm-gundeminde.html\">https:\/\/www.birgun.net\/haber-detay\/navigasyon-uygulamalari-tbmm-gundeminde.html<\/a>).\n<\/p>\n\n\n\n<p>\nBir yol tarifi alacaksam en az\u0131ndan iki ki\u015fiye sormaya tercih\nederim. \u0130lk sordu\u011fum ki\u015fi yolu yanl\u0131\u015f tarif etmi\u015f ya da ben\nyanl\u0131\u015f anlam\u0131\u015f olabilirim. Ama bir \u00e7ok insan gibi ben de\nnavigasyon uygulamalar\u0131na (yayayken de) insanlardan daha \u00e7ok\ng\u00fcvenirim. \u00c7o\u011funlukla \u00f6nerdi\u011fi rotay\u0131 izlerim. Fakat hem\nYazvuzy\u0131lmaz&#8217;\u0131n \u00f6nergesi hem de 2009&#8217;da Robert Jones&#8217;un ba\u015f\u0131na\ngelenler navigasyon uygulamalar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi rotay\u0131 g\u00f6z\u00fc\nkapal\u0131 kabul etmememiz gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. Jones, navigasyon\ncihaz\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi kestirme yolu takip eder. Yol gittik\u00e7e\ndaral\u0131p dikle\u015fse de ku\u015fkulanmaz; navigasyon cihaz\u0131, patikan\u0131n\nyol oldu\u011fu konusunda \u0131srarl\u0131d\u0131r. Jones da ona g\u00fcvenir ve\nilerlemeye devam eder. U\u00e7urumdan a\u015fa\u011f\u0131 yuvarlanmaktan k\u0131l pay\u0131\nkurtulur (Fry, 2019)!<\/p>\n\n\n\n<p>\nNavigasyon cihazlar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman en do\u011fru rotay\u0131 tarif etse de\nJones, navigasyon cihaz\u0131na k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne itaat etmekle hata\netmi\u015ftir. G\u00fcndelik hayatta \u00e7o\u011fumuz algoritmik sistemler\nkar\u015f\u0131s\u0131nda benzer tepkiler veririz ve algoritman\u0131n otoritesini\nsorgulamay\u0131z. Bilgisayarlar insanlardan daha h\u0131zl\u0131 ve do\u011fru hesap\nyaparlar. Fakat kontrol\u00fc ne zaman elimize almam\u0131z gerekir?<\/p>\n\n\n\n<p>\nStanislav Petrov, n\u00fckleer erken uyar\u0131 sisteminden sorumlu bir\nSovyet askeridir. 1983&#8217;te g\u00f6rev ba\u015f\u0131ndayken sistem, d\u00fc\u015fman\nf\u00fczesi alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131na dair uyar\u0131 verir. Fakat sistem, sadece be\u015f\nf\u00fcze saptam\u0131\u015ft\u0131r ama bu ABD&#8217;den beklenmeyecek derecede zay\u0131f bir\nba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r. Petrov, uyar\u0131y\u0131 rapor ederse, ard\u0131ndan SSCB&#8217;nin\nbir misilleme sald\u0131r\u0131s\u0131 gelecek ve d\u00fcnya n\u00fckleer sava\u015fa\ns\u00fcr\u00fcklenecektir. Beklemeyi tercih eder.  23 dakika sonra\nalgoritman\u0131n hata yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r! G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki erken\nuyar\u0131 sistemleri, 36 y\u0131l \u00f6nceki Sovyet teknolojisinden \u00e7ok daha\nileri olabilir. Fakat bu ileri sistemlerin insanlar gibi karar alma\nsorumlulu\u011funun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissedebilmeleri zordur. Petrov,\nhatal\u0131 bir karar\u0131n felaket olaca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndad\u0131r. Uyar\u0131\nsisteminin ba\u015f\u0131nda ya Petrov de\u011fil de uyar\u0131lar\u0131 an\u0131nda\nKremlin&#8217;e iletebilen bir algoritma olsayd\u0131 (age) ?<\/p>\n\n\n\n<p>\nO zaman insanlar\u0131n makinelerden daha iyi karar vericiler oldu\u011funu\ns\u00f6yleyebilir miyiz? Acele etmeyelim&#8230; 2015 y\u0131l\u0131nda, B\u00fcy\u00fck\nBritanya&#8217;da bir e\u011flence trenindeki ar\u0131zay\u0131 gideren m\u00fchendisler\ntest i\u00e7in bo\u015f bir vagon g\u00f6nderirler. M\u00fchendisler g\u00f6nderdikleri\nvagonun geri gelmedi\u011fini, raylar\u0131n ortas\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark\netmezler. Her \u015feyin yolunda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnen g\u00f6revliler\nm\u00fc\u015fterilerle dolu ilk vagonu g\u00f6nderirler. Sistemi tasarlayanlar\nb\u00f6yle bir hatan\u0131n olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. M\u00fc\u015fteri dolu\nvagon durdurulur ve kontrol odas\u0131 bir \u00e7arp\u0131\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na\nkar\u015f\u0131 uyar\u0131l\u0131r. M\u00fchendisler ise treni onard\u0131klar\u0131n\u0131 ve uyar\u0131\nsisteminin hata yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Uyar\u0131y\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131\nb\u0131rak\u0131rlar ve sistemi tekrar \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rlar; vagonlar\u0131n\n\u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 sonucu \u00e7ok say\u0131da insan yaralan\u0131r (age).<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritmalardan kaynakl\u0131 sorunlar da vard\u0131r, algoritmalar\u0131n\nsa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yararlar da. E\u011fer kararlar\u0131n do\u011frulu\u011fu\nkar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa algoritmik karar vericilerin \u00e7ok daha\nba\u015far\u0131l\u0131 ve hatas\u0131z oldu\u011fu da s\u00f6ylenebilir. Ama algoritmik\nkarar vericilerin kararlar\u0131ndan olumsuz etkilenen insanlar varsa bu\nolumsuzluklar\u0131n kaynaklar\u0131n\u0131 ve yap\u0131labilecekleri de tart\u0131\u015fmak\nzorunday\u0131z. Bu ba\u011flamda, algoritmik sorumluluk konusu \u00f6nem\nkazan\u0131yor. Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda\nLi\u2019nin ba\u015f\u0131na gelenlerden Costa\u2019y\u0131 sorumlu tuttu\u011funu,\nCosta\u2019n\u0131n ise sorumlulu\u011fu algoritmaya y\u00fckledi\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck.\nAlgoritmik sorumluluk b\u00f6yle durumlara kar\u015f\u0131 \u015firketlerin\ngeli\u015ftirdikleri algoritmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan sorumlu olmas\u0131n\u0131\nifade ediyor. \u015eirketin olabilecek sorunlara kar\u015f\u0131 gerekli\n\u00f6nlemleri almas\u0131 ve bir sorun olmas\u0131 halinde sisteme gerekli\nm\u00fcdahaleyi yapmas\u0131 gerekiyor.  Sorumlu sistemlerin hatalara\nkar\u015f\u0131 bir d\u00fczeltme mekanizmalar\u0131 vard\u0131r. Algoritmalar,\nhesaplamalar\u0131 insanlardan \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 ve do\u011fru yaparlar;\nfakat girdilere, sistemin tasar\u0131m\u0131na ve \u00e7\u0131kt\u0131lara karar veren\ninsanlard\u0131r. Bir di\u011fer deyi\u015fle, hatay\u0131 yapan algoritmalar de\u011fil,\nteknolojinin tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 ve onu piyasaya s\u00fcren \u015firkettir. Yani\ninsand\u0131r!<\/p>\n\n\n\n<p>\nDolay\u0131s\u0131yla \u201cinsanlar makinelere kar\u015f\u0131\u201d gibi bir durum\nasl\u0131nda olduk\u00e7a yan\u0131lt\u0131c\u0131. \u0130nsan, insana kar\u015f\u0131&#8230; Peki neden\nalgoritmik sistemler \u00f6zerk varl\u0131klarm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor? \n<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"> Algoritma Nedir?<\/h2>\n\n\n\n<p>\nAlgoritma, bilgisayar\u0131n belirli bir g\u00f6revi yerine getirmesi i\u00e7in\nizlemesi gereken talimatlar dizisidir. Bir kurumun y\u00f6neticisi\noldu\u011funuzu ve personel al\u0131m\u0131 yapmak istedi\u011finizi varsayal\u0131m.\nYay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015f ilan\u0131nda bir s\u0131nav yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve ilk\nona giren adaylar\u0131 i\u015fe alaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 duyurdunuz. Bir programc\u0131dan\nda ilk onu listeleyebilmek i\u00e7in bir yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirmesini\nistediniz. Fakat yaz\u0131l\u0131m, iki aday\u0131n puan\u0131 e\u015fit olmas\u0131na ra\u011fmen\nbirini 10., di\u011ferini de 11. olarak belirledi. 11. olan aday s\u0131nav\nsonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda 10. adayla puan\u0131n\u0131n ayn\u0131 oldu\u011funu\ng\u00f6rerek sonuca itiraz etti. Algoritma adaylar\u0131n puanlar\u0131 e\u015fit\noldu\u011funda nas\u0131l bir yol izliyor? Sorumluluk ya yanl\u0131\u015f bir\nalgoritma uygulayan programc\u0131dad\u0131r ya da s\u0131nav y\u00f6netmeli\u011fini\neksik haz\u0131rlayan ve duyuran kurum y\u00f6netimindedir. Ancak her iki\ndurumda da sorunun nedenini bulmak ve ma\u011fduriyeti ortadan kald\u0131rmak\nkolay olacakt\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u015eimdi ba\u015fka bir senaryo d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Yine bir kurumun y\u00f6neticisi\noldu\u011funuzu ve \u00e7ok fazla ba\u015fvuru oldu\u011fu i\u00e7in adaylarla g\u00f6r\u00fc\u015fmeden\n\u00f6nce ba\u015fvurular\u0131 bir otomasyon sisteminin deste\u011fiyle\nde\u011ferlendirmek ve baz\u0131 adaylar\u0131 ba\u015ftan elemek istedi\u011finizi\nvarsayal\u0131m. Burada bir algoritma var ama sistem bir kara kutu.\nAlgoritman\u0131n ba\u015fvurular\u0131 kabul ederken ya da reddederken nas\u0131l\nbir yol izledi\u011fi bilinmiyor. Yaz\u0131l\u0131m\u0131 geli\u015ftirenler \u00f6zellikle\nbir kural tan\u0131mlamam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen ayn\u0131 niteliklere sahip\nkad\u0131n ve erkek aday varsa, erkek aday daha \u00fcst s\u0131rada yer al\u0131yor.\n\u0130\u015fte son y\u0131llarda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u015fikayet etti\u011fimiz\nalgoritmalar bu tipte, kara kutu bi\u00e7iminde olanlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu ba\u011flamda algoritmalar\u0131 kural tabanl\u0131 algoritmalar ve yapay\n\u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131 olarak ikiye ay\u0131rabiliriz. Kural tabanl\u0131\nalgoritmalar, do\u011frudan ve net y\u00f6nergeler i\u00e7erirler. \u0130lk \u00f6rnekte,\nprogramc\u0131n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 algoritmaya g\u00f6re bir s\u0131ralama yap\u0131l\u0131r.\nVerinin miktar\u0131 veya da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 algoritman\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131\nde\u011fi\u015ftirmez. Yaz\u0131l\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131p \u00e7al\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131\nanlayabiliriz. Fakat Fry&#8217;\u0131n (2019) alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi kural\ntabanl\u0131 algoritmalar yaln\u0131zca insan\u0131n kural yazabilece\u011fi sorunlar\nkar\u015f\u0131s\u0131nda i\u015fe yarar. Resimlerdeki nesneleri tan\u0131mada veya bir\ndilden di\u011ferine \u00e7eviri yapmada yetersiz kal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\nB\u00fcy\u00fck veriyle beraber daha \u00f6nemli hale gelen yapay \u00f6\u011frenme\nalgoritmalar\u0131 ise canl\u0131lar\u0131n \u00f6\u011frenme bi\u00e7imlerini taklit eder.