{"id":704,"date":"2020-06-21T17:29:00","date_gmt":"2020-06-21T14:29:00","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=704"},"modified":"2020-06-20T17:35:10","modified_gmt":"2020-06-20T14:35:10","slug":"bir-kaynak-olarak-veri-ve-dijital-zeka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=704","title":{"rendered":"Bir Kaynak Olarak Veri ve Dijital Zeka"},"content":{"rendered":"\n<p> Kanal \u0130stanbul tart\u0131\u015fmalar\u0131 devam ederken 24 Aral\u0131k 2019 tarihinde &#8220;Ulusal Ak\u0131ll\u0131 \u015eehirler Stratejisi ve Eylem Plan\u0131&#8221;na ili\u015fkin bir Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Genelgesi, Resmi Gazetede yay\u0131mland\u0131. Genelgede \u00f6zellikle \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 koordinasyonunda haz\u0131rlanan &#8220;2020-2023 Ulusal Ak\u0131ll\u0131 \u015eehirler Stratejisi ve Eylem Plan\u0131&#8221;na (<a href=\"https:\/\/www.akillisehirler.gov.tr\/wp-content\/uploads\/EylemPlani.pdf\">https:\/\/www.akillisehirler.gov.tr\/wp-content\/uploads\/EylemPlani.pdf<\/a>) vurgu yap\u0131l\u0131yor. S\u00f6z konusu raporda ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, &#8220;Payda\u015flar aras\u0131 i\u015fbirli\u011fi ile hayata ge\u00e7irilen, yeni teknolojileri ve yenilik\u00e7i yakla\u015f\u0131mlar\u0131 kullanan, veri ve uzmanl\u0131\u011fa dayal\u0131 olarak gerek\u00e7elendirilen ve gelecekteki problem ve ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00f6ng\u00f6rerek hayata de\u011fer katan \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcreten daha ya\u015fanabilir ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u015fehirler&#8221; olarak tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>\nGenelgede de belirtildi\u011fi gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yakla\u015f\u0131m\u0131,<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>\u015eehirlerin\n\tya\u015fanabilirli\u011fini ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini sa\u011flayan\n\t<\/li><li>Sosyal ya\u015fam\u0131\n\tgeli\u015ftiren\n\t<\/li><li>\u0130nsan hayat\u0131na\n\tde\u011fer katan ve maksimum enerji etkinli\u011fi sa\u011flayan\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\n\u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretiyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nprojelerini daha \u00e7ok duyaca\u011f\u0131z. &#8220;2020-2023 Ulusal Ak\u0131ll\u0131\n\u015eehirler Stratejisi ve Eylem Plan\u0131&#8221; ve d\u00fcnyadaki ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir politikalar\u0131n\u0131  sonraki yaz\u0131larda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele\nalaca\u011f\u0131m. Ancak bu yaz\u0131da, dijital ekonominin ve elbette ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlerin temeli olan veri ve verinin y\u00f6neti\u015fimi \u00fczerinde durmak\nistiyorum. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde in\u015fa edilebilir. \u00d6rne\u011fin,\nbirka\u00e7 ay \u00f6nce yay\u0131mlanan bir haberde, Google&#8217;\u0131n sahibi olan\nAlphabet \u015firketinin b\u00fcnyesinde  faaliyet g\u00f6steren Sidewalk Labs&#8217;\u0131n\nToronto&#8217;nun kullan\u0131lmayan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ak\u0131ll\u0131 kent kurmak\nistedi\u011finden s\u00f6z ediliyordu. \u0130haleyi 2017 y\u0131l\u0131nda kazanan\n\u015firket, trafik ve at\u0131k y\u00f6netimi gibi konularda teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmler\n\u00f6neriyor. Ancak Temmuz ay\u0131nda yay\u0131mlanan kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\nplanlar\u0131n\u0131n halka de\u011fil, teknoloji \u015firketlerine yarar\nsa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenler var. Anla\u015fma s\u00fcrecinin \u015feffaf\nolmamas\u0131 da ele\u015ftiriliyor. Bu tepkiler nedeniyle \u015firket, ak\u0131ll\u0131\nkenti istedi\u011finden daha dar bir alanda in\u015fa etmek zorunda kalacak.\nAyr\u0131ca Toronto&#8217;da 2017&#8217;den beri ak\u0131ll\u0131 \u015fehir verisinin sahipli\u011fi\nde kritik bir tart\u0131\u015fma konusuydu. Gazete Duvar&#8217;\u0131n haberinde\n(<a href=\"https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/dunya\/2019\/11\/01\/google-kanadada-akilli-kent-kuruyor\/\">https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/dunya\/2019\/11\/01\/google-kanadada-akilli-kent-kuruyor\/<\/a>)\n\u015firketin, yerle\u015ftirece\u011fi sens\u00f6rlerden toplanacak verilerin sahibi\nolamayaca\u011f\u0131 ve bu verilerin kamuya a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekti\u011finin\nkararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilgisi yer al\u0131yor. Ku\u015fkusuz \u00e7ok \u00f6nemli\nbir kazan\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSidewalk Labs, T\u00fcrkiye&#8217;ye gelse ve bir belediyeyle anla\u015fsa buna\nkar\u015f\u0131 tavr\u0131m\u0131z ne olurdu? Tavr\u0131m\u0131z\u0131, &#8220;yerli ve milli\notomobil&#8221; tart\u0131\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nprojesine giri\u015fen belediyenin hangi partiden oldu\u011funa bakarak m\u0131\nbelirleyece\u011fiz? Ya da Uber tart\u0131\u015fmalar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi\nsorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc neo-liberalizmin kurals\u0131zl\u0131\u011f\u0131na m\u0131\nhavale edece\u011fiz?  Bir de her ne pahas\u0131na olursa olsun &#8220;teknolojik\nilerleme&#8221;yi temsil eden taraf\u0131 desteklemeye, d\u00fcn Microsoft&#8217;a\noldu\u011fu gibi bug\u00fcn de Google&#8217;a \u00fclkenin anahtar\u0131n\u0131 vermeye a\u015f\u0131r\u0131\nhevesli olanlar\u0131m\u0131z var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu yaz\u0131da, Parminder Jeet Singh&#8217;in bir kaynak olarak veri ve dijital\nzekan\u0131n m\u00fc\u015fterek sahipli\u011fi hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporu ele\nalaca\u011f\u0131m. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerden payla\u015f\u0131m ekonomisi platformlar\u0131na\n(Uber, Airbnb vb), dijital ekonomi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n veri ekseninde\ny\u00fcr\u00fct\u00fclmesi daha yararl\u0131 olabilir. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda\ng\u00f6rece\u011fimiz gibi verinin m\u00fclkiyeti (kontrol, eri\u015fim ve yararlanma\nba\u011flam\u0131nda) T\u00fcrkiye dahil olmak \u00fczere t\u00fcm d\u00fcnyada \u00f6nemli bir\ntart\u0131\u015fma konusu. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Dijital D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Ofisi&#8217;nin\nweb sitesinde yer alan a\u015fa\u011f\u0131daki s\u00f6zler verinin \u00f6neminin alt\u0131n\u0131\n\u00e7iziyor (https:\/\/cbddo.gov.tr\/buyuk-veri\/):<\/p>\n\n\n\n<p>\nVerinin de\u011fere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ancak yerli ve milli bir anlay\u0131\u015fla\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nas\u0131l \u00fclkemizin her kar\u0131\u015f topra\u011f\u0131 bizim i\u00e7in\ncan\u0131m\u0131z pahas\u0131na bir de\u011fere sahipse, her bayt verimize de ayn\u0131\ng\u00f6zle bakmaktay\u0131z. Bu kapsamda, her bayt verimizin kendi\ns\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7erisinde kalmas\u0131 ve korunmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz\netmektedir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dijital\nEkonomi<\/h2>\n\n\n\n<p>\nS\u00fcrekli dijital ekonomiden s\u00f6z ediyoruz. Fakat dijitalin ne\noldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yine ayn\u0131 yere\nd\u00f6n\u00fcyoruz: Dijital ekonomi, dijital teknolojilere dayanan\nekonomidir. Ama dijital ne? Bili\u015fim teknolojileri birka\u00e7 on y\u0131ld\u0131r\nekonomide \u00f6nemli bir yere sahip.  Singh (2019), bili\u015fim\nteknolojilerini eski ve yeni diye ikiye ay\u0131rmay\u0131 tercih ediyor.\nYeni bili\u015fim teknolojileri \u00f6zellikle son 10 y\u0131ld\u0131r g\u00fcndemimizde\nolan mobil uygulamalar, sosyal medya ve veri teknolojileri ile\nilgili. Veri ve veri zekas\u0131ndan yararlanan bu teknolojiler, platform\nekonomileri gibi i\u015f modellerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDijital teknolojilerinin yeni d\u00f6nemiyle beraber enformasyon toplumu\ntan\u0131mlamalar\u0131 yerini b\u00fcy\u00fck veri ve YZ&#8217;ye (yapay zeka) dayal\u0131\ntahminlere b\u0131rakt\u0131. Singh (2019) raporunda bir teknolojiler\ns\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ifade eden YZ yerine daha sosyal anlam y\u00fckledi\u011fi\ndijital zeka terimini kullanmay\u0131 tercih ediyor. Singh (2019) YZ\nteriminin, bu kapsamdaki teknolojilerin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini ve etkide\nbulundu\u011funu anlamam\u0131z\u0131 zorla\u015ft\u0131ran antropomorfizmden (insan\u00ee\nvas\u0131flar\u0131n ba\u015fka bir varl\u0131\u011fa atfedilmesi) kaynakl\u0131 sorunlar\ni\u00e7erdi\u011fini belirtiyor. Ki\u015fiye \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnler \u00f6neren ve\nfiyatlar\u0131 dinamik olarak belirleyen ak\u0131ll\u0131 teknolojiler, medyada\ng\u00f6sterildi\u011finden \u00e7ok daha az gizemli. Bunun yan\u0131nda yine\nantropomorfizmden kaynakl\u0131 olarak YZ ile insan\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\ngetirme gibi yayg\u0131n bir e\u011filim var. Bu kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geli\u015f,\nrobotlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmesinden i\u015fsizli\u011fe neden olmalar\u0131na\nkadar uzan\u0131yor. Oysa as\u0131l sorun makine ile insan\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya\ngelmesi de\u011fil. Kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen insanlar ve onlar\u0131n \u00fcyesi\noldu\u011fu gruplar. Bu nedenle Singh&#8217;in (2019) alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi\ntemel mesele insanlar ve gruplar\u0131n g\u00fcc\u00fc kullanmak ve biriktirmek\ni\u00e7in YZ&#8217;den nas\u0131l yararland\u0131klar\u0131 ve di\u011ferlerinin bu g\u00fcce nas\u0131l\nmaruz kald\u0131\u011f\u0131. Makine insana kar\u015f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131 sadece as\u0131l\nmeseleyi g\u00f6lgelemeye yar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDijital zeka terimi ise veri analiti\u011finden ileri yapay \u00f6\u011frenmeye\nkadar t\u00fcm dijital teknolojileri kapsad\u0131\u011f\u0131 gibi bu teknolojilerle\nili\u015fkili i\u015f, ekonomik ve sosyal s\u00fcre\u00e7leri de i\u00e7eriyor. Veriye\ndayal\u0131 dijital zeka, sadece belirli bir \u00fcr\u00fcn ve hizmette yer\nalabilece\u011fi bir ekonomik sistemin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn i\u015fletilmesi i\u00e7in\nde kullan\u0131labiliyor. \u00d6rne\u011fin kentsel ula\u015f\u0131m Uber benzeri bir\nak\u0131ll\u0131 a\u011fda yer alan otonom otomobillerle planlanmaya\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yapay g\u00f6rme, ses tan\u0131ma, do\u011fal dil i\u015fleme,\nhareket kontrol\u00fc vb teknolojilerin yan\u0131nda ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k\nsekt\u00f6r\u00fcne \u00f6zel YZ yeteneklerine ihtiya\u00e7 duyuluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh (2019) dijital ekonomiyi, end\u00fcstriyel ekonomi gibi ayr\u0131 bir\nsekt\u00f6r olarak de\u011fil de toplumun tamam\u0131n\u0131 etkileyen bir paradigma\nolarak ele alman\u0131n daha do\u011fru olaca\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. E-ticaret\nplatformlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden d\u00fckkan\u0131n\u0131 kapatmak zorunda kalan\nesnaflar, ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k platformunda yer almak i\u00e7in g\u00fcvencesizli\u011fe\nraz\u0131 olan s\u00fcr\u00fcc\u00fcler, evini Airbnb&#8217;ye a\u00e7an ev sahipleri vb\n\u00f6rneklerden de anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi dijital ekonominin mant\u0131\u011f\u0131\ntoplumun genelini etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYukar\u0131da bili\u015fim teknolojilerinin iki d\u00f6neme ayr\u0131labilece\u011finden\ns\u00f6z etmi\u015ftim. \u0130lki insanlar\u0131n umutlu oldu\u011fu, dijital\nteknolojilerin e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirece\u011fi inanc\u0131n\u0131n y\u00fcksek\noldu\u011fu bir d\u00f6nemdi. \u0130kincisinde de bu hayaller \u00f6nce b\u00fcy\u00fck veri\nve sonras\u0131nda YZ s\u00f6ylemi ile zaman zaman yeniden canland\u0131r\u0131lsa da\ntam tersine e\u015fitsizli\u011fin giderek artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, dikey olarak\n\u00f6rg\u00fctlenen k\u00fcresel dijital \u015firketlerin veri \u00fczerindeki\nayr\u0131cal\u0131klar\u0131yla ekonominin bir\u00e7ok sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc kontrol\nettiklerini ve muazzam bir ekonomik g\u00fcc\u00fc ellerinde toplad\u0131klar\u0131n\u0131\ng\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketlerinin giderek artan g\u00fcc\u00fc\nson zamanlar\u0131n \u00f6nemli politik tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan biri haline\ngeldi. ABD se\u00e7imleri yakla\u015f\u0131rken adaylar \u015firketlerin ekonomi,\ntoplum ve siyaset \u00fczerindeki olumsuz etkilerini tart\u0131\u015f\u0131yor ve\nAmazon, Google ve Facebook&#8217;u par\u00e7alara ay\u0131rman\u0131n zaman\u0131n\u0131n\ngeldi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar\n(https:\/\/medium.com\/@teamwarren\/heres-how-we-can-break-up-big-tech-9ad9e0da324c).