\nYeni sosyal medya d\u00fczenlemesiyle art\u0131k bir d\u00f6nemin sona erdi\u011fini\ns\u00f6yleyebiliriz. Uzun s\u00fcredir uzatmalar\u0131 oynuyorduk. D\u00fczenleme,\nmalumun ilam\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n
2010 y\u0131l\u0131na kadar \u00fc\u00e7 internet modeli yar\u0131\u015f\u0131yordu (Feenberg, 2012): Enformasyon modeli, t\u00fcketim modeli ve topluluk modeli. Enformasyon modeli, internette enformasyonun da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 hedefliyordu. \u0130nternetin ilk g\u00fcnlerinden beri var olan bu model ki\u015filer aras\u0131 ileti\u015fimin enformasyon de\u011fi\u015fiminden daha \u00e7ekici hale gelmesiyle beraber zay\u0131flad\u0131. Sonradan \u00e7\u0131kan t\u00fcketim modeli, interneti k\u00fcresel bir al\u0131\u015fveri\u015f merkezine \u00e7evirmeyi hedefliyordu. Kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131 ileti\u015fime asgari d\u00fczeyde gereksinim duyuluyordu. E\u011flence end\u00fcstrisi ve servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar y\u0131llarca interneti de televizyonla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in hem yasal hem de teknik alanda yo\u011fun bir faaliyet g\u00f6sterdiler. Topluluk modeli ise insanlar aras\u0131 ileti\u015fime ve etkile\u015fime dayan\u0131yordu. \u0130nternetin en ba\u015f\u0131ndan beri amac\u0131 ileti\u015fimdi. Epostan\u0131n icad\u0131, sadece makineler de\u011fil insanlar aras\u0131nda da bir ileti\u015fim a\u011f\u0131 kurulabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. 2000’li y\u0131llarda \u00e7\u0131kan sosyal medya, hem toplumun daha geni\u015f kesimlerini internete ta\u015f\u0131d\u0131 hem de insanlar aras\u0131ndaki etkile\u015fimi art\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
\nT\u00fcketim modeli ve topluluk modeli aras\u0131ndaki m\u00fccadele, 2010\ny\u0131l\u0131nda sosyal medya platformlar\u0131yla beraber, topluluk modelinin\nkar\u015f\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle sonu\u00e7land\u0131. \u0130nsanlar; Google, Twitter\nve Facebook ile bir birine ba\u011flan\u0131rken, bu \u015firketlerin hedefli\nreklamc\u0131l\u0131k \u00fczerine kurulu i\u015f modelleri internetin\nticarile\u015fmesine yeni bir boyut katt\u0131. Bu ticarile\u015fme ve\n\u015firketlerin internet \u00fczerinde artan kontrol\u00fc sosyal medyan\u0131n\ndemokrasi i\u00e7in bir tehdit olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131\nba\u015flatt\u0131. Sosyal medya \u015firketlerinin d\u00fczenlenmesinin gereklili\u011fi\nbu tarihsel ba\u011flamda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\nFakat as\u0131l b\u00fcy\u00fck s\u0131\u00e7rama, \u00fc\u00e7 teknolojinin (bulut bili\u015fim,\nb\u00fcy\u00fck veri analizi ve nesnelerin interneti) yak\u0131nsamas\u0131 ile\nger\u00e7ekle\u015fti. \u0130ronik olarak bulut bili\u015fimle beraber internet,\nyery\u00fcz\u00fcne inerek platform ekonomileri ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler\n\u00fczerinden d\u00fcnyevile\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Art\u0131k y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc buralara\n(platform ekonomileri, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler gibi ger\u00e7ek d\u00fcnya\nuygulamalar\u0131na) \u00e7evirmenin gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bug\u00fcn\ntart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sosyal medya d\u00fczenlemesi, ABD ve Avrupa\u2019daki\ntart\u0131\u015fmalardan daha farkl\u0131 geli\u015fiyor ve \u015firketlerden \u00e7ok\nyurtta\u015flar\u0131n zarar\u0131na olacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\nve haber alma hakk\u0131 h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemli; savunmak zorunday\u0131z. Sosyal\nmedya, en \u00f6nemli haber kayna\u011f\u0131m\u0131z olmaya devam edecek; ama sosyal\nmedyada yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu gelmeyen k\u0131s\u0131r tart\u0131\u015fmalar, bir\nbirimize