{"id":743,"date":"2021-04-28T18:05:27","date_gmt":"2021-04-28T15:05:27","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=743"},"modified":"2021-04-28T18:08:26","modified_gmt":"2021-04-28T15:08:26","slug":"kent-isletim-sistemleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=743","title":{"rendered":"Kent \u0130\u015fletim Sistemleri"},"content":{"rendered":"\n

\nDaha \u00f6nce ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131larda\n\u015fehirleri bir bilgisayar gibi ele alan yakla\u015f\u0131mlar\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131m.\nSiemens, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri bir a\u00e7\u0131k hava bilgisayar\u0131na\nbenzetiyordu. Jenny McGrath, Kansas City’deki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesi\nhakk\u0131ndaki yaz\u0131s\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehri, alg\u0131lay\u0131c\u0131larla\ndonat\u0131lm\u0131\u015f ve uygulamalara ihtiya\u00e7 duyan dev bir ak\u0131ll\u0131 telefon\ngibi g\u00f6r\u00fcyordu (bkz.\nhttps:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2020\/04\/01\/sirketlerin-ve-hukumetlerin-yonettigi-akilli-sehirler\/<\/a>).\nBu yaz\u0131da ise Luque-Ayala ve Marvin’in (2020), Kent<\/em>\n\u0130\u015fletim Sistemleri: Hesaba Dayal\u0131 \u015eehri \u00dcretmek<\/em> adl\u0131\n\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na yer verece\u011fim. Fakat bu konuya ge\u00e7meden \u00f6nce ge\u00e7en\nay\u0131n en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan konular\u0131ndan biri olan WhatsApp’\u0131n yeni\ngizlilik politikas\u0131na k\u0131saca de\u011finmek istiyorum. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki\ng\u00fcnlerde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ve platform ekonomilerini (bu arada\nUber’in T\u00fcrkiye’de yeniden faaliyete ge\u00e7ece\u011fini atlamayal\u0131m) daha\ns\u0131k tart\u0131\u015fmak zorunda kalaca\u011f\u0131z. WhatsApp olay\u0131n\u0131 sadece\nmahremiyetin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalarak tart\u0131\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131,\n\u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerdeki tart\u0131\u015fmalara haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmam\u0131z\ngerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\n2021’in ba\u015f\u0131nda Facebook, 8 \u015eubat’ta WhatsApp’taki gizlilik\npolitikas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirece\u011fini duyurdu. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n WhatsApp\nkullanmaya devam edebilmeleri i\u00e7in yeni ko\u015fullar\u0131 kabul etmeleri\ngerekiyordu. Yalan haberlerin ve komplo teorilerinin yay\u0131lmas\u0131nda\nb\u00fcy\u00fck pay\u0131 olan Facebook, bu sefer kurban durumundayd\u0131. Facebook\nmahremiyet ihlalleri hakk\u0131nda zaten k\u00f6t\u00fc bir sicile sahipti ve\ninsanlar ister istemez Facebook’tan ku\u015fkulan\u0131yordu. Bu nedenle bir\n\u00e7ok insan, WhatsApp’ta tam olarak neyin de\u011fi\u015fece\u011fini bilmese de\nbu de\u011fi\u015fikli\u011fi Facebook’un ki\u015fisel yaz\u0131\u015fmalar\u0131 okuyabilmesi\ni\u00e7in at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131m olarak alg\u0131lad\u0131. Ancak yine de \u00fcye\nolunan \u00e7e\u015fitli gruplar ve Facebook’un geri ad\u0131m ataca\u011f\u0131\nbeklentisi nedeniyle WhatsApp’\u0131 telefonlar\u0131ndan tamamen\nkald\u0131ramad\u0131lar. Ama ba\u015fta Telegram ve Signal olmak \u00fczere\nalternatif mesajla\u015fma uygulamalar\u0131n\u0131 telefonlar\u0131na indirdiler.<\/p>\n\n\n\n

\nFacebook yetkileri ise yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda gizlilik\npolitikas\u0131nda ufak de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131klar\u0131n\u0131, kullan\u0131c\u0131\nmesajlar\u0131n\u0131 okuyamad\u0131klar\u0131n\u0131 ve hizmetlerinin rakiplerininkinden\ndaha g\u00fcvenli\u011fi oldu\u011funu iddia ediyorlard\u0131. WhatsApp, d\u00fcnyan\u0131n\nd\u00f6rt bir yan\u0131ndaki insanlara u\u00e7tan uca \u015fifreleme olana\u011f\u0131\nsa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00fcvenlik teknolojisini \u015fimdi ve gelecekte de\nsavunmaya kararl\u0131yd\u0131. Yeni g\u00fcncelleme bunu de\u011fi\u015ftirmeyecekti.<\/p>\n\n\n\n

