{"id":723,"date":"2020-09-24T23:52:50","date_gmt":"2020-09-24T20:52:50","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=723"},"modified":"2020-09-25T00:01:53","modified_gmt":"2020-09-24T21:01:53","slug":"sirketlerin-ve-hukumetlerin-yonettigi-akilli-sehirler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=723","title":{"rendered":"\u015eirketlerin ve H\u00fck\u00fcmetlerin Y\u00f6netti\u011fi Ak\u0131ll\u0131 \u015eehirler"},"content":{"rendered":"\n

Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri t\u00fcm d\u00fcnyada h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. ABD’deki \u015fehirlerin \u00fc\u00e7te ikisinden fazlas\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerini uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama bu sefer en \u00f6nde ABD de\u011fil, \u00c7in var. \u00c7in, eski \u015fehirlerini yeniden in\u015fa ediyor ve s\u0131f\u0131rdan yeni \u015fehirler yarat\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketi, bili\u015fim teknolojilerinin bu iki lider \u00fclkesiyle de s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Londra’dan Singapur’a, Rio de Janeiro’dan Delhi’ye ve G\u00fcney Afrika’daki Cape Town’dan Pasifik Adas\u0131’ndaki Mauritius Cumhuriyeti’ne kadar ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri bir\u00e7ok yerde deneniyor. Fakat Mosco’nun (2019) dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi, son on y\u0131ldaki h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelere ra\u011fmen, insanlar ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ne oldu\u011fu hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip de\u011filler. \u00d6rne\u011fin, ATG Access’in Birle\u015fik Krall\u0131k’ta, 1000 ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir ara\u015ft\u0131rmada, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n %68’inin ak\u0131ll\u0131 \u015fehrin ne oldu\u011funu bile bilmedi\u011fi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f (https:\/\/www.atgaccess.com\/files\/downloads\/atg-smart-cities-whitepaper.pdf<\/a>).<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin uluslararas\u0131 d\u00fczeyde kabul g\u00f6ren bir tan\u0131m\u0131\nyok. Bu nedenle, \u0130ngiltere gibi geli\u015fmi\u015f bir \u00fclkede bile\ninsanlar\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ne oldu\u011funu bilmemesine fazla\n\u015fa\u015f\u0131rmamak gerekiyor. \u00c7e\u015fitli uluslararas\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\ntan\u0131mlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin\na\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131l\u0131ktan uzak ve daha \u00e7ok teknoloji odakl\u0131 oldu\u011funu\ng\u00f6r\u00fcyoruz (https:\/\/www.akillisehirler.gov.tr\/akilli-sehir-nedir\/<\/a>):<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u015fehir, mevcut ve gelecek nesillerin\nekonomik, sosyal, \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131\ng\u00f6zetirken; ya\u015fam kalitesini, \u015fehircilik hizmet sunumunun\nverimlili\u011fini ve rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmak i\u00e7in bilgi ve ileti\u015fim\nteknolojilerini ve di\u011fer ara\u00e7lar\u0131 kullanan yenilik\u00e7i bir \u015fehirdir\n(ITU, 2016).<\/p>\n\n\n\n

\n\u015eehrin planlamas\u0131n\u0131, y\u00f6netimini, in\u015fas\u0131n\u0131, ak\u0131ll\u0131 hizmetleri\nkolayla\u015ft\u0131racak Nesnelerin \u0130nterneti, Bulut Bili\u015fim, B\u00fcy\u00fck Veri\nve entegre Co\u011frafi Bilgi Sistemleri gibi yeni nesil bilgi ileti\u015fim\nteknolojilerinin uyguland\u0131\u011f\u0131 yeni bir kavram ve yeni bir modeldir\n(ISO, 2014).<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015eehir; Ekosistem varl\u0131klar\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, m\u00fcreffeh\nve kapsay\u0131c\u0131 bir gelecek sunmak i\u00e7in fiziksel, dijital ve insani\nsistemlerin yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7evre ile etkin entegrasyonudur\n(PAS 180, 2014).<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin net bir tan\u0131m\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir hareketinin ba\u015flang\u0131c\u0131 IBM’nin 2009 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131\n“Daha ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin vizyonu” ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapora\ndayand\u0131r\u0131l\u0131yor\n(https:\/\/www-03.ibm.com\/press\/attachments\/IBV_Smarter_Cities_-_Final.pdf<\/a>).\nMosco (2019), IBM’in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hamlesini 2008 ekonomik krizi\nsonras\u0131nda yeni pazarlar yaratmay\u0131 hedefleyen bir a\u00e7\u0131l\u0131m olarak\nde\u011ferlendiriyor. Raporda yer alan vaatler ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\ntan\u0131t\u0131mlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 olduk\u00e7a yayg\u0131n: Su\u00e7la m\u00fccadele ve daha\nsa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam; trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fmak ve kazalara\ndaha h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale edebilmek; daha y\u00fcksek ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131; su\nkaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak;\nt\u00fcketicilerin fiyat sinyallerini daha iyi g\u00f6ndermesini sa\u011flayarak\nenerji sekt\u00f6r\u00fcndeki pazar performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak.<\/p>\n\n\n\n

\nIBM’ye g\u00f6re ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, birbirine ba\u011fl\u0131 enformasyondan\nkaynaklar\u0131ndan yararlanarak kendi faaliyetlerini daha iyi anl\u0131yor\nve kontrol ediyor; s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar\u0131 en verimli bi\u00e7imde\nkullanabiliyor. IBM’nin rakiplerinden Cisco ise enformasyon ve\nileti\u015fim teknolojileriyle elde edilecek verimlilik art\u0131\u015f\u0131,\nmaliyet d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve ya\u015fam kalitesindeki art\u0131\u015f \u00fczerinde\nduruyor. \u015eirketlere ve \u015fehirlere ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131\n\u00fczerine dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan McKinsey 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131\nraporunda ak\u0131ll\u0131l\u0131\u011f\u0131, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerinin varl\u0131\u011f\u0131,\n\u015fehirlerin teknoloji yo\u011fun altyap\u0131lara ne kadar iyi uyum\nsa\u011flayabildi\u011fi ve \u015fehir sakinlerinin ger\u00e7ek zamanl\u0131 toplu ta\u015f\u0131ma\nbilgileri ve uzaktan t\u0131bbi te\u015fhis gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nuygulamalar\u0131n\u0131 ne kadar benimseyebildi\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fcyor. Ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirleri, bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 telefon metaforlar\u0131yla a\u00e7\u0131klamay\u0131\ndeneyenler de var. Siemens, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri bir a\u00e7\u0131k hava\nbilgisayar\u0131na benzetiyor. Jenny McGrath de Kansas City’deki ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir projesini tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehri,\nalg\u0131lay\u0131c\u0131larla donat\u0131lm\u0131\u015f ve uygulamalara ihtiya\u00e7 duyan dev\nbir ak\u0131ll\u0131 telefona benzetiyor\n(https:\/\/www.digitaltrends.com\/home\/kansas-city-smart-city-technology\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nTeknoloji \u015firketleri, kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6re ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirleri tan\u0131ml\u0131yorlar. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok veri toplayarak\nve bunu \u015fehirleri daha verimli y\u00f6netmek i\u00e7in kullanarak\nmaliyetlerin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclece\u011fini ve hedeflerin\nger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Mosco (2019), ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlerde teknolojinin ve verinin \u00f6nemini kabul etmekle beraber bu\ntan\u0131m ve metaforlardaki basitli\u011fi aldat\u0131c\u0131 buluyor. Hi\u00e7 kimsenin\n\u015fehrin i\u015fleyi\u015fini daha iyi kavramaya, kontrol etmeye ve daha\nverimli yapmaya itiraz\u0131 olamaz ama burada kritik soru, bunlar\u0131n\nneleri hedefledi\u011fidir. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde kullan\u0131lan teknoloji,\ne\u015fitsizli\u011fi art\u0131rabilece\u011fi gibi tam tersini de yapabilir. Londra,\nSingapur ve New York ba\u015far\u0131l\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rnekleri\nolmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda e\u015fitsizli\u011fin de giderek artt\u0131\u011f\u0131\nyerlerdir. Cisco, teknoloji yard\u0131m\u0131yla verimlilik art\u0131\u015f\u0131ndan,\nmaliyet d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden ve ya\u015fam kalitesi art\u0131\u015f\u0131ndan s\u00f6z ediyor.\nAma hangi ama\u00e7 i\u00e7in ve kim i\u00e7in? \u00d6rne\u011fin Singapur ak\u0131ll\u0131\nteknolojileri evsiz insanlar\u0131 belirlemek ve sokaklardan\nuzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131yor. San Diego, bir \u00e7ok \u015fehirde\noldu\u011fu gibi sokak lambalar\u0131na g\u00f6zetim kameralar\u0131 yerle\u015ftiriyor.\nSan Diego’nun i\u015f orta\u011f\u0131 General Electric (bir \u00e7ok teknoloji\n\u015firketi gibi) bundan bir yarar sa\u011fl\u0131yor ama ya \u015fehir sakinleri?<\/p>\n\n\n\n