sata\u015fmalar ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda bizi\nileriye g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\nBuna kar\u015f\u0131n, platform ekonomileri ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, daha\ne\u015fitlik\u00e7i ve \u00f6zg\u00fcr bir d\u00fcnyay\u0131 in\u015fa edebilmek i\u00e7in daha somut\nve \u00fcretken m\u00fccadele alanlar\u0131 sunuyor. Son y\u0131llarda g\u00fcndeme gelen\n“teknolojik egemenlik” d\u00fc\u015f\u00fcncesi, toplumun farkl\u0131\nkesimlerini ve farkl\u0131 alandaki m\u00fccadeleleri bir araya gelmeye\nzorluyor. Bu yaz\u0131da, teknolojik egemenlik d\u00fc\u015f\u00fcncesinin\n\u015firketlerin ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerine kar\u015f\u0131 \u00f6nemini tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
\nDaha \u00f6nceki yaz\u0131larda da belirtti\u011fim gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehrin\nherkesin ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir tan\u0131m\u0131 yok. Buna kar\u015f\u0131n ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir denilince ilk akla gelen, \u015fehirlerle ilgili sorunlar\u0131n\ndijital teknolojiler yard\u0131m\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131\noluyor. Bu s\u00fcre\u00e7te, \u00f6zellikle nesnelerin interneti, bulut bili\u015fim,\nb\u00fcy\u00fck veri ve yapay zeka (YZ) teknolojileri \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor.\nAsl\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir geli\u015ftiricilerinin \u015fehirdeki belirli\netkinlikler, hareketlilikler ve altyap\u0131lar hakk\u0131nda enformasyon\ntoplayarak ve bunu i\u015fleyerek \u015fehirleri yeniden yap\u0131land\u0131rmalar\u0131n\u0131n\n(ya da s\u0131f\u0131rdan yaratmalar\u0131n\u0131n) \u00f6tesinde bilgisayar gibi \u00e7al\u0131\u015fan\n\u015fehirler geli\u015ftirmeyi hedefledikleri de s\u00f6ylenebilir.\nBilgisayarlar\u0131n veriyi toplamas\u0131, saklamas\u0131, hesaplamas\u0131 ve\ni\u015flemesi gibi \u015fehirlerin de belirli \u00e7\u0131kt\u0131lara ula\u015fmak ve\n\u015fehirdeki etkile\u015fimleri yap\u0131land\u0131rmak i\u00e7in\nbilgisayarla\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n
\n\u015eirketler, artan d\u00fcnya n\u00fcfus ve \u015fehirle\u015fme nedeniyle ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlerin bir gereklilik oldu\u011funu iddia ediyorlar. 2050 y\u0131l\u0131nda\nd\u00fcnya n\u00fcfusunun %70’inin \u015fehirlerde ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 fakat\n\u015fehirlerin bunun i\u00e7in haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fehirlerin de\u011fi\u015fen\nko\u015fullara uyum sa\u011flamas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyorlar. Her bir\n\u015firketin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 \u015fehirlerin gelecekte yetersiz\nkalaca\u011f\u0131 tezi olmas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde \u00f6ne\n\u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 konular farkl\u0131la\u015f\u0131yor. Enerji tasarruflu cihazlar\n\u00fcreten bir \u015firket ak\u0131ll\u0131 \u015fehir s\u00f6ylemini \u00e7evresel sorunlara\nkar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fczerine kuruyor. Y\u00fcksek\nteknolojili ayd\u0131nlatma altyap\u0131lar\u0131 satan bir \u015firket kamu\ng\u00fcvenli\u011fiyle ilgili konular\u0131 g\u00fcndeme getiriyor. A\u011f hizmetleri ve\ngeni\u015f bant altyap\u0131s\u0131 sa\u011flayan bir \u015firketin sunumlar\u0131nda ak\u0131ll\u0131\n\u015fehrin olaylara h\u0131zl\u0131 yan\u0131t verebilmesi ba\u015fk\u00f6\u015fede oluyor.<\/p>\n\n\n\n
\nHalegoua (2020), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ortaya\nat\u0131lan iddialar\u0131 be\u015f ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131yor:Verimlilik,\nfark\u0131ndal\u0131k ve yan\u0131t verebilirlik, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, ekonomik\ngeli\u015fme ve yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n