\nCanl\u0131lar\u0131n, deneyimlerinden \u00f6\u011frenmesi gibi yapay \u00f6\u011frenme\nalgoritmalar\u0131 da verinin i\u00e7erdi\u011fi deneyimden \u00f6\u011frenir. Yapay\n\u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131n\u0131 d\u00f6rde ay\u0131rabiliriz: Denetimli \u00f6\u011frenme,\ndenetimsiz \u00f6\u011frenme, yar\u0131 denetimli \u00f6\u011frenme ve peki\u015ftirmeli\n\u00f6\u011frenme.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDenetimli \u00f6\u011frenmede, girdi de\u011fi\u015fkenleri (x<sub>1<\/sub>, x<sub>2<\/sub>,\nx<sub>3<\/sub>, &#8230;, x<sub>n<\/sub>) ve \u00e7\u0131kt\u0131 de\u011fi\u015fkeni (y)\nvard\u0131r. Veri analiz edilir ve f(x)=y&#8217;yi sa\u011flayan en uygun fonksiyon\nmodellenir. B\u00f6ylece model, yeni girdiler i\u00e7in y&#8217;nin de\u011ferini\ntahmin edebilir. Tecr\u00fcbeli bir emlak\u00e7\u0131 evin \u00f6zelliklerini\nde\u011ferlendirdi\u011finde evin ka\u00e7 TL&#8217;ye sat\u0131labilece\u011fini kestirebilir.\nE\u011fer elimizde daha \u00f6nce sat\u0131lm\u0131\u015f evlerin fiyatlar\u0131 ve evlerin\nfiyat\u0131n\u0131 belirleyebilen parametreleri i\u00e7eren geni\u015f bir veri\nk\u00fcmesi varsa en uygun fonksiyonu modelleyip yeni evlerin fiyatlar\u0131n\u0131\nda bu modelleme yard\u0131m\u0131yla tahmin etme \u015fans\u0131na sahip olabiliriz.\nYa da elimizde insanlar\u0131n resimleri ve ya\u015flar\u0131 olan bir veri\nk\u00fcmesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Algoritma, resimlerine bakarak\ninsanlar\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131 tahmin etmeyi \u00f6\u011frenebilir. Ayr\u0131ca denetimli\n\u00f6\u011frenme, s\u0131n\u0131fland\u0131rma amac\u0131yla da kullan\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin\nalgoritma, hasta kay\u0131tlar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015farak iyi veya k\u00f6t\u00fc\nhuylu olan t\u00fcm\u00f6rleri belirlemeyi \u00f6\u011frenebilir; yeni t\u00fcm\u00f6rlerle\nkar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm\u00f6r\u00fcn iyi mi k\u00f6t\u00fc m\u00fc oldu\u011funa karar\nverebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDenetimsiz \u00f6\u011frenmede ise girdi de\u011fi\u015fkenleri vard\u0131r ama bu\nde\u011fi\u015fkenlerden elde edilen belirli bir \u00e7\u0131kt\u0131 (y de\u011feri) yoktur.\nBurada algoritma verideki benzerlik, farkl\u0131l\u0131k ve \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri\nara\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin, t\u00fcketicileri, al\u0131\u015fveri\u015f ge\u00e7mi\u015flerinden\nyararlanarak daha \u00f6nce \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir bi\u00e7imde k\u00fcmelere\nay\u0131rabilir. Bir al\u0131\u015fveri\u015f sitesinde al\u0131nan bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda\nkullan\u0131c\u0131lara yeni \u00fcr\u00fcnler tavsiye edilebilir. Ya da banka\nhesaplar\u0131ndaki hareketler incelenerek s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 i\u015flemler\nyakalanabilir. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 denetimli \u00f6\u011frenmede ise \u00e7ok miktarda girdi olmas\u0131na kar\u015f\u0131n\n(ger\u00e7ek hayatta s\u0131k\u00e7a oldu\u011fu gibi) yaln\u0131zca baz\u0131 verilerin y\nde\u011feri vard\u0131r. Etiketlenmemi\u015f (yani y de\u011feri bilinmeyen) veriler,\naz miktarda etiketli (y de\u011feri bilinen) veriyle birlikte\nkullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6\u011frenme do\u011frulu\u011funda bir geli\u015fme\nsa\u011flanabilmektedir. Girdi de\u011fi\u015fkenlerindeki yap\u0131y\u0131 ke\u015ffetmek ve\n\u00f6\u011frenmek i\u00e7in denetimsiz \u00f6\u011frenme teknikleri kullan\u0131labilir.\nEtiketlenmemi\u015f verileri en iyi tahmin i\u00e7in denetimli \u00f6\u011frenme\ntekniklerini kullanabilir. Daha sonra bu tahminlerde elde edilecek\nverilerin sistemi geri beslemesiyle (elimizdeki etiketli verilerin\nmiktar\u0131 artaca\u011f\u0131 i\u00e7in) sistem iyile\u015ftirilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nPeki\u015ftirmeli \u00f6\u011frenme ise davran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131ktan esinlenmi\u015ftir ve\nen y\u00fcksek \u00f6d\u00fcl miktar\u0131na eri\u015febilmek i\u00e7in hangi eylemlerin\nyap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine odaklan\u0131r. Sistem do\u011fru kararlarda\n\u00f6d\u00fcllendirilir, yanl\u0131\u015f kararlarda cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Peki\u015ftirmeli\n\u00f6\u011frenme, denetimli \u00f6\u011frenmeden farkl\u0131 olarak do\u011fru girdi ve\n\u00e7\u0131kt\u0131 e\u015fle\u015ftirmesiyle ba\u015flamaz. Bilinmeyen uzayda ke\u015fif ve\nmevcut bilgiden yararlanma aras\u0131nda bir denge kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\n(<a href=\"https:\/\/tr.0wikipedia.org\/wiki\/Peki%C5%9Ftirmeli_%C3%B6%C4%9Frenme\">https:\/\/tr.0wikipedia.org\/wiki\/Peki\u015ftirmeli_\u00f6\u011frenme<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>\nYapay \u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131 veri yard\u0131m\u0131yla y\u00fczleri tan\u0131may\u0131,\nresimleri