<\/p>\n\n\n\n<p>\nH\u00fck\u00fcmetler bu \u015firketlerin faaliyetlerini d\u00fczenlemede yetersiz\nkal\u0131yorlar. S\u00f6z konusu \u015firketlerin ABD&#8217;nin ekonomik ve siyasi\ng\u00fcc\u00fcne katk\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u015fimdiki ve \u00f6nceki ABD\nh\u00fck\u00fcmetlerinin isteksizli\u011fi anla\u015f\u0131labilir. Ama AB&#8217;de oldu\u011fu\ngibi, h\u00fck\u00fcmetler ger\u00e7ekten \u015firketlerin faaliyetlerini d\u00fczenlemek\nistediklerinde bile alternatif modeller geli\u015ftirmede zorlan\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u015eirketlerin faaliyetlerini d\u00fczenlenmesi hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen\ntart\u0131\u015fmalar\u0131n temelinde <em>The Economist<\/em>&#8216;in &#8220;petrolden\ndaha de\u011ferli bir kaynak&#8221;\n(https:\/\/www.economist.com\/leaders\/2017\/05\/06\/the-worlds-most-valuable-resource-is-no-longer-oil-but-data),\n<em>Financial Times<\/em>&#8216;\u0131n ise &#8220;\u00fcretimin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc fakt\u00f6r\u00fc&#8221;\n(https:\/\/www.ft.com\/content\/5086d700-504a-11e2-9b66-00144feab49a)\nolarak nitelendirdi\u011fi veri ve ondan elde edilen dijital zeka yer\nal\u0131yor.  \u00dcretkenlikte devrim yaratan ve ekonomik ve sosyal\nili\u015fkilerimizi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren veri, ak\u0131ll\u0131 sistemleri besleyen\nanahtar kaynak olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Verinin\nSahibi Kim?<\/h2>\n\n\n\n<p>\nK\u00fcresel \u015firketler, dijital platform ve uygulamalar yard\u0131m\u0131yla\ninsanlar\u0131n g\u00fcndelik faaliyetlerini izliyor ve kay\u0131t alt\u0131na\nal\u0131yorlar. Kimi zaman mahremiyeti koruyan yasal engellerle kar\u015f\u0131\nkar\u015f\u0131ya kalmalar\u0131na kar\u015f\u0131n bu engelleri a\u015fmada olduk\u00e7a\nustalar. \u015eirketler kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerini\nanonimle\u015ftirdiklerini ve mahremiyet ihlali yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia\netseler de \u00e7o\u011fu zaman anonimle\u015ftirilen verilerden ki\u015fisel\nverilere eri\u015filebiliyor\n(https:\/\/techcrunch.com\/2019\/07\/24\/researchers-spotlight-the-lie-of-anonymous-data\/).\nAyr\u0131ca ki\u015fisel olmayan veriler de dijital ekonominin i\u015fleyi\u015finde\n\u00f6nemli bir yere sahip. \u015eirketler kamusal alanlarda serbest\u00e7e veri\ntoplayabiliyorlar. \u00d6rne\u011fin, halka a\u00e7\u0131k yollarda 360 derece g\u00f6rsel\nve i\u015fitsel veri toplayan otonom otomobil pilot programlar\u0131 var.\n\u015eirketlerin veri toplamadaki serbestli\u011fi kamuya a\u00e7\u0131k alanlarla da\ns\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil; \u0130HA&#8217;lar ile \u00f6zel olarak kabul edilen alanlardan\nveri toplan\u0131yor. K\u0131sacas\u0131, veri kayna\u011f\u0131n\u0131n izni olsun ya da\nolmas\u0131n, \u015firketler veri topluyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u015eirketler, dijital ekonomide ellerindeki en de\u011ferli \u015feyin veri\noldu\u011funun fark\u0131ndalar. Bu nedenle, kimi zaman en de\u011ferli\nyaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcr\/a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 veya \u00fccretsiz olarak\nsunmaktan \u00e7ekinmiyorlar. Microsoft, \u00f6zel m\u00fclkiyetli yaz\u0131l\u0131m\nsatarak; Facebook ve Google ise \u00fccretsiz uygulama ve platformlarla\ninsanlar\u0131n dikkatlerini ele ge\u00e7irip reklam vermek isteyenlere\nsatarak zenginle\u015ftiler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki i\u015f modeli ise yaz\u0131l\u0131m ya\nda reklam satmak yerine veri toplamak ve bunu dijital zekaya \u00e7evirmek\n\u00fczerine kurulu.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYZ yaz\u0131l\u0131m\u0131 ve modellerini geli\u015ftirmek \u00e7ok pahal\u0131; veriden\ndijital zekaya ula\u015fabilmek i\u00e7in y\u00fcksek hesaplama g\u00fcc\u00fc gerekiyor.\nBuna kar\u015f\u0131n, Google, Amazon, Baidu, Alibaba, Microsoft ve Facebook\ndo\u011frudan YZ yaz\u0131l\u0131m\u0131 ve modellerinin sat\u0131\u015f\u0131ndan para kazanmak\nyerine YZ motorlar\u0131n\u0131 kamuya a\u00e7t\u0131lar. Tek istedikleri\nplatformlar\u0131nda daha fazla veri birikmesi ve bu veriden\nhalihaz\u0131rdaki i\u015flerini veya di\u011fer etkinliklerini daha zekice\nyapabilmek i\u00e7in yararlanabilmek. Singh&#8217;in (2019)  yazd\u0131\u011f\u0131 gibi\n&#8220;veri \u015firketleri&#8221; asl\u0131nda veriyi (hammaddeyi), zekaya\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren &#8220;zeka \u015firketleri&#8221;. Dijital zeka sayesinde\notonom arabalar ve ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131 hayata ge\u00e7irilebiliyor; da\u011f\u0131t\u0131m\nve tedarik zincirleri ba\u015ftan sona planlanabililiyor. Bu nedenle,\nFinancial Times&#8217;tan farkl\u0131 olarak Accenture\n(https:\/\/accntu.re\/2RC7pGO), veriyi de\u011fil YZ&#8217;yi \u00fcretimin yeni\nfakt\u00f6r\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nVeri ya da zeka de\u011fer zincirine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015firketlerin veriyi\ncansiparane istifledi\u011fini ve &#8220;verinin serbest ak\u0131\u015f\u0131&#8221;\ns\u00f6ylemini dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Fakat\nSingh&#8217;in (2019) i\u015faret etti\u011fi gibi asl\u0131nda serbest\u00e7e akan veri\nyerine \u015firketlerin tek tarafl\u0131 olarak el koydu\u011fu bir veri var. Bu\nel koyma i\u015flemini de normalle\u015ftiriyorlar; kamuoyunu ba\u015fka\nt\u00fcrl\u00fcs\u00fcn\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\n\u015eirketlerin veri istif\u00e7ili\u011fi savunulurken be\u015f temel gerek\u00e7e \u00f6ne\ns\u00fcr\u00fcl\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n<p>\n1. \u015eirketler veriyi kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z elde etmiyorlar; tam tersine\nbunun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harc\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\n2. Veri, \u00f6zel m\u00fclkiyetli platformlardaki kullan\u0131c\u0131 etkile\u015fimleri\nile elde ediliyor. Platform sahibinin bunu istedi\u011fi gibi kullanmas\u0131\nen do\u011fal hakk\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\n3. \u0130nsanlar\u0131 verilerini vermeye zorlayan yok. \u0130nsanlar verilerini\nkulland\u0131klar\u0131 servisler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak\nveriyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\n4. Veri kaynaklar\u0131 herkese a\u00e7\u0131k, isteyen herkesin veri toplamas\u0131n\u0131\nengelleyebilecek bir durum yok.<\/p>\n\n\n\n<p>\n5. Halihaz\u0131rdaki dijital ekonomi modeli i\u015fliyor ve \u00e7al\u0131\u015fan bir\nsisteme m\u00fcdahale etmenin herkes i\u00e7in k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131 olabilir.