\nSon y\u0131llarda uygulanan tasarruf politikalar\u0131 belediyeleri yeni\naray\u0131\u015flara y\u00f6neltiyor. K\u00fcresel ve ulusal politikadaki sorunlar\nkar\u015f\u0131s\u0131nda belediyeler teknolojiye dayal\u0131 stratejilere y\u00f6nelerek\nverimlili\u011fi art\u0131rmaya ve maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\nBu stratejilerin temelinde veri yer al\u0131yor. Kamu hizmetleri hakk\u0131nda\ntoplanan verinin, hizmetlerin verimini art\u0131raca\u011f\u0131 vurgulan\u0131yor.\n\u00d6rne\u011fin kar temizleme makinelerinin en gerekli yerlere\ny\u00f6nlendirilmesi, elektrik kesintilerine daha h\u0131zl\u0131 yan\u0131t\nverilebilmesi, enerji kaynaklar\u0131n\u0131n artan veya azalan talebe g\u00f6re\nayarlanmas\u0131 gibi \u00f6rneklere s\u0131k rastlan\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nanlat\u0131lar\u0131nda verimlilik ve optimizasyon \u00f6nemli bir yere sahip.<\/p>\n\n\n\n
\nFark\u0131ndal\u0131k ve yan\u0131t verebilirli\u011fin temelinde \u015fehrin\nkaotikli\u011fiyle m\u00fccadele var. Her yere yerle\u015ftirilen kamera ve\nalg\u0131lay\u0131c\u0131larla, \u015fehirdeki etkinlikleri izlemeyi ve sorunlar\u0131\n\u00f6nceden tahmin edebilmeyi hedefliyorlar. Bunun i\u00e7in de \u015fehir\netkinliklerinin verile\u015ftirilmesi ve analiz edilmesi gerekiyor.\nDonan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m satan satan \u015firketler verinin yararlar\u0131 ve\n\u00f6nemi \u00fczerinde fazlas\u0131yla dursalar da belediyeler, toplad\u0131klar\u0131\nveriyi anlaml\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in kullanmada yetersiz kal\u0131yorlar. \u00c7o\u011fu\nzaman ne i\u00e7in kullanabileceklerini bilmedikleri veri y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131yla\nba\u015f ba\u015fa kal\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n
\nBa\u015fta Siemens olamak \u00fczere baz\u0131 \u015firketlerin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nanlat\u0131s\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik \u00fczerine kurulu. Siemens, enerji\nrezervlerinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve yenilenebilir enerjinin artan\n\u00f6nemine i\u015faret ediyor. Siemens’e g\u00f6re b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmi\u015f\nteknolojiler ve veri, \u015fehirleri daha ye\u015fil, \u00e7evre dostu yapacak ve\nkaynaklar\u0131n daha verimli kullan\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak. \u00d6rne\u011fin\nnesnelerin internetinin fiziksel yap\u0131lara ve y\u00f6netim sistemlerine\nentegre edilmesi ve kullan\u0131c\u0131lara enerji t\u00fcketimi hakk\u0131nda ger\u00e7ek\nzamanl\u0131 bilgi vermesi, evrensel yararla beraber maliyet ve enerji\nverimlili\u011fi de sa\u011flayacak.<\/p>\n\n\n\n
\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ekonomik geli\u015fmeye katk\u0131s\u0131 ise \u00fc\u00e7 iddiaya\ndayan\u0131yor: \u015eehir y\u00f6netimlerinin tasarruflar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131;\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00fcr\u00fcnlerinin sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n yeni gelir kaynaklar\u0131\nyarataca\u011f\u0131; i\u015f ve yeteneklere ev sahipli\u011fi yapman\u0131n \u015fehri\nekonomik etkinliklerin merkezi yapaca\u011f\u0131. Teknoloji firmalar\u0131n\u0131n\nyan\u0131 s\u0131ra artan ba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve veri g\u00fcd\u00fcml\u00fc\nservislerin toplumun marjinal kesimleri i\u00e7in de i\u015f olanaklar\u0131n\u0131\nart\u0131raca\u011f\u0131 iddia ediliyor. Ayr\u0131ca bu kesimlerin daha sa\u011fl\u0131kl\u0131\ng\u0131da kaynaklar\u0131na, sosyal hizmetlere ve potansiyel i\u015fverenlere\neri\u015fimi artacak.<\/p>\n\n\n\n
