{"id":732,"date":"2020-11-01T21:16:00","date_gmt":"2020-11-01T18:16:00","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=732"},"modified":"2021-03-09T22:21:14","modified_gmt":"2021-03-09T19:21:14","slug":"uzun-bir-yol-5g","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=732","title":{"rendered":"Uzun Bir Yol: 5G"},"content":{"rendered":"\n

Yeni teknolojilere \u00e7e\u015fitli mitlerin e\u015flik etmesi; s\u00f6z konusu teknolojilerin umutlar\u0131 ve korkular\u0131 beslemesi ola\u011fan bir durum. En son internetin geli\u015fiminde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi bir s\u00fcre sonra sular duruluyor ve teknoloji g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde s\u0131radanla\u015f\u0131yor. \u015eimdi sahnede 5G teknolojisi var. Buhar makinesi, demir yolu, de\u011fi\u015ftirilebilir par\u00e7alar, elektrik, elektronik, internet, yapay zek\u00e2 vb teknolojiler gibi genel ama\u00e7l\u0131 bir teknoloji olarak g\u00f6r\u00fclen 5G’nin ulusal ve k\u00fcresel d\u00fczeyde b\u00fct\u00fcn ekonomiyi etkilemesi, var olan sosyoekonomik yap\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi bekleniyor. Kablosuz ileti\u015fimde yeni bir d\u00f6nem ba\u015flatacak olan 5G ile uzun s\u00fcredir konu\u015ftu\u011fumuz nesnelerin interneti, g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelebilecek. Ancak son zamanlarda, 5G a\u011flar\u0131 konu\u015fland\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla beraber, elektromanyetik alanlar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine etkileri hakk\u0131ndaki endi\u015feler yeniden g\u00fcndeme geldi.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\n1970’lerde elektrik hatlar\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etkileri\ntart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. 1979 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fma,\nkansere yakalanan \u00e7ocuklar ve elektrik hatlar\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda\nya\u015fama aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dikkati \u00e7ekiyordu\n(https:\/\/www.jrseco.com\/wp-content\/uploads\/Wertheimer_Leeper_ELECTRICAL_WIRING_CONFIGURATIONS_AND_CHILDHOOD_CANCER.pdf<\/a>).\nTiffany’nin (2020) yazd\u0131\u011f\u0131 gibi o zamanlar zaten so\u011fuk sava\u015f\nnedeniyle radyasyon hakk\u0131ndaki korkular had safhadayd\u0131. Televizyon\nve mikrodalga f\u0131r\u0131nlar mercek alt\u0131ndayd\u0131. Daha sonra bunlar\u0131,\nsa\u00e7 kurutma makineleri ve elektrikli battaniyeler de dahil olmak\n\u00fczere \u00e7e\u015fitli ev aletleriyle ilgili endi\u015feler takip etti.\nArd\u0131ndan cep telefonlar\u0131 ve kablosuz ba\u011flant\u0131lar geldi. Cihazlar\nde\u011fi\u015fti, ama korkular devam etti: Her g\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\n\u015feylerden yay\u0131lan radyasyon bizi yok ediyordu. Yoksa modern\nd\u00fcnyam\u0131z bizi yok eden bir hata m\u0131yd\u0131?<\/p>\n\n\n\n