ay\u0131rt etmeyi, hangi filmi izlemek isteyebilece\u011fimizi\n\u00f6\u011frenir. Beyazlardan olu\u015fan bir veri k\u00fcmesiyle e\u011fitilen bir\nalgoritma beyazlar\u0131n y\u00fczlerini tan\u0131mada, bunun i\u00e7in matematiksel\nmodeller kurmada ustala\u015f\u0131r. Siyahlar\u0131 da tan\u0131yabilmesi i\u00e7in\nsiyahlar\u0131n verilerine gerek duyar. Beyazlardaki kanser h\u00fccrelerini\ntan\u0131mada  ba\u015far\u0131l\u0131 bir modelin siyahlardaki tahminleri hatal\u0131\nolabilir. Bug\u00fcn \u015firketlerin b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7l\u0131kla veri\ntoplamas\u0131n\u0131n, insanlar ki\u015fisel verilerini alabilmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli\n(\u00e7o\u011fu bedava olan) uygulamalar geli\u015ftirmelerinin arkas\u0131nda\n<em>1984<\/em>\u2019teki gibi bir d\u00fcnya arzulamalar\u0131 de\u011fil, ekonomik\n\u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r. Verinin \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve zenginli\u011fi yeni\nolanaklar yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu algoritmalar g\u00fcndelik hayatta ba\u015fl\u0131ca d\u00f6rt g\u00f6revi yerine\ngetirir. Birincisi, s\u0131ral\u0131 liste verme. Google arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131\ns\u0131ralar, Netflix izlemekten ho\u015flanaca\u011f\u0131m\u0131z filmleri s\u0131ralar,\nnavigasyon cihaz\u0131 olas\u0131 rotalar aras\u0131nda en uygun olan\u0131 se\u00e7er.\n\u0130kincisi, s\u0131n\u0131fland\u0131rma. \u015eirketler reklamlar\u0131n\u0131 art\u0131k\nrastgele yapmamakta, algoritmalar\u0131n belirledi\u011fi gruplara \u00f6zel\nreklamlar yapmaktad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ili\u015fkilendirme. Al\u0131\u015fveri\u015f\nsitelerinde \u00f6nceki m\u00fc\u015fterilerin verileri ve sizin\nal\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131z birle\u015ftirilerek ilginizi \u00e7ekebilecek \u00fcr\u00fcnler\n\u00f6nerilir. Kural tabanl\u0131 algoritmalarda oldu\u011fu gibi yaz\u0131l\u0131ma\n&#8220;bunu sat\u0131n alan, \u015funu alabilir&#8221; gibi kurallar do\u011frudan\nkodlanmaz. Algoritma, veriden \u00f6\u011frenir. Bu nedenle, beyzbol sopas\u0131\nalan birine kar maskesi de \u00f6nermek gibi durumlar ortaya\n\u00e7\u0131kabilmektedir. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, filtrelemedir. Ses asistanlar\u0131\nsesimizi daha iyi anlayabilmek i\u00e7in geri plandaki sesleri ay\u0131r\u0131rlar.\nSosyal medya siteleri de ayn\u0131 i\u015flemi haber ak\u0131\u015f\u0131m\u0131zda yer\nalacak haberler i\u00e7in yapar (Fry, 2019).<\/p>\n\n\n\n<p>\nKural tabanl\u0131 algoritmalarda programc\u0131 hata yapabilir; ama g\u00fc\u00e7,\nalgoritmay\u0131 tasarlayan ve onu kodlayanlar\u0131n elindedir. Kod,\ntasarland\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde ad\u0131m ad\u0131m ilerler. Yapay \u00f6\u011frenme\nalgoritmalar\u0131nda ise algoritmay\u0131 tasarlayan yine insand\u0131r ama\nalgoritman\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 ve \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131\nveriye de ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130ki etken, insan ve veri, bir araya\ngeldi\u011finde \u00e7e\u015fitli karma\u015f\u0131kl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu\nkarma\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131nda da algoritmadaki yanl\u0131l\u0131k (bias)\nsorunsal\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"> Algoritmalarda Yanl\u0131l\u0131k<\/h2>\n\n\n\n<p>\nBir algoritman\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n\nadaletsizli\u011fe neden olmas\u0131na yanl\u0131l\u0131k ad\u0131 veriliyor.\nAlgoritman\u0131n e\u011fitildi\u011fi veri k\u00fcmesindeki yanl\u0131l\u0131k, algoritman\u0131n\n\u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 da etkiledi\u011finden yanl\u0131l\u0131k sorunu \u00e7o\u011funlukla\nveriyle ili\u015fkilendiriliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritman\u0131n e\u011fitildi\u011fi\nveri ger\u00e7ekli\u011fin zay\u0131f bir temsiliyse veya halihaz\u0131rdaki\n\u00f6nyarg\u0131lar\u0131 yans\u0131t\u0131yorsa algoritma, yanl\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar verir.\n\u00d6rne\u011fin 2010 y\u0131l\u0131nda, Microsoft&#8217;un Xbox oyun sisteminde\nkullan\u0131lacak Kinect teknolojisi piyasaya \u00e7\u0131kmadan k\u0131sa bir s\u00fcre\n\u00f6nce bir kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan bu teknolojiyi evde denemek ister.\nKinect, bir kumanda cihaz\u0131 olmadan hareket alg\u0131lama teknolojisi\nyard\u0131m\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Fakat sistem evde beklenildi\u011fi gibi\n\u00e7al\u0131\u015fmaz. Hareket alg\u0131lama teknolojisi kad\u0131n\u0131n kocas\u0131 i\u00e7in\nsorunsuz \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n hareketlerini\nalg\u0131lamada pek ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem 18-35 ya\u015f\naras\u0131ndaki erkekler \u00fczerinde denenmi\u015ftir (Tugend, 2019).