\nDaha \u00f6nceki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yaz\u0131lar\u0131mda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir\nuygulamalar\u0131ndaki yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131\n\u00fczerinde durmu\u015ftum. \u015eirketlere haks\u0131zl\u0131k etmemek gerek!\nKat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k, \u015firketlerin programlar\u0131nda \u00f6nemli bir yere\nsahip. \u015eirketler s\u0131k\u00e7a yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n olanaklar\u0131n\u0131\nart\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131n reklam\u0131n\u0131 yapmalar\u0131na ra\u011fmen bunun ne\noldu\u011funu ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yorlar.\nYurtta\u015flar\u0131n uzaktan meclis toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lmalar\u0131na olanak\nsa\u011flayan e-y\u00f6neti\u015fim sistemleri veya web siteleri ya da belediye\nyetkilileri ve \u015fehir sakinleri aras\u0131ndaki sosyal medya\netkile\u015fimleri gibi kat\u0131l\u0131m \u00f6rnekleri var. Son zamanlarda baz\u0131\nbelediyeler toplad\u0131klar\u0131 veriyi payla\u015f\u0131yor ve yurtta\u015flar\u0131n\nyarat\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirebilmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131yor. Fakat\nkat\u0131l\u0131m tart\u0131\u015fmalar\u0131nda, \u015eirketlerin ve <\/em>H<\/em>\u00fck\u00fcmetlerin\n<\/em>Y<\/em>\u00f6netti\u011fi <\/em>A<\/em>k\u0131ll\u0131 <\/em>\u015e<\/em>ehirler<\/em>\n(https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/04\/01\/sirketlerin-ve-hukumetlerin-yonettigi-akilli-sehirler\/<\/a>)\nba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi kat\u0131l\u0131m\u0131n farkl\u0131\nd\u00fczeyleri var. \u015eirketlerin yakla\u015f\u0131m\u0131, Sherry Arnstein\u2019\u0131n\nYurtta\u015f Kat\u0131l\u0131m Merdiveni\u2019<\/em>nin\u00fcst basamaklardaki kat\u0131l\u0131m bi\u00e7imlerine olanak vermiyor.\n\u00d6rne\u011fin, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 sadece belirli niteliklere sahip ve\nmakul say\u0131da ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131 olarak g\u00f6rebiliyorlar.\nHalegoua’n\u0131n (2020) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u00e7ok\nbelediye y\u00f6netimi ve \u015firket, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fteri\nhizmetleri, kitle kaynakl\u0131 konu\u015fmalar ve b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmelerine\neri\u015fim \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131yor. Yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131\ns\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7izilmi\u015f bir \u00e7er\u00e7evede veya karar hakk\u0131 olmayan,\nihmal edilebilir g\u00f6r\u00fc\u015fler olarak kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirlere y\u00f6neltilen ele\u015ftirilerin ba\u015f\u0131nda \u00f6zellikle\nak\u0131l k\u0131sm\u0131na odaklan\u0131lmas\u0131 ve \u015fehrin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi\ngeliyor. Ak\u0131ll\u0131l\u0131k ise dijital teknolojilerin kullan\u0131m\u0131na\nindirgeniyor. \u015eehirlerin ak\u0131ll\u0131 i\u015flemedi\u011fi ve \u00e7e\u015fitli\nverimsizliklerle dolu oldu\u011fu, \u015fehrin veriler \u00fczerinden okunmas\u0131yla\ns\u00f6z konusu verimsizlik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.\n<\/p>\n\n\n\n \n\u015eehir, her \u015feyden \u00f6nce insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve birbirleriyle\netkile\u015fime girdi\u011fi bir yer. Ancak ak\u0131ll\u0131 \u015fehir geli\u015ftiricilerin\nvizyonlar\u0131nda insanlar veri \u00fcreticileri, t\u00fcketiciler (veya\nm\u00fc\u015fteriler) ve \u015fehrin p\u00fcr\u00fczs\u00fcz i\u015fleyi\u015finin \u00f6n\u00fcndeki\nengeller olarak yer al\u0131yorlar. \u0130nsanlar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve\nistekleri bir engel olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu nedenle var olan bir\n\u015fehri ak\u0131lland\u0131rmaktansa s\u0131f\u0131rdan ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa etmek\ndaha cazip g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fakat s\u0131f\u0131rdan in\u015fa edilen ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler, ne