\nMosco (2019), bilgisayar ya da ak\u0131ll\u0131 telefon metaforu yerine daha\nesnek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc platform metaforunu tercih ediyor ve \u015fehri sadece\nbir \u015fey olarak de\u011fil, bir s\u00fcre\u00e7 olarak ele al\u0131yor. Platformlar\nen genel anlam\u0131yla iki ya da daha fazla kullan\u0131c\u0131n\u0131n etkile\u015fimini\nsa\u011flayan dijital altyap\u0131lar. Son y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fan platform\nekonomileri, m\u00fc\u015fteriler, servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar, \u00fcreticiler,\ntedarik\u00e7iler ve fiziksel nesneler gibi farkl\u0131 tipte kullan\u0131c\u0131lar\u0131\nbir araya getiriyorlar. Bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 telefon metaforlar\u0131\nyerine ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gereksinimlerini\nkar\u015f\u0131layan, fiziksel bir alanda yer alan bir platform olarak g\u00f6rmek\ndaha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketinin s\u00f6zc\u00fcleri, dikkati \u00f6zellikle yeni\nteknolojilere \u00e7ekerek ak\u0131ll\u0131 teknolojilerin sokaklar\u0131 daha\ng\u00fcvenli, havay\u0131 daha temiz, ula\u015f\u0131m\u0131 daha verimli yapaca\u011f\u0131n\u0131\niddia ediyorlar. An\u0131nda ileti\u015fim ve algoritmalar sayesinde\ninsanlara g\u00f6re daha hatas\u0131z ve \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 karar verebilen\ny\u00f6netim sistemleri geli\u015ftirilebilecek. Ancak bu iddialara kar\u015f\u0131\nak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle beraber g\u00f6zetimin derinle\u015fti\u011fini, \u015fehirlerin\ny\u00f6netiminin \u00f6zel \u015firketlere devredildi\u011fini, demokrasinin\ndarald\u0131\u011f\u0131n\u0131, bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na fazlas\u0131yla\na\u00e7\u0131k bir ortam yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin\nh\u0131zland\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar da var. Baz\u0131 \u015fehirlerde, toplumsal\nhareketler \u015firket politikalar\u0131n\u0131n sorgulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliyor\nve belediyeleri politikalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye zorlayabiliyor. Fakat\nbu da ancak kamuoyu, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ve olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131\nhakk\u0131nda bilgilendirilebildi\u011finde; ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, yapay zeka,\nnesnelerin interneti, 5G vb teknolojilere indirgenmeden y\u00f6netim\nsorunsal\u0131 ekseninde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oluyor.<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130nsanlar risklerin fark\u0131na vard\u0131k\u00e7a belediyeler ve \u015firketler de\nvizyonlar\u0131n\u0131 pazarlarken kulland\u0131klar\u0131 iki sihirli kelimenin\n(inovasyon ve verimlilik) yan\u0131na bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fcn\u00fc,\nkat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, ekleyerek \u00f6nleyici bir hamle yapma gere\u011fi\nduyuyorlar. Fakat d\u00fcnyadaki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rneklerini\ninceledi\u011fimizde insanlar\u0131n geleceklerini ilgilendiren politika ve\nuygulamalara kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaman s\u0131n\u0131rl\u0131 bir d\u00fczeyde\nger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \n<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirleri, farkl\u0131 akt\u00f6rleri (resmi kurumlar, \u015firketler\nve yurtta\u015flar) bir araya getiren bir platform olarak ele almak,\nburalardaki gerilimleri ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini daha a\u00e7\u0131k se\u00e7ik\ng\u00f6rebilmemize yard\u0131mc\u0131 oluyor. B\u00f6ylece kullan\u0131lan teknolojiler\nyerine farkl\u0131 \u00e7\u0131kar ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 tart\u0131\u015fabiliyoruz. Bir\nak\u0131ll\u0131 \u015fehri y\u00f6netmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131 olsa da ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlerin y\u00f6netiminde \u00fc\u00e7 temel e\u011filimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.\nBirinci e\u011filim, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin \u015firketlerin (\u00e7o\u011funlukla\nteknoloji \u015firketlerinin) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilmesi. \u0130kinci\ne\u011filim, \u00f6zellikle \u00c7in’de oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin yerel,\nb\u00f6lgesel ve ulusal d\u00fczeydeki resmi kurumlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde\ngeli\u015ftirilmesi ve y\u00f6netilmesi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc e\u011filim ise kamusal\nalan\u0131, verinin kamusal sahipli\u011fini ve y\u00f6netimini, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\ngeli\u015ftirme s\u00fcrecine tam kat\u0131l\u0131m\u0131 hedefleyen yurtta\u015f odakl\u0131\nak\u0131ll\u0131 \u015fehirler. \n<\/p>\n\n\n\n

\nBu yaz\u0131da, ilk ikisini ele alaca\u011f\u0131m. Yurtta\u015flar\u0131n y\u00f6netimde\netkili oldu\u011fu ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri ve bu \u015fehirlerin en \u00f6nemlisi\nolan Barcelona’y\u0131 ba\u015fka bir yaz\u0131da, daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tart\u0131\u015fmak\nistiyorum. Ama \u00f6nce kat\u0131l\u0131m ve kat\u0131l\u0131m d\u00fczeyi hakk\u0131nda\nnetle\u015fmek gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bazen kat\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini\niddia eden uygulamalar ger\u00e7ek kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 engellemeyi\nhedefleyen bir strateji de olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

“Ben\nkat\u0131l\u0131yorum, sen kat\u0131l\u0131yorsun, o kat\u0131l\u0131yor, biz kat\u0131l\u0131yoruz,\nsiz kat\u0131l\u0131yorsunuz… Onlar kar ediyor.”<\/h2>\n\n\n\n

\nBa\u015fl\u0131k, Frans\u0131z\n\u00f6\u011frencilerin 1968 Bahar\u0131’nda ast\u0131klar\u0131 bir afi\u015ften\nve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir ve belediyecilik tart\u0131\u015fmalar\u0131nda\ns\u0131k\u00e7a ba\u015fvurulan kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k s\u00f6yleminin aldat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131\n\u00f6zetliyor.<\/p>\n\n\n\n

\nSherry Arnstein, 1969 y\u0131l\u0131nda\nyay\u0131mlanan “Yurtta\u015f Kat\u0131l\u0131m Merdiveni”\nadl\u0131 makalesinde yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, \u0131spanak yemeye benzetir:\n\u0130nsanlar\ni\u00e7in iyi oldu\u011fundan\nteoride kimse \u0131spana\u011fa kar\u015f\u0131 de\u011fildir. Y\u00f6netilenlerin y\u00f6netime\nkat\u0131l\u0131m\u0131 da teoride demokrasinin k\u00f6\u015fe ta\u015flar\u0131ndan biridir ve\nneredeyse herkesin kuvvetlice alk\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir fikirdir. Fakat bu\nilkeyi yoksul siyahlar, Meksikal\u0131 Amerikanlar, Porto Rikolular,\nK\u0131z\u0131lderililer, Eskimolar ve beyazlar i\u00e7in uygulamaya\nkalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda alk\u0131\u015flar zay\u0131flar. Yoksullar, kat\u0131l\u0131m\u0131 g\u00fcc\u00fcn\nyeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda\nkat\u0131l\u0131m ilkesi, \u00e7e\u015fitli \u0131rksal, etnik, ideolojik ve siyasi\nmuhalefetle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n

\nG\u00fcc\u00fcn yeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131\nolmadan kat\u0131l\u0131m, g\u00fc\u00e7s\u00fczler i\u00e7in bo\u015f ve yarars\u0131z bir s\u00fcre\u00e7tir.\nKat\u0131l\u0131m s\u00f6ylemi s\u00fcre\u00e7ten sadece belirli bir kesim yarar\nsa\u011flayabilecek olmas\u0131na kar\u015f\u0131n g\u00fc\u00e7 sahiplerinin t\u00fcm taraflar\u0131n\ndikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilmesine yard\u0131mc\u0131 olur. B\u00f6ylece\nsadece stat\u00fckoyu devam ettirmek kolayla\u015f\u0131r. Arnstein (1969)\nkat\u0131l\u0131m\u0131, \u015fu anda siyasi ve ekonomik s\u00fcre\u00e7lerden d\u0131\u015flanan\nyurtta\u015flar\u0131n gelece\u011fe bilin\u00e7li olarak dahil edilmesini sa\u011flayan\ng\u00fcc\u00fcn yeniden da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 olarak tan\u0131mlar. Bilgilerin nas\u0131l\npayla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, hedeflerin ve politikalar\u0131n nas\u0131l\nbelirlendi\u011fini, vergi kaynaklar\u0131n\u0131n nas\u0131l tahsis edildi\u011fini,\nprogramlar\u0131n nas\u0131l i\u015fletildi\u011fini, i\u015flerin ve yard\u0131mlar\u0131n nas\u0131l\nb\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirleyen bir stratejidir. \n<\/p>\n\n\n\n