<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritman\u0131n \u00f6nyarg\u0131lar\u0131\npeki\u015ftirmesi de s\u0131k rastlan\u0131lan bir durumdur. Bir Microsoft\nm\u00fc\u015fterisi, krediler i\u00e7in risk puanlamas\u0131 yapan bir finansal\nhizmetler algoritmas\u0131n\u0131 test etmektedir. Fakat algoritmay\u0131\ne\u011fitirken kullan\u0131lan verilerde  erkeklerin daha \u00f6nce onaylanm\u0131\u015f\nkredileri a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fundan algoritma, erkeklerin daha\nrisksiz m\u00fc\u015fteriler oldu\u011funa karar vermeye meyillidir (age).<\/p>\n\n\n\n<p>\nVerinin yanl\u0131l\u0131\u011fa etkisi\nhakk\u0131ndaki bir di\u011fer \u00fcnl\u00fc \u00f6rnek de Amazon&#8217;un i\u015f ba\u015fvurusu\nyapan adaylar\u0131n \u00f6zge\u00e7mi\u015fini de\u011ferlendirdi\u011fi otomasyon\nsistemidir. 2015 y\u0131l\u0131nda \u015firket, i\u015f ba\u015fvurular\u0131n\u0131n cinsiyet\u00e7i\nbir \u015fekilde de\u011ferlendirildi\u011fini fark eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem, e\u011fitim\ns\u00fcrecinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak erkek adaylar\u0131n \u00f6zge\u00e7mi\u015fleriyle\ne\u011fitilmi\u015f ve bunun sonucunda erkekleri daha tercih edilebilir\nadaylar olarak belirlemi\u015ftir. Bu nedenle, i\u00e7inde kad\u0131n kelimesi\nge\u00e7en (&#8220;kad\u0131n satran\u00e7 tak\u0131m\u0131 kaptan\u0131&#8221; gibi)\n\u00f6zge\u00e7mi\u015fler cezaland\u0131r\u0131lmakta, a\u015fa\u011f\u0131 s\u0131ralara itilmektedir.\nSorunu fark eden Amazon, sistemi d\u00fczeltmeye (yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131\ngidermeye) \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Baz\u0131 iyile\u015ftirmeler yapsa da sonunda bu\nsistemi b\u0131rakmak zorunda kal\u0131r (Dastin, 2018).<\/p>\n\n\n\n<p>\nVerinin haz\u0131rlanmas\u0131\na\u015famas\u0131nda se\u00e7ilen \u00f6znitelikler de yanl\u0131l\u0131\u011fa neden olabilir.\nKredi ba\u015fvurular\u0131na olumlu ya da olumsuz yan\u0131t vermesi istenen bir\nalgoritma, veri k\u00fcmesindeki ki\u015filerin ya\u015f, gelir, geri \u00f6dedi\u011fi\nkredi say\u0131s\u0131 gibi \u00f6znitelikleri se\u00e7ilerek e\u011fitilebilir. Bir i\u015fe\nalma sistemi ise cinsiyet, e\u011fitim d\u00fczeyi veya tecr\u00fcbe gibi\n\u00f6znitelikleri kullanabilir. Do\u011fru \u00f6znitelikler se\u00e7ilmi\u015fse (bu da\nustal\u0131k gerektirir) modelin kestirimleri daha do\u011fru olacakt\u0131r.\nFakat Nao&#8217;nun (2019) alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi se\u00e7ilen \u00f6zniteliklerin\nmodelin do\u011frulu\u011funa etkisini \u00f6l\u00e7mek kolayken ayn\u0131 kolayl\u0131k\nyanl\u0131l\u0131\u011fa etkisini belirlemede ge\u00e7erli de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSistemlerin e\u011fitiminde\nhalihaz\u0131rdaki toplumsal ili\u015fkileri yans\u0131tan veriler\nkullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya da yanl\u0131l\u0131\u011fa neden olabilecek \u00f6znitelikler\nse\u00e7ildi\u011finde cinsiyet\u00e7i ve \u0131rk\u00e7\u0131 \u00f6nyarg\u0131lar yeniden \u00fcretilir.\nSorunun fark\u0131nda olmak \u00e7\u00f6z\u00fcme giden yolda bir ad\u0131md\u0131r. Fakat\nsu\u00e7u tamamen verinin i\u00e7erdi\u011fi yanl\u0131l\u0131\u011fa ve \u00f6znitelik\nse\u00e7imindeki hatalara y\u00fcklemek, yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131  teknik bir soruna\nindirgemek de pek do\u011fru de\u011fil. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritmay\u0131 tasarlayan ki\u015fi\nya da ki\u015filerin de\u011ferleri (yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131) de algoritman\u0131n\n\u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131nda etkilidir. Problemin \u00e7er\u00e7evesinin \u00e7izilmesi,\nsistemin hedeflerinin belirlenmesi tarafs\u0131z bir eylem de\u011fildir. Bir\nkredi kart\u0131 \u015firketinin m\u00fc\u015fterilerin kredi itibar\u0131n\u0131 tahmin eden\nbir sistem geli\u015ftirirken verdi\u011fi kararlar sistemin geli\u015fimine y\u00f6n\nverir. \u00c7\u00fcnk\u00fc en ba\u015fta kredi itibar\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu sorusunu\nyan\u0131tlanmas\u0131 ve bu yan\u0131t\u0131n say\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.\n\u015eirketin hedefi nedir? K\u00e2r\u0131n\u0131\nm\u0131 yoksa geri \u00f6denebilen kredi miktar\u0131n\u0131 m\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye\n\u00e7\u0131karacakt\u0131r? \u015eirketin istedi\u011fi k\u00e2r\u0131n\u0131\nart\u0131rmaksa, algoritma da buna en uygun fonksiyonu modelleyecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritmalar kimin yarar\u0131na\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak? Burada art\u0131k salt tekni\u011fin \u00f6tesine ge\u00e7meye\nba\u015flar\u0131z. Fry (2019) yazd\u0131\u011f\u0131 &#8220;tedavi \u00f6nerebilen  te\u015fhis\nmakinesi&#8221; \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu tip teknolojiler\nyayg\u0131nla\u015facak ve doktorlardan \u00e7ok daha isabetli kararlar\nverebilecek. Fakat Fry (2019) \u00f6nemli bir soru soruyor ve bir se\u00e7im\nyapmak zorunda kalaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 vurguluyor: Te\u015fhis makinesi, bireye\nmi, topluma m\u0131 hizmet edecek?