s\u0131radan insanlar ne de giri\u015fimciler i\u00e7in bir \u00e7ekim\nnoktas\u0131 olabildi; bir \u00e7o\u011fu h\u00e2l\u00e2 tenhal\u0131\u011f\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n \nAk\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin \u00fctopik vizyonlar\u0131, verimlili\u011fi her \u015feyin\n\u00fczerinde g\u00f6rmeleri, ger\u00e7ekte olmayan (varsayd\u0131klar\u0131) sorunlar\ni\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmeleri, ama\u00e7s\u0131z ve kontrols\u00fcz bi\u00e7imde\nher yere d\u00f6\u015fenen alg\u0131lay\u0131c\u0131larla artan g\u00f6zetim ve mahremiyet\nihlalleri… Morozov ve Bria (2018), teknokratik yakla\u015f\u0131mlara\ny\u00f6neltilen bu ele\u015ftirilerinin yerinde oldu\u011funu fakat bu\nele\u015ftirilerde \u00e7o\u011fu zaman \u015fehirlerin sosyal akt\u00f6rler olduklar\u0131\nkadar kapitalist birikimin de motoru olduklar\u0131n\u0131n atland\u0131\u011f\u0131n\u0131\nve bug\u00fcn \u015fehirlerde ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde etkili olan ekonomik ve\npolitik s\u00fcre\u00e7lerin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00e7ok daha\n\u00f6nce sahnede oldu\u011funu savunuyor. Bu ba\u011flamda, jeopoliti\u011fi ve\nneoliberal ideolojinin \u015fehirleri nas\u0131l engelledi\u011fini ve\nk\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak alternatif politikalar\u0131n\ngeli\u015ftirilebilmesi i\u00e7in \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc san\u0131lan\u0131n aksine ak\u0131ll\u0131\n\u015fehir sahnesinde sadece \u015firketler ve belediyeler yok; devletler de\nvar. Bu nedenle Hindistan’da ABD, Alman ve \u00c7in firmalar\u0131 aras\u0131ndaki\nak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin in\u015fas\u0131 i\u00e7in pazar kavgas\u0131 k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda\nbu \u00fc\u00e7 \u00fclkeden politikac\u0131lar ara buluculuk yapmak zorunda\nkald\u0131lar. Belediye y\u00f6netimlerinin \u015firketlerle i\u015fbirli\u011fi de\n\u00e7o\u011funlukla yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015f yetkililer y\u00fcz\u00fcnden de\u011fil,\nneoliberalizmin son otuz y\u0131ld\u0131r belediyelerin \u00f6zerkli\u011fini ve\nalternatiflerini k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015f olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \nBelediyeler, farkl\u0131 nedenlerle ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerine\ny\u00f6neliyorlar. Birincisi, iddial\u0131 ve evrensel olarak kabul g\u00f6ren\nhedefler (yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak, kamu hizmetlerini\nki\u015fiselle\u015ftirmek, ulusal ve yerel y\u00f6netimlerde b\u00fcrokrasiyi\nazaltmak, daha ya\u015fan\u0131labilir bir \u00e7evre yaratmak, ekonomik b\u00fcy\u00fcme,\nyarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak vb) i\u00e7in teknolojiden yararlanmak\nistemeleri. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde belirtti\u011fim gibi \u015firketler tam da bu\ntip ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layabildiklerini iddia eden \u00e7\u00f6z\u00fcmler\nsat\u0131yorlar. \u0130kincisi ve daha az tart\u0131\u015f\u0131lan ise b\u00fct\u00e7e\nkesintileri ve kemer s\u0131kma politikalar\u0131n\u0131n zorlay\u0131c\u0131 etkisi.\nAk\u0131ll\u0131 teknolojilerin tasarruf sa\u011flayaca\u011f\u0131 beklentisi ve\n\u015firketlerin dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi verimlilik ve optimizasyon\ns\u00f6zc\u00fckleri belediyelere \u00e7ekici geliyor.