\nOlgular\u0131 siyah ve beyaz diye\ns\u0131n\u0131fland\u0131rmak \u00e7o\u011fu zaman yan\u0131lt\u0131c\u0131 oluyor. Bu nedenle,\nyurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan ve yoklu\u011fundan s\u00f6z etmek\nyerine kat\u0131l\u0131m\u0131n farkl\u0131 d\u00fczeylerini tart\u0131\u015fmak daha a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131\nolabilir. Arnstein (1969), yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sekiz basamaktan\nolu\u015fan bir merdiven \u00f6rne\u011fiyle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Arnstein\n(1969) kat\u0131l\u0131m merdiveninin konuyu basitle\u015ftirdi\u011fini; yoksullar\u0131n\nve g\u00fc\u00e7 sahiplerinin homojen bloklar olmad\u0131\u011f\u0131na kabul eder. Ama\nbu benzetme farkl\u0131 kat\u0131l\u0131m\/kat\u0131lamama durumlar\u0131 olabilece\u011fini\nve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015fabilmeyi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.\nZaaflar\u0131na kar\u015f\u0131n, Arnstein’in (1969) 50 y\u0131l \u00f6nceki federal\nsosyal programlardan \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 kat\u0131l\u0131m\nmerdiveninin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kat\u0131l\u0131m\u0131 (ve kat\u0131l\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131)\nanlamaya yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

\nArnstein’in (1969) kat\u0131l\u0131m\nmerdiveninin ilk iki basama\u011f\u0131nda bir kat\u0131l\u0131m s\u00f6z konusu\nde\u011fildir. Birinci basamak manip\u00fclasyondur.\n\u0130nsanlar yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 ad\u0131na dan\u0131\u015fma kurullar\u0131na\nyerle\u015ftirilirler. Ama\u00e7 onlar\u0131 e\u011fitmek veya desteklerini\nsa\u011flamakt\u0131r. Bir bak\u0131ma\nhalkla ili\u015fkiler \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci basamak, terapi olarak\nadland\u0131r\u0131l\u0131r. Uzmanlar, yurtta\u015flar\u0131 planlamaya dahil etme\nmaskesi alt\u0131nda vatanda\u015flar\u0131 klinik grup terapisine tabi tutarlar.\nBu kat\u0131l\u0131m bi\u00e7iminde yurtta\u015flar kapsaml\u0131 faaliyetlerde\nbulunurlar, ancak asl\u0131nda yap\u0131lan yurtta\u015flar\u0131n ger\u00e7ek\nsorunlar\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak daha \u00fcst toplumsal de\u011ferlere\nuyum sa\u011flamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc basamak,\nbilgilendirmedir. Bilgilendirme, yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli\nbir ko\u015ful olmas\u0131na kar\u015f\u0131n burada s\u00f6z konusu olan tek y\u00f6nl\u00fc,\ny\u00f6netenlerden yurtta\u015flara bir bilgi ak\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Yurtta\u015flar\u0131n\ngeri bildirim ya da itiraz hakk\u0131 yoktur. Y\u00f6neticiler, afi\u015flerle ve\n\u00e7e\u015fitli medya ara\u00e7lar\u0131 ile ve kendi belirledikleri zamanda\nyurtta\u015flar\u0131 faaliyetleri hakk\u0131nda bilgilendirirler. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc\nbasamak, dan\u0131\u015fmad\u0131r. Bu asl\u0131nda kat\u0131l\u0131m\u0131n\n\u00fcst basamaklar\u0131 i\u00e7in\nde gerekli\nbir ad\u0131md\u0131r. E\u011filim anketleri, mahalle bulu\u015fmalar\u0131 ve halka a\u00e7\u0131k\ntoplant\u0131larla yurtta\u015flara d\u00fc\u015f\u00fcncelerini\nifade etme olana\u011f\u0131 verilir. Fakat buradaki temel sorun, yar\u0131m\nkalan bir giri\u015fim olmas\u0131 ve belirtilen g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00f6nerilere\ndo\u011frultusunda gerekli ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmamas\u0131d\u0131r. Be\u015finci basamak\nolan yat\u0131\u015ft\u0131rmada ise yurtta\u015flara s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kat\u0131l\u0131m ve\ndolay\u0131s\u0131yla etkide bulunabilme olana\u011f\u0131 verilir. G\u00f6stermelik\nolarak dan\u0131\u015fma kurullar\u0131na ve komisyonlara dahil edilirler. Ama\nburalarda ya az\u0131nl\u0131k durumundad\u0131rlar ya da son karar bir \u00fcst\nmakam taraf\u0131ndan al\u0131nmaktad\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n

\nArnstein (1969), \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc,\nd\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci basamaklardaki kat\u0131l\u0131m\u0131n g\u00f6stermelik\noldu\u011funu yazar. Alt\u0131nc\u0131, yedinci ve sekizinci basamaklar ise\niktidar\u0131n yurtta\u015fta oldu\u011fu basamaklard\u0131r. Ortakl\u0131k olarak\nadland\u0131r\u0131lan alt\u0131nc\u0131 basamakta yurtta\u015flar ve iktidar sahipleri\naras\u0131ndaki m\u00fczakereler sonucunda iktidar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131\nvard\u0131r. Taraflar, ortak politika kurullar\u0131, planlama komiteleri ve\nanla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik mekanizmalar gibi yap\u0131lar\narac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla planlama ve karar verme sorumluluklar\u0131n\u0131\npayla\u015fmay\u0131 kabul ederler. Bu basamakta, g\u00fc\u00e7 sahiplerinin\niktidarlar\u0131ndan g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak vazge\u00e7mesi de\u011fil, \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir\ntoplulu\u011fun iktidara ortak olmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Yedinci\nbasamak, iktidar\u0131n yetkilerinin halka devredilmesidir. Halk y\u00f6netsel\ng\u00fc\u00e7 \u00e7o\u011funlu\u011funu elinde bulundurur ve y\u00f6netenler yetkilerini\nhalka devrederler. Sekizinci ve son basamak ise yurtta\u015f denetimidir.\nBu basamakta halk her \u015feyin denetim yetkisine sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

\n\u015eirketler ve h\u00fck\u00fcmetler\ntaraf\u0131ndan y\u00f6netilen\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rneklerini inceledi\u011fimizde ise yurtta\u015f\nkat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ya hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k\niddias\u0131n\u0131n be\u015finci basama\u011fa hi\u00e7 eri\u015femedi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.\nDaha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc Eric Schmidt, Jeff Bezos, Mark Zuckerberg, Elon\nMusk, Peter Thiel, Bill Gates gibilerine\ng\u00f6re \u015fehirlerin y\u0131llard\u0131r se\u00e7ilmi\u015f resmi g\u00f6revliler taraf\u0131ndan\ny\u00f6netilmi\u015f olmas\u0131 bunun b\u00f6yle devam edece\u011fi anlam\u0131na gelmiyor.\nPazar\u0131n, \u015fehirlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu zorluklar\u0131n\n\u00fcstesinden gelmede kamu sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u0131llanm\u0131\u015f b\u00fcrokrasilerinden\ndaha ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. \u015eehirlerin\ny\u00f6netiminin \u015firketlere devredilmesi y\u0131llard\u0131r devam eden\n\u00f6zelle\u015ftirme ve kurals\u0131zla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131n\u0131n mant\u0131ksal\nsonucu (Mosco, 2019).<\/p>\n\n\n\n

Eski\n\u015eehirleri Ak\u0131lland\u0131rmak ya da Yeni \u015eehirler Kurmak<\/h2>\n\n\n\n

