{"id":687,"date":"2020-02-02T00:38:07","date_gmt":"2020-02-01T21:38:07","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=687"},"modified":"2020-02-02T00:53:22","modified_gmt":"2020-02-01T21:53:22","slug":"utopyadan-distopyaya-makineler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=687","title":{"rendered":"\u00dctopyadan Distopyaya: Makineler"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

\u00c7inli bilimciler insanlar\u0131n y\u00fczlerini \u00e7ok uzak mesafeden net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyebilen bir kamera geli\u015ftirdiklerini duyurdular. \u00c7in Haber Servisi, 500 megapiksel \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip kameran\u0131n 120 milyon piksel \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip insan g\u00f6z\u00fcnden \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yakalayabildi\u011fini iddia ediyor. Kamerayla on binlerce insanla dolu bir stadyumdaki her insan\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde yer ald\u0131\u011f\u0131 panoramik bir foto\u011fraf \u00e7ekilebilecek. Bu yeni teknolojinin YZ (yapay zeka), y\u00fcz tan\u0131ma, ger\u00e7ek zamanl\u0131 takip ve bulut bili\u015fim teknolojileriyle entegre edilmesiyle beraber hedeflenen bir insan y\u00fcz\u00fcn\u00fc devasa veri y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 i\u00e7inde h\u0131zla tespit etmek olanakl\u0131 hale gelecek. Haberde, h\u00fck\u00fcmetin hangi biriminin ya da ajans\u0131n\u0131n bu sisteme talip oldu\u011fu hakk\u0131nda bir bilgi yok. Ama bu yeni teknolojinin beklenildi\u011fi gibi kalabal\u0131klar\u0131 izlemek, su\u00e7lular\u0131 tespit etmek ve kazalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131laca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamalar var (bkz. http:\/\/www.globaltimes.cn\/content\/1165190.shtml<\/a>).<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\nGe\u00e7en ay yay\u0131mlanan bir ba\u015fka haberde ise \u00c7in’de kullan\u0131lmaya\nba\u015flanan bir y\u00fcz tan\u0131ma sistemi ile yolcular\u0131n metro \u00fccretlerini\ny\u00fczlerini g\u00f6stererek \u00f6deyebildikleri yaz\u0131yordu. 60 ya\u015f \u00fczeri\nbireyler ilgili sisteme kay\u0131t olduklar\u0131 taktirde metroyu \u00fccretsiz\nkullanabilecekler\n(https:\/\/www.independent.co.uk\/life-style\/gadgets-and-tech\/news\/china-surveillance-facial-recognition-privacy-free-subway-rides-a9116766.html<\/a>).\n\u00c7in, bir s\u00fcredir y\u00fcz tan\u0131ma sistemlerini \u00f6\u011frencilerin derse\nkat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve disiplini art\u0131rmak i\u00e7in de kullan\u0131yor. Sistemin\nuygulay\u0131c\u0131lar\u0131 bu sistem yard\u0131m\u0131yla \u00f6\u011frencilerin dersi\ndinleyip dinlemediklerinin takip edilebilece\u011fini, okulu asma ve\ndersten erken \u00e7\u0131kman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilece\u011fini iddia ediyorlar.\n\u00d6\u011frenciler de hakl\u0131 olarak bu giri\u015fimi bir mahremiyet ihlali\nolarak de\u011ferlendiriyorlar ().\nY\u00fcz tan\u0131ma teknolojisini e\u011fitimde kullanma denemelerinin yan\u0131nda\n2019 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri zaman zaman haber sitelerinde ve\nsosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan kafa bantlar\u0131\nvar. Kafa bantlar\u0131, elektroansefalografi (EEG) alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131\nile \u00f6\u011frencinin dikkatini \u00f6l\u00e7\u00fcyor ve \u00f6\u011frencinin dikkati\nda\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya da \u00f6\u011frenci kaytard\u0131\u011f\u0131nda \u00f6\u011fretmen\nbilgilendiriliyor. Uzaktan e\u011fitimin en b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan\nbiri \u00f6\u011fretmenin \u00f6\u011frencileri takip edememesiydi. Bu teknolojiyle\ne\u011fitimde radikal ad\u0131mlar at\u0131labilir. Fakat Yeni Akit’in\nba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi (“\u00c7in’den bir icat\ndaha! Ama\u00e7 makinelerle insanlar\u0131 y\u00f6netmek” –\nhttps:\/\/www.yeniakit.com.tr\/video\/cinden-bir-icat-daha-amac-makinelerle-insanlari-yonetmek-36781.html<\/a>)\nayn\u0131 teknolojinin farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in de kullan\u0131labilme\nihtimali, \u00c7in’in bilim ve teknolojideki c\u00fcretkar ad\u0131mlar\u0131yla\nbirle\u015fince tedirginli\u011fe neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n

\nAma \u00f6nyarg\u0131l\u0131 bir tedirginlik. Konu “kom\u00fcnist” \u00c7in\nolunca, toplumun farkl\u0131 kesimleri s\u00f6zbirli\u011fi etmi\u015f\u00e7esine 1984’\u00fc\nand\u0131ran senaryolar ortaya at\u0131yorlar. \u00c7in’deki g\u00f6zetim\nuygulamalar\u0131na ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ihlallerine dikkati\n\u00e7ekiyorlar. \u00c7in’in uygulamalar\u0131n\u0131 ve teknoloji politikalar\u0131n\u0131\nsavunacak de\u011filim ama iki itiraz\u0131m var. Birincisi \u00c7in, g\u00f6zetim\namac\u0131yla kullan\u0131lan bir\u00e7ok teknolojinin mucidi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi\nbunlar\u0131 kullanan tek \u00fclke de de\u011fil. \u00d6rne\u011fin \u00f6\u011frencilerin\nkonsantrasyonunu kontrol eden kafa band\u0131 teknolojisi \u00c7in taraf\u0131ndan\nde\u011fil, Massachusetts merkezli bir startup<\/em> olan BrainCo\ntaraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f. BrainCo’nun geli\u015ftirdi\u011fi teknolojinin\nya da bir benzerinin ba\u015fka bir \u00fclke taraf\u0131ndan me\u015fru ama\u00e7lar\nd\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia\nedebilir miyiz? Ayr\u0131ca Fransa da vatanda\u015flar\u0131na g\u00fcvenli (!) bir\ndijital kimlik kazand\u0131rmak i\u00e7in y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisini\nkullanmaya haz\u0131rlan\u0131yor\n(https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-10-03\/french-liberte-tested-by-nationwide-facial-recognition-id-plan<\/a>).\n<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130kincisi, yine kafa band\u0131 \u00f6rne\u011finden gidersek, kafa band\u0131 \u00c7in’in\ne\u011fitim teknoloji politikalar\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131\nara\u015ft\u0131rmalardan biri. MIT Technology Review’den Karen Hao’nun\nyazd\u0131\u011f\u0131 gibi \u00c7in son y\u0131llarda YZ destekli \u00f6\u011fretme ve \u00f6\u011frenmeye\nb\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131yor. Hao, \u00c7in’in YZ destekli e\u011fitimde\nd\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck deneyine giri\u015fti\u011fini ve kimsenin bunun\nsonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6remedi\u011fini savunuyor. YZ,\n\u00f6\u011fretmenlerin \u00f6\u011frencilerin ilgi alanlar\u0131n\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc\ny\u00f6nlerini geli\u015ftirmesiyle sonu\u00e7lanabilece\u011fi gibi\nstandartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme ve testler, sonraki ku\u015fa\u011f\u0131n\nh\u0131zla de\u011fi\u015fen d\u00fcnyaya ayak uydurmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rabilir\n(https:\/\/www.technologyreview.com\/s\/614057\/china-squirrel-has-started-a-grand-experiment-in-ai-education-it-could-reshape-how-the\/<\/a>\n). Olumlu ve olumsuz yanlar\u0131yla bu e\u011fitim politikalar\u0131n\u0131 ve olas\u0131\nsonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak ve anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak s\u00fcrekli 1984\nbenzeri senaryolar\u0131 g\u00fcndeme getirmekten daha yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00c7in’de 1984’\u00fc g\u00f6rmemiz, “totaliter rejimleri” tekrar\ntekrar k\u0131namam\u0131z isteniyor. Fakat son y\u0131llardaki geli\u015fmelere\nOrwell’in 1984’\u00fcn\u00fcn merce\u011finden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\noldu\u011fumuz ger\u00e7ekli\u011fin sadece bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc (onu da \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f\nolarak) g\u00f6rebiliyoruz. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki baz\u0131 geli\u015fmeleri kitapta\nanlat\u0131lanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p “1984’te de bu vard\u0131”\ndiyoruz. Fakat “B\u00fcy\u00fck Birader”in izlerini yaln\u0131z \u00c7in’de\nde\u011fil ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylemini dilinden d\u00fc\u015f\u00fcrmeyen Google,\nFacebook, Microsoft vb g\u00f6zetim \u015firketlerinin faaliyetlerinde ya da\nsosyal medyada yay\u0131lan yalan haberlerde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.\nH\u00fck\u00fcmetlerin (yaln\u0131z \u00c7in, \u0130ran, Kuzey Kore de\u011fil, k\u00fcresel bir\ng\u00f6zetim ayg\u0131t\u0131na sahip olan ABD de!) ve \u015firketlerin B\u00fcy\u00fck\nBiraderi an\u0131msatan ad\u0131mlar\u0131n\u0131n tehlikeli oldu\u011funu inkar\netmiyorum. Ama \u015firketlerin ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedi\u011fi ve\npazarlad\u0131\u011f\u0131 \u00fctopyalar\u0131n en az 1984’\u00fcn distopyas\u0131 kadar endi\u015fe\nverici oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 1984’e giden yolun k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu\nbiliyoruz, neye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131z gerekti\u011finin fark\u0131nday\u0131z ve\nkar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Ancak teknoloji mitleriyle donat\u0131lm\u0131\u015f\n\u00fctopyalar kar\u015f\u0131s\u0131nda olduk\u00e7a savunmas\u0131z durumday\u0131z.\n\u00dctopyalar\u0131n nas\u0131l distopyalara d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fi hakk\u0131nda \u00fc\u00e7\nkitap \u00f6nerebilirim: Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi, Bildirge ve Otomatik\nPiyano.<\/em> Bu yaz\u0131da \u00f6zellikle Otomatik Piyano’da anlat\u0131lan\notomasyon \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m. Ama di\u011fer iki kitaptan da k\u0131saca\nbahsetmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n