\nTeknolojilerin ilk geli\u015fim evrelerinde bekle g\u00f6r stratejisi en\niyisidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh (2019), \u015firketlerin veriye el koymas\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran bu\ntezlerin her birine yan\u0131t veriyor. Birinci olarak veri toplaman\u0131n\n\u00e7o\u011funlukla pasif bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu ve verinin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\nsosyal ve ekonomik etkile\u015fimi sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131\nbelirtiyor. Gerekli olmas\u0131 halinde \u015firketlerin bunun i\u00e7in\nharcad\u0131\u011f\u0131 \u00e7aban\u0131n telafi edilebilece\u011fini ve \u015firketlerin veri\npayla\u015f\u0131m\u0131na zorlanabilece\u011fini savunuyor. \u0130kincisi, her ne kadar\nplatformlar\u0131n arkas\u0131nda bir \u015firket olsa da kamusal \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131\nd\u00fcnyada \u00f6nemli hizmetlere eri\u015fim sa\u011flayan benzer alanlar gibi\nburalar kamusal ya da yar\u0131 kamusal alanlar. Dolay\u0131s\u0131yla bu\nplatformlardaki etkile\u015fimlerden elde edilen veri \u00f6zel de\u011fil,\nkamusal ya da yar\u0131 kamusald\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde insanlar\ndijital uygulama ve platformlarda verilerini vermeye zorlanm\u0131yorlar.\nFakat platformlardaki hizmetleri kullanmak istediklerinde ya verini\nverirsin ya da servisi kullanamazs\u0131n ikilemine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlar.\nAyr\u0131ca bu hizmetlerin tekelci ve kullan\u0131c\u0131y\u0131 i\u00e7ine hapsedici bir\nyap\u0131s\u0131 var. \u0130nsanlar, k\u0131sa d\u00f6nemli yararlar u\u011fruna r\u0131zalar\u0131n\u0131n\nuzun d\u00f6nemli sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlar. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc,\nverinin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan da toplanabilece\u011fi iddia edilse de\nbu a\u011f etkileri y\u00fcz\u00fcnden \u00e7o\u011fu zaman olanaks\u0131z ve yeni\noyuncular\u0131n giri\u015finin \u00f6n\u00fcnde engeller var. Be\u015fincisi,\nhalihaz\u0131rdaki dijital ekonomi modelinin i\u015fledi\u011fi varsay\u0131m\u0131 ise\ntamamen ideolojik bir tart\u0131\u015fma. Bu model kim i\u00e7in i\u015fliyor? Artan\ne\u015fitsizlik bu modelin i\u015fledi\u011fi anlam\u0131na m\u0131 geliyor?  Bir taraf,\n\u015firketlerin veriye tek tarafl\u0131 el koymas\u0131n\u0131 ve artan egemenli\u011fini\nkabullenmeye meyilliyken, di\u011fer taraf kaynaklara e\u015fit eri\u015fim ve\nkaynaklar\u0131n ortakl\u0131\u011f\u0131 tezleriyle buna itiraz ediyor. Verinin\nekonomik de\u011feri \u00fczerinde kim s\u00f6z hakk\u0131na sahip olacak?<\/p>\n\n\n\n<p>\nVeri dijital ekonominin temelini olu\u015fturuyor ve  alternatifsizmi\u015f\ngibi g\u00f6r\u00fcnen, dijital \u015firketlerin  veriye ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 eri\u015fimi\n\u00fczerine kurulu bir dijital ekonomi modeli y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte.  Fakat\ndijital \u015firketlerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini\nsavunanlar\u0131n say\u0131s\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131yor. Bu ba\u011flamda g\u00fcndeme\ngelen \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerinden  biri veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131.\nVeri payla\u015f\u0131m\u0131, kaynaklar\u0131n ortak kullan\u0131m\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn\negemen Silikon Vadisi modelinden radikal bir sapmay\u0131 ifade ediyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Veri\nPolitikalar\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>\nDijital \u015firketlerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini\nsavunanlar\u0131n ve veriye odaklananlar\u0131n say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yor ama\ntemel sorun, bunun nas\u0131l ba\u015far\u0131labilece\u011fi. Farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\n\u00f6nerileri ve uygulamalar var. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nHindistan, platform sahipli\u011fi ile onun \u00fczerindeki etkinlikleri\nbirbirinden ay\u0131rarak bu sorunu a\u015fmay\u0131 deniyor. Amazon gibi yabanc\u0131\nplatform sahiplerinin, Hindistan&#8217;da kendi stoklar\u0131ndaki mallar\u0131\nsatmalar\u0131n\u0131 engelliyorlar. Ancak bu y\u00f6ntem k\u0131smen etkili\nolabiliyor; Amazon&#8217;u yava\u015flat\u0131yor ama \u015firketin ticaret ve\n\u00fcretimdeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkisini ortadan kald\u0131rm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc\nAmazon, veri ve dijital zekadan kaynaklanan g\u00fcc\u00fcyle alternatif\nyollara ba\u015fvurarak (\u00f6rne\u011fin i\u015fi kendine ba\u011f\u0131ml\u0131 ta\u015feron\n\u015firketlere havale ederek) bu engellemeleri a\u015fabiliyor. Singh\n(2019), de\u011fer zincirindeki fiziksel bir ayr\u0131lmadan ziyade\nd\u00fczenleyicilerin,  veri de\u011fer zincirinin tekel olu\u015fumuna neden\nolan kilit \u00f6gelere odaklanmalar\u0131n\u0131 \u00f6neriyor. Bu ba\u011flamda,\nt\u00fcketiciler hakk\u0131nda veri toplama i\u015fi ile veriyi i\u015fleyip YZ\nhizmeti verme i\u015fi birbirinden ay\u0131rmak daha etkili bir politika\nolabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAB&#8217;deki rekabet otoriteleri de dijital \u015firketlerin \u00e7e\u015fitli\nsorunlara neden olan pazar g\u00fcc\u00fcn\u00fc yaratmada ve s\u00fcrd\u00fcrmede\nverinin oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn fark\u0131ndalar. Veriye eri\u015fimin rekabette\nkritik bir konu oldu\u011funa vurgu yapan Alman rekabet yasalar\u0131na g\u00f6re\nilgili veri belirli bir piyasadaki i\u015fi yapmak i\u00e7in gerekliyse ve\nveri ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc al\u0131nam\u0131yorsa veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n zorunlu\nolmas\u0131 gerekiyor. Fakat burada \u015funu da unutmamak gerekiyor ki her\nsekt\u00f6rdeki temel veri oradaki egemen firmalar taraf\u0131ndan\ntekelle\u015ftirilmi\u015f durumda. Bir firma, ayn\u0131 altyap\u0131y\u0131 kuramad\u0131\u011f\u0131\ns\u00fcrece tekel g\u00fcc\u00fcne sahip firmayla  rekabet edemiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAB politika belgelerinde \u00f6zellikle veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemine\nvurgu yap\u0131l\u0131yor. Bunun i\u00e7in, \u00e7ok tarafl\u0131 veri payla\u015f\u0131m\ns\u00f6zle\u015fmesi, veri ba\u011f\u0131\u015flama, veri ortakl\u0131\u011f\u0131, veri arac\u0131\nkurumlar\u0131 vb \u00f6neriler getiriliyor. Baz\u0131 durumlarda veri\npayla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n zorunlu olmas\u0131 \u00f6neriliyor. Sa\u011fl\u0131k, ila\u00e7,\nkimyasal \u00fcretim ve finans gibi sekt\u00f6rlerde h\u00fck\u00fcmetin hangi\nverinin, kiminle ve nas\u0131l payla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fczenlemesi\n\u00fczerinde duruluyor. Fakat Singh&#8217;in (2019) yazd\u0131\u011f\u0131 gibi dijital\nekonomi olgunla\u015ft\u0131k\u00e7a hemen hemen t\u00fcm sekt\u00f6rlerin d\u00fczenlenmesi\ngerekecek.<\/p>\n\n\n\n<p>\nHindistan H\u00fck\u00fcmeti veri hakk\u0131n\u0131, sanayi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n m\u00fclkiyet\nhakk\u0131na benzetiyor. Veriyi, \u00fclkenin bir zenginli\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcyor.\nVeri egemenli\u011finden \u00f6d\u00fcn vermeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Haz\u0131rlad\u0131klar\u0131\nraporlarda, verinin geli\u015fmedeki \u00f6nemi \u00fczerinde duruluyor. Fakat\nbunun i\u00e7in gerekli veri politikalar\u0131 ve eylemler hakk\u0131nda bir\nbelirsizlik var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAyn\u0131 belirsizlik AB \u00fclkeleri i\u00e7in de ge\u00e7erli. AB \u00fclkelerinin, YZ\nve veri stratejilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda veriye eri\u015fim ve verinin\npayla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6neminin vurguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.\nH\u00fck\u00fcmetlerin \u015firketleri veri payla\u015f\u0131m\u0131na te\u015fvik etmesi ve baz\u0131\ndurumlarda da zorlamas\u0131 \u00fczerinde duruluyor. Fakat bunun nas\u0131l\nyap\u0131laca\u011f\u0131 sorusu yine yan\u0131ts\u0131z. Bu yan\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yan\u0131nda\nAB belgelerinde veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemi vurgulan\u0131rken k\u00fcresel\nticari forumlarda AB yetkilileri verinin serbest ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n\ns\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yap\u0131yor. Bu \u015firketlerin ilgili \u00fclkelerde\nfiziksel varl\u0131\u011f\u0131 yoksa \u015firketler nas\u0131l payla\u015f\u0131ma zorlanacak?\nDi\u011fer yandan Fransa&#8217;n\u0131n YZ stratejisi AB s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda da\nveri korumas\u0131 talep ediyor. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh (2019), AB&#8217;nin belirsiz ve \u00e7eli\u015fik veri\/YZ stratejilerini \u00fc\u00e7\nnedene ba\u011fl\u0131yor Birincisi, AB, Silikon Vadisi modeliyle (dijital\n\u015firketlerin t\u00fcm veriye sahip oldu\u011fu dikey \u00f6rg\u00fctlenme modeli)\nyollar\u0131n\u0131 ay\u0131rmada politik olarak yeterince istekli de\u011fil. Bu\nnedenle politika \u00f6nerilerini ve modelleri geli\u015ftirenler daha alt\nd\u00fczeydeki AB kurumlar\u0131. \u0130kinci neden ilkiyle ilgili: K\u00fcresel\n\u015firketleri veri payla\u015f\u0131m\u0131na zorlama ekonomi politik a\u00e7\u0131s\u0131ndan\nkritik bir karar. K\u0131sa d\u00f6nemde ekonomik riskler s\u00f6z konusu ve bu\nnedenle sorunun ve politika \u00f6nerilerinin daha \u00fcst d\u00fczeyde ele\nal\u0131nmas\u0131 gerekiyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden ise etkili ve uygulanabilir\nveri payla\u015f\u0131m rejimleri olu\u015fturmak i\u00e7in, mahremiyet korumalar\u0131n\u0131n\n\u00f6tesinde verinin ekonomik y\u00f6netimi hakk\u0131nda yeterli kavramsal ve\nteorik \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n olmamas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">K\u00fcreselden\nYerele Veri Politikalar\u0131<\/h2>\n\n\n\n<p>\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde dijital ekonominin daha \u00e7ok k\u00fcreselden yerele do\u011fru\nanaliz edildi\u011fine ve yerel uygulamalar\u0131n k\u00fcreselin bir uyarlamas\u0131\nolarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eden Singh (2019), bunun do\u011fal ve\nzorunlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Singh&#8217;e (2019) g\u00f6re ger\u00e7ek\ntoplumsal ve ekonomik hayat yerel; daha sonra ulusala ve k\u00fcresele\nba\u011flan\u0131yor. Egemen dijital modelin eksikliklerini gidermek ve\ngerekli politikalar\u0131 geli\u015ftirebilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle &#8220;k\u00fcreselden\nyerele&#8221; yerine dijital ekonomiyi mikro ve b\u00f6lgesel d\u00fczeyde\ninceleyen bir yakla\u015f\u0131ma gerek var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh (2019) raporda Elinor Ostrom&#8217;un IAD (Institutional Analysis and\nDevelopment &#8211; Kurumsal Analiz ve Geli\u015ftirme) \u00e7er\u00e7evesinden\nyararlanarak veri ve ondan elde edilen dijital zekan\u0131n y\u00f6neti\u015fimini\ntart\u0131\u015f\u0131yor. Nobel Ekonomi \u00d6d\u00fcl\u00fc&#8217;n\u00fc almaya hak kazanan iki\nkad\u0131n iktisat\u00e7\u0131dan biri olan Ostrom (di\u011feri 2019&#8217;da bu \u00f6d\u00fcl\u00fc\nalan Esther Duflo), ba\u015fta m\u00fc\u015fterekler olmak \u00fczere ekonomik\ny\u00f6neti\u015fim analizi hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla tan\u0131n\u0131yor.\nOstrom, herkesin kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k bal\u0131k avlama alanlar\u0131 ve\normanlar gibi kaynaklar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini (bir di\u011fer\ndeyi\u015fle bireysel kullan\u0131mlarla kamusal \u00e7\u0131karlar\u0131n dengelenmesi)\nsa\u011flayan kurumsal yap\u0131lar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f. IAD de bu tip\nkaynaklar\u0131n analizine yard\u0131mc\u0131 olabilecek bir kavramlar k\u00fcmesi\nsunuyor. IAD, rasyonel se\u00e7im modellerindeki y\u00f6netim yap\u0131lar\u0131n\u0131,\nakt\u00f6rlerin konumlar\u0131n\u0131 ve bireylerin m\u00fc\u015fterek kaynaklardan\nyararlanmalar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek i\u00e7in kullan\u0131lan resmi ve gayriresmi\nkurallar\u0131 bi\u00e7imsel olarak inceleyip belgeleyerek sonu\u00e7lar\u0131\na\u00e7\u0131klamak ve tahmin etmek amac\u0131yla geli\u015ftirilmi\u015f. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nAncak IAD&#8217;yi veri ve dijital zeka sistemlerine uygularken iki \u00f6nemli\nfarkl\u0131l\u0131\u011fa dikkat etmek gerekiyor. Birincisi, dijital\nteknolojilerin h\u0131z\u0131. Dijital teknolojilerin de\u011fi\u015fim h\u0131z\u0131\nnedeniyle sadece analiz an\u0131nda veya \u00f6ncesinde olana odaklanmamak\ngerekiyor. Akt\u00f6rler, etkinlikler, sonu\u00e7lar ve \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri dura\u011fan\nele almak yerine e\u011filimleri dikkate alan dinamik bir analiz\nyap\u0131lmal\u0131. \u00d6rne\u011fin, platform ekonomilerini incelerken temel\nakt\u00f6rler olan yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n \u015fimdikinden \u00e7ok gelecekte elde\nedecekleri \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7larla hareket ettiklerini dikkate\nalmak gerekiyor. Sadece &#8220;ucuz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k&#8221; gibi\nolgulara bakmam\u0131z, indirimlerin arkas\u0131ndaki tekel, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k\nve dijital ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k altyap\u0131s\u0131 gibi e\u011filimleri atlamam\u0131za\nneden olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u0130kinci sorun ise standart IAD \u00e7er\u00e7evelerinin s\u00f6z konusu kayna\u011f\u0131,\ntoplulu\u011fu ve kurallar\u0131, m\u00fccadele alan\u0131na uygulanan d\u0131\u015fsal\netkenler olarak almas\u0131. IAD \u00e7er\u00e7evesi ilk olarak g\u00f6receli olarak\ndaha belirli ve sabit olan do\u011fal kaynaklar i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f ve\nuygulanm\u0131\u015f. Daha sonra bilgi m\u00fc\u015fterekleri, altyap\u0131, m\u00fclkiyet\nhaklar\u0131, ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131-al\u0131c\u0131 ili\u015fkileri, kamu konutlar\u0131,\ntoplumsal ikilemler, d\u0131\u015f yard\u0131m vb gibi farkl\u0131 alanlarda da\nuygulanm\u0131\u015f. Veri ve dijital zekan\u0131n do\u011fal kaynaklardan en b\u00fcy\u00fck\nfark\u0131 ise temelde ve tamamen sosyal kaynaklar olmalar\u0131. Bu\nkaynaklar, akt\u00f6rler ve topluluklar\u0131 olu\u015fturan eylemleri taraf\u0131ndan\ntekrar tekrar dinamik olarak yeniden \u00fcretilirler. Dolay\u0131s\u0131yla veri\nve dijital zeka d\u0131\u015fsal etkenler de\u011fildir; sahiplenme, kullan\u0131m ve\netki s\u00fcre\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131nda olduk\u00e7a i\u00e7seldirler ve etkile\u015fime,\nmal ve hizmet al\u0131\u015fveri\u015fine giren bireyler taraf\u0131ndan beraber in\u015fa\nedilirler.