\nHer ak\u0131ll\u0131 \u015fehir plan\u0131\nkendine \u00f6zg\u00fc olsa da iki temel yakla\u015f\u0131m var. Birinci yakla\u015f\u0131m,\nvar olan bir \u015fehrin altyap\u0131s\u0131n\u0131 yeni ula\u015f\u0131m, enerji ve ileti\u015fim\na\u011flar\u0131 yaratan yeni internet teknolojileri (bulut bili\u015fim, b\u00fcy\u00fck\nveri, nesnelerin interneti ve 5G) ile yeniden in\u015fa etmek. \u0130kinci\nyakla\u015f\u0131m ise yeni bir \u015fehir in\u015fa etmek. Bunun yan\u0131nda pilot\nteknolojilerin denendi\u011fi \u015fehirler de var.<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirler ger\u00e7ekten\nde IBM’nin hedefledi\u011fi gibi teknoloji \u015firketleri i\u00e7in yeni bir\npazar oldu. \u015eehirlerini ak\u0131lland\u0131rmak isteyen belediye\ny\u00f6netimlerine donan\u0131m, yaz\u0131l\u0131m ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k satt\u0131lar;\nonlarla beraber ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa ettiler. Teknoloji\n\u015firketleri \u015fehir\ny\u00f6netimlerini merkezi\nizleme ve karar alma tesisleri\ni\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bunda ilk ba\u015far\u0131l\u0131 olan, 2010\ny\u0131l\u0131n\u0131n sonunda Rio\nde Janeiro’da, Rio Operasyon Merkezi’ni kuran IBM’di. Merkez, ba\u015fl\u0131ca\nbirimlerdeki (polis ve itifaiye gibi) geli\u015fmelerin\nyan\u0131nda \u015fehirdeki \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131 (hava durumu, elektrik, su,\n\u00e7\u00f6plerin toplanmas\u0131 vb) tek bir yerden izleyebiliyordu. Herhangi\nbir kamu arac\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu bilinebiliyordu.<\/p>\n\n\n\n

\nAncak\nMerkez’in faaliyetleri \u015feffaf de\u011fildi ve t\u00fcm \u015fehre yay\u0131lan bu\nkameralar\u0131n konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6z\nkonusu de\u011fildi. Merkez, 2014 D\u00fcnya Kupas\u0131 ve 2016\nOlimpiyatlar\u0131’ndaki protestolar\u0131 izlemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131.\nBelediye Ba\u015fkan\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada her bir k\u00f6\u015fenin 7 g\u00fcn\n24 saat izlendi\u011fini \u00f6v\u00fcnerek anlat\u0131yordu. Fakat ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nteknolojilerinin, e\u015fitsizlik, yoksullu\u011fun y\u00f6neti\u015fimi veya \u015fehrin\nplanlanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan ele\u015ftiriler de\nvard\u0131. Siemens de\nSingapur’da \u015eehir Kabini ad\u0131 verilen bir merkez in\u015fa etti. Ba\u015fka\n\u015fehirlerde de benzer giri\u015fimler oldu ancak\ng\u00f6zetim ve merkezile\u015fmeden duyulan kayg\u0131lar \u00f6rg\u00fctlendi\u011finde\nbelediyeler ve \u015firketler projelerini rafa kald\u0131rmak zorunda\nkald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

\n\u015eirketler, \u015fehir\ny\u00f6netimlerine do\u011frudan teknoloji satman\u0131n yan\u0131nda ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlere farkl\u0131 stratejilerle eklemleniyorlar. Amazon, Seattle’\u0131\ntamamen otomatikle\u015ftirilmi\u015f Amazon Go d\u00fckkanlar\u0131 gibi yenilikleri\ntest edebilece\u011fi bir teknoloji laboratuvar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

\nGoogle,\n2015 y\u0131l\u0131nda Sidewalk Labs adl\u0131 birimini kurduktan sonra\n\u015fehirlerin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda\ndaha aktif roller \u00fcstlenmeye ba\u015flad\u0131. Ancak\nellerine bir \u015fehir\nteslim edildi\u011finde ne yapabilece\u011fini t\u00fcm d\u00fcnyaya g\u00f6stermek\nisteyen Google’\u0131n\nhayali, Toronto’yla yap\u0131lan anla\u015fma sonras\u0131 ger\u00e7ek oldu. Art\u0131k\ns\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar, uyarlanabilen trafik \u015feritleri ve lambalar\u0131,\nses ve kirlili\u011fin izlenmesi, dronlarla teslimat, kar\u0131n eritildi\u011fi\n\u0131s\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bisiklet yollar\u0131 gibi yenilikleri deneyebilirler.<\/p>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u015fehirler\ni\u00e7in fazlas\u0131yla maliyetli ve teknoloji \u015firketleri i\u00e7in k\u00e2rl\u0131\nbir i\u015f. \u015eehir y\u00f6netimleri, \u015firketlerle farkl\u0131 ortakl\u0131klar\nkuruyor. Yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u015firketler\nse\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticilerin de yerini alabiliyor. Ama daha ilginci elde\nettikleri alanlarda s\u0131f\u0131rdan \u015fehirler kurmay\u0131 deneyen\ngiri\u015fimciler.<\/p>\n\n\n\n

\nFacebok, Menlo Park’taki genel\nmerkezinin yan\u0131ndaki Willow Village semtinde 1500 apartman\ndairesinin yan\u0131nda d\u00fckkanlar, okullar, parklar ve bir k\u00fclt\u00fcr\nmerkezi i\u00e7eren bir kasaba in\u015fa ediyor. Genel merkezin yak\u0131n\u0131nda\nya\u015fayan \u00e7al\u0131\u015fanlar bu apartmanlar\u0131n ilk sakinleri olacak. \n<\/p>\n\n\n\n

\nElon Musk’\u0131n Tesla’s\u0131n\u0131n\nAvustralya’da in\u015fa etti\u011fi YarraBend, Tesla bataryalardan, Tesla\ng\u00fcne\u015f enerjisinden, Tesla ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131ktan ve Tesla \u015farj\nistasyonlar\u0131ndan yararlanacak. Tesla ve ortaklar\u0131na g\u00f6re YarraBend\nsakinleri tipik bir yerle\u015fim yerinden %80 daha az \u00e7\u00f6p \u00fcretecek\nve %43 daha az su t\u00fcketecek. Fakat i\u00e7erdi\u011fi t\u00fcm ileri teknoloji\nuygulamalar\u0131na ra\u011fmen 80 y\u0131ll\u0131k\nbir ka\u011f\u0131t fabrikas\u0131n\u0131n\nneden oldu\u011fu\nasbest kirlili\u011fi YarraBend’in i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. YarraBend’i\ngeli\u015ftirenler araziyi\nsat\u0131n ald\u0131klar\u0131nda asbestten haberdar olduklar\u0131n\u0131 ama kirlili\u011fin\nkapsam\u0131 ve onu temizlemenin maliyetinden haberdar olmad\u0131klar\u0131n\u0131\niddia ediyorlar. \u015eehri geli\u015ftirenlerle araziyi satan \u015firket\naras\u0131ndaki dava devam ediyor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nBill Gates’in\nad\u0131 ise Arizona\n\u00e7\u00f6l\u00fcndeki Belmont’ta in\u015fa edilen bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir ile beraber\nan\u0131l\u0131yor. Gates’in\ns\u00fcrecin ne kadar i\u00e7inde oldu\u011fu tam bilinmiyor.\n\u015eehir yakla\u015f\u0131k 140 km2<\/sup>\nbir alanda in\u015fa edilecek ve %10’u ticari faaliyetlere, %1’i de kamu\nokullar\u0131na ayr\u0131lacak. \u015eehirde 80000 evin olmas\u0131 ve 200000 ki\u015fin\nya\u015famas\u0131 planlan\u0131yor. Ama\nsu kayna\u011f\u0131 hakk\u0131nda sorun ya\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

\nBlockchains LCC,\nblokzincirinin hayat\u0131n her alan\u0131nda oldu\u011fu, s\u0131f\u0131rdan bir \u015fehir\nin\u015fa ediyor. \u015eehir yapay\nzeka, nanoteknoloji ve\n3B yaz\u0131c\u0131lar ile bir\nteknoloji cenneti olacak.\nKuzey Nevada \u00e7\u00f6l\u00fcnde, 283 km2<\/sup>‘lik\nalanda in\u015fa edilecek \u015fehirde evler, apartmanlar, okullar,\n\u00fcniversite kamp\u00fcs\u00fc ve hatta bir banka olacak. \u015eirketin sahibi\nJeffrey Berns, bankalardan pek haz etmeyen birisi ve kendi ba\u015f\u0131na\nblokzinciri teknolojisine dayanan bir banka in\u015fa etmek istiyor.\nSuyun\nnereden gelece\u011fi yine belirsiz.<\/p>\n\n\n\n