Se\u00e7ilmi\u015f\nKi\u015fi<\/h2>\n\n\n\n

\nHem Silikon Vadisi hem de \u00c7in,\nya\u015fam\u0131n belirli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 yeniden tasarlayarak onu\nrisklerden ar\u0131nm\u0131\u015f,\np\u00fcr\u00fczs\u00fcz ve i\u00e7indeki\nher \u015feyin belirli\nprograma g\u00f6re i\u015fledi\u011fi bir d\u00fczenek\nhaline getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yeniden tasarlanan par\u00e7alar g\u00fcn\nge\u00e7tik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyor ve karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131yor; di\u011fer par\u00e7alarla\nbirle\u015fiyor. Nereye kadar gidebiliriz? 1984’\u00fc ve d\u00fcnyay\u0131 ele\nge\u00e7iren robotlar\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m ve\nLois Lowry’nin Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi adl\u0131 roman\u0131yla \u00fctopyalar\u0131n nas\u0131l\ndistopyalara d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini g\u00f6rmek i\u00e7in hayal g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc\nbiraz zorlayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\nLois Lowry, adeta saat gibi i\u015fleyen bir topluluktan bahseder.\n\u00c7ocuklar biyolojik anne babalar\u0131yla ya\u015famazlar. Bir ya\u015f\u0131na\ngeldiklerinde anne ve babadan olu\u015fan bir aile birimine verilirler.\nHer aile biriminin bir erkek, bir k\u0131z \u00e7ocuk hakk\u0131 vard\u0131r.\n\u00c7ocuklar\u0131n hangi ya\u015fta ne yapacaklar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde\nplanlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ocuklar sekiz ya\u015f\u0131na geldiklerinde\nuyku oyuncaklar\u0131 ellerinden al\u0131n\u0131r ve onsuz uyumalar\u0131 istenir.\nGer\u00e7i “dokuz ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n bisiklete\nbinmelerine izin verilmez.” gibi kurallar\u0131n ihlal edildi\u011fi de\nolur. A\u011fabeyler ve ablalar karde\u015flerine gizlice bisiklete binmeyi\n\u00f6\u011fretirler. Bu kural\u0131 de\u011fi\u015ftirerek, bisiklete binme ya\u015f\u0131n\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcrme talebi g\u00fcndemdedir ve komiteye iletilmi\u015ftir. Ama\nkurallar\u0131n de\u011fi\u015fmesi zordur; komite b\u00f6yle ufak tefek sorunlar\u0131 o\nkadar uzun s\u00fcre tart\u0131\u015f\u0131r ki yurtta\u015flar sorunun komiteye\niletildi\u011fini unuturlar.<\/p>\n\n\n\n

\nHer y\u0131l t\u00f6renler yap\u0131l\u0131r ve yeni ya\u015f yeni kurallarla ba\u015flar. On\niki ya\u015f ise kritiktir. Bu ya\u015fta \u00e7ocuklar\u0131n gelecekteki g\u00f6revleri\nbelirlenir. Ya\u015fl\u0131lar komitesi \u00e7ocuklar\u0131 okulda, oyunda ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc\nfaaliyetlerinde dikkatle izler ve g\u00f6rev atamas\u0131n\u0131 buna g\u00f6re\nyapar. Bebeklerle iyi vakit ge\u00e7iren bir \u00e7ocu\u011fun bebek bak\u0131c\u0131s\u0131,\nin\u015faat tak\u0131mlar\u0131yla oynamay\u0131 seven birinin de m\u00fchendis olarak\ng\u00f6revlendirilmesi hem kendilerinin hem de \u00e7evresindekilerin tahmin\netti\u011fi bir durumdur. Ya\u015fl\u0131lar i\u015flerinde o kadar dikkatlidir ki\n\u00e7ok az hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fan\u0131r. Kitab\u0131n kahraman\u0131 Jonas ise\nb\u00f6yle belirgin bir ilgi alan\u0131 ve becerisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden gelecekteki g\u00f6revi hakk\u0131nda tedirgindir.\nYa\u015fl\u0131lar komitesi Jonas’\u0131 y\u0131llarca g\u00f6zlemlemi\u015f ve onu \u00f6zel bir\ng\u00f6reve se\u00e7mi\u015ftir. Kitab\u0131 okumak isteyenler olabilece\u011fi i\u00e7in\ndaha fazla ayr\u0131nt\u0131ya girmek istemiyorum. Ama Jonas’\u0131n yeni\ng\u00f6revinde ilerledik\u00e7e i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplulu\u011fu daha iyi\ntan\u0131maya ve sorgulamaya ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n\n\n\n

\nJonas’\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topluluk i\u00e7in kilit kavram\n“ayn\u0131l\u0131k”t\u0131r. Ac\u0131dan ve karga\u015fadan uzak bir topluluk\nvard\u0131r. En ufak bir hatada bir hatay\u0131 yapan ki\u015fi topluluk\nkar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z\u00fcr diler ve topluluk da bu \u00f6zr\u00fc kabul eder. Buna\nayak uyduramayanlar topluluk d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Fakat bu\ns\u00fcre\u00e7te insanlar duygusal derinliklerini de yitirirler. \u0130nsan\u0131n\ni\u00e7ini k\u0131p\u0131r k\u0131p\u0131r eden duygulara da fiziksel ve ruhsal ac\u0131lara\nda yabanc\u0131d\u0131rlar. Fiziksel olarak da p\u00fcr\u00fczs\u00fcz bir d\u00fcnyad\u0131r. Bu\nd\u00fcnyada farkl\u0131 renklere, insan\u0131 yakan g\u00fcne\u015fe, kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131na,\nengebeli arazilere ve a\u011flayan bebeklere yer yoktur. Her \u015fey\nkontrol alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\nAd\u0131m ad\u0131m b\u00f6yle bir ya\u015fama do\u011fru ilerlemiyor muyuz? Bir h\u00fck\u00fcmet\nkafa band\u0131n\u0131 toplumu g\u00f6zetlemek i\u00e7in kullanabilir. Ama p\u00fcr\u00fczs\u00fcz\nbir e\u011fitimi hedefleyen bu uygulaman\u0131n kendisi de sorunlu de\u011fil mi?\n<\/p>\n\n\n\n

Bildirge<\/h2>\n\n\n\n

\nSon y\u0131llarda tekrar g\u00fcndeme gelen bir ba\u015fka \u00fctopya ise “G\u0131lgam\u0131\u015f\nDestan\u0131’ndan bu yana insano\u011flunun ba\u015f\u0131na bela getirmekten ba\u015fka\nhi\u00e7bir i\u015fe yaramam\u0131\u015f” olan sonsuz ya\u015fam miti. \u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck\nm\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Biyolojik bedenimizi hayatta tutmay\u0131 sa\u011flayabilecek\nileri teknolojilerin insan \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka ne\ngibi sonu\u00e7lar\u0131 olabilir?<\/p>\n\n\n\n

\nYuval Noah Harari, Homo Deus: Yar\u0131n\u0131n K\u0131sa Bir Tarihi<\/em>\nadl\u0131 kitab\u0131nda k\u0131tl\u0131\u011f\u0131, sava\u015flar\u0131 ve salg\u0131nlar\u0131\nyenen insano\u011flunun 21. y\u00fczy\u0131lda \u00f6n\u00fcne daha c\u00fcretkar hedefler\nkoydu\u011funu yazar. A\u00e7l\u0131k, hastal\u0131k ve \u015fiddetten kaynakl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri\nazaltm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi ise hedefinde ya\u015flanman\u0131n ve hatta \u00f6l\u00fcm\u00fcn\n\u00fcstesinden gelmek vard\u0131r. E\u011fer kalp, kalp kaslar\u0131na yeterli\noksijen gitmedi\u011fi i\u00e7in kan pompalayam\u0131yorsa, kanserli h\u00fccreler\nbir genetik mutasyon talimatlar\u0131n\u0131 yeniden yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in\nyay\u0131l\u0131yorsa, mikroplar birisi hap\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in akci\u011ferlere\nyerle\u015fiyorsa ortada do\u011fa\u00fcst\u00fc olaylar de\u011fil, teknik aksakl\u0131klar\nvard\u0131r. Her teknik aksakl\u0131\u011f\u0131n bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yok. Ama gelecekte\nbug\u00fcn \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olmayan teknik aksakl\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131laca\u011f\u0131na dair\ninanc\u0131m\u0131z tam. \n<\/p>\n\n\n\n

\nPeki bilim, sonsuz ya\u015fam mitini hayata ge\u00e7irebilir mi? Harari’nin\nbelirtti\u011fi gibi bunun ba\u015far\u0131labilece\u011fine inanan bilim insanlar\u0131\nve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yor. \u0130nsanlar\u0131n eceliyle\n\u00f6lmedi\u011fi; kanser ve kalp krizi gibi teknik aksakl\u0131klar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131\nbir d\u00fcnya m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n

\nGemma Maley, Bildirge<\/em> adl\u0131 roman\u0131nda b\u00f6yle bir d\u00fcnyay\u0131\nanlat\u0131yor. 2030 y\u0131l\u0131nda bir bilim insan\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc engelleyen ama\nya\u015flanmay\u0131 durduramayan bir ila\u00e7 geli\u015ftirir. Fakat insanlar\u0131n\n\u00f6lmemesi ve do\u011fumlar\u0131n devam etmesiyle n\u00fcfusun h\u0131zla artmas\u0131\nsorunlara neden olur. Kaynaklar yetersiz kalmaktad\u0131r. Buna \u00e7\u00f6z\u00fcm\nbulmak amac\u0131yla 2065 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan bildirgeye g\u00f6re \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck\nhap\u0131n\u0131 alabilmek i\u00e7in insanlar\u0131n \u00e7ocuk yapmamay\u0131 kabul etmesi\ngerekmektedir. Art\u0131k toplumdaki birka\u00e7 ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda\ninsanlar\u0131n \u00f6n\u00fcnde iki se\u00e7enek vard\u0131r: Ya bir aileye sahip\nolacaklar ya da \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fckten vazge\u00e7eceklerdir.<\/p>\n\n\n\n