\nCep telefonlar\u0131n\u0131n beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fcne neden oldu\u011fu, kablosuz\ncihazlar\u0131n DNA’m\u0131za zarar verdi\u011fi ve baz istasyonlar\u0131ndan yay\u0131lan\nradyasyonun bizi say\u0131s\u0131z bi\u00e7imde hasta etti\u011fi iddia ediliyor.\nE\u011fer iddialar do\u011fruysa (s\u00f6z konusu teknolojilerin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek) b\u00fcy\u00fck bir felaketle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Tiffany\n(2020) bu iddialar\u0131n ger\u00e7ek olamayacak kadar b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131; DS\u00d6\n(D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc), onlarca y\u0131ll\u0131k ara\u015ft\u0131rmalara dikkat\n\u00e7ekerek, d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli elektromanyetik alanlardan \u00f6nemli bir\nsa\u011fl\u0131k riski bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Buna kar\u015f\u0131n aktivistler\nde d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyli radyasyon ve sa\u011fl\u0131\u011fa olumsuz etkileri\nhakk\u0131ndaki \u00e7ok say\u0131daki \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 delil olarak g\u00f6steriyorlar.\nTiffany (2020) yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n hacmi ve baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\nger\u00e7ekten de aktivistlerin iddialar\u0131n\u0131 destekler nitelikte\noldu\u011funu kabul etmekle beraber k\u00fcresel end\u00fcstrinin ve h\u00fck\u00fcmetlerin\n\u015fok bulgular\u0131 kamuoyundan saklamak i\u00e7in ortak bir tutum i\u00e7inde\noldu\u011funa dair herhangi bir delil bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nTiffany (2020) elektromanyetik dalgalar ve insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\nhakk\u0131ndaki tehlikeli ba\u011flant\u0131lara i\u015faret eden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\n\u00e7o\u011fu zaman farkl\u0131 elektromanyetik dalgalar ve bu dalgalar\u0131n insan\nbedeniyle etkile\u015fme yollar\u0131n\u0131 ihmal ettiklerini belirtiyor.\nElektromanyetik radyasyonun beyin kanserine neden olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en\nb\u00fcy\u00fck delilinin ise son 20 y\u0131ld\u0131r cep telefonlar\u0131m\u0131z\u0131\nyan\u0131m\u0131zdan eksik etmememize ra\u011fmen d\u00fcnyan\u0131n bir beyin kanseri\nsalg\u0131n\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmemesi oldu\u011funu savunuyor. Aksine\nABD’de, 2017’deki beyin kanseri oran\u0131n\u0131n 1992’den daha d\u00fc\u015f\u00fck\noldu\u011funu yaz\u0131yor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nDS\u00d6’n\u00fcn ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 yorumlamak da zor. \u00d6rne\u011fin\n2010’daki bir \u00e7al\u0131\u015fmada insanlar, cep telefonlar\u0131n\u0131 kafalar\u0131na\ndayama s\u0131kl\u0131klar\u0131na g\u00f6re grupland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar. Telefonu\nkafalar\u0131na en s\u0131k dayayanlarda beyin t\u00fcm\u00f6r\u00fc geli\u015fme riskinin\nbelirgin derecede fazla oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. Ancak ikinci s\u0131kl\u0131k\nderecesindeki grupta ise riskin en d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 kafalar\u0131\nkar\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. ABD Ulusal Toksikoloji Program\u0131n\u0131n farelerle\ny\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bir deneyde fareler, cep telefonu kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n\nmaruz kalabilece\u011finden daha fazla bir etkiye maruz kalm\u0131\u015flar.\nDeney sonucunda erkek farelerde, cep telefonuna maruz kalma ve k\u00f6t\u00fc\nhuylu kalp t\u00fcm\u00f6rleri aras\u0131nda belirgin bir ili\u015fki tespit edilmi\u015f.\nBeyin ve b\u00f6brek \u00fcst\u00fc bezi t\u00fcm\u00f6rleri hakk\u0131nda da baz\u0131 bulgular\nelde edilmi\u015f. Ama sadece erkek farelerde, di\u015fi farelerde herhangi\nbir ili\u015fki g\u00f6zlenmemi\u015f.<\/p>\n\n\n\n

\nEMO \u0130zmir \u015eubesi’nin raporunda\n(https:\/\/www.emo.org.tr\/ekler\/99bb08f940d7461_ek.pdf<\/a>),\nsigara ve asbestin zararlar\u0131n\u0131n da on y\u0131llarca tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131\nve olumsuzluklar\u0131n\u0131n ancak y\u0131llar sonra d\u00fcnyaca kabul edildi\u011finin\nalt\u0131 \u00e7iziliyor. Bu nedenle raporda her yeni teknolojide oldu\u011fu\ngibi cep telefonu kullan\u0131m\u0131nda da dikkatli davran\u0131lmas\u0131 ve olas\u0131\nzararlar\u0131n g\u00f6zlenmesi \u00f6neriliyor (Ne gibi \u00f6nlemler al\u0131nabilece\u011fi\nhakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in bkz.\nhttps:\/\/sendika.org\/2009\/11\/cep-telefonu-kullananlar-icin-hayati-dersler-onder-ozdemir-38152\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\n5G hakk\u0131ndaki bu kayg\u0131lar ola\u011fan. Ancak 5G hakk\u0131ndaki iddialar o\nkadar \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131 ki elektromanyetik dalgalar hakk\u0131nda\nhalk\u0131 bilgilendiren EMO \u0130zmir \u015eubesi, bu sefer de 5G hakk\u0131ndaki\nkomplo teorilerine kar\u015f\u0131 bir bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 yapmak zorunda\nkald\u0131\n(http:\/\/www.emo.org.tr\/genel\/bizden_detay.php?kod=131223&sube=7<\/a>).\n5G ve Covid-19 aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu hakk\u0131nda iddialar\nvar\n(https:\/\/www.cnnturk.com\/teknoloji\/koronavirus-ile-5g-arasinda-nasil-bir-baglanti-var<\/a>).\nHatta bu nedenle, Avrupa’da baz istasyonlar\u0131na ve telekom\naltyap\u0131s\u0131na sald\u0131r\u0131lar ger\u00e7ekle\u015ftirildi\n(https:\/\/tr.euronews.com\/2020\/04\/21\/5g-teknolojisinin-koronavirusu-yayd-g-iddialar-baz-istasyonlar-na-sald-r-lar-artt-rd<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nCovid-19, yaln\u0131z 5G hakk\u0131nda ortaya at\u0131lan de\u011fil di\u011fer komplo\nteorilerinin geli\u015fimi i\u00e7in de elveri\u015fli bir ortam yaratt\u0131. \u015eu an\n5G ve Covid-19 ili\u015fkisi \u00fczerine \u00fcretilen ve internette yay\u0131lan \u00fc\u00e7\ntemel komplo teorisi var. Birincisine g\u00f6re Covid-19, insanlar\nevlerine hapsolmu\u015fken 5G baz istasyonlar\u0131 kurmak isteyen h\u00fck\u00fcmetin\nbir komplosu. Baz istasyonlar\u0131 kuruldu\u011funda, kablosuz a\u011flar\nyurtta\u015flar\u0131 kontrol etmek ve hatta \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131lacak.\n\u0130kincisi, vir\u00fcs\u00fcn Bill Gates taraf\u0131ndan icat edilip 5G baz\nistasyonlar\u0131yla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. B\u00f6ylece Gates,\nmikro\u00e7ip i\u00e7eren a\u015f\u0131larak satarak d\u00fcnyadaki insanlar\u0131 kontrol\nedecek. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc komplo teorisi ise vir\u00fcs\u00fcn asl\u0131nda hi\u00e7\nolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, semptomlar\u0131n 5G taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve\nh\u00fck\u00fcmetlerin sa\u011fl\u0131k tehdidi bahanesiyle s\u0131k\u0131 kontrol \u00f6nlemleri\nalmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor (Sturm ve Albrecht, 2020) .<\/p>\n\n\n\n