\nK\u0131smen hakl\u0131lar. Facebook, WhatsApp’\u0131 2014’te sat\u0131n ald\u0131.\n2016’dan beri de kullan\u0131c\u0131lar\u0131n etkinlikleri hakk\u0131ndaki bilgiler\nFacebook ile payla\u015f\u0131l\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131n, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mesaj\ni\u00e7erikleri payla\u015f\u0131lm\u0131yor; Facebook sadece kullan\u0131lan telefon\nnumaralar\u0131, uygulaman\u0131n ne kadar s\u0131kl\u0131kla a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131, internet\nba\u011flant\u0131s\u0131ndan elde edilen konum, kullan\u0131lan i\u015fletim sistemi vb\nbilgilere eri\u015fiyor. Telefon numaralar\u0131, reklamc\u0131lara sat\u0131lmamas\u0131na\nkar\u015f\u0131n Facebook’un hedefli reklamc\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 i\u015f modelini\ndaha isabetli yapabilmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Ayr\u0131ca Facebook,\nWhatsApp’ta kimin kiminle haberle\u015fti\u011fi bilgisini (bu bilgi, telefon\nileti\u015fiminde telekom operat\u00f6rlerinin \u00f6nemli hazinelerinden biri!)\nde kaydetmedi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n

\nPeki WhatsApp, bildi\u011fimiz WhatsApp ise ne de\u011fi\u015fti? The New York\nTimes<\/em>‘tan Shira Ovide, daha WhatsApp’\u0131n gizlilik politikas\u0131ndaki\nde\u011fi\u015fiklik g\u00fcndeme bomba gibi d\u00fc\u015fmeden \u00f6nce, 1 Aral\u0131k 2020’de\nyay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda WhatsApp’\u0131n g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde yeniden\nmodellendi\u011fini yaz\u0131yordu\n(https:\/\/www.nytimes.com\/2020\/12\/01\/technology\/why-whatsapp-matters.html<\/a>).\nOvide’ye g\u00f6re WhatsApp kullanal\u0131m ya da kullanmayal\u0131m,\nde\u011fi\u015fiklikler interneti yeniden bi\u00e7imlendirecek nitelikteydi.\nD\u00fcnyada iki milyar ki\u015finin d\u00fczenli olarak WhatsApp kullanmas\u0131na\nkar\u015f\u0131n Facebook bundan \u00f6nemli bir kazan\u00e7 elde etmiyor.\nKullan\u0131c\u0131lar WhatsApp’\u0131 ki\u015fisel ileti\u015fim arac\u0131 olarak\nkullan\u0131yorlar. Ancak Facebook’un son hamleleri ba\u015far\u0131l\u0131 olursa\nWhatsApp, insanlar\u0131n al\u0131\u015fveri\u015f yapma ve interneti kullanma\n\u015feklinde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler yaratabilir.<\/p>\n\n\n\n

\nOvide, Facebook’un platformlar\u0131nda \u00fc\u00e7 ad\u0131mdan olu\u015fan bir\nstrateji uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Birinci ad\u0131mda, insanlar\u0131n\nbir birleriyle ileti\u015fime ge\u00e7ebilece\u011fi alanlar yarat\u0131yor. Facebook\ntemel sosyal a\u011f\u0131nda ve daha sonra Instagram ve WhatsApp’ta bunu\nyapt\u0131. \u0130kinci ad\u0131mda, \u00e7ok say\u0131da insan\u0131 bu ho\u015f ve \u00e7ekici\nalanlara toplad\u0131ktan sonra, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131 i\u00e7eri al\u0131yor ve\ninsanlara bir \u015feyler satmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131mda ise\ni\u015fletmelerin kullan\u0131c\u0131lara eri\u015febilmek i\u00e7in Facebook’a para\n\u00f6demek zorunda oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli yollar yarat\u0131yor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nFacebook, temel sosyal a\u011f\u0131nda ve Instagram’da bu \u00fc\u00e7 ad\u0131m\u0131\nba\u015far\u0131yla uygulamas\u0131na kar\u015f\u0131n WhatsApp’ta ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc\nad\u0131ma ge\u00e7mekte zorlan\u0131yor. WhatsApp, ABD’de \u00e7ok yayg\u0131n\nolmamas\u0131na ra\u011fmen bir \u00e7ok \u00fclkede insanlar uygulamay\u0131\narkada\u015flar\u0131yla veya ailesiyle haberle\u015fmek i\u00e7in kullan\u0131yor.\n\u00dccretli SMS g\u00f6ndermek yerine WhatsApp mesajlar\u0131n\u0131 tercih\nediyorlar ve \u00e7e\u015fitli gruplarda bir araya geliyorlar. Ayr\u0131ca son\ny\u0131llarda baz\u0131 i\u015fletmeler, sipari\u015fleri al\u0131rken veya\nm\u00fc\u015fterilerinin sorular\u0131na yan\u0131t verirken WhatsApp’tan\nyararlan\u0131yorlar. Ama Facebook, bu ticari kullan\u0131mlar\u0131\n\u00fccretlendiremiyor.<\/p>\n\n\n\n