\nBildirgeye ra\u011fmen \u00e7ocuk sahibi olan insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 Art\u0131k\nolarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Yasal insanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde art\u0131klar\nbir tehdittir ve ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir de\u011feri yoktur. Baz\u0131 “medeni”\n\u00fclkeler art\u0131klar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek yerine onlar\u0131 yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f\ndepolarda hizmet\u00e7i olarak e\u011fitmektedir. Bu e\u011fitim sonucunda\n\u00e7ocuklara varl\u0131klar\u0131n\u0131n do\u011faya kar\u015f\u0131 i\u015flenmi\u015f bir su\u00e7\noldu\u011fu ve bu ebeveynlerinin bu g\u00fcnah\u0131ndan kurtulabilmeleri i\u00e7in\n\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fi \u00f6\u011fretilmektedir. B\u00f6ylece yasal\ninsanlar\u0131n yan\u0131nda K\u0131ymetli Mal olarak \u00e7al\u0131\u015fma imkan\u0131na\nkavu\u015fabileceklerdir.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck, buna ula\u015fma \u015fans\u0131m\u0131z\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131\nbir konu. Fakat baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in bir \u00fctopya olan \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck,\ndi\u011ferlerinin ya\u015fam\u0131n\u0131 bir cehenneme \u00e7evirebiliyor. Bunun yan\u0131nda\nba\u015fka sorunlar da var. \u00d6ncelikle Bildirge’de de Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi’de\noldu\u011fu gibi bir pazarl\u0131k var. Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi’de konforlu ve\nsorunsuz ya\u015fam i\u00e7in ya\u015fam\u0131 d\u00fczle\u015ftiren insanlar Bildirge’de\nmasallarda ve destanlarda olan \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc elde edebilmek i\u00e7in\ninsan do\u011fas\u0131na ayk\u0131r\u0131 baz\u0131 \u015feylerden vazge\u00e7mek zorundalar. \n<\/p>\n\n\n\n

\n\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck hala \u00e7ok uzak bir ihtimal. Teknoloji, robotlar, yapay\nzeka hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz ise Wolf’un yazd\u0131\u011f\u0131 gibi\nkorkun\u00e7 Terminat\u00f6r’le uysal robotlar\u0131n insanlara hizmet etti\u011fi\nJetgiller aras\u0131nda gidip geliyor\n(https:\/\/edition.cnn.com\/2019\/08\/24\/politics\/economy-us-workforce-automation\/index.html<\/a>).\nAncak son y\u0131llarda robotlar\u0131n ve otomasyon sistemlerinin\ni\u015fyerlerinde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla, robotlar\u0131n insanlardan \u00f6nce\ni\u015fleri ortadan kald\u0131rmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve insanlar\u0131n robotlar\u0131n\nd\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmesi gibi hayali sorunlar yerine ger\u00e7ek\nsorunlar\u0131 tart\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Otomatik\nPiyano<\/h2>\n\n\n\n

\nSiberneti\u011fin kurucular\u0131ndan Norbert Wiener, 1949 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131\nbir makalede a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde yap\u0131lan her \u015feyin\nmakineler taraf\u0131ndan da yap\u0131labilece\u011fini savunuyor; “makinelerin\nbecerileri geli\u015ftik\u00e7e rutin fabrika i\u015f\u00e7isinin ekonomik de\u011feri\n\u00f6yle bir d\u00fc\u015fecek ki, i\u015f\u00e7iyi en ba\u015ftan i\u015fe almaya de\u011fmeyecek”\ndiyordu. \n<\/p>\n\n\n\n

\nWiener, karanl\u0131k bir gelecek hakk\u0131nda insanlar\u0131 uyar\u0131yordu. Bu\nuyar\u0131dan \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra, Kurt Vonnegut, Otomatik Piyano adl\u0131\nroman\u0131nda bir \u00fctopyan\u0131n nas\u0131l distopyaya d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fini\ng\u00f6sterdi. Vonnegut, romana a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6ns\u00f6zle ba\u015fl\u0131yordu:<\/p>\n\n\n\n

\nBu kitap olan de\u011fil,\nolabilecekler hakk\u0131nda. Karakterler, hen\u00fcz do\u011fmam\u0131\u015f veya kitab\u0131n\nyaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanda bebek olan ki\u015filerden esinlendi.<\/p>\n\n\n\n

\nKitap daha \u00e7ok m\u00fcd\u00fcrler ve\nm\u00fchendisler hakk\u0131nda. Tarihin bu noktas\u0131nda, MS 1952’de, hayat\u0131m\u0131z\nve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcd\u00fcr ve m\u00fchendislerimizin\nbeceri, hayal g\u00fcc\u00fc ve cesaretine ba\u011fl\u0131 ve umar\u0131m hepimizin\nhayatta ve \u00f6zg\u00fcr kalmas\u0131na yard\u0131m etmeleri i\u00e7in Tanr\u0131 da onlara\nyard\u0131m eder.<\/p>\n\n\n\n

\nAma bu kitap tarihteki ba\u015fka\nbir an hakk\u0131nda: art\u0131k hi\u00e7 sava\u015f olmayan bir zaman ve…<\/p>\n\n\n\n

\nSava\u015flar sona ermi\u015f, bunal\u0131ml\u0131 d\u00f6nemlerden sonra m\u00fcd\u00fcrler ve\nm\u00fchendisler d\u00fcnyay\u0131 istedikleri gibi bi\u00e7imlendirme \u015fans\u0131na\nkavu\u015fmu\u015ftur. New York eyaletindeki Illium kenti \u00fc\u00e7e ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:\nM\u00fcd\u00fcrler, m\u00fchendisler, devlet memurlar\u0131 ve birka\u00e7 profesyonel\nkuzeybat\u0131da, makineler kuzeyde, toplumun Ha\u015fat ve Iskarta olarak\nadland\u0131r\u0131lan kesimi ise g\u00fcneydedir.<\/p>\n\n\n\n

\nWiener’in yazd\u0131\u011f\u0131 gibi a\u00e7\u0131k ve anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde yap\u0131lan\nher \u015fey art\u0131k makineler taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc\nyapay \u00f6\u011frenme tekniklerini an\u0131msat\u0131rcas\u0131na makinistlerin\nbecerileri, makinelere aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm devam\netmektedir. Her icat edilen makine, daha \u00f6nce o i\u015fi yapan ki\u015fileri\n\u0131skartaya ay\u0131rmaktad\u0131r. Ha\u015fat ve Iskartalar, herhangi bir\nyarat\u0131c\u0131l\u0131k gerektirmeyen i\u015flerle u\u011fra\u015f\u0131rlar. Hayat\nstandartlar\u0131 sava\u015f \u00f6ncesiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha\ny\u00fcksektir. Bu s\u0131radan adam, m\u00fcd\u00fcrlerin ve m\u00fchendislerin kendine\nverdikleri \u015feyler i\u00e7in minnettar olmas\u0131 gerekirken zaman zaman\nradikallerin k\u0131\u015fk\u0131rtmalar\u0131 sonucu nank\u00f6rl\u00fck etmektedir!<\/p>\n\n\n\n

\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde i\u015fsizlik, sadece ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lara indirgeniyor.\nElbette insanlar\u0131n maddi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131\n\u00f6nceliklidir. Ama \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kendisi de insan ya\u015fam\u0131na anlam\nkatan bir etkinliktir. \u0130nsanlar, hayat standartlar\u0131 y\u00fckselmi\u015f\nolmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ve yarat\u0131c\u0131 etkinliklerin verdi\u011fi\nmanevi tatminden yoksundurlar. \u00dcmitsiz bir varolu\u015f i\u00e7indeki bir\nHa\u015fat ve Iskarta ruh halini \u015fu s\u00f6zlerle ifade eder:<\/p>\n\n\n\n

\nHi\u00e7 kimseye hayr\u0131m yok, bu\nd\u00fcnyada en az\u0131ndan. Ha\u015fat ve Iskarta’dan ba\u015fka bir \u015fey de\u011filim,\n\u00e7ocuklar\u0131m da \u00f6yle olacak; insana bir heves, bir merak laz\u0131m,\nyoksa ya\u015fam\u0131n da ne anlam\u0131 var? Benim gibi kafas\u0131z bir h\u0131yar\ni\u00e7in kalan tek heves, tek merak da k\u00f6t\u00fc olanlar. Hay\u0131rs\u0131z\u0131n\nbiriyim… \u0130\u015fe yaramaz\u0131n tekiyim.<\/p>\n\n\n\n

\nVonnegut roman\u0131n\u0131n ilk bas\u0131m\u0131ndan on y\u0131llarca y\u0131l sonra,\nroman\u0131n zaman\u0131n\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\ns\u00f6yler (Ford, 2018). Hakl\u0131 de\u011fil mi?<\/p>\n\n\n\n

“Otomatik\nPiyanoya” Do\u011fru<\/h2>\n\n\n\n

\nWiener uyar\u0131lar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131nda, Vonnegut bu uyar\u0131lar\u0131\nromanla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda hen\u00fcz oda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde, bug\u00fcnk\u00fc\nbilgisayarlardan \u00e7ok daha zay\u0131f bilgisayarlar vard\u0131. Ford (2018),\nbili\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmelerin b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne\nyol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor ve yedi ekonomik trende vurgu yap\u0131yor.\nBu trendlerin ba\u015f\u0131nda \u00fccretlerin yerinde saymas\u0131 geliyor. Uzun\ny\u0131llar, \u00fcretkenlik ve ve \u00fccret art\u0131\u015flar\u0131 paralel bir seyir\nizlerken 1973’ten itibaren bu paralellik kayboldu. 1943 ile 1973\ny\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ortalama hane halk\u0131n\u0131n geliri 25000 dolardan\n50000 dolara \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. 1973 y\u0131l\u0131nda reel \u00fccretlerde sert bir\nd\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131 ve sonraki 30 y\u0131lda ortalama hane halk\u0131 geliri\nsadece 61000 dolar oldu. Ford (2018), bu art\u0131\u015f\u0131n da kad\u0131nlar\u0131n\ni\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu\u011funu vurguluyor. 1973\nsonras\u0131nda, \u00f6nceki y\u0131llarda oldu\u011fu gibi gelirler ekonomik\nb\u00fcy\u00fcmeyle beraber artsayd\u0131 hane halk\u0131n\u0131n geliri 90000 dolar\u0131n\n\u00fczerinde olacakt\u0131. A\u015fa\u011f\u0131daki grafikte de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi\n\u00fcretkenlik ve \u00fccretlerin aras\u0131 1970’lerin ortalar\u0131ndan sonra\ngiderek a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f:<\/p>\n\n\n\n