\nKomplo teorileri, her zamanki gibi, ger\u00e7ek sorunlar\u0131n yerine hayali\nsorunlar\u0131 koyuyor. Oysa 5G, telekom ekipman sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n\ngelecek hakk\u0131ndaki vizyonlar\u0131n\u0131n uygulanabilirli\u011fi, \u00fclkeler\naras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar ve e\u015fitsizlikler gibi daha ciddi sorunlar\ni\u00e7eriyor. Ayr\u0131ca \u00f6n\u00fcm\u00fczde b\u00fcy\u00fck bir belirsizlik var. 5G’ye\nge\u00e7meden \u00f6nce buraya nas\u0131l geldi\u011fimize bakal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

1G, 2G, 3G\nve 4G<\/h2>\n\n\n\n

\n19. y\u00fczy\u0131l sonunda Guglielmo Marconi, Morse kodlar\u0131n\u0131 radyo\nsinyalleriyle 2,5 km uza\u011fa ta\u015f\u0131yabilen ilk kablosuz telgraf\nsistemini in\u015fa etti. Ger\u00e7ek anlamda \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc ileti\u015fime olanak\nveren ilk mobil teknoloji ise 1923’te, Avustralya’da polis\narabalar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131. Ancak cihazlar o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fc ki\ndevriye arabas\u0131n\u0131n t\u00fcm arka koltu\u011funu kapl\u0131yordu. Birden fazla\nmucit taraf\u0131ndan ayn\u0131 zamanda icat edilen telsizler ise ilk kez II.\nD\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130lk cep telefonu g\u00f6r\u00fc\u015fmesi ise 1973 y\u0131l\u0131nda Motorola\nm\u00fchendislerinden Martin Cooper taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi.\nCooper, AT&T Bell Laboratuvarlar\u0131’nda \u00e7al\u0131\u015fan rakibi Joel\nEngel’i arayarak Motorola’daki tak\u0131m\u0131n\u0131n fonksiyonel ta\u015f\u0131nabilir\ntelefon geli\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yledi. Fakat cep telefonun kendisi tek\nba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildi. Kablosuz ileti\u015fimin sa\u011flanabilmesi i\u00e7in\nonu destekleyen h\u00fccresel a\u011flara gerek vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130kinci nesil a\u011flar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonra 1G (First Generation –\nBirinci Nesil) olarak adland\u0131r\u0131lacak ilk h\u00fccresel a\u011f hizmeti\n1979’da Japonya’da ba\u015flad\u0131. 1983’te de Advanced Mobile Phone\nService, Kuzey Amerika’da 1G hizmeti sa\u011flamaya ba\u015flad\u0131. Analog\nteknolojiye dayanan 1G a\u011flarda kullan\u0131lan telefonlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck\nve pahal\u0131 olmas\u0131, yayg\u0131nla\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir\nengeldi. Bu nedenle daha \u00e7ok, sabit hatta ba\u011fl\u0131 kalmadan telefon\ng\u00f6r\u00fc\u015fmesi yapmak isteyen zenginler taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131. Ancak\nzamanla 1G’deki baz\u0131 sorunlar daha rahats\u0131z edici olmaya ba\u015flad\u0131\n(Webb, 2018):<\/p>\n\n\n\n