<\/p>\n\n\n\n \nMorozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi belediyelerin\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir deneyleri ve neoliberalizmin d\u00fczenleyici ayg\u0131tlar\u0131\ni\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumda. Neoliberalizm, merkezi h\u00fck\u00fcmetlerin\nmerkeziyet\u00e7ili\u011finden ve d\u00fczenlemelerinden muaf olmakla \u00f6v\u00fcnse de\n\u00e7e\u015fitli derecelendirme kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan ve daha\ng\u00f6r\u00fcnmez olan d\u00fczenlemeler i\u00e7eriyor. \u015eehirlerin derecelendirme\nkurulu\u015flar\u0131n\u0131n tablolar\u0131ndaki yeri, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n\nkararlar\u0131nda ve bor\u00e7 bulabilmelerinde etkili oluyor. Ulusal\nh\u00fck\u00fcmetlerin belediyelerin b\u00fct\u00e7elerini kesmesi, belediyelere bor\u00e7\nalmaktan ba\u015fka bir se\u00e7enek b\u0131rakm\u0131yor. Bu nedenle, ak\u0131ll\u0131l\u0131k\n\u015fehirlerin bir tercihinden \u00e7ok para bulma ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00e7ekmeyi\nkolayla\u015ft\u0131ran bir etiket olabiliyor. Di\u011fer yandan, verimlilik\ntak\u0131nt\u0131s\u0131 ve her \u015feyi verile\u015ftirme tutkusu, nicelle\u015ftirmeye\nb\u00fcy\u00fck \u00f6nem veren neoliberal politikalar\u0131n uygulanabilirli\u011fini\nart\u0131r\u0131yor. Belediye hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirilmesi ve\nta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 uluslararas\u0131 finans dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131\nfirmalar\u0131n\u0131n (Ernst & Young, Deloitte, PwC, KPMG) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde\ny\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Sosyal ve politik problemlerin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla\nnormal \u015fartlarda \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olamayacak bankalar ve\nfinansal kurulu\u015flar gibi akt\u00f6rler oyuna dahil oluyorlar. \u00c7e\u015fitli\nveri analiti\u011fi uygulamalar\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle, hedefler ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\nkar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor, istenen \u00e7\u0131kt\u0131lara g\u00f6re s\u00fcre\u00e7ler\nyeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yor. Morozov ve Bria (2018), t\u00fcm bunlar\u0131n\nfiziksel ve be\u015feri kaynaklar\u0131 izleyen ve kontrol eden b\u00fcy\u00fck\naltyap\u0131lar sayesinde hayata ge\u00e7irilebildi\u011fini vurguluyor.<\/p>\n\n\n\n \nAncak bu modelin en b\u00fcy\u00fck sorunu k\u0131sa d\u00f6nemli projelere a\u011f\u0131rl\u0131k\nvermesi ve uzun d\u00f6nemli altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131.\n\u015eirketler, yat\u0131r\u0131m yapt\u0131klar\u0131 \u015fehirde k\u0131sa s\u00fcrede kazan\u00e7\nelde etmek ve \u015fehirden ayr\u0131lmak istiyorlar. Bu yakla\u015f\u0131m, uzun\nd\u00f6nemli planlar\u0131n kaynak bulmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi\n\u015firketlerin \u015fehirde bulundu\u011fu k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde k\u00e2r\u0131n\u0131\nolabildi\u011fince art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7e\u015fitli sorunlara neden\noluyor. \u00d6rne\u011fin, alternatifi olmayan bir altyap\u0131y\u0131 kullanan\nvatanda\u015flardan y\u00fcksek \u00fccretler talep edebiliyorlar. Ya da\nkaynaklar\u0131 s\u00fcrekli aktif halde tutarak kaynaklar\u0131n daha h\u0131zl\u0131\ny\u0131pranmas\u0131na neden olabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n \nMorozov ve Bria (2018), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde pek tart\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\niki akt\u00f6re dikkat \u00e7ekiyor: Emlak\u00e7\u0131lar ve in\u015faat\u00e7\u0131lar.\nAk\u0131ll\u0131l\u0131k, binalar\u0131n in\u015fas\u0131 ve kiralanmas\u0131nda (ya da\nsat\u0131\u015f\u0131nda) ev fiyatlar\u0131na ekleniyor. \u015eehir sakinlerinden elde\nedilen veri ve emlak\u00e7\u0131lar\u0131n kirac\u0131lar\u0131 izleyebilmesi, m\u00fclk\nsahiplerinin ald\u0131\u011f\u0131 riskleri azalt\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, kiras\u0131n\u0131\ngeciktiren veya ba\u015fka sorunlar yaratan kirac\u0131lar sistemden takip\nediliyor ve risk skorlar\u0131 belirleniyor. Hatta ev sahipleri ve\nemlak\u00e7\u0131lar i\u00e7in kirac\u0131 adaylar\u0131n\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i etkinliklerini\nde analiz eden giri\u015fimci firmalar var (Kredi alacaklar\u0131\nderecelendiren bankalar, su\u00e7 potansiyeli olan yurtta\u015flar hakk\u0131nda\nkestirimde bulunan g\u00fcvenlik birimleri gibi).