Wiener uyar\u0131lar\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131nda, Vonnegut bu uyar\u0131lar\u0131 romanla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda hen\u00fcz oda b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde, bug\u00fcnk\u00fc bilgisayarlardan \u00e7ok daha zay\u0131f bilgisayarlar vard\u0131. Ford (2018), bili\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmelerin b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor ve yedi ekonomik trende vurgu yap\u0131yor. Bu trendlerin ba\u015f\u0131nda \u00fccretlerin yerinde saymas\u0131 geliyor. Uzun y\u0131llar, \u00fcretkenlik ve ve \u00fccret art\u0131\u015flar\u0131 paralel bir seyir izlerken 1973’ten itibaren bu paralellik kayboldu. 1943 ile 1973 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ortalama hane halk\u0131n\u0131n geliri 25000 dolardan 50000 dolara \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. 1973 y\u0131l\u0131nda reel \u00fccretlerde sert bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131 ve sonraki 30 y\u0131lda ortalama hane halk\u0131 geliri sadece 61000 dolar oldu. Ford (2018), bu art\u0131\u015f\u0131n da kad\u0131nlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu\u011funu vurguluyor. 1973 sonras\u0131nda, \u00f6nceki y\u0131llarda oldu\u011fu gibi gelirler ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle beraber artsayd\u0131 hane halk\u0131n\u0131n geliri 90000 dolar\u0131n \u00fczerinde olacakt\u0131. A\u015fa\u011f\u0131daki grafikte de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00fcretkenlik ve \u00fccretlerin aras\u0131 1970’lerin ortalar\u0131ndan sonra giderek a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\n\nSan\nFrancisco Federal Merkez Bankas\u0131 Ekonomik Ara\u015ft\u0131rma B\u00f6l\u00fcm\u00fc’nden\niki iktisat\u00e7\u0131, Sylvain Leduc ve Zheng Liu da ABD’li \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\n\u00fcretkenli\u011findeki art\u0131\u015f\u0131n \u00fccretlere yans\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131\nbelirtiyorlar. Leduc ve Liu’ya g\u00f6re otomasyon, i\u015f\u00e7ilerin pazarl\u0131k\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc azalt\u0131yor ve daha y\u00fcksek \u00fccret talep etmelerini\nzorla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00c7e\u015fitli end\u00fcstrilerdeki \u015firketlerin, eskiden\ninsanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in teknolojiyi\nkullanma se\u00e7ene\u011fine sahip olmalar\u0131 \u00fccretlerin belirlenmesinde\ni\u015f\u00e7ilerin elini kolunu ba\u011fl\u0131yor. Bunun sonucunda da \u00fccretler ve\nverimlilik aras\u0131ndaki u\u00e7urum giderek daha \u00e7ok art\u0131yor\n(https:\/\/www.cbsnews.com\/news\/worker-pay-is-stagnant-economists-blame-robots\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci trend ise eme\u011fin pay\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcrken sermayenin pay\u0131n\u0131n artmas\u0131. ABD \u0130\u015f\u00e7i \u0130statistik B\u00fcrosu’nun a\u015fa\u011f\u0131daki grafi\u011finde eme\u011fin ald\u0131\u011f\u0131 paydaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6rebiliyoruz. Ford (2018), grafi\u011fe \u00e7al\u0131\u015fan herkesin dahil edildi\u011fini; CEO’lar\u0131, Wall Street y\u00f6neticilerini, film ve spor y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn \u00e7ok daha sert olaca\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor. 2007 ile 2012 aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck durgunluk sonras\u0131nda milyonlarca i\u015f\u00e7i daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretleri kabul etmek zorunda kald\u0131 veya i\u015f bulamad\u0131. \u015eirketler ise krizden g\u00fc\u00e7lenerek \u00e7\u0131kt\u0131lar. Japonya, Kanada, Fransa, \u0130talya ve Almanya’da da ciddi d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler s\u00f6z konusu. Di\u011fer \u00fclkelerdeki i\u015fleri emen \u00c7in’deki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, ABD’dekinin \u00fc\u00e7 kat\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc trend, i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m\u0131n azalmas\u0131. Ford (2018), a\u015fa\u011f\u0131daki grafikte 1970-1990 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen art\u0131\u015f\u0131n kad\u0131nlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu\u011funu, bunun da erkeklerin i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131m oran\u0131ndaki d\u00fc\u015fmeyi gizledi\u011fini belirtiyor. Fakat 2000 y\u0131l\u0131ndan itibaren (2008 krizinden \u00f6nce!) i\u015fg\u00fcc\u00fcne kat\u0131l\u0131mda bir d\u00fc\u015fme var:<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\n\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc\ntrend, yeni i\u015f yarat\u0131m\u0131n\u0131n azalmas\u0131 ve uzun vadeli i\u015fsizli\u011fin\ny\u00fckselmesi. Ekonomik toparlanma d\u00f6nemlerinde art\u0131k eskisi kadar\nyeni i\u015f yarat\u0131lam\u0131yor. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, uzun s\u00fcre i\u015fsiz\nkalanlar\u0131n di\u011fer i\u015f\u00e7ilerden pek bir farklar\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n\ni\u015f bulmalar\u0131n\u0131n daha zor oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

\nBe\u015finci trend, e\u015fsizli\u011fin 1970’lerden beri artmas\u0131. 1993-2010\ny\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, ABD milli gelirindeki art\u0131\u015f\u0131n yar\u0131s\u0131ndan\nfazlas\u0131, en zengin %1’e giderken 2009-2012 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda\nzenginlere giden oran %95 olmu\u015f. Ayr\u0131ca ABD, e\u015fitsizli\u011fin en\ny\u00fcksek oldu\u011fu \u00fclkelerden biri. Filmlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, \u00e7ok\n\u00e7al\u0131\u015farak zengin olan fakir aile \u00e7ocuklar\u0131 istatistiksel\nverilerle uyu\u015fmuyor. Gelir e\u015fitsizli\u011fi siyaseti de olumsuz\netkiliyor ve bunun sonucunda iktidar halk\u0131n sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131\nilgisiz bir kesimin elinde toplan\u0131yor; yap\u0131lan d\u00fczenlemeler (ya da\nkurals\u0131zla\u015ft\u0131rmalar) s\u00f6z konusu e\u015fitsizli\u011fi gidermek bir yana\ndaha da derinle\u015ftiriyor.<\/p>\n\n\n\n

\nAlt\u0131nc\u0131 trend, yeni \u00fcniversite mezunlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131n\u0131n\nd\u00fc\u015fmesi ve i\u015f bulmalar\u0131n\u0131n zorla\u015fmas\u0131. \u00dcniversite\nmezunlar\u0131n\u0131n saatlik \u00fccretleri, lise mezunlar\u0131ndan ortalama %80\ndaha y\u00fcksek. Fakat yine de sadece lisans diplomas\u0131na sahip\n\u00fcniversite mezunlar\u0131n\u0131n gelirleri 2000-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda\n%15 azalm\u0131\u015f. Yeni mezunlar\u0131n yar\u0131s\u0131, ald\u0131klar\u0131 e\u011fitime uygun\ni\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nYedinci trend, istihdamdaki kutupla\u015fman\u0131n artmas\u0131. Durgunluk\nd\u00f6nemlerinde \u00e7o\u011funlukla iyi orta s\u0131n\u0131f i\u015fler ortadan kalk\u0131yor,\ntoparlanma d\u00f6neminde yarat\u0131lan i\u015flerin ise \u00e7o\u011funlukla daha\nd\u00fc\u015f\u00fck maa\u015fl\u0131 oluyor. Sadece ufak bir k\u0131sm\u0131 ise y\u00fcksek vas\u0131f\ngerektiren, y\u00fcksek \u00fccretli i\u015fler. Dolay\u0131s\u0131yla orta s\u0131n\u0131f,\n\u00e7o\u011funlukla \u00fccret piramidinin a\u015fa\u011f\u0131lar\u0131na do\u011fru itiliyor. S\u0131k\ns\u0131k e\u011fitimin, i\u015fsizli\u011fe ve yoksullu\u011fa kar\u015f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\noldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ifade ediliyor. Ancak Ford’un da belirtti\u011fi gibi\nyapay zeka ve otomasyon i\u015f piramidinin alt\u0131n\u0131 yiyor ve yukar\u0131lara\ndo\u011fru t\u0131rman\u0131yor. \u0130nsanlar ne kadar fazla e\u011fitilirse\ne\u011fitilsinler herkesin piramidin \u00fcst katmanlarda g\u00fcvenli bir yer\nsahibi olma \u015fans\u0131 yok. Ford (2018) bu tip iddialar\u0131 tar\u0131mda\nmakinele\u015fmesi sonucu i\u015fsiz kalan \u0131rgatlar\u0131n \u00e7o\u011funun trakt\u00f6r\ns\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc olaca\u011f\u0131na inanmaya benzetiyor; ama bu say\u0131sal olarak\nolanaks\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcreselle\u015fme,\nFinans Sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn B\u00fcy\u00fcmesi ve Politika<\/h2>\n\n\n\n