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh (2019), raporun devam\u0131nda IAD&#8217;yi kullanarak bir \u015fehirde\npayla\u015f\u0131ml\u0131 yolculuk hizmeti sa\u011flayan dijital platformlar\u0131 analiz\neder. Hat\u0131rlarsan\u0131z Uber hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar \u00e7o\u011funlukla\nsar\u0131 taksiler ve Uber \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 bi\u00e7iminde geli\u015fmi\u015fti. Biz ise\nd\u0131\u015far\u0131dan daha kaliteli hizmet almak isteyen m\u00fc\u015fteriler olarak\nbu tart\u0131\u015fmay\u0131 izlemi\u015f; sar\u0131 taksilerle ilgili bir\u00e7o\u011fumuzun\nk\u00f6t\u00fc an\u0131s\u0131 oldu\u011fundan \u00e7o\u011funlukla da Uber&#8217;in taraf\u0131n\u0131\ntutmu\u015ftuk. Ancak Singh&#8217;in (2019) analizinin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi\npayla\u015f\u0131ml\u0131 yolculuk hizmetleri, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler konusunda kar\u015f\u0131\nkar\u015f\u0131ya kalaca\u011f\u0131m\u0131z sorunlar i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici bir\ntart\u0131\u015fma.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Payla\u015f\u0131ml\u0131\nYolculuk<\/h2>\n\n\n\n<p>\nPayla\u015f\u0131ml\u0131 yolculukta, \u015fehirlerdeki taksi hizmetleri \u00e7o\u011funlukla\nbir ya da iki \u015firketin tekelinde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. \u015eirketler, taksi\nhizmetlerini bisiklet, scooter ve \u00fc\u00e7 tekerlekli ara\u00e7lardan\notob\u00fcslere kadar farkl\u0131 ula\u015f\u0131m alanlar\u0131na do\u011fru geni\u015fletmeye\nmeyilliler. Platformlar,  sadece insanlar\u0131 ta\u015f\u0131makla kalmay\u0131p\ndijital zeka yard\u0131m\u0131yla yerel ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 geni\u015fleterek ve\nderinle\u015ftirerek fiziksel mallar\u0131 da ta\u015f\u0131mak istiyorlar. S\u00fcrekli\nveri ak\u0131\u015f\u0131 ve platformun koordine etti\u011fi akt\u00f6rlerin say\u0131s\u0131ndaki\nart\u0131\u015f taksi hizmetlerini farkl\u0131 alanlara do\u011fru geni\u015fletmeye\nolanak sa\u011fl\u0131yor. Nihai ama\u00e7, YZ destekli otonom s\u00fcr\u00fc\u015f\narabalar\u0131n\u0131 ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k a\u011f\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmek.<\/p>\n\n\n\n<p>\nPayla\u015f\u0131ml\u0131 yolculukta iki temel akt\u00f6r var: Yolcular ve\nta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar. \u0130lk olarak platform, taksi hizmeti talep edenlerle\nbu hizmeti sunabilecekler hakk\u0131nda bilgi topluyor ve daha sonra\nbunlar\u0131 bir araya getiriyor. Yolcular\u0131n ve ta\u015f\u0131ma hizmeti\nverebileceklerin platforma dahil olmas\u0131yla beraber her bir yolcu ve\nfarkl\u0131 kategorilerdeki yolcular; her bir s\u00fcr\u00fcc\u00fc ve farkl\u0131\ntipteki s\u00fcr\u00fcc\u00fcler; ge\u00e7ici ve mekansal \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ve\nfarkl\u0131l\u0131klar\u0131yla \u015fehir trafi\u011fi vb  hakk\u0131nda veriler s\u00fcrekli\nolarak platforma akmaya ba\u015fl\u0131yor. Tek tarafl\u0131 olarak el konulan\nveri platform \u015firketinin ana varl\u0131\u011f\u0131 ve kayna\u011f\u0131 olan dijital\nzekaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Dijital zekayla beraber art\u0131k platform,\narz ve talebi bir araya getiren basit bir yer olman\u0131n \u00f6tesine\nge\u00e7meye ba\u015fl\u0131yor. Platform, \u015fehir trafi\u011fini ve bile\u015fenlerini\ny\u00f6nlendiren bir beyne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDijital ekonominin topluluk tabanl\u0131 hizmetlerinde iki \u00f6nemli konu\nvar. Birincisi, temel kaynak ve fakt\u00f6r\u00fcn dijital zeka ve onu\nolu\u015fturan veri olmas\u0131 (dijital zekan\u0131n uygulanmas\u0131 veya veri\ntoplanmas\u0131 etraf\u0131nda d\u00f6nen ekonomik ili\u015fkilerle beraber).\n\u0130kincisi, platformu i\u015fleten \u015firketin \u00e7o\u011funlukla dijital\nuygulamalar, bulut bili\u015fim vb ile k\u0131smen g\u00f6r\u00fcnmez olmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\nS\u00fcr\u00fcc\u00fcler, ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi \u00e7al\u0131\u015fma\ns\u00fcresini elde etmek i\u00e7in ta\u015f\u0131ma platformunun dijital zekas\u0131ndan\nyararlan\u0131yorlar. Platform, bir s\u00fcre sonra veriden elde etti\u011fi\n\u00f6ng\u00f6r\u00fclerle her arac\u0131n izleyece\u011fi yolu belirleyerek \u015fehirdeki\ntrafi\u011fi etkin bir \u015fekilde d\u00fczenleyebiliyor. Yolcular ise herhangi\nbir yerden an\u0131nda taksi hizmeti al\u0131yorlar, \u00e7o\u011funlukla daha ucuz\noluyor, k\u0131sa mesafe ya da trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle\nreddedilmiyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYolcular ve dijital platforma \u00fcye s\u00fcr\u00fcc\u00fcler i\u00e7in avantajl\u0131 bir\ndurum s\u00f6z konusu. Fakat analize platforma \u00fcye olmayan s\u00fcr\u00fcc\u00fcleri\nde dahil etmek gerekiyor. Bu s\u00fcr\u00fcc\u00fcler i\u015f kayb\u0131 ya\u015f\u0131yorlar ve\n(T\u00fcrkiye&#8217;de de oldu\u011fu gibi) bu s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin platform ad\u0131na\n\u00e7al\u0131\u015fan s\u00fcr\u00fcc\u00fclere y\u00f6nelik fiziksel sald\u0131r\u0131lar\nd\u00fczenledikleri hakk\u0131nda haberlere rastl\u0131yoruz. Baz\u0131lar\u0131\nplatforma \u00fcye olmay\u0131 tercih edebiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nPlatform sahibi \u015firket ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ise yolcular\u0131n verdi\u011fi\n\u00fccretten %20 ile %25 aras\u0131nda bir pay al\u0131yor. Toplu s\u00f6zle\u015fme,\nsendika vb yok; pay oran\u0131n\u0131n belirlenmesi tek tarafl\u0131 oluyor.