<\/p>\n\n\n\n<p>\nAlgoritma, bireye hizmetin\n\u00f6ncelikli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse a\u011f\u0131r, ama bir s\u00fcre sonra\nge\u00e7ebilecek bir \u00f6ks\u00fcr\u00fck \u015fikayetiyle doktora gitti\u011finizde\ns\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131z\u0131 birka\u00e7 g\u00fcn hafifletmek i\u00e7in antibiyotik yazmaya\nkarar verecek,  risk almamak i\u00e7in daha fazla tahlil yapt\u0131rman\u0131z\u0131\nisteyecek. Ama topluma hizmeti \u00f6ncelikli g\u00f6ren bir algoritma\nantibiyotik tolerans\u0131na kar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131 davranacak, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl\nbir durum yoksa ge\u00e7ici s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131z\u0131 \u00f6nemsemeyerek ila\u00e7 vermek\nistemeyecektir. Ayr\u0131ca kaynaklar\u0131 bo\u015fa harcamamak i\u00e7in tahlil\nsay\u0131s\u0131n\u0131 da azaltmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\nElbette hayat siyah beyaz\nde\u011fil. Algoritmay\u0131 tasarlayanlar bireysel ve toplumsal \u00e7\u0131karlar\naras\u0131nda bir denge bulmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Ancak bu denge aray\u0131\u015f\u0131\nteknik de\u011fil, politik bir \u00e7al\u0131\u015fma olacakt\u0131r. Buna ek olarak,\nneoliberal \u00e7a\u011f\u0131n ruhuna uygun olarak, denkleme sa\u011fl\u0131k\nhizmetlerinin piyasala\u015fmas\u0131n\u0131 katt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda korkun\u00e7 bir\nalgoritmayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliriz. \n<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"> Yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc Neden Zor?<\/h2>\n\n\n\n<p>\nYanl\u0131l\u0131k bilgisayar\nbilimcilerin fark\u0131nda oldu\u011fu ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli\nkonulardan biri. Fakat \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kolay de\u011fil. Hao (2019) yanl\u0131l\u0131k\nsorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc zorla\u015ft\u0131ran engelleri d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k\nalt\u0131nda ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>B<\/strong><strong>ilinmeyen\nbilinmeyenler.<\/strong> Daha model olu\u015fturulurken verilerin ve\ntercihlerin yanl\u0131l\u0131\u011fa neden olup olmayaca\u011f\u0131 belirgin de\u011fildir.\nYanl\u0131l\u0131k, ileri safhalarda tespit edildi\u011finde ise geriye d\u00f6nerek\nyanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n nedenini bulmak ve sorunu gidermek zor olmaktad\u0131r.\n\u00d6rne\u011fin, \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi Amazon&#8217;un i\u015f\nba\u015fvurusu de\u011ferlendirme sistemi kad\u0131n kelimesini i\u00e7eren\n\u00f6zge\u00e7mi\u015fleri a\u015fa\u011f\u0131 s\u0131ralara g\u00f6nderiyordu. Amazon&#8217;un\nm\u00fchendisleri sorunu fark ettiklerinde sistemi yeniden programlayarak\nsistemin a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde cinsiyet bildiren kelimeleri (women&#8217;s gibi)\ng\u00f6z ard\u0131 etmesini sa\u011flad\u0131klar\u0131nda da sorun \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc\nsistem bu sefer de \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olarak daha \u00e7ok erkeklerle\nili\u015fkilendirilen <em>executed<\/em>, <em>captured<\/em> gibi kelimelerden\nyararlanarak cinsiyet\u00e7ili\u011fi yeniden \u00fcretmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Eksik S\u00fcre\u00e7ler.<\/strong>\nBilgisayar bilimciler modelleri geli\u015ftirirken \u00f6nce ellerindeki\nveriyi rastgele bi\u00e7imde iki b\u00f6l\u00fcme ay\u0131r\u0131rlar. Birinci b\u00f6l\u00fcmde\nyer alan veri, algoritmay\u0131 e\u011fitmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. E\u011fitim\ni\u015flemi tamamland\u0131ktan sonra modelin performans\u0131 ikinci b\u00f6l\u00fcmdeki\nveri \u00fczerinde test edilir. Bu s\u00fcre\u00e7te, yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n tespit\nedilmesi \u00fczerinde durulmad\u0131\u011f\u0131ndan ve hem modeli e\u011fitmek i\u00e7in\nkullan\u0131lan veri hem de performans\u0131n\u0131 test i\u00e7in kullan\u0131lan veri\nayn\u0131 yanl\u0131l\u0131klar\u0131 i\u00e7erdi\u011finden \u00f6nyarg\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 tespit\netmekte ba\u015far\u0131s\u0131z olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>S<\/strong><strong>osyal <\/strong><strong>B<\/strong><strong>a\u011flam\n<\/strong><strong>Eksikli\u011fi. <\/strong>Caplan vd.