\nBu yedi ekonomik trendde bilgi teknolojisinin rol\u00fc nedir? Di\u011fer\nfakt\u00f6rler, k\u00fcreselle\u015fme, finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi ve\npolitika bu trendlerin geli\u015fiminde ne \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili olmu\u015ftur?<\/p>\n\n\n\n

\nFord (2018), k\u00fcreselle\u015fmenin belli end\u00fcstrilerde ve co\u011frafyalarda\netkili oldu\u011funu kabul etmekle beraber i\u015f\u00e7i maa\u015flar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc\na\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Ford’a (2018) g\u00f6re geli\u015fmi\u015f\n\u00fclkelerde insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, yemek servisi ve\nperakende gibi ticareti yap\u0131lmayan sekt\u00f6rlerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor,\nyurtd\u0131\u015f\u0131ndaki i\u015f\u00e7ilerle do\u011frudan bir rekabet s\u00f6z konusu de\u011fil.\nAyr\u0131ca \u00c7in’de \u00fcretilen mallar s\u00fcpermarketleri ele ge\u00e7irmi\u015f gibi\ng\u00f6r\u00fcnmesine kar\u015f\u0131n \u00c7in’den ithal edilen mallar ABD t\u00fcketici\nharcamalar\u0131n\u0131n %3’\u00fcnden daha az. \u00c7\u00fcnk\u00fc geli\u015fmi\u015f \u00fclke\ninsanlar\u0131 paralar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu ticareti yap\u0131lmayan hizmetlere\nharc\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki grafikten de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi imalat sekt\u00f6r\u00fcnde yer alan i\u015f\u00e7ilerin oran\u0131 1950’den beri s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu nedenle Ford (2018), imalat sekt\u00f6r\u00fcnde i\u015flerin ortadan kalkmas\u0131n\u0131n 1990’larda g\u00fcndeme gelen k\u00fcreselle\u015fmeyle a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131n\u0131, bunun sorumlusunun daha fazla \u00fcretimi daha az i\u015f\u00e7iyle ger\u00e7ekle\u015ftirebilen teknoloji oldu\u011funu savunuyor. Bir bak\u0131ma, 1952’den beri roman\u0131n zaman\u0131n\u0131n her ge\u00e7en g\u00fcn biraz daha yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Vonnegut’\u0131 destekleyen bir grafik.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\n\nFord\n(2018), finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ekonomideki pay\u0131n\u0131n ABD’de ve di\u011fer\ngeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ciddi bi\u00e7imde artt\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor.\nGer\u00e7ek bir de\u011fer \u00fcretmeyen bu sekt\u00f6rdeki b\u00fcy\u00fcmeyle, e\u015fitsizlik\nve ulusal gelirde eme\u011fin pay\u0131n\u0131n azalmas\u0131 aras\u0131nda bir\nparalellik oldu\u011funu kabul ediyor. Fakat ekonominin di\u011fer\nsekt\u00f6rlerinden hara\u00e7 kesip bunu tepedekilere da\u011f\u0131tan finans\nsekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn baz\u0131 trendlerde etkili olmas\u0131na kar\u015f\u0131n,\nistihdamdaki kutupla\u015fma ve rutin i\u015flerin elenmesinde etkili\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ayr\u0131ca Ford (2018), finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn\nb\u00fcy\u00fcmesinde de bili\u015fim teknolojilerinin rol\u00fc oldu\u011funu\nhat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nFord (2018), politika ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda sendikala\u015fman\u0131n ve\ndevlet denetiminin azalmas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor. 1950’lerde Amerikan\n\u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131\nsendikal\u0131yd\u0131. 1970’lere kadar aslan pay\u0131n\u0131 alabilmelerinin en\nb\u00fcy\u00fck nedeni pazarl\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin y\u00fcksek olmas\u0131yd\u0131. Ford\n(2018), e\u015fitsizli\u011fin temel nedenini muhafazakar i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n\nsald\u0131r\u0131lar\u0131 ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc eme\u011fin zay\u0131flat\u0131lmas\u0131yla a\u00e7\u0131klayan\ntezleri ABD’ye \u00f6zg\u00fc bir siyasi durum olarak g\u00f6r\u00fcyor ve e\u015fitsizlik\nart\u0131\u015f\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 di\u011fer sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerden\n\u00f6rnekler veriyor. \u0130\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmelerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu\nKanada gibi \u00fclkelerde de imalat i\u015fleri azald\u0131k\u00e7a sendika \u00fcyeli\u011fi\nazal\u0131yor. Ford (2018), teknoloji ve politika aras\u0131nda keskin bir\nayr\u0131m yapmadan \u015fu soruyu soruyor: “e\u011fer bir ulus geli\u015fen\nteknolojinin getirdi\u011fi yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklerin etkisini\nhafifletmek i\u00e7in siyasi ad\u0131mlar atmakta yetersiz kal\u0131rsa, meseleye\nyol a\u00e7an \u015fey teknoloji midir, siyaset midir?”.<\/p>\n\n\n\n

\nFord (2018), k\u00fcreselle\u015fme, finans sekt\u00f6r\u00fcndeki b\u00fcy\u00fcme ve\npolitika ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bili\u015fim teknolojilerinin\ndaha belirleyici bir fakt\u00f6r oldu\u011funu iddia ediyor. Fakat \u015fimdiye\nkadar oldu\u011fu gibi bili\u015fim teknolojilerinin di\u011fer fakt\u00f6rlerle i\u00e7\ni\u00e7e olaca\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor.<\/p>\n\n\n\n

Bili\u015fim\nTeknolojileri Neden Farkl\u0131?<\/h2>\n\n\n\n

\nFord (2018) bili\u015fim teknolojilerini e\u015fi ve benzeri olmayan y\u0131k\u0131c\u0131\nbir kuvvet olarak tan\u0131mlarken \u00f6ncelikle bili\u015fim teknolojilerinin\ngeli\u015fim h\u0131z\u0131 \u00fczerinde duruyor. H\u0131z denilince ilk akla gelen\nMoore yasas\u0131 oluyor. Intel \u015firketinin kurucular\u0131ndan Gordon Moore,\n1965 y\u0131l\u0131nda mikroi\u015flemciler i\u00e7indeki transist\u00f6r say\u0131s\u0131n\u0131n\nher y\u0131l iki kat\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr, on y\u0131l sonra ise bu\n\u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00fcncelleyerek transist\u00f6r say\u0131s\u0131n\u0131n her iki y\u0131lda\nbir iki kat\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Do\u011fal olarak bu durum\nsonsuza kadar etmeyecek ve 2025 y\u0131l\u0131 civar\u0131nda bu yasan\u0131n\nge\u00e7erlili\u011fini yitirmesi bekleniyor.<\/p>\n\n\n\n

\nBilgisayarlar\u0131n i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda, bellek kapasiteleri ve\nfiber-optik kablolarla ta\u015f\u0131nacak bilgi miktar\u0131 da h\u0131zla art\u0131yor.\nFord (2018), Moore yasas\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc atomlar\u0131n\ndiyar\u0131nda inovasyonun daha h\u0131zl\u0131 cihazlar yapma, \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131\n\u0131s\u0131y\u0131 minimuma indirme veya en etkili bi\u00e7imde da\u011f\u0131tma\nbecerisine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. Algoritmalar, uygulamal\u0131\nmatematik ve bilgisayar mimarisinin belirleyici oldu\u011fu bitler diyar\u0131\nise s\u00fcrt\u00fcnmesiz bir ortam. Ama baz\u0131 durumlarda, bitlerde\ndiyar\u0131ndaki geli\u015fmeler atomlar diyar\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine\nge\u00e7ebiliyor. Berlin Zuse \u00dcniversitesi’nden Martin Gr\u00f6rschel’in bir\nincelemesine g\u00f6re 1982’de, karma\u015f\u0131k bir \u00fcretim planlama problemi\n82 y\u0131lda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken 2003’te bu s\u00fcre 43 milyonda birine, 1\ndakikaya inmi\u015f. Ford (2018), bu s\u00fcrede bilgisayar donan\u0131mlar\u0131n\u0131n\n1000 kat h\u0131zland\u0131\u011f\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak 43000 katl\u0131k geli\u015fimin\nalgoritmalardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\nY\u00fcksek h\u0131z\u0131n\u0131n yan\u0131nda bili\u015fim teknolojilerinin bir di\u011fer\n\u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi genel ama\u00e7l\u0131 bir teknolojiye d\u00f6n\u00fc\u015fmeleri.\nG\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131z, i\u015fyerleri, kurumlar, sosyal ve finansal\nsistem bili\u015fim teknolojilerine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Onsuz bir\nhayat d\u00fc\u015f\u00fcnmek giderek zorla\u015f\u0131yor. Bu ba\u011flamda bili\u015fim\nteknolojileri, 20. y\u00fczy\u0131lda hayat\u0131m\u0131za giren elektrikle\nkar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir. Ancak Ford’a (2018) g\u00f6re bili\u015fim\nteknolojileri elektrik gibi genel kullan\u0131ml\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc\nbir teknoloji olmas\u0131na kar\u015f\u0131n elektri\u011fin “i\u015f hayat\u0131na,\nb\u00fct\u00fcn ekonomiye, sosyal kurumlara ve bireysel hayatlara”\netkisi \u00e7ok daha fazlad\u0131r. En \u00f6nemlisi elektri\u011fin etkisi\n\u00e7o\u011funlukla olumlu olmu\u015ftur ve hayat standartlar\u0131n\u0131\ny\u00fckseltmi\u015ftir. Fakat son y\u0131llarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\nsorunlardan da g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi benzer bir olumlu tablo bili\u015fim\nteknolojileri i\u00e7in pek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\nFord’a (2018) g\u00f6re bunun nedeni bili\u015fim teknolojilerinin zihinsel\nkabiliyetleri. Bili\u015fim teknolojileri \u00f6nceki teknolojilerden farkl\u0131\nolarak bir zeka i\u00e7eriyor. Bu zekan\u0131n en \u00f6nemli yan\u0131 “rutin,\nuzmanla\u015fm\u0131\u015f ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir” g\u00f6revleri giderek daha iyi\nyerine getirebilmeleri. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki bilgisayarlar\u0131n genel\nzekalar\u0131 bir b\u00f6cekten biraz daha iyi olsa da Ford’un (2018) yazd\u0131\u011f\u0131\ngibi “b\u00f6cekler piste u\u00e7ak indiremez, yemek rezervasyonu\nyapamaz, borsada al\u0131m-sat\u0131n yapamazlar.” Sonraki b\u00f6l\u00fcmde\ng\u00f6rece\u011fimiz gibi bilgisayarlar bunlardan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131\nyap\u0131yorlar. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc sonucunda uzmanl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131 i\u015fleri\notomasyona daha haz\u0131r hale getiriyor. \n<\/p>\n\n\n\n