<\/p>\n\n\n\n \nAlternatif ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler yaratabilmenin \u00f6n ko\u015fullar\u0131ndan biri\nbelediyelerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 ve\nko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak somut politikalar\ngeli\u015ftirebilmek. Ulusal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00f6nemli de\u011fi\u015fimler\nya\u015fan\u0131yor. Belediyelerin kronikle\u015fmi\u015f sorunlar\u0131n\u0131 teknolojik\nyamalarla \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece y\u00f6netenlerin\nteknokratik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 veya \u015firketlerin etkisi alt\u0131nda\nkalmalar\u0131yla a\u00e7\u0131klamay\u0131z. Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) ortaya\nkoydu\u011fu gibi \u00f6zellikle ABD’de Silikon Vadisi’nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde\nba\u015flayan, platform ekonomileriyle h\u0131z kazanan ve di\u011fer \u00fclkelere\nyay\u0131lan refah devleti hizmetlerinin (ula\u015f\u0131m, sa\u011fl\u0131k, bar\u0131nma,\ne\u011fitim vb) \u00f6zelle\u015ftirilmesi s\u00fcreci atlanmamas\u0131 gereken bir konu.<\/p>\n\n\n\n \nMorozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) “\u00f6zelle\u015ftirilen Keynes\u00e7ilik”\nad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bu s\u00fcre\u00e7, Uber’in T\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015finde bizim\nyapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, basit\u00e7e yenilik\u00e7i giri\u015fimler ve geleneksel\nkurumlardan birinin taraf\u0131n\u0131 tutarak ge\u00e7i\u015ftirilemez.\n“\u00d6zelle\u015ftirilen Keynes\u00e7ilik”, refah devleti\nhizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirme sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda eridi\u011fi ve\ni\u015fsizli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde onun yerini al\u0131yor; insanlara\ndaha ucuz ula\u015f\u0131m veya bar\u0131nma hakk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi i\u015f\nolana\u011f\u0131 da sa\u011fl\u0131yor. K\u0131sa vadeli bu yararlar\u0131n ileride\ntekelle\u015fme ve daha a\u011f\u0131r\/g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 ile\nsonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor de\u011fil. Ancak Uber’e kar\u015f\u0131\nsar\u0131 taksileri, Airbnb\u2019ye kar\u015f\u0131 otelleri desteklemek de pek\nanlaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Airbnb ve Uber gibi platformlar\u0131 do\u011frudan\nd\u00fczenleme giri\u015fimi ise fiyatlar\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131ndan ve hizmet\nsa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n kazanc\u0131n\u0131 azaltabilece\u011finden yurtta\u015flar\u0131n\ntepkisini \u00e7ekebilir. Fakat platformlar\u0131n faaliyetlerini\nd\u00fczenlememek veya bunu s\u00fcrekli ertelemek daha sonra daha b\u00fcy\u00fck\nsorunlara neden olacak.<\/p>\n\n\n\n \nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde tart\u0131\u015fmalar daha \u00e7ok Uber ve Airbnb’nin \u015fehirlerdeki\nfaaliyetlerine yo\u011funla\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131n Google gibi b\u00fcy\u00fck\n\u015firketler de \u015fehirlere y\u00f6neliyor. Baz\u0131 belediyeler, Google’\u0131n\ndeste\u011fiyle kamusal alanlarda \u00fccretsiz internet eri\u015fimi hizmeti\nveriyor. Google, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda para istemiyor, sadece\nkullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerini al\u0131yor. Tasarruf etmek isteyen\nbelediyeler i\u00e7in k\u00e2rl\u0131\nbir al\u0131\u015fveri\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat Morozov ve Bria\u2019n\u0131n\n(2018) belirtti\u011fi gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde toplanan\nverinin \u00e7o\u011fu zaman reklamc\u0131l\u0131kla ilgisi yok. Toplanan veriler,\nbelediye hizmetlerinin sunumunu ger\u00e7ekle\u015ftiren (veya\nger\u00e7ekle\u015ftirecek) YZ sistemlerinin yak\u0131t\u0131! Google da elde etti\u011fi\nverilerle YZ sistemlerini e\u011fitiyor ve iyile\u015ftiriyor. Bug\u00fcn\n\u00fccretsiz internet eri\u015fimi i\u00e7in Google’la anla\u015fma yapan\nbelediyeler yar\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri i\u00e7in Google’dan \u00fccretli YZ\nhizmeti alacaklar…<\/p>\n\n\n\n \n\u015eehirler \u00e7ok \u00f6nemli olmakla beraber bug\u00fcn insanlar\u0131n kar\u015f\u0131\nkar\u015f\u0131ya oldu\u011fu t\u00fcm sorunlar\u0131 sadece \u015fehir ba\u011flam\u0131nda\ny\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelelerle \u00e7\u00f6zemeyiz. Morozov ve Bria\u2019n\u0131n\n(2018) i\u015faret etti\u011fi gibi neoliberalizmin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak\nisteyen \u015fehirlerin \u00f6ncelikle kendi s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda\nolmas\u0131 gerekiyor. \u015eehirler, Google, Facebook ve Uber gibi teknoloji\n\u015firketleriyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilecek hesaplama g\u00fcc\u00fcne ve veriye\nsahip de\u011filler. Ayr\u0131ca \u015fehirlerin politik ve ekonomik modelleri,\nyerel olarak de\u011fil, ulusal ve k\u00fcresel politikalarla belirleniyor.\nDolay\u0131s\u0131yla asi \u015fehirlerin neoliberalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesi\ngerekli, \u00f6nemli ama s\u0131n\u0131rlar\u0131 var. Bu s\u0131n\u0131rlar, \u00f6zellikle\n\u015fehir d\u0131\u015f\u0131 alanlardaki akt\u00f6rlerle i\u015fbirli\u011fine gidilmedi\u011finde\ndaha belirgin oluyor.<\/p>\n\n\n\n \n\u015eehirlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve etkili politikalarla kendi kaderlerine\nsahip \u00e7\u0131kmal\u0131lar ve bunda kararl\u0131 olmal\u0131lar. Uluslararas\u0131\nsermaye, TTIP (The Transatlantic Trade and Investment Partnership –\nTransatlantik Ticaret ve Yat\u0131r\u0131m Ortakl\u0131\u011f\u0131) gibi anla\u015fmalarla\ntemel altyap\u0131n\u0131n yeniden belediyele\u015ftirilmesini, alternatif veri\nsahipli\u011fi y\u00f6netim bi\u00e7imlerini veya Airbnb, Uber gibi \u015firketlerin\nfaaliyetlerinin s\u0131radan yurtta\u015flar\u0131n haklar\u0131 do\u011frultusunda\nd\u00fczenlenmesini engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. TIPP gibi \u015fehirlerin\nelini kolunu ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fczenlemelere kar\u015f\u0131 \u015fehirlerin\nbir araya gelebilmesi \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n \nAma daha \u00f6nemlisi dijital teknolojilerin artan \u00f6nemini do\u011fru\nde\u011ferlendirebilmek. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, ula\u015f\u0131m, enerji gibi\nhizmetler dijital teknolojilere ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmeye ba\u015flad\u0131. Bu\nhizmetler, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle beraber Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018)\n\u00fcst hizmet (meta-utility) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi alg\u0131lay\u0131c\u0131lar, veri ve\nalgoritmalardan olu\u015fan bir yap\u0131n\u0131n alt\u0131nda toplan\u0131yorlar.\nBelediyeler teknoloji \u00fczerindeki egemenliklerini kaybettiklerinde\ndi\u011fer altyap\u0131lar \u00fczerindeki belirleyicilikleri de zay\u0131fl\u0131yor. Bu\nnedenle, \u015fehirlerin kulland\u0131klar\u0131 teknolojilerin i\u015fleyi\u015fi ve\nhangi ama\u00e7lara hizmet etti\u011fi hakk\u0131nda s\u00f6z sahibi olabilmesi\nanlam\u0131na gelen teknolojik egemenlik giderek daha fazla \u00f6nem\nkazan\u0131yor. Art\u0131k, su, enerji, bar\u0131nma, e\u011fitim gibi haklar\u0131\ndijital teknolojilerden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz.<\/p>\n\n\n\nNeoliberalizm\nve Ak\u0131ll\u0131 \u015eehirler<\/h2>\n\n\n\n
Teknolojik\nEgemenlik Neden Gerekli?<\/h2>\n\n\n\n