\nBir i\u015f geli\u015ftirme merkezi\nolan Y Combinator’\u0131n arkas\u0131nda oldu\u011fu Yeni \u015eehirler \u0130nisiyatifi\nise \u00e7\u0131lg\u0131n projelerle aras\u0131na mesafe koymaya\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve mevcut\nyasal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi \u015fehri\ntasarlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Y Combinator, herhangi\nbir yer belirtmiyor fakat kriterlerine uyan yerlere yat\u0131r\u0131m\nyapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.\nY Combinator, bir\u00e7ok ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinde hi\u00e7 g\u00fcndeme\ngelmeyen baz\u0131 sorular\u0131 soruyor:<\/p>\n\n\n\n

  • \n\t\u015eehri ne i\u00e7in optimum\n\thale getirmeliyiz?\n\t<\/li>
  • \n\tBir \u015fehrin verimlili\u011fini\n\tnas\u0131l \u00f6l\u00e7meliyiz?\n\t<\/li>
  • \n\tHangi de\u011ferleri \u015fehir\n\tk\u00fclt\u00fcr\u00fcne yerle\u015ftirmeli veya yerle\u015ftirmemeli?\n\t<\/li>
  • \n\t\u015eehirler daha fazla insan\u0131n\n\tmutlu olmas\u0131na ve potansiyellerine ula\u015fmas\u0131na nas\u0131l yard\u0131mc\u0131\n\tolabilir?\n\t<\/li>
  • \n\t\u00c7e\u015fitli insanlar \u015fehirde\n\tya\u015famaya ve \u00e7al\u0131\u015fmaya nas\u0131l te\u015fvik edebilir?\n\t<\/li>
  • \n\tYurtta\u015flar y\u00f6netime nas\u0131l\n\trol g\u00f6stermeli ve kat\u0131lmal\u0131?\n\t<\/li>
  • \n\tBir \u015fehrin s\u00fcrekli\n\tgeli\u015fti\u011finden ve her zaman de\u011fi\u015fime a\u00e7\u0131k oldu\u011fundan nas\u0131l\n\temin olabiliriz?\n\t<\/li>
  • \n\tKonutlar\u0131 nas\u0131l ekonomik\n\thale getirebiliriz?\n\t<\/li>
  • \n\tBir \u015fehirdeki ara\u00e7lar i\u00e7in\n\tdo\u011fru rol nedir?\n\t<\/li>
  • \n\tDaha ya\u015fanabilir yerler\n\tyaratmak i\u00e7in kamusal ve \u00f6zel alanlar\u0131 nas\u0131l d\u00fczenleyebiliriz?\n\t<\/li>
  • \n\t\u015eehirler aras\u0131 h\u0131zl\u0131\n\tula\u015f\u0131m\u0131 nas\u0131l uygun fiyatl\u0131 hale getirebiliriz?\n\t<\/li>
  • \n\tKolay anla\u015f\u0131l\u0131r ve\n\tkapsaml\u0131 kural ve d\u00fczenlemeleri nas\u0131l yapabiliriz?\n\t<\/li>
  • \n\tYeni \u015fehrin \u00e7evredeki\n\ttopluluk \u00fczerinde ne gibi etkileri olacak?\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n

    \nBelki do\u011fru sorular, ama\nMosco’nun (2019)\nendi\u015fesine\nhak vermemek elde\nde\u011fil: Startup<\/em>\nmant\u0131\u011f\u0131yla bir \u015fehir kurulabilir mi?<\/p>\n\n\n\n

    H\u00fck\u00fcmetlerin\nY\u00f6netti\u011fi Ak\u0131ll\u0131 \u015eehirler<\/h2>\n\n\n\n

    \n\u00c7in, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nteknolojilerini kullanan, eski \u015fehirlerini yenileyen, s\u0131f\u0131rdan\nyeni \u015fehirler\nyaratan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyor. \u00c7in’in ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri\nsosyal kredi notu gibi g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 ile g\u00fcndeme gelmesine\nra\u011fmen Bat\u0131’daki \u00f6rneklerine g\u00f6re daha planl\u0131 ilerliyor. Ama\n\u00c7in’e ge\u00e7meden k\u0131saca\nSingapur’a bakmakta\nyarar var.<\/p>\n\n\n\n

    \nSingapur, merkezi ulusal\nh\u00fck\u00fcmetin kontrol\u00fcnde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler yaratmak isteyen \u00fclkeler\ni\u00e7in bir model sa\u011fl\u0131yor. Singapur \u00f6zellikle \u00c7in ve\nHindistan’daki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerini etkiledi.\nDubai’yi bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yapmak isteyen Birle\u015fik Arap\nEmirlikleri’ne \u00f6rnek oldu.\nAltyap\u0131y\u0131\nve insanlar\u0131 izlemeyi hedefleyen bir\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir\ngiri\u015fimini 2014 y\u0131l\u0131nda ba\u015flatan\nve daha\nen ba\u015f\u0131ndan g\u00f6zetim g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle yola \u00e7\u0131kan Singapur, kendi\nyurtta\u015flar\u0131\nve \u00fclkeye gelen\nziyaret\u00e7iler hakk\u0131nda\ntoplad\u0131\u011f\u0131 verinin kullan\u0131m\u0131 ve y\u00f6netimi \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131.\nK\u0131sa s\u00fcrede soka\u011fa \u00e7\u00f6p atanlar\u0131n\nbelirlenip cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve evsizlere s\u0131f\u0131r tolerans\ng\u00f6sterilen\nbir \u015fehir haline geldi.\n2016’da \u015firketlerle bir anla\u015fma yaparak hemen hemen her yeri\nalg\u0131lay\u0131c\u0131larla donatt\u0131.\nB\u00f6ylece kamusal alanlardan al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerine kadar \u015fehri\nizlemek, \u00fclkede kay\u0131tl\u0131 her bir arac\u0131n hareketini takip etmek\nolanakl\u0131 hale geldi.\nAyr\u0131ca halka a\u00e7\u0131k huzurevleri gibi yerler de yo\u011fun olarak\nizleniyor\nve s\u00fcrekli g\u00f6zetim sayesinde herhangi bir olumsuz durumda aileler\nh\u0131zla haberdar ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

    \nVeriler, Sanal Singapur ad\u0131\nverilen \u00e7evrimi\u00e7i bir platformda toplan\u0131yor ve h\u00fck\u00fcmet bu\nplatform sayesinde ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak \u00fclkenin gidi\u015fat\u0131\nhakk\u0131nda genel ve \u00f6zel bilgilere eri\u015febiliyor. Veri yard\u0131m\u0131yla\ngeli\u015ftirilen algoritmalar h\u00fck\u00fcmete salg\u0131nlar\u0131n yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve\nkalabal\u0131klar\u0131n bir ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131ya nas\u0131l tepki verebilece\u011fi\nhakk\u0131nda kestirimlerde bulunabilmesine; h\u00fck\u00fcmetin insanlar\u0131\nbelirli davran\u0131\u015flara y\u00f6nlendirebilmesi i\u00e7in d\u00fcrtmesine yard\u0131mc\u0131\noluyor. Siemens’in geli\u015ftirdi\u011fi \u015eehir Kabini ad\u0131 verilen merkezi\noperasyon birimi \u00e7evrimi\u00e7i karar almay\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \nSingapur, t\u00fcm bunlar\u0131\nkamuoyunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almadan ve verinin kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda\nherhangi bir s\u0131n\u0131rlama olmadan yapt\u0131.\nKararlar merkezi olarak ve kamuoyunun bilgisi olmadan al\u0131n\u0131yor.\nDevlet kurumlar\u0131, ba\u015fta ula\u015f\u0131m, ileti\u015fim ve bar\u0131nma altyap\u0131s\u0131\n(n\u00fcfusun %80’i devlet konutlar\u0131nda ya\u015f\u0131yor) olmak \u00fczere olmak\n\u00fczere g\u00fcndelik hayat\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan kontrol ediyor. Fakat\nMosco’nun (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi Singapur, g\u00fc\u00e7l\u00fc merkezi\ny\u00f6netimler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin\nrisklerini de ortaya koyuyor. Temiz sokaklar\u0131n, az su\u00e7un, verimli\nula\u015f\u0131m\u0131n, geni\u015f bant ileti\u015fimin ve evsizlerin daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\nolmas\u0131n\u0131n bir bedeli var. Yurtta\u015flar bu bedeli \u015fimdiye kadar\ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f\nbir d\u00fczeyde olan ve hayat\u0131n her alan\u0131n\u0131 y\u00f6neten, y\u00f6nlendiren ve\nmetala\u015ft\u0131ran g\u00f6zetimle \u00f6d\u00fcyorlar. Ayr\u0131ca bilgisayar\nkorsanlar\u0131n\u0131n d\u00fczenli sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131\nolmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