Otomasyon\nArt\u0131yor<\/h2>\n\n\n\n

\nSon birka\u00e7 ayda \u00e7\u0131kan haberlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bile \u015firketlerin\nistihdam politikalar\u0131nda, ba\u015frol\u00fcn teknolojide oldu\u011fu\ngeli\u015fmelerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Hukuk firmalar\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fme\nanalizi yapmak ve dava stratejisi olu\u015fturmak i\u00e7in geli\u015fmi\u015f\nbilgisayar programlar\u0131ndan yararlan\u0131yorlar; yapay \u00f6\u011frenme\nalgoritmalar\u0131 radyologlarla yar\u0131\u015f\u0131yorlar; yapay zeka yaz\u0131l\u0131mlar\u0131,\ngazete haberi yaz\u0131yor ve bundan yararlanan \u00e7ok say\u0131da haber sitesi\nvar. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar\u0131n \u015fof\u00f6rleri i\u015finden etmesi\nbekleniyor. Watsons’un Jeopardy! yar\u0131\u015fmas\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131ndan\nsonra sohbet robotlar\u0131n\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131 merkezlerinin ya da m\u00fc\u015fteri\nhizmetlerinin yerini almas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nArt\u0131k istihdamdaki y\u0131k\u0131m\u0131, insanlar\u0131n i\u015fini kaybetmesini ve i\u015f\nolanaklar\u0131n\u0131n daralmas\u0131n\u0131 da daha net g\u00f6rebiliyoruz. Amazon,\n\u00f6deme noktas\u0131 olmayan Amazon Go d\u00fckkanlar\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaya\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u0130lk Amazon Go d\u00fckkan\u0131 2018 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda\na\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve \u015fu anda faaliyet g\u00f6steren 18 Amazon Go d\u00fckkan\u0131\nvar. Amazon Go uygulamas\u0131 yard\u0131m\u0131yla bir d\u00fckkana giriyor,\nihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 al\u0131yor ve \u00e7\u0131k\u0131yorsunuz. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fcr\u00fcnler\ndaha sonra hesab\u0131n\u0131zdan d\u00fc\u015f\u00fcyor. Amazon Go’da s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz\narabalardakine benzer teknolojilerden yararlan\u0131l\u0131yor. Bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn\nraftan al\u0131nmas\u0131 ve tekrar yerine konulmas\u0131 sanal al\u0131\u015fveri\u015f\nsepeti taraf\u0131ndan takip edilebiliyor. Amazon neden b\u00f6yle bir i\u015fe\ngiri\u015fti\u011fini a\u00e7\u0131klarken, \u00f6nce kuyruksuz ve \u00f6deme noktas\u0131\nolmayan bir al\u0131\u015fveri\u015f deneyimi yaratmak i\u00e7in neler\nyapabileceklerini sorgulad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. “Bilgisayarla\ng\u00f6rme teknolojisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fterilerin istedikleri \u015feyi\nraftan al\u0131p gidebilecekleri bi\u00e7imde zorlayabilir miyiz?” diye\nsormu\u015flar ve Amazon Go b\u00f6yle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f\n(https:\/\/www.amazon.com\/b?ie=UTF8&node=16008589011).<\/p>\n\n\n\n

\nSilikon Vadisi’nde benzer \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7inde olan firmalar da var.\nMcDonald’s da ba\u015fka bir teknolojiyle ara\u00e7lara yol \u00fcst\u00fc verilen\nyemek sipari\u015flerinde m\u00fc\u015fteri taleplerini alan i\u015f\u00e7ileri, sipari\u015f\nalabilen yapay zekal\u0131 kiosklarla ile de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor\n(https:\/\/image.cnbcfm.com\/api\/v1\/image\/106120223-1568063945835gettyimages-1133268650.jpeg<\/a>).\nHatta McDonalds bununla da yetinmeyip Apprente adl\u0131 \u015firketi sat\u0131n\nalmaya karar verdi. 2017’de Silikon Vadisi’nde kurulan Apprente’nin\ngeli\u015ftirdi\u011fi teknoloji, yapay zeka yard\u0131m\u0131yla yol \u00fcst\u00fc yemek\nsipari\u015flerini al\u0131yor ve b\u00f6ylece hizmet s\u00fcrelerini k\u0131saltabiliyor.\nMcDonald’s, bu teknolojiyi kiosklarda ve mobil uygulamalarda da\nkullanmay\u0131 planl\u0131yor. Apprente’nin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 McDonald’s\nb\u00fcnyesinde faaliyet g\u00f6sterecek McD Tech Labs ad\u0131 verilen grubun\nilk \u00fcyeleri olacak. \u015eirket, daha fazla m\u00fchendis ve veri bilimciyi\ni\u015fe alarak Silikon Vadisi’ndeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek istiyor\n(https:\/\/www.cnbc.com\/2019\/09\/10\/mcdonalds-acquires-ai-company-trying-to-automate-the-drive-thru.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130ki y\u0131l \u00f6nce kurulan Bear Robotics’in geli\u015ftirdi\u011fi robotlar\nrestoranlarda servis i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Bear Robotics, yemek\nservisi end\u00fcstrisinin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu \u00fccret, i\u015fg\u00fcc\u00fc\narz\u0131 ve maliyet verimlili\u011fi bask\u0131s\u0131na bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmeyi\nhedefledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. \u015firketin CEO’su John Ha, daha \u00f6nce Intel\nve Google’da \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve restoran i\u015fletmecisi bir aileden\ngeliyor. Daha \u00f6nce kendi restoran\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f ve kapatm\u0131\u015f ve\n(patron olarak) restoran i\u015fletmecili\u011fine a\u015fina biri\n(https:\/\/techcrunch.com\/2019\/08\/30\/investors-are-joining-a-sizable-funding-round-for-bear-robotics-whose-robots-serve-food-to-restaurant-patrons\/).<\/p>\n\n\n\n

\nCNN’nin haberinde bu\u011fday ve patatesin on y\u0131llard\u0131r mekanik olarak\nhasat edildi\u011fi hat\u0131rlat\u0131l\u0131yor, ama kolay zedelenen ya da \u00e7ok\nsert olan meyve ve sebzelerin otomasyona kar\u015f\u0131 direndi\u011fine dikkat\n\u00e7ekiliyor. Fakat son zamanlarda olgun meyvelerin yerini saptamak ve\ndikkatle hasat etmek i\u00e7in kamera ve yapay zeka teknolojileri\nkullan\u0131l\u0131yor. Cambridge \u00dcniversitesi’ndeki m\u00fchendisler taraf\u0131ndan\ngeli\u015ftirilen Sebzebot (Vegebot), iceberg marul hasad\u0131nda kullan\u0131lan\nilk robot. \u0130lk \u00f6nce bir kamera marulu tar\u0131yor ve binden fazla\nmarul g\u00f6rselleriyle e\u011fitilmi\u015f yapay \u00f6\u011frenme algoritmas\u0131 marulun\nhasat i\u00e7in haz\u0131r olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar veriyor. \u0130kinci kamera,\nmarulun zarar g\u00f6rmeden toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\ndo\u011fru pozisyonda oldu\u011funu anl\u0131yor ve temiz bir kesim elde etmek\ni\u00e7in bas\u0131n\u00e7l\u0131 hava sap\u0131 y\u00fcksek bir kuvvetle bir b\u0131\u00e7aktan\nge\u00e7iriyor. Sebzebot, y\u00fcksek bir ba\u015far\u0131 oran\u0131na sahip olmas\u0131na\nkar\u015f\u0131n insan toplay\u0131c\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha\nyava\u015f. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar robotlar\u0131n daha hafif malzemelerle\nh\u0131zland\u0131r\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Tar\u0131mda kullan\u0131lan drone\nve robotlar i\u00e7in 2018’de 2,5 milyar dolar olan k\u00fcresel pazar\u0131n\n2028’de 23 milyar dolara \u00e7\u0131kmas\u0131 bekleniyor\n(https:\/\/edition.cnn.com\/2019\/09\/04\/business\/robot-farmers\/index.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nT\u00fcm bu geli\u015fmeleri hayranl\u0131kla (!) izlerken \u00e7ok say\u0131da i\u015fin\nortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda \u00e7\u0131kan haberlere de daha s\u0131k\nrastl\u0131yoruz. Bir Amerikan \u00e7okuluslu finansal hizmetler \u015firketi\nolan Wells Fargo & Co ise \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131lda robotlar\u0131n ABD\nbanka sekt\u00f6r\u00fcndeki 200000 i\u015fi ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 tahmin\nediyor. Bankac\u0131l\u0131k end\u00fcstrisi her y\u0131l 150 milyar dolarl\u0131k\nteknoloji yat\u0131r\u0131m\u0131 yap\u0131yor. \u015eirketin k\u0131demli analistlerinden\nMike Mayo, bunun maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve verimlili\u011fi\nart\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Teknolojik geli\u015fmeler en \u00e7ok\nbankalardaki idari b\u00f6l\u00fcmler, \u015fubeler, \u00e7a\u011fr\u0131 merkezi ve genel\nmerkezdeki i\u015fleri etkiliyor. Sat\u0131\u015f, dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve reklam\nbirimleri teknolojil geli\u015fmelerden daha az etkileniyor. FED’in ekim\nay\u0131nda yay\u0131nlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 otomasyonun \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\n\u00fccretlerini de olumsuz etkiledi\u011fini g\u00f6steriyor. \u00c7al\u0131\u015fmada,\notomasyon ve di\u011fer teknolojilerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n son 20 y\u0131lda\n\u00fccretlerde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden oldu\u011fu belirtiliyor. K\u00fcresel olarak\n(\u00e7o\u011funlukla Avrupa’da olmak \u00fczere) 60000 bankac\u0131l\u0131k i\u015fi ortadan\nkalkm\u0131\u015f\n(https:\/\/www.bloomberg.com\/news\/articles\/2019-10-02\/robots-to-cut-200-000-u-s-bank-jobs-in-next-decade-study-says).<\/p>\n\n\n\n