&#8217;nin (2018) belirtti\u011fi gibi\nalgoritmalar\u0131 s\u0131f\u0131rdan tasarlamak pahal\u0131 ve zordur. Algoritmalar\u0131\ntasarlarken nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fc kullanmak, e\u011fitim verisi bulmak,\nalgoritman\u0131n \u00f6zelliklerini belirlemek, test etmek, iyile\u015ftirmek ve\nmodeli uygulamak i\u00e7in para gerekir. Bu maddi gereklilikler,\nbilgisayar bilimcilerin problemleri \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken farkl\u0131\nba\u011flamlarda farkl\u0131 g\u00f6revleri yerine getirebilecek sistemler\ntasarlama yakla\u015f\u0131m\u0131 ile birle\u015fince belirli bir ba\u011flama uygun\nolarak geli\u015ftirilen bir algoritmay\u0131 farkl\u0131 bir ba\u011flamda oldu\u011fu\ngibi veya de\u011fi\u015ftirerek kullanma gibi bir e\u011filim ortaya\n\u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Fakat Hoa\u2019n\u0131n (2019) belirtti\u011fi gibi bu yakla\u015f\u0131m\ntoplumsal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in uyguland\u0131\u011f\u0131nda yeni\nsorunlara neden olur. Utah&#8217;ta tasarlanm\u0131\u015f bir sistem farkl\u0131\ntopluluklar\u0131n farkl\u0131 adalet anlay\u0131\u015flar\u0131 nedeniyle Kentucky&#8217;de\ndo\u011frudan uygulanamaz. Ayn\u0131 \u015fekilde adil yarg\u0131lama i\u00e7in\nkullan\u0131lan bir sistem istihdam alan\u0131nda kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc\nbelirli bir ba\u011flama g\u00f6re olu\u015fturulmu\u015f standartlar ve algoritman\u0131n\nilgilendi\u011fi etik konular yeni uygulamada sorunlara neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Adaletin Tan\u0131m\u0131ndaki\nEksiklikler.<\/strong> Adalet\nkonusu, felsefe, sosyal bilimler ve hukukta y\u0131llard\u0131r\ntart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r ve \u015fimdi de bilgisayar biliminin g\u00fcndemindedir.\nAma bilgisayar biliminden adaleti matematiksel terimlerle a\u00e7\u0131klamas\u0131\nda beklenmektedir. A\u015fa\u011f\u0131daki tabloya bakal\u0131m:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"644\" height=\"157\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/gercek_tahmin-644x157.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-679\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/gercek_tahmin-644x157.png 644w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/gercek_tahmin-300x73.png 300w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/gercek_tahmin-768x187.png 768w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/gercek_tahmin.png 840w\" sizes=\"auto, (max-width: 644px) 100vw, 644px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\nBa\u015fl\u0131ca sorunlardan biri\nyanl\u0131\u015f pozitiflerle yanl\u0131\u015f negatifler aras\u0131ndaki dengeyi\nbulabilmektir. Yanl\u0131\u015f pozitifte, ger\u00e7ekte negatif olan bir olgunun\npozitif oldu\u011funu tahmin etmi\u015fsinizdir (Birinin su\u00e7lu oldu\u011funu\ntahmin ettiniz, ama ger\u00e7ekte su\u00e7suzdu). Yanl\u0131\u015f negatifte ise\nger\u00e7ekte pozitif olan bir olgunun negatif oldu\u011funu tahmin\netmi\u015fsinizdir (Su\u00e7lu olan birine su\u00e7lu de\u011fil demek). Yani\ninsanlar\u0131 haks\u0131z yere su\u00e7lama ihtimali de var, su\u00e7lular\u0131 fark\nedemeyerek toplum g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye atma ihtimali de.\nAlgoritma, toplumun iyili\u011fi i\u00e7in arada s\u0131rada su\u00e7suz insanlar\u0131\nma\u011fdur etmeli midir (yanl\u0131\u015f pozitif)? Yine bir denge kurmaya\n\u00e7al\u0131\u015fsak bile insanlar\u0131n adalet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin de\nzaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fti\u011fini unutmamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"> \u015eeffafl\u0131k ve Sorumluluk<\/h2>\n\n\n\n<p>\nK\u0131z \u00e7ocu\u011fu olan bir hakim,\nkad\u0131nlar lehine karar vermeye daha meyilli oluyor; tuttu\u011fu tak\u0131m\nyenilen hakimin kefalet talebini reddetme ihtimali daha y\u00fcksek;\nhakimler \u00f6\u011fle yeme\u011finden hemen \u00f6nce kefalet talebine uzak,\nyemekten sonra bu talebi kabule daha yatk\u0131n. Hakimler, arka arkaya\nbenzer kararlar vermekten ka\u00e7\u0131n\u0131yor. D\u00f6rt kefalet talebine olumlu\nyan\u0131t veren bir hakimin be\u015finci kefalet talebine olumlu yan\u0131t\nverme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 azal\u0131yor (Fry, 2019).<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu tip durumlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce\nalgoritmik karar sistemlerinin daha adil kararlar i\u00e7in \u00f6nemli bir\npotansiyele sahip oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Fakat Domingos\u2019un (2017)\nuyard\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cinsanlar bilgisayarlar\u0131n \u00e7ok ak\u0131ll\u0131 hale\ngelip d\u00fcnyan\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc eline ge\u00e7irmesinden endi\u015felense de\nas\u0131l problem, \u00e7ok aptal olmalar\u0131 ve halihaz\u0131rda d\u00fcnyay\u0131 kontrol\netmeleridir.\u201d Sorunu, hakimlerin mi yoksa bilgisayarlar\u0131n m\u0131 daha\ndo\u011fru karar vericiler oldu\u011fu ekseninde tart\u0131\u015fmak yan\u0131lt\u0131c\u0131\nolabilir. \u00d6nce hukuktan ne bekledi\u011fimizi sorgulamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>\nHukuk, eri\u015filebilir ve\nolabildi\u011fince anla\u015f\u0131l\u0131r, a\u00e7\u0131k ve tahmin edilebilir olmal\u0131.\nAlgoritmik karar sistemlerinin ise \u00e7o\u011funlukla bu beklentiyi\nkar\u015f\u0131lamaktan uzak oldu\u011funu ve i\u00e7erikleri ticari s\u0131r olarak\nsaklanan birer kara kutu olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.\nNormal bir yaz\u0131l\u0131m\u0131n kaynak kodunu inceleyerek nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\n\u00f6\u011frenmek m\u00fcmk\u00fcnken ayn\u0131 y\u00f6ntem yapay \u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131n\u0131\nkullanan sistemlerde yetersiz kal\u0131yor.  \u00c7\u00fcnk\u00fc algoritma \u00fczerinde\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 verilerden \u00f6\u011freniyor. Ayr\u0131ca kesinlik ve\nyorumlanabilirlik iki z\u0131t u\u00e7ta yer alabiliyor. Do\u011frudan kodlanm\u0131\u015f\nbir algoritmay\u0131 anlamak kolayken, sinir a\u011flar\u0131nda daha kesin\nsonu\u00e7lar i\u00e7in yorumlanabilirlikten feragat etmek zorunda kal\u0131yoruz.\nBir\u00e7ok durumda kesin sonu\u00e7lar tercih edilir, ama hukuk gibi insan\nya\u015fam\u0131n\u0131 etkileyen konularda \u00e7ubu\u011fu yorumlanabilirli\u011fe b\u00fckmek\ngerekebilir (Blacklaws, 2018).<\/p>\n\n\n\n<p>\nGe\u00e7en y\u0131l y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe\ngiren GDPR (General Data Protection Regulation \u2013 Genel Veri Koruma\nT\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc), \u015firketleri \u015feffaf ve sorumlu davranmaya zorlayabilecek\n\u00f6nemli bir d\u00fczenleme. GDPR\u2019nin uygulamadaki ba\u015far\u0131s\u0131 ve daha\nda geli\u015ftirilmesi, algoritmik karar sistemlerinin potansiyelini\ntoplum yarar\u0131na hayata ge\u00e7irebilir. Kamuoyu, algoritmalar hakk\u0131nda\nbilin\u00e7lendik\u00e7e GDPR gibi d\u00fczenlemelerden g\u00fc\u00e7 alarak \u015firketleri\ngerekli \u00f6nlemleri almaya ve yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmeye\nzorlayabilir. Fakat Selbst vd.\u2019nin (2019)  yazd\u0131\u011f\u0131 gibi\nteknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck tuza\u011f\u0131na da d\u00fc\u015fmemek gerekiyor.\n\u015eirketler ellerinde \u00e7eki\u00e7 oldu\u011fu i\u00e7in her \u015feyi \u00e7ivi olarak\ng\u00f6rme e\u011filimindeler. Ama \u00f6zellikle siyasi olarak tart\u0131\u015fmal\u0131\nsorunlar\u0131 teknolojiyle \u00e7\u00f6zme giri\u015fimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda dikkatli\nolmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Kaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\nBlacklaws, C. (2018). Algorithms: transparency and accountability.\nPhilosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical,\nPhysical and Engineering Sciences, 376(2128), 20170351.<\/p>\n\n\n\n<p>\nCaplan, R., Donovan, J., Hanson, L., &amp; Matthews, J. (2018).\nAlgorithmic accountability: A primer. Data &amp; Society.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDastin, J. (2018). Amazon scraps secret AI recruiting tool that\nshowed bias against women,\n<a href=\"https:\/\/www.reuters.com\/article\/us-amazon-com-jobs-automation-insight\/amazon-scraps-secret-ai-recruiting-tool-that-showed-bias-against-women-idUSKCN1MK08G\">https:\/\/www.reuters.com\/article\/us-amazon-com-jobs-automation-insight\/amazon-scraps-secret-ai-recruiting-tool-that-showed-bias-against-women-idUSKCN1MK08G<\/a>,\nson eri\u015fim 15\/07\/2019<\/p>\n\n\n\n<p>\nDomingos, P. (2017). Master Algoritma: Yapay \u00d6\u011frenme Hayat\u0131m\u0131z\u0131\nNas\u0131l De\u011fi\u015ftirecek?(\u00e7ev. Tufan G\u00f6bek\u00e7in). Paloma Yay\u0131nevi,\n\u0130stanbul.<\/p>\n\n\n\n<p>\nFry, H. (2019). Merhaba D\u00fcnya: Makine \u00c7a\u011f\u0131nda \u0130nsan Olmak. (\u00c7ev.\n\u0130. G. \u00c7\u0131gay), Hep Kitap.<\/p>\n\n\n\n<p>\nHao, K. (2019). This is how AI bias really happens\u2014and why it\u2019s\nso hard to fix,\n<a href=\"https:\/\/www.technologyreview.com\/s\/612876\/this-is-how-ai-bias-really-happensand-why-its-so-hard-to-fix\/\">https:\/\/www.technologyreview.com\/s\/612876\/this-is-how-ai-bias-really-happensand-why-its-so-hard-to-fix\/<\/a>,\nson eri\u015fim 15\/07\/2019<\/p>\n\n\n\n<p>\nSelbst, A. D., Boyd, D., Friedler, S. A., Venkatasubramanian, S., &amp;\nVertesi, J. (2019). Fairness and abstraction in sociotechnical\nsystems. In Proceedings of the Conference on Fairness,\nAccountability, and Transparency (pp. 59-68). ACM.<\/p>\n\n\n\n<p>\nTugend, A. (2019) Exposing the Bias Embedded in Tech,\n<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2019\/06\/17\/business\/artificial-intelligence-bias-tech.html\">https:\/\/www.nytimes.com\/2019\/06\/17\/business\/artificial-intelligence-bias-tech.html<\/a>,\nson eri\u015fim 15\/07\/2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bloomberg&#8217;de yay\u0131mlanan &#8220;Bir Robot Servetinizi Kaybederse Kime Dava A\u00e7mal\u0131?&#8221; (https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-05-06\/who-to-sue-when-a-robot-loses-your-fortune) ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberi okuyunca askerde cezaland\u0131r\u0131lan nesneler (tank, a\u011fa\u00e7, tepe, ta\u015f vs) hakk\u0131nda anlat\u0131lan hikayeleri an\u0131msad\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,25,30,116,298],"tags":[271,332,340,343,344],"class_list":["post-678","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilgisayar-bilimi","category-gozetim","category-sosyal-aglar","category-teknoloji-tarihi","category-yapay-zeka","tag-algoritma","tag-algoritmik-yonetim","tag-bias","tag-yanlilik","tag-yapay-ogrenme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=678"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":680,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/678\/revisions\/680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}