    \u00c7in<\/h2>\n\n\n\n

    \n5,6 milyon n\u00fcfusa sahip bir\n\u015fehir devleti olan Singapur’un kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlar\n1,4 milyarl\u0131k \u00c7in’de devasa boyutlara ula\u015fmas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin politikalar\u0131nda merkezi bir yere\nsahip. D\u00fcnyada planlama veya geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda olan yakla\u015f\u0131k\n1000 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesi var ve bunlar\u0131n yar\u0131s\u0131 \u00c7in’de.\n\u00c7in’in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir stratejisi 2011’de, 12. Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Plan’da\nyer ald\u0131 ve 2011-2013 y\u0131l\u0131ndaki planda \u015eangay’\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehre\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine karar verildi. \u015eangay gibi eski \u015fehirlerin\nyan\u0131nda s\u0131f\u0131rdan kurulan ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler de var.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u015eangay, kent sakinleri i\u00e7in\n\u00e7o\u011fu devlet hizmetine eri\u015fimi birle\u015ftiren ve kolayla\u015ft\u0131ran\nbulut tabanl\u0131 bir platform olan Citizen Cloud’a ev sahipli\u011fi\nyap\u0131yor. 2017 y\u0131l\u0131 sonu verilerine g\u00f6re \u015eangay sakinlerinin \u00fc\u00e7te\nbiri bu platformu kullanm\u0131\u015f. \u015eehirde Huawei ile birlikte\ngeli\u015ftirilen ve s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin mevcut park yerlerini bulmas\u0131n\u0131\nkolayla\u015ft\u0131ran bir uygulama kullan\u0131l\u0131yor. Kamera ve\nalg\u0131lay\u0131c\u0131lardan toplanan veri, yeni enformasyon ara\u00e7lar\u0131\ngeli\u015ftirebilmeleri i\u00e7in \u015firketlerle de payla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \nPekin, Guangzhou, Xi’an ve\nHangzhou gibi eski \u015fehirlerde de \u00e7e\u015fitli ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nuygulamalar\u0131 var. Pekin’de bilet veya kart almaks\u0131z\u0131n toplu ula\u015f\u0131m\nara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanabilmeyi sa\u011flayan bir mobil uygulama\nkullan\u0131l\u0131yor. 11000’i startup olmak \u00fczere 140000 teknoloji\n\u015firketine ev sahipli\u011fi yapan Guangzhou, i\u015f inovasyonunun ak\u0131ll\u0131\n\u015fehri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.\nGuangzhou’da\n\u00f6zellikle sa\u011fl\u0131k sistemleri\n\u00f6n planda.\nGuangzhou’daki b\u00fcy\u00fck hastaneler, vatanda\u015flar\u0131n randevu\nalabilecekleri, \u00fccret \u00f6deyebilecekleri ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k\nhizmetlerine eri\u015febilecekleri bir uygulamaya\nsahipler. Yeni internet\nteknolojilerinden yararlanan Xi’an, k\u0131rdan \u015fehre g\u00f6\u00e7\u00fcn kayd\u0131n\u0131\ntutuyor ve kamu hizmeti programlar\u0131 geli\u015ftiriyor. Hangzhou, \u00c7in’in\nAmazon’u Alibaba\nile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015eehirdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve g\u00f6zetim\nkameralar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla, yol ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda ger\u00e7ek\nzamanl\u0131 veri toplan\u0131yor ve veriler,\n\u015fehirdeki b\u00fcy\u00fck\nkav\u015faklarda trafik sinyallerini kontrol eden bir yapay\nzeka merkezine\niletiliyor.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00c7in’in Ning\u015fia Hui \u00d6zerk\nB\u00f6lgesi’nin merkezi olan Yinchuan, di\u011fer \u015fehirlere g\u00f6re daha\nk\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen daha \u00e7ok\nilgi \u00e7eken bir \u015fehir.\n\u015eehir n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te biri M\u00fcsl\u00fcman Hui’lerden olu\u015fuyor.\nBaz\u0131lar\u0131 h\u00fck\u00fcmetin Yinchuan’a yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 di\u011fer\naz\u0131nl\u0131klara g\u00f6re daha uysal olan bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 desteklemesiyle\nili\u015fkilendiriyor. Yinchuan, ziyaret\u00e7ileri selamlayan ve y\u00f6nlendiren\nhologramlardan \u015fehrin d\u00f6rt bir yan\u0131nda bulunan g\u00fcne\u015f enerjili\n\u00e7\u00f6p kutular\u0131na kadar tam bir teknoloji cenneti. Bu teknolojiler\ni\u00e7inde en \u00e7ok konu\u015fulan\nise y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisi. Yinchuan’da y\u00fcz\u00fcn\u00fcz kredi kart\u0131,\notob\u00fcs bileti ve baz\u0131 binalara girebilmeyi\nsa\u011flayan giri\u015f kart\u0131 yerine\nge\u00e7iyor. Yinchuan,\ng\u00f6zetim uygulamalar\u0131 nedeniyle s\u0131k\u00e7a ele\u015ftirilmesine ra\u011fmen\nh\u00fck\u00fcmet bu ele\u015ftirileri pek umursam\u0131yor, tam tersine her f\u0131rsatta\nbu \u015fehri sergilemekten gurur duyuyor.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00c7in, s\u0131f\u0131rdan tamamen\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir in\u015fa etmede de di\u011fer \u00fclkelerin \u00e7ok ilerisinde.\nGenellikle h\u00fck\u00fcmet\nve b\u00fcy\u00fck teknoloji firmalar\u0131n\u0131n i\u015fbirli\u011fiyle altyap\u0131da\n(\u00f6zellikle\nde ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve ileti\u015fimde),\npolitika ve g\u00fcvenlikte verimlili\u011fi hedefleyen planlar\ngeli\u015ftiriliyor. Ancak \u00c7in’in Xiong’an’da oldu\u011fu gibi farkl\u0131\ngiri\u015fimleri de var. H\u00fck\u00fcmet Xiong’an’\u0131n yaln\u0131z ak\u0131ll\u0131 de\u011fil,\nye\u015fil bir \u015fehir olmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7aba g\u00f6steriyor. \u015eehrin d\u00fc\u015f\u00fck\nkarbon ekonomisi i\u00e7in bir model olmas\u0131 bekleniyor. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nBa\u015fka yerlerde de Xiong’an\nbenzeri giri\u015fimler var: Songdo (G\u00fcney Kore), Masdar City (Birle\u015fik\nArap Emirlikleri), PlanIT Vadisi (Portekiz). Bu yerler ba\u015far\u0131 ve\nba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131yla gelecek i\u00e7in bir laboratuvar olma\n\u00f6zelli\u011fine de sahipler. \u00d6rne\u011fin Songdo da\nyeni internet teknolojileriyle donat\u0131lm\u0131\u015f. \u00c7\u00f6p kamyonlar\u0131na\ngerek kalmadan \u00e7\u00f6pler toplan\u0131yor ve elektri\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.\n\u015eehirdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar trafi\u011fi d\u00fczenliyor ve herkesin\n\u00e7evrimi\u00e7i e\u011fitime eri\u015fim hakk\u0131 var. Fakat projenin uzamas\u0131,\nger\u00e7ek metropollerden\nuzak olmas\u0131, \u00e7ok pahal\u0131 ve fazla ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00f6lge\nolmas\u0131 Songdo’yu bir hayalet kasabaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00c7in, Xiong’an’da bu sorunlar\u0131\na\u015fmak i\u00e7in buran\u0131n \u00f6zel \u015firketler i\u00e7in bir inovasyon merkezi ve\nPekin’in emrinde bir h\u00fck\u00fcmet merkezi olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba\ng\u00f6steriyor. Biyoteknoloji ve tar\u0131m end\u00fcstrileri i\u00e7in ye\u015fil\nara\u015ft\u0131rma, geli\u015ftirme ve \u00fcretim konusunda uzmanla\u015fma\nhedefleniyor. Ayr\u0131ca merkezi h\u00fck\u00fcmetin idari faaliyetlerine de ev\nsahipli\u011fi yaparak hava kirlili\u011fi ve b\u00fcrokrasiyle bo\u011fu\u015fan\nPekin’in y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltmas\u0131 bekleniyor. \u00c7inli planc\u0131lar\u0131n\nSongdo’dan\nald\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli ders, Xiong’an’\u0131n uzun erimli bir plan olarak\nde\u011ferlendirilmesinin\n\u00f6nemli oldu\u011fu.\nXiong’an, yava\u015f geli\u015fen ve tam potansiyeline 2035’te eri\u015fmesi\nplanlanan bir proje olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.\nXiong’an, giderek daha \u00f6nemli hale gelen iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi i\u00e7in\nde bir model olacak.\nMosco’nun (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7evre duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir projelerinde s\u0131k\u00e7a\ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi basit\nbir halkla ili\u015fkiler\nstratejisi de\u011fil. Merkezi h\u00fck\u00fcmet, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, y\u00fckselen\ndenizler ve\n\u015eangay gibi baz\u0131 k\u0131y\u0131\n\u015fehirlerinin su\nbask\u0131n\u0131 riski alt\u0131nda\nolmas\u0131n\u0131 ciddiye al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \nMosco (2019), ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlere yap\u0131lan\nb\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m\u0131n\n\u00c7in’in bir tar\u0131m\ntoplumundan, \u00f6nce sanayi, sonras\u0131nda da enformasyon toplumuna ge\u00e7i\u015f\nstratejisi ba\u011flam\u0131nda\nele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor. Bu\nge\u00e7i\u015f i\u00e7in\naltyap\u0131ya b\u00fcy\u00fck\nyat\u0131r\u0131mlar\u0131n\nyap\u0131lmas\u0131 \u015fart.\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirler sunduklar\u0131 yeni i\u015f ve ya\u015fam bi\u00e7imi olanaklar\u0131\nile insanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyor. Bu da \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin dijital\nsekt\u00f6rdeki \u015firketleri desteklemek ve kontrol etmek, toplumu\nileri teknolojilerle y\u00f6netmek\/izlemek gibi tart\u0131\u015fmal\u0131\npolitikalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131na\nyard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n\n\n\n