\nAncak platform sahipleri baz\u0131 durumlarda rakiplerini piyasadan\nsilerek tekel olmak i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 fiyat indirimlerine\ngidebiliyorlar. Singh (2019), dijital zekan\u0131n bir merkezde\ntoplanmas\u0131n\u0131n daha verimli oldu\u011funa, bu y\u00f6ndeki e\u011filimlere ve\nbunun fark\u0131nda olan yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n uzun d\u00f6nemli k\u00e2rlar\ni\u00e7in k\u0131sa d\u00f6nemde zarar etmeyi g\u00f6ze ald\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYerel ula\u015f\u0131m\u0131n d\u00fczenlenmesinden sorumlu akt\u00f6rler ise neredeyse\netkisiz eleman durumundalar. Platform modelleri bir \u00e7e\u015fit\ndokunulmaz bir olgu olarak sunuluyor; ve platformlar\u0131n yerellerdeki\nd\u00fczenleyici kurallar\u0131 ihlal etmesi ola\u011fan bir durum. IAD\n\u00e7er\u00e7evelerinde kullan\u0131m kurallar\u0131 bir yere sahip, ama platform i\u015f\nmodellerinde \u00fczerinde anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir kural yok. Yolcularla,\ns\u00fcr\u00fcc\u00fclerle ve hatta d\u00fczenleyici kurumlarla temas etmeyen\nplatform sahipleri tek tarafl\u0131 olarak kurallar\u0131 koyuyorlar.\nPlatform, \u00fcyelerinin artmas\u0131yla (a\u011f etkileriyle) g\u00fcc\u00fcn\u00fc\nart\u0131r\u0131yor. Daha da \u00f6nemlisi, veriden elde etti\u011fi dijital zeka\nyard\u0131m\u0131yla geli\u015ftirdi\u011fi hizmetlerle kullan\u0131c\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok\nkendine ba\u011fl\u0131yor. Bu nedenle, s\u0131f\u0131rdan bir platform kurarak\nelindeki devasa veri ve bundan elde etti\u011fi dijital zekayla g\u00fc\u00e7lenmi\u015f\nbir platformla rekabet edebilmek zor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nOstrom, kaynak y\u00f6netim sistemlerini ekonomik verimlilik, mali\ndenklik, yeniden b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmde e\u015fitlik, hesap verilebilirlik, yerel\nakt\u00f6rlerin de\u011ferlerine uyum ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ba\u011flam\u0131nda\nele al\u0131yor. Singh (2019), payla\u015f\u0131ml\u0131 yolculuk hizmetini bu\nkriterlerle de\u011ferlendiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nEkonomik verimlilik, kaynaklar\u0131n tahsisi ile ili\u015fkili net\nfaydalar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili.  Yat\u0131r\u0131mlara geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\nfaydalar\u0131n\u0131, maliyetlerini veya oranlar\u0131n\u0131 tahmin eden\n\u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00f6nemli ve kamu politikalar\u0131n\u0131n uygulanabilirli\u011fi\nve istenirli\u011fini belirlemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Burada kaynak, bir\n\u015fehirdeki taksi ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k hizmetlerini y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in\nkullan\u0131lan veri ve dijital zekad\u0131r. Platform, sundu\u011fu hizmetin bir\nyan \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak veri toplar ve bu veriden dijital zeka \u00fcretir.\n\u00c7e\u015fitli akt\u00f6rler platformu yo\u011fun bir \u015fekilde kulland\u0131klar\u0131nda,\n\u00e7ok az yinelenen maliyet vard\u0131r. Fakat buna ra\u011fmen platform her\nseferinde yol \u00fccretinin d\u00f6rtte birini almaya devam eder.<\/p>\n\n\n\n<p>\nMali denklik, ki\u015finin \u00f6dedi\u011fi ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131\naras\u0131ndaki e\u015fitli\u011fi ifade eder. Platformda yer alan akt\u00f6rler,\nplatforma veri katk\u0131s\u0131nda bulunurlar. Akt\u00f6rler, bu katk\u0131lar\u0131yla\nelde edilen ve platformdaki taraflar\u0131 e\u015fle\u015ftirmek, etkinlikleri\nkoordine etmek ve fiyatlar\u0131 belirlemek i\u00e7in kullan\u0131lan dijital\nzeka i\u00e7in bir \u00f6deme yaparlar. Bir tekel hizmeti olan dijital\nzekan\u0131n fiyat\u0131 tek tarafl\u0131 olarak belirlenir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYeniden b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmde e\u015fitlik, daha dezavantajl\u0131 olan kesimlere\ndo\u011fru bir e\u011filim olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. \u015eirketin\n\u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n t\u00fcm parametreleri belirledi\u011fi bir durumda bu s\u00f6z\nkonusu de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nHesap verilebilirlik normalde kural koyucu ile bir etkile\u015fimi ve\nyan\u0131t vermeyi gerektirir. Ancak platform y\u00f6netimi \u00e7o\u011funlukla\nki\u015filer\u00fcst\u00fc bir konumdad\u0131r. Platformun ki\u015filer\u00fcst\u00fc konumu\nkendini yerel akt\u00f6rlerin de\u011ferlerine uyumsuzlukta da g\u00f6sterir. \nKolektif veya kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir y\u00f6netime sahip olmayan platformun\nyerel de\u011ferleri i\u015fleyi\u015fine dahil etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.\n<\/p>\n\n\n\n<p>\nDijital zekan\u0131n, hesap verme zorunlulu\u011fu olmayan akt\u00f6rlerce \u00f6zel\nolarak tahsis edilmesi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir risktir.\nDo\u011fal kaynaklar\u0131n y\u00f6neti\u015fiminde kaynaklar\u0131n devam\u0131n\u0131n\nsa\u011flanmas\u0131, sorumsuz kullan\u0131ma kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 \u00f6nemlidir.\nBuradaki temel sorun ise hesap verme zorunlulu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131nda bir\ntopluluktan s\u00fcrekli veri ak\u0131\u015f\u0131yla elde edilen kolektif zekan\u0131n\nhem topluluk i\u00e7in hem de ona kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilecek bir kaynak\nolmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u00d6zetle, topluluk verilerinden elde edilen dijital zeka, uzun vadeli\nula\u015f\u0131m ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 y\u00f6netmek yerine \u015firketin k\u00e2r\u0131n\u0131\nen \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Tekel konumundaki \nplatformlar\u0131n uzakta in\u015fa edilen ve kontrol edilen teknoyap\u0131s\u0131,\nhesap verilebilirlik ve yerellik i\u00e7in \u00e7ok az yer b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ortak\nHavuz Kayna\u011f\u0131 Olarak Veri ve Dijital Zeka<\/h2>\n\n\n\n<p>\nSingh\u2019e (2019) g\u00f6re verilerin ekonomik sahiplenmesi ve kullan\u0131m\u0131,\nkorumal\u0131, kontroll\u00fc ve d\u00fczenlenmi\u015f bir \u015fekilde ele al\u0131nmal\u0131 ve\nkamu yarar\u0131n\u0131 en iyi bi\u00e7imde temsil etmelidir. Bu do\u011frultuda,\nveri ve dijital zekan\u0131n tek bir elde topland\u0131\u011f\u0131 modellerin yerine\nyerelli\u011fin ve topluluk ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6n planda oldu\u011fu\nmodellerin geli\u015ftirilmesi gerekiyor. B\u00f6ylece g\u00fcn\u00fcm\u00fczde\n&#8216;dijital&#8217;deki hiper k\u00fcreselle\u015fme ve bununla ili\u015fkili\n\u00f6zelle\u015ftirmeleri dengelemek m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nVerinin kamu yarar\u0131na kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in farkl\u0131 giri\u015fimler var. Bu\ngiri\u015fimlerden biri, Silikon Vadisi ve \u00c7inli \u015firketler kadar, daha\nk\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketlerin ve \u00fcniversite laboratuvarlar\u0131n\u0131n da a\u00e7\u0131k\nveri k\u00fcmelerine eri\u015fimini sa\u011flayacak olan Veri G\u00f6zetim\nAjanslar\u0131&#8217;n\u0131n kurulmas\u0131 ve b\u00f6ylece toplum yarar\u0131na YZ i\u00e7in\ngerekli ko\u015fullar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAncak veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n korumal\u0131 ve kontroll\u00fc olmas\u0131\ngerekiyor.  