\nMcKinsey’in ekim ay\u0131nda yay\u0131nlanan raporunda 2030’a kadar\notomasyonun y\u00fczbinlerce Afrika k\u00f6kenli Amerikal\u0131’y\u0131 i\u015finden\nedece\u011fi ve \u0131rksal e\u015fitsizli\u011fin artaca\u011f\u0131 belirtiliyor.\nOtomasyondan en \u00e7ok etkilenen de 18-35 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda, y\u00fcksek\nokul mezunu olmayan gen\u00e7 erkekler olacak. Bunun en \u00f6nemli\nnedenlerinden biri Afrika k\u00f6kenli Amerikalar aras\u0131nda kamyon\n\u015fof\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, yemek servisi \u00e7al\u0131\u015fanl\u0131\u011f\u0131 ve b\u00fcro memurlu\u011fu\ngibi otomasyondan etkilenmesi en muhtemel olan destek hizmetlerinin\nyayg\u0131n olmas\u0131. Afrika k\u00f6kenli Amerikal\u0131 kad\u0131nlar ise zaten evde\nsa\u011fl\u0131k bak\u0131m\u0131, hem\u015fire yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ki\u015fisel bak\u0131m\ndeste\u011fi pozisyonlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131ndan ve bu pozisyonlar\ngelecekte daha pop\u00fcler olaca\u011f\u0131ndan erkeklere g\u00f6re daha\navantajl\u0131lar. Rapora g\u00f6re kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r, otomasyon riskine\nkar\u015f\u0131 fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131racak hedefli programlar geli\u015ftirmeli.\nAyr\u0131ca her iki sekt\u00f6r\u00fcn, Afrika k\u00f6kenli Amerikal\u0131lar’a y\u00fcksek\n\u00f6\u011fretim f\u0131rsat\u0131 sa\u011flayan ve daha y\u00fcksek maa\u015fl\u0131 i\u015flere\nge\u00e7i\u015flerini sa\u011flayabilecek f\u0131rsatlar sunmas\u0131n\u0131n \u00f6nemine\nde\u011finilmi\u015f\n(https:\/\/www.mckinsey.com\/featured-insights\/future-of-work\/the-future-of-work-in-black-america<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nEn \u00e7ok risk alt\u0131nda olan i\u015fler \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ortamlarda\ntekrarlayan fiziksel g\u00f6revler i\u00e7erenler. \u0130nsanlar\u0131n y\u00f6netimini,\nyarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve sosyal etkile\u015fimi gerektiren i\u015flerin\notomasyona dahil edilmesi ise daha zor. Fakat yine de temkinli olmak\ngerekiyor. Yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin ne oldu\u011fu da tart\u0131\u015f\u0131labilir.\n\u00d6rne\u011fin, Myntra adl\u0131 e-ticaret sitesi, \u00e7ok satan T-shirtlerinden\nbirini \u00f6nce tasar\u0131mlar\u0131 inceleyerek yenilerini icat eden bir\nalgoritma taraf\u0131ndan tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu\n(https:\/\/theweek.com\/articles\/866339\/lose-job-robot<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Otomasyonun\nbir s\u0131n\u0131r\u0131 var m\u0131?<\/h2>\n\n\n\n

\n\u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmdeki haberlerden g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi YZ ve robotlar\u0131n\n\u00e7e\u015fitli mucizeleri var. \u0130nsanlar\u0131n yerini alan makineler hakk\u0131nda\n\u00e7ok say\u0131da haber yay\u0131mlan\u0131yor. Ama \u015f\u00f6yle bir habere\nrastlayam\u0131yoruz: “Robotlar sayesinde insanlar art\u0131k haftada 15\nsaat \u00e7al\u0131\u015facak.” YZ ve robotlar\u0131n g\u00fczel bir gelecek\ngetirece\u011fine dair mitsel anlat\u0131lar var ama i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn\nk\u0131salabilece\u011fine dair herhangi bir i\u015faret yok.<\/p>\n\n\n\n

\nNarin (2017), Tarihsel ve G\u00fcncel Bir \u00c7\u00f6z\u00fcmleme Denemesi: Marx\nve Makine <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn neden\nk\u0131salamayaca\u011f\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve\nmakinele\u015fmenin arkas\u0131ndaki nedeni tart\u0131\u015f\u0131yor. Bu tart\u0131\u015fman\u0131n,\ng\u00fcn\u00fcm\u00fcz a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ama bu\ntart\u0131\u015fmaya ge\u00e7meden \u00f6nce k\u0131saca Marx’\u0131n art\u0131 de\u011fer kavram\u0131\n\u00fczerinde durmakta yarar var.<\/p>\n\n\n\n

\nSadun Aren, 100 Soruda Ekonomi kitab\u0131nda art\u0131 de\u011feri k\u0131saca \u015f\u00f6yle\na\u00e7\u0131kl\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n

\nVarsayal\u0131m ki \u00fccretin de\u011feri\n2 saatlik emektir ve i\u015f\u00e7iler bu \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda 8 saat\n\u00e7al\u0131\u015fabilmektedir. Bu durumda i\u015f\u00e7iler i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn ilk 2\nsaatinde \u00fccretlerini \u00e7\u0131karacak, yani kendileri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facaklar,\ngeri kalan 6 saatte de sadece patronlar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\nolacaklard\u0131r. \u0130\u015fte bu 6 saat i\u00e7inde i\u015f\u00e7ilerin yaratm\u0131\u015f\nolduklar\u0131 de\u011fere art\u0131 de\u011fer diyoruz.<\/p>\n\n\n\n

\nBu art\u0131 de\u011fer, i\u015f\u00e7inin emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc sat\u0131n alan patronun olur.\nYukar\u0131daki \u00f6rnekte s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131 3’t\u00fcr (6 \/ 2). Patron, farkl\u0131\ny\u00f6ntemlerle s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. En basiti, \u00fccreti\nart\u0131rmadan \u00e7al\u0131\u015fma saatlerini art\u0131rmakt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7iler \u00fccretleri\nart\u0131r\u0131lmadan g\u00fcnde 10 saat \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fc\noran\u0131 4 olur. Ya da patron, yeni i\u015f\u00e7i alman\u0131n daha masrafl\u0131\nolaca\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6denmi\u015f fazla mesailerle\ns\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. Bunun sonucunda s\u00f6m\u00fcr\u00fc 7\/2,1\nolabilir. Patron yeni i\u015f\u00e7i almak yerine i\u015f\u00e7ileri fazla mesaiye\nzorlad\u0131\u011f\u0131nda bunun i\u00e7in bir \u00f6deme yapsa bile yeni i\u015f\u00e7i i\u00e7in\ngerekli masraflardan (sosyal sigorta primi, \u00e7ocuk zamm\u0131, \u00fccretli\nizin vb) k\u0131sm\u0131\u015f olacakt\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntem ise, eme\u011fin\nyo\u011funlu\u011funu art\u0131rmakt\u0131r. Akan \u015ferit ve h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya\n\u00f6zendiren primlerle i\u015f\u00e7inin \u00e7al\u0131\u015fma temposu h\u0131zland\u0131r\u0131l\u0131r.\n\u00d6rne\u011fin bu durumda i\u015f\u00e7i daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015farak 2 saatte\nyapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi bir saatte yaparsa ve \u00fccreti de\u011fi\u015fmezse s\u00f6m\u00fcr\u00fc\noran\u0131 7\/1 olacakt\u0131r. Bizim konumuz a\u00e7\u0131s\u0131nda \u00f6nemli olansa\nd\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemdir: Bilim ve teknolojideki geli\u015fmeler yard\u0131m\u0131yla\neme\u011fin verimlili\u011fini art\u0131rmak. B\u00f6ylece i\u015f\u00e7i ayn\u0131 yo\u011funluk ve\nzaman s\u00fcresi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fsa bile daha fazla \u00fcretim yapacakt\u0131r.\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00f6ntemde oldu\u011fu gibi iki saatte yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi bir\nsaatte yapt\u0131\u011f\u0131nda ve \u00fccreti de\u011fi\u015fmedi\u011finde s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131\nyine 7 olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\nNarin’in (2017) \u00fczerinde durdu\u011fu gibi makinele\u015fmenin temel hedefi\ndaha fazla art\u0131 de\u011fere el koyabilmektir, \u201cSermaye, m\u00fcbadele\nde\u011feri ya da emek s\u00fcresini art\u0131rmak de\u011fil, art\u0131 de\u011fer ile art\u0131\nemek s\u00fcresini art\u0131rmak pe\u015findedir. Temel amac\u0131 budur.” (s.\n264).<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretimde\nkullan\u0131lan ve daha \u00f6nce \u00fcretilmi\u015f b\u00fct\u00fcn maddi mallar, binalar,\nalet ve makineler, hammaddeler de\u011fi\u015fmeyen sermaye olarak\nadland\u0131r\u0131l\u0131r. De\u011fi\u015fmeyen sermayenin de\u011feri, \u00fcretilen mallara\nge\u00e7er ama bir art\u0131 de\u011fer yaratmaz. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc, de\u011fi\u015fen\nsermayedir ve \u00fcretilen mallara kendi de\u011ferinden fazla bir de\u011fer\nkatar. Sermayenin organik bile\u015fimi ise<\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015fmeyen\nSermaye \/ (De\u011fi\u015f<\/strong>m<\/strong>eyen\nSermaye + De\u011fi\u015fen Sermaye)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\nbi\u00e7iminde form\u00fcle edilir. Makinele\u015fme, sermayenin organik\nbile\u015fimini b\u00fcy\u00fcterek kar oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimini art\u0131r\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\nSermaye, art\u0131 de\u011fer\n\u00fcretimine dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bunun kayna\u011f\u0131 olan canl\u0131 eme\u011fi\nt\u00fcm\u00fcyle \u00fcretimden \u00e7\u0131kartamaz. B\u00f6ylelikle makinele\u015fmenin\ns\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n da kapitalist \u00fcretimin kendi i\u00e7inde yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131\ng\u00f6r\u00fcyoruz. Tam otomasyon ya da t\u00fcm\u00fcyle makinele\u015fme, kapitalist\n\u00fcretim ve \u00f6zel m\u00fclkiyet ve s\u0131n\u0131flar ortadan kalkmad\u0131k\u00e7a\nolanakl\u0131 de\u011fildir. Sermayeye dayal\u0131 \u00fcretim bunun \u00f6n\u00fcndeki\nengelin kendisidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131 de\u011feri canl\u0131 emek \u00fcretmektedir\n(age, s.282).<\/p>\n\n\n\n