    \nAlibaba, Ping An, Tencent ve\nHuawei; \u00c7in’deki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin \u00f6nemli bile\u015fenleri.\n\u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin, yabanc\u0131 \u015firketlerin faaliyetlerini\ns\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131 \u00c7inli\n\u015firketlerin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Amazon’un yerini Alibaba,\nGoogle’\u0131n yerini Baidu, Facebook yerini Tencent, Uber’in yerini Didi\nChuxing dolduruyor. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin \u015firketlerle ili\u015fkisi her\nzaman p\u00fcr\u00fczs\u00fcz olmasa da h\u00fck\u00fcmetin ileri teknolojinin\ngeli\u015ftirilmesinde tart\u0131\u015fmas\u0131z bir otoritesi var. \u00d6rne\u011fin,\n\u00c7in’in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131n\u0131 desteklemesinin arkas\u0131ndaki\nen b\u00fcy\u00fck g\u00fcd\u00fclerden biri buralardan elde edece\u011fi devasa miktarda\nki\u015fisel ve kurumsal veri. H\u00fck\u00fcmet, foto\u011fraflar\u0131, videolar\u0131 ve\nmetinleri d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 insanlara\netiketlettirerek\nyapay zeka\nend\u00fcstrisine (s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz\narabalar, y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri ve algoritmik karar alma\nsistemlerinin geli\u015ftirilebilmesi i\u00e7in)\n\u00f6nemli bir kaynak sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00c7in ayr\u0131ca yurtta\u015flar\u0131n\u0131n\ndavran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izlemek ve d\u00fczenlemek i\u00e7in dijital ara\u00e7lar\ngeli\u015ftiriyor. Bunlardan en dikkat \u00e7ekeni ise Bat\u0131’daki finansal\nkredi notunu \u00f6rnek\nalan sosyal kredi notu\nsistemi. Sosyal kredi notu\nsistemi, yurtta\u015flar\u0131n\ndijital ayak izlerinden besleniyor ve \u015fehir\nak\u0131lland\u0131k\u00e7a ya\u015fam\u0131n\nkay\u0131t alt\u0131na al\u0131nan\noran\u0131 da art\u0131yor.\nKi\u015finin k\u0131rm\u0131z\u0131\n\u0131\u015f\u0131kta ge\u00e7mesi, bir kredi \u00f6demesini\naksatmas\u0131, h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren bir posta atmas\u0131 kredi notunu\nd\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor ve baz\u0131 resmi hizmetlerden (ehliyet, pasaport\nyenilemek gibi) yararlanabilme \u015fans\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Tam tersine,\nyurtseverli\u011fi g\u00f6sterme\nveya yasalar\u0131 ihlal edenleri bildirme gibi h\u00fck\u00fcmetin ho\u015funa\ngidecek davran\u0131\u015flar sosyal kredi notunu y\u00fckseltiyor. Ki\u015finin vize\nalmas\u0131n\u0131 ya da \u00e7ocu\u011funu iyi bir okula kayd\u0131n\u0131\nyapt\u0131rabilmesini\nkolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Ancak 1,4 milyarl\u0131k \u00c7in’den elde edilen b\u00fcy\u00fck\nverinin analizinde\nkar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar nedeniyle\n\u00c7in’in sosyal kredi notu uygulamas\u0131\nyava\u015f ilerliyor; daha\n\u00e7ok ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde denemeler\nyap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

    \nMosco (2019),\n\u00c7in’in teknoloji destekli g\u00f6zetiminin\nBat\u0131’n\u0131n \u00e7ok ilerisinde oldu\u011funu iddia\netmenin abart\u0131l\u0131 ve\nSilikon vadisi \u015firketlerinin uygulamalar\u0131n\u0131 hafife\nalmak olaca\u011f\u0131n\u0131\nyaz\u0131yor.\nSilikon Vadisi’nin\ng\u00f6zetim kapitalizmi, \u00c7in’in sosyal kredi notu sisteminin temelini\nolu\u015fturuyor.\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehir s\u00f6ylemi, karma\u015f\u0131k bir toplumu daha verimli\ny\u00f6netmenin bir yolu olarak me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Artan g\u00f6zetim\nuygulamalar\u0131 i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

    Hindistan<\/h2>\n\n\n\n

    \nHerhangi bir h\u00fck\u00fcmet, \u00c7in’in\nba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n tekrar edebilir mi? Hindistan bunu tart\u0131\u015fmak i\u00e7in\niyi bir \u00f6rnek olabilir. Hindistan bir zamanlar Bat\u0131’daki \u00e7a\u011fr\u0131\nmerkezlerinin ta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, BT de\u011fer zincirinin\naltlar\u0131nda yer alan bir \u00fclkeydi. Ancak son y\u0131llarda yaz\u0131l\u0131m\nsekt\u00f6r\u00fcndeki ba\u015far\u0131lar\u0131 Hindistan’\u0131 BT de\u011fer zincirinde\nyukar\u0131lara ta\u015f\u0131d\u0131. Sekt\u00f6rdeki i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetlerinin Bat\u0131\n\u00fclkelerine g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 Hindistan’\u0131n Bat\u0131\n\u00fclkeleriyle rekabet edebilmesini sa\u011fl\u0131yor. Hindistan h\u00fck\u00fcmeti,\n2015 y\u0131l\u0131nda 100 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yaratmay\u0131 ve 500 \u015fehri de\nyenilemeyi planlarken en \u00e7ok nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fcne g\u00fcveniyordu.<\/p>\n\n\n\n

    \nFakat Hindistan’\u0131n \u00c7in’e\ng\u00f6re en b\u00fcy\u00fck\ndezavantaj\u0131 h\u00fck\u00fcmetin \u00c7in’deki kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve rakipsiz\nolmamas\u0131. \u00d6rne\u011fin, ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler kapsam\u0131nda\ny\u00fcr\u00fct\u00fclen projelerden biri olan Aadhaar’\u0131n 1,3 milyar yurtta\u015f\u0131n\nki\u015fisel bilgilerini ve foto\u011fraf\u0131n\u0131 buluta y\u00fcklemek istemesi\nb\u00fcy\u00fck bir muhalefetle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Aadhaar, yurtta\u015flar\u0131n\nindirimli g\u0131da gibi devlet yard\u0131mlar\u0131n\u0131 almalar\u0131na yard\u0131mc\u0131\nolacakt\u0131. D\u00fckkanlar, ki\u015finin parmak izini tarayarak Aadhaar\n\u00fczerinden bir\ndo\u011frulama\nyapacakt\u0131. Fakat\nmahremiyet ve sistemin bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na\nu\u011frama potansiyeli b\u00fcy\u00fck protestolara neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