Singh (2019) topluluk verisini ve dijital zekay\u0131 ilgili\ntopluluklar\u0131n bir ortak kaynak havuzu olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmenin en iyisi\nolaca\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Yaz\u0131l\u0131m, m\u00fczik, film vb \u015feyleri\ntart\u0131\u015f\u0131rken bunlar\u0131n kulland\u0131k\u00e7a ve payla\u015f\u0131ld\u0131k\u00e7a\nt\u00fckenmedi\u011fine ve ilk hallerini koruyabildiklerine vurgu yap\u0131l\u0131r.\nTopluluk verileri de bu \u00f6zelliklerin bir \u00e7o\u011funa sahiptir. Fakat\ngenetik verilerin payla\u015f\u0131m\u0131nda oldu\u011fu gibi verilere s\u0131n\u0131rs\u0131z\neri\u015fim toplulu\u011fa zarar verebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu nedenle, a\u00e7\u0131k eri\u015fim veya ortak havuz kayna\u011f\u0131 aras\u0131nda bir\nse\u00e7im yapmak gerekti\u011finde farkl\u0131 ko\u015fullar\u0131 dikkate alan bir\nyakla\u015f\u0131ma gerek var.  Elinor Ostrom, ortak kaynaklar\u0131n y\u00f6netimi\ni\u00e7in sekiz temel ilke \u00f6neriyor\n(<a href=\"https:\/\/www.onthecommons.org\/magazine\/elinor-ostroms-8-principles-managing-commmons\">https:\/\/www.onthecommons.org\/magazine\/elinor-ostroms-8-principles-managing-commmons<\/a>):<\/p>\n\n\n\n<p>1. Kesin grup\ns\u0131n\u0131rlar\u0131 tan\u0131mlay\u0131n<\/p>\n\n\n\n<p>2. Ortak mallar\u0131n\nkullan\u0131m\u0131n\u0131 y\u00f6neten kurallar\u0131 yerel ihtiya\u00e7 ve ko\u015fullara g\u00f6re\nbelirleyin.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Kurallardan\netkilenen herkesin kurallar\u0131 d\u00fczenlemeye kat\u0131labilece\u011finden emin\nolun.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Topluluk\n\u00fcyelerinin kural getirme hakk\u0131n\u0131n d\u0131\u015f otoritelerce tan\u0131nmas\u0131n\u0131\nsa\u011flay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>5. Topluluk\n\u00fcyelerinin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in i\u00e7in \u00fcyelerce\ny\u00fcr\u00fct\u00fclen bir sistem geli\u015ftirin.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Kurallar\u0131 ihlal\nedenler i\u00e7in kademeli yapt\u0131r\u0131mlar uygulay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>7. Anla\u015fmazl\u0131klar\u0131\n\u00e7\u00f6zmek i\u00e7in eri\u015filebilir, d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli ara\u00e7lar sa\u011flay\u0131n.<\/p>\n\n\n\n<p>8. En alt d\u00fczeyden\nsistemin b\u00fct\u00fcnle\u015fik tamam\u0131na kadar \u0130\u00e7 i\u00e7e katmanlardaki ortak\nkayna\u011f\u0131 y\u00f6netme sorumlulu\u011fu olu\u015fturun.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh&#8217;in (2019) \u00f6nerileri de bu ilkelerle uyumlu. Topluluk\nverilerinin ve dijital zeka kaynaklar\u0131n\u0131n ortak havuz olmas\u0131 i\u00e7in,\n\u00f6ncelikle a\u00e7\u0131k bir politika ve yasa olu\u015fturulmas\u0131 gerekti\u011fini\nsavunuyor. Aksi taktirde ilerleme sa\u011flanmas\u0131 zordur. \u015eu anki\nyasalar ise bilgi payla\u015f\u0131m\u0131ndan ziyade onu korumaya y\u00f6neliktir.\n\u00d6ncelikle topluluklar\u0131n kendi haklar\u0131nda toplanan veriye\neri\u015febilmelerine izin verilmelidir. Bu kapsamda, platformda yer alan\nfarkl\u0131 akt\u00f6rlere farkl\u0131 haklar tan\u0131nabilir. B\u00f6ylece farkl\u0131 i\u015f\nmodelleri de geli\u015ftirilebilir. \u00d6rne\u011fin ula\u015f\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde, sar\u0131\ntaksi ve Uber tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde veri ve dijital zekaya\ndayal\u0131 platform kooperatifleri geli\u015ftirilebilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nSingh (2019), Ostrom&#8217;u takip ederek \u00f6zellikle ortak havuz\nkaynaklar\u0131n\u0131n, yerelin ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda yerelden\ny\u00f6netilmesine vurgu yap\u0131yor. Dijital zeka hizmetleri arka planda\nk\u00fcresel hizmetlere ba\u011fl\u0131 olsalar bile yerel olarak organize\nedilebilir ve y\u00f6netilebilirler. Gerekli hizmetlerin k\u00fcresel YZ\n\u015firketlerine dikey entegrasyonu yerine, yerel i\u015fletmelere bir \u00fccret\nkar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ya da ba\u015fka bi\u00e7imlerde sunumu\nger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Federal \u00f6\u011frenme ve s\u0131n\u0131r bili\u015fimde\noldu\u011fu gibi veriyi orijinal yerinde tutarak YZ sistemlerini e\u011fitmek\nveya dijital zekaya katk\u0131da bulunmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli teknik\nolanaklar vard\u0131r. Ayr\u0131ca verilerin d\u00fcnya \u00fczerindeki sanal olarak\nkorunan alanlarda ge\u00e7ici olarak iletilmesi ve i\u015flenmesi de\nm\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Veri ve dijital zeka etraf\u0131nda uygun ortak m\u00fclkiyet\nrejimlerinin olu\u015fturulmas\u0131, gerekli veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n temelini\nve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\n***<\/p>\n\n\n\n<p>\nVerinin m\u00fclkiyeti hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fma yeni yeni ba\u015fl\u0131yor.\nTart\u0131\u015fma, mahremiyetten ekonomik g\u00fcc\u00fcn yo\u011funla\u015fmas\u0131na ve\ne\u015fitsizliklerin artmas\u0131na kay\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, nesnelerin\ninterneti, platform ekonomileriyle beraber bu tart\u0131\u015fmalar da\nartacak. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki say\u0131larda verinin y\u00f6netimi hakk\u0131nda farkl\u0131\ng\u00f6r\u00fc\u015fleri aktarmaya devam edece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kaynak:<\/h3>\n\n\n\n<p>\nSingh, P. J. (2019). Data and Digital Intelligence Commons (Making a\nCase for their Community Ownership). Data Governance Network Working\nPaper 02.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kanal \u0130stanbul tart\u0131\u015fmalar\u0131 devam ederken 24 Aral\u0131k 2019 tarihinde &#8220;Ulusal Ak\u0131ll\u0131 \u015eehirler Stratejisi ve Eylem Plan\u0131&#8221;na ili\u015fkin bir Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Genelgesi, Resmi Gazetede yay\u0131mland\u0131. Genelgede \u00f6zellikle<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[365,26,70,13,1,298],"tags":[364,59,363,156,240,270],"class_list":["post-704","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-akilli-sehirler","category-e-devlet","category-emek","category-fikri-mulkiyet","category-uncategorized","category-yapay-zeka","tag-akilli-sehirler","tag-buyuk-veri","tag-dijital-ekonomi","tag-mulkiyet","tag-ozel-mulkiyet","tag-yapay-zeka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/704","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=704"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":705,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/704\/revisions\/705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}