\nGelece\u011fe bir de t\u00fcketim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakal\u0131m. Herkesi iyi bir\ngelece\u011fin beklemedi\u011fini tahmin edebiliyoruz. Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir\ns\u0131n\u0131f daha da zenginle\u015fecek, insanlar i\u015flerini kaybedecekler ya\ni\u015fsiz kalacaklar ya da ge\u00e7mi\u015fteki orta s\u0131n\u0131f i\u015flerinden daha\nd\u00fc\u015f\u00fck ve g\u00fcvencesiz i\u015flere raz\u0131 gelecekler. Bu senaryonun\nger\u00e7ekle\u015fti\u011fini, i\u015f\u00e7ilerin yerini makinelerin ald\u0131\u011f\u0131n\u0131\nvarsayal\u0131m. Ekonominin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in \u00fcretilen mallar\u0131n\nsat\u0131lmas\u0131 ve insanlar\u0131n bunlar\u0131 alacak paraya sahip olmas\u0131\ngerekiyor. \u0130\u015f\u00e7inin yerini al\u0131\u015fveri\u015f yapmayan makineler\nald\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcreklilik nas\u0131l sa\u011flanacak?<\/p>\n\n\n\n

\nBu sorudan yola \u00e7\u0131karak otomasyon s\u00fcrecinin sonuna kadar\ng\u00f6t\u00fcr\u00fclmeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat zenginlerin toplam\nharcamadaki pay\u0131 1992’de %5’ken, 2012’de %38’e \u00e7\u0131km\u0131\u015f. En d\u00fc\u015f\u00fck\ngelirli %80’in harcamas\u0131 %47’den %39’a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Amerika’n\u0131n\nzenginler y\u00f6netimine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dikkate alan borsa\nanalistleri m\u00fc\u015fterilerinde orta s\u0131n\u0131f\u0131 hedefleyen \u015firketlerin\nhisselerinden uzak durmalar\u0131 \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcn\u00fc veriyorlar. Nitekim ABD’de\norta kesimi hedef alan \u015firketler sabit ve d\u00fc\u015fen gelirlerle\nu\u011fra\u015f\u0131rken, en \u00fcst kesimi hedefleyen \u015firketler b\u00fcy\u00fcyorlar\n(Ford, 2018). \n<\/p>\n\n\n\n

\nSanki Afrikal\u0131lar, Latin Amerikal\u0131lar, Orta Do\u011fulular vs.’den\nsonra kendi vatanda\u015flar\u0131n\u0131 da g\u00f6zden \u00e7\u0131karm\u0131\u015flar gibi…\nAmerikan filmlerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, toplumun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n\nsistemden d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, s\u00fcper zenginlerin kendilerini y\u00fcksek\nkorunakl\u0131 \u00f6zel sitelerine kapatt\u0131\u011f\u0131 bir toplumsal yap\u0131ya do\u011fru\nmu s\u00fcr\u00fckleniyoruz?<\/p>\n\n\n\n

\nBu ba\u011flamda, g\u00fcndeme gelen \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinden biri temel gelir\n\u00f6demesi. Temel gelir \u00f6demesi, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131na\nbak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bir \u00fclkede ya\u015fayan t\u00fcm vatanda\u015flara e\u015fit bir\n\u00f6deme yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece ekonomiyi canland\u0131rmay\u0131\nhedefliyor. ABD’de Demokratlar’\u0131n ba\u015fkan adaylar\u0131ndan biri olan\nAndrew Yang\n(https:\/\/www.cbsnews.com\/news\/worker-pay-is-stagnant-economists-blame-robots\/)\nse\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 temel gelir \u00f6demesi ekseninde y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.\nMark Zuckerberg ve Elon Musk da temel gelir \u00f6demesi fikrini\ndestekliyor. Farkl\u0131 kutuplar\u0131n nas\u0131l ayn\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerisinde\nbirle\u015fti\u011fini Kozano\u011flu (2018) a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nSa\u011fc\u0131lar, insanlar asgari bir gelir d\u00fczeyine kavu\u015fursa kamunun\ny\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinden kurtulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek temel gelir\n\u00f6demesini destekliyorlar. Solcular ise temel gelir \u00f6demesini,\nyoksullu\u011fa kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadele arac\u0131 olarak ele al\u0131yorlar. Ama\ntemel gelir \u00f6demesinin, sosyal programlar\u0131n yerine ikame edilmesine\nkar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. Bu nedenle, temel gelir \u00f6demesi yerine konut,\ng\u0131da, ula\u015f\u0131m, e\u011fitim, ileti\u015fim ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm yurtta\u015flara\ne\u015fit ve paras\u0131z oldu\u011fu Evrensel Temel Hizmetler d\u00fc\u015f\u00fcncesini\nsavunanlar var.<\/p>\n\n\n\n

\nKozano\u011flu’nun (2018), Guy Standing’ten aktard\u0131\u011f\u0131 gibi temel\ngelirin bir \u00e7ok cazip y\u00f6n\u00fc var:<\/p>\n\n\n\n

  • Zahmetli,\n\ts\u0131k\u0131c\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli i\u015fleri reddetme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\t<\/li>
  • Ho\u015fland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\n\td\u00fc\u015f\u00fck kazan\u00e7l\u0131 bir i\u015fi s\u00fcrd\u00fcrme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\t<\/li>
  • D\u00fc\u015f\u00fck\n\tgelirli bir i\u015fi s\u00fcrd\u00fcrme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\t<\/li>
  • Uzun saatler\n\t\u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kal\u0131nsa ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyecek bir akraba ya\n\tda yak\u0131na bakma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\t<\/li>
  • Yarat\u0131c\u0131\n\ti\u015fler yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\t<\/li>
  • Arada bir\n\ttembellik yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\t<\/li>
  • \u00c7ocuk sahibi\n\tolma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n

    \nTemel gelir \u00f6demesi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir mi? En iyi ihtimalle belki\nsosyal patlamalar\u0131 \u00f6nler, insanlar\u0131n maddi ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam\nettirebilmelerine yard\u0131mc\u0131 olur. Ama Kurt Vonnegut, Otomatik\nPiyano’da, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n maddi ya\u015fam\u0131 devam ettirebilmek i\u00e7in bir\n\u00fccret elde etmenin \u00e7ok daha \u00f6tesinde bir anlama sahip oldu\u011funu\nba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde anlat\u0131yor. Tahsin Y\u00fccel’in G\u00f6kdelen’inde\nyoksullar y\u0131lk\u0131 insanlar\u0131 haline geliyordu. Otomatik Piyano’daki\nyoksunluk maddiden \u00e7ok manevi. Temel gelir \u00f6demesi, Maslow’un\npiramidinin sadece en alt\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye alabilir. \u0130nsan\nihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanabilmesi i\u00e7in piramidin en alt\u0131 gerekli\nama yeterli de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ne oldu\u011funu bilmiyorum. Yaz\u0131da bahsetti\u011fim \u00fc\u00e7\nromanda (Bildirge, Se\u00e7ilmi\u015f Ki\u015fi ve Otomatik Piyano), \u00fctopya\ndistopyaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ama \u00e7o\u011funluk \u00fctopyay\u0131 fazlas\u0131yla\ni\u00e7selle\u015ftirdi\u011finden bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc fark edemiyor. Ancak her \u00fc\u00e7\nromanda da, \u015fartlar ne olursa olsun, az\u0131nl\u0131k da olsalar, umut\nedebilenler, isyan edenler ve \u00e7emberin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmay\u0131\nba\u015faranlar hep var.<\/p>\n\n\n\n

    \nKaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \nFord, M. (2018). Robotlar\u0131n Y\u00fckseli\u015fi: Yapay Zek\u00e2 ve \u0130\u015fsiz Bir\nGelecek Tehlikesi,(\u00e7ev. Cem Duran). Kronik Kitap, \u0130stanbul.<\/p>\n\n\n\n

    \nKozano\u011flu, H. (2018). 50 Soruda Teknolojik Geli\u015fmeler ve Hayat\u0131m\u0131z,\nAlt\u0131nba\u015f \u00dcniversitesi.<\/p>\n\n\n\n

    \nNarin, \u00d6. (2017). Tarihsel ve G\u00fcncel Bir \u00c7\u00f6z\u00fcmleme Denemesi:\nMarx ve Makine, Grundrisse’den Kapital’e Patikalar i\u00e7inde (s.\n241-391). SAV (Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Vakf\u0131)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u00c7inli bilimciler insanlar\u0131n y\u00fczlerini \u00e7ok uzak mesafeden net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyebilen bir kamera geli\u015ftirdiklerini duyurdular. \u00c7in Haber Servisi, 500 megapiksel \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011fe sahip kameran\u0131n 120 milyon<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[70,116,298],"tags":[349,194,159,352,158,348,155,350,117,351],"class_list":["post-687","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-emek","category-teknoloji-tarihi","category-yapay-zeka","tag-bildirge","tag-cin","tag-issizlik","tag-kafa-bandi","tag-otomasyon","tag-otomatik-piyano","tag-robotlar","tag-secilmis-kisi","tag-sibernetik","tag-temel-gelir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/687","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=687"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/687\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":692,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/687\/revisions\/692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=687"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=687"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=687"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}