    \nAyr\u0131ca parlamentonun\ndaha az merkezi olmas\u0131 ve merkezi y\u00f6netimle \u015fehir y\u00f6netimleri\naras\u0131ndaki politik tart\u0131\u015fmalar ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir projelerini olumsuz etkiledi.\nBaz\u0131 yerlerde ise \u015fehir sakinlerinin itirazlar\u0131na ra\u011fmen\ny\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar vard\u0131.\nBunlardan biri de Bhopal’di. 2-3 Aral\u0131k 1984’te, Union Carbide adl\u0131\n\u015firketin tesislerindeki gaz s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131ndan 500.000 Bhopalli\netkilenmi\u015f, binlercesi \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Do\u011fal olarak Bhopal halk\u0131\nBat\u0131l\u0131 \u015firketlere g\u00fcvenmiyordu; ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinin yine\nbir Bat\u0131l\u0131 \u015firketle\n(Hewlett\nPackard)\nberaber y\u00fcr\u00fct\u00fclecek olmas\u0131 tepkilere neden oldu. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\nveri toplayacak;\nalgoritmalarla\ni\u015fler daha verimli y\u00fcr\u00fct\u00fclecek ve maliyetler d\u00fc\u015fecekti. Fakat\n\u015fehir ak\u0131llan\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli b\u00f6lgeler ak\u0131ll\u0131\nmahallelere yer a\u00e7mak i\u00e7in y\u0131k\u0131ld\u0131;\nyoksullar\u0131n gitti\u011fi 11 okul ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in okula\ndevam azald\u0131. Verimlilik ad\u0131na \u015fehrin y\u00f6netimi yerel, se\u00e7ilmi\u015f\ny\u00f6neticiler yerine Bhopal Ak\u0131ll\u0131 \u015eehir Geli\u015ftirme Kurulu\u015fu adl\u0131\n\u00f6zel bir birime devredildi.<\/p>\n\n\n\n

    \nHindistan’daki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nprojeleri \u00c7in’dekiler kadar iddial\u0131 de\u011fildi ve bunun i\u00e7in ayr\u0131lan\npara daha azd\u0131. Ama sorun paradan \u00e7ok planlamadan kaynaklan\u0131yordu.\nAlt s\u0131n\u0131flar\u0131n\nihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak dikkatli bir planlama\nyap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7o\u011funlukla\n\u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\nve bu da var olan e\u015fitsizlikleri art\u0131rd\u0131. Belirli hedefler, proje\nteslim tarihleri ve de\u011ferlendirme i\u00e7in planlar yoktu. \u015eehirlere\nCCTV kameralar\nyerle\u015ftirmek ve g\u00fcne\u015f enerjili\nsokak lambalar\u0131 kullanmak\nbir\n\u015fehri ak\u0131ll\u0131 yapmaya yetmiyordu. Yoksullar yerlerinden edilirken\nburalarda\nin\u015fa edilen yerlere\nzenginler ta\u015f\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

    \n\u00c7in, Hindistan’a g\u00f6re \u00e7ok\ndaha ba\u015far\u0131l\u0131. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler i\u00e7in daha \u00e7ok yat\u0131r\u0131m\nyap\u0131l\u0131yor ve \u00e7ok say\u0131da ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc var. Fakat \u015funu da\nak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak laz\u0131m: \u00c7in’de Hindistan’da oldu\u011fu gibi\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n karanl\u0131k y\u00f6nlerini kamuoyuna\niletebilecek bir bas\u0131n yok. O y\u00fczden \u00c7in’in karanl\u0131k taraflar\u0131n\u0131\nbilemiyoruz. Hindistan’\u0131n \u00f6nemli \u015firketlerinden olan ve \u00fclkenin\nBT’deki ba\u015far\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olan Tata Grup, ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir raporda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nprojelerindeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 ele al\u0131rken kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k\nsorununa i\u015faret ediyor; insanlara yap\u0131lan sunumlar\u0131n teknik\ni\u00e7eriklerle dolu oldu\u011funu, insanlar\u0131n kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve\ntaleplerini ifade edebilme \u015fans\u0131n\u0131 bulamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyor.\nAlibaba ve Baidu’nun \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin politikalar\u0131n\u0131 b\u00f6yle\nalenen ele\u015ftirebilmesi ve \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin de kendini bu\nele\u015ftirilere yan\u0131t vermek zorunda hissetmesi pek kolay de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

    \n***<\/p>\n\n\n\n

    \n\u015eirketler taraf\u0131ndan veya\nonlar\u0131n inisiyatifinde geli\u015ftirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nplatformlar\u0131nda, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketler, k\u0131sa d\u00f6nemli kazan\u00e7lar i\u00e7in\ny\u00f6netimi k\u0131smen veya tamamen \u015firketlere devreden belediye\ny\u00f6netimleri var. \u015eirketlerin, s\u0131f\u0131rdan kurduklar\u0131 ya da kurmak\nistedikleri ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin gelecekleri ise belirsiz.<\/p>\n\n\n\n

    \nH\u00fck\u00fcmetler taraf\u0131ndan\ny\u00f6netilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda\ng\u00fc\u00e7l\u00fc h\u00fck\u00fcmetler ve\nonlar\u0131n i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 \u015firketler var. Ama\nHindistan \u00f6rne\u011finin\ng\u00f6sterdi\u011fi gibi uzun\nvadeli planlar ve\nplanlar\u0131 uygulamada kararl\u0131\nbir h\u00fck\u00fcmet olmad\u0131\u011f\u0131\ns\u00fcrece bu tip ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir projelerinin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 zor. \n<\/p>\n\n\n\n

    \nMosco’nun (2019) \u00fczerinde\ndurdu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir projeleri,\n\u00e7o\u011funlukla yard\u0131ma en az ihtiyac\u0131 olanlara yard\u0131mc\u0131\noluyor. Ula\u015f\u0131m\na\u011flar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek, \u00e7\u00f6p toplamay\u0131 otomatikle\u015ftirmek,\ntrafi\u011fi daha ak\u0131ll\u0131 bi\u00e7imde y\u00f6netmek ve 5G kablosuz a\u011flar\nyaratmak \u015fehirleri daha verimli yapabilir. Ama toplumun dezavantajl\u0131\nkesimlerinin de bu uygulamalara eri\u015febilmesi gerekiyor. 5G’nin onu\nnas\u0131l kullanaca\u011f\u0131n\u0131 bilmeyenler ya da tamamen\notomatikle\u015ftirilmi\u015f,\nkasiyersiz marketlerin\nburada harcayacak paras\u0131 olmayanlar i\u00e7in ne\ngibi bir\n\u00f6nemi olabilir?\nBir\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir, engellilerin hizmetlere\neri\u015fimini\nkolayla\u015ft\u0131rmal\u0131,\nyoksullar i\u00e7in daha ucuz ula\u015f\u0131m ve\nbesleyici g\u0131dalara eri\u015fim sa\u011flamal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    \nAmac\u0131 sadece k\u00e2r\nolan birinci se\u00e7ene\u011fin engellilerin, yoksullar\u0131n ve toplumun\ndezavantajl\u0131 di\u011fer kesimlerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde\nbulundurmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve\nbulunduramayaca\u011f\u0131n\u0131\ntahmin etmek zor de\u011fil. Kimi\nzaman Toronto’da\noldu\u011fu gibi yurtta\u015flar kat\u0131l\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 zorlasa\nda kat\u0131l\u0131m olanaklar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131.\n\u0130kinci se\u00e7enek,\n\u00c7in’de oldu\u011fu gibi, halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na\nkar\u015f\u0131 daha duyarl\u0131 fakat\nburadaki g\u00f6zetim ve denetim uygulamalar\u0131 endi\u015fe verici.<\/p>\n\n\n\n

    \nAncak\nbu iki se\u00e7ene\u011fe\nmecbur de\u011filiz. Demokratik\ny\u00f6neti\u015fim ve yurtta\u015flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00fczerine kurulu ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler\nin\u015fa etmek m\u00fcmk\u00fcn.\nKararlarda kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, toplumsal e\u015fitli\u011fi, kamusal\nkurumlar\u0131n ve alanlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve geni\u015fletilmesini\nhedefleyen ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler in\u015fa edilebilir. Ba\u015fta Barcelona olmak \u00fczerinde d\u00fcnyan\u0131n\nfarkl\u0131 yerlerinde, yurtta\u015flar\u0131n y\u00f6netti\u011fi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler\nvar. Sonraki yaz\u0131larda bu \u015fehirleri tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

    \nKaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \nArnstein, S. R. (1969). A\nladder of citizen participation. Journal of the American Institute of\nplanners, 35(4), 216-224.<\/p>\n\n\n\n

    \nMosco, V. (2019). The smart\ncity in a digital world. Emerald Publishing Limited.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojileri t\u00fcm d\u00fcnyada h\u0131zla yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. ABD’deki \u015fehirlerin \u00fc\u00e7te ikisinden fazlas\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerini uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama bu sefer en \u00f6nde ABD de\u011fil, \u00c7in<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[365,82,25,163,140,14,298],"tags":[194,386,388,387,385],"class_list":["post-723","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-akilli-sehirler","category-cevre","category-gozetim","category-guvenlik","category-kitap","category-mahremiyet","category-yapay-zeka","tag-cin","tag-hindistan","tag-katilim-merdiveni","tag-singapur","tag-yurttas-katilimi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/723","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=723"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/723\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":724,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/723\/revisions\/724"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=723"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}