\n\u015eimdiye kadar Facebook, WhatsApp \u00fczerindeki bu ticari ili\u015fkileri,\nyeni bir i\u015f modeline \u00e7evirememi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen bu durum yak\u0131n\nzamanda de\u011fi\u015febilir. M\u00fc\u015fteri ili\u015fkileri y\u00f6netimi yaz\u0131l\u0131m\u0131\n\u00fcreten bir startup<\/em> olan Kustomer’\u0131 1 milyar dolara alma\ngiri\u015fimi yeni bir d\u00f6nemin habercisi olabilir. Kustomer,\ni\u015fletmelerin m\u00fc\u015fteri hizmetlerine yard\u0131mc\u0131 olabilmek i\u00e7in\nsohbet uygulamalar\u0131 geli\u015ftiriyor. Yak\u0131nda WhatsApp, m\u00fc\u015fteri\n\u00e7a\u011fr\u0131 merkezlerinin yeni bir bi\u00e7imi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za\n\u00e7\u0131kabilir. 7 Kas\u0131m 2019’da, “K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130\u015fletmeler i\u00e7in\nKatalog Tan\u0131t\u0131m\u0131” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u015f\nmodelinde yeni geli\u015fmeler de bekleyebiliriz\n(https:\/\/blog.whatsapp.com\/introducing-catalogs-for-<\/a>small-businesses\/?lang=tr<\/a>).\nYa da 15 Haziran 2020’de duyuruldu\u011fu gibi WhatsApp yeni bir \u00f6deme\narac\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir\n(https:\/\/about.fb.com\/news\/2020\/06\/whatsapp-payments-brazil\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nK\u0131sacas\u0131, Facebook’un yeri aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi gibi\nWhatsApp insanlar\u0131n sadece birbirleriyle haberle\u015fmek i\u00e7in\nkulland\u0131\u011f\u0131 bir uygulama olarak kalmayacak. Son politika\nde\u011fi\u015fikli\u011fi bunun yasal zeminini olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fan bir\nd\u00fczenleme olabilir. Ovide’nin vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi WhatsApp’\u0131n\n\u00f6zellikle internet kullan\u0131m al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6receli olarak\ndaha yeni oldu\u011fu \u00fclkelerde yayg\u0131n oldu\u011funa dikkat etmek\ngerekiyor. Facebook’un bu giri\u015fimi ba\u015far\u0131l\u0131 olursa Hindistan’da\nilk \u00f6rneklerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi\n(https:\/\/techcrunch.com\/2020\/04\/26\/reliance-and-facebook-pilot-jiomart-orders-on-whatsapp\/<\/a>)\nperakende end\u00fcstrisinde \u015fimdiden tamamen \u00f6ng\u00f6remeyece\u011fimiz k\u00f6kl\u00fc\nde\u011fi\u015fiklikler ya\u015fanabilir. Elbette Facebook’un bu giri\u015fiminin\nkesinlikle ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131n bir garantisi yok. Ancak\nba\u015far\u0131l\u0131 olursa di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin de Facebook’u takip\nedece\u011fini ve bunun internet \u00fczerindeki etkisini atlamamak\ngerekiyor. Sonu\u00e7ta Facebook bir \u015firket ve WhatsApp’tan para\nkazanman\u0131n yolunu bulmak zorunda!<\/p>\n\n\n\n

\nDi\u011fer yandan son zamanlardaki WhatsApp tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemli\ndersler de i\u00e7eriyor. Facebook\/ Cambridge Analytica skandal\u0131ndan\nsonra (yine istemeyerek de olsa) \u00f6nemli bir ders verdi.\nFacebook\/Cambridge Analytica skandal\u0131, ki\u015fisel verilere dayal\u0131\nkestirimlerin insanlar\u0131 etkilemek i\u00e7in nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fini\nhakk\u0131nda (Trump’\u0131n iktidara gelmesinde etkili olarak) g\u00fczel bir\nders vermi\u015fti. “Saklayacak bir \u015feyim yok. Ki\u015fisel verilerimin\nkullan\u0131lmas\u0131n\u0131 umursam\u0131yorum.” d\u00fc\u015f\u00fcncesinin siyasi\nsonu\u00e7lar\u0131n\u0131n neler olabilece\u011fini g\u00f6stermi\u015fti. Facebook’un\nWhatsApp’la verdi\u011fi ikinci ders ise teknolojik egemenli\u011fin \u00f6nemini\nanlat\u0131yor. Tekellerin sundu\u011fu hizmetlerin yerine kullan\u0131labilecek\nyaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ve \u00f6zellikle de \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\ninternetin gelece\u011fi i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu, alternatif\nuygulama ve hizmetler (ve \u00f6zellikle t\u00fcm insanl\u0131\u011fa ait \u00f6zg\u00fcr\nyaz\u0131l\u0131mlar) olmadan \u015firketlerin politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kman\u0131n\nzor oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Facebook’un ki\u015fisel yaz\u0131\u015fmalara eri\u015fmedi\u011fi\nve buradaki bilgileri kullanmad\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 do\u011fru olsa bile bunun\nhep b\u00f6yle kalaca\u011f\u0131n\u0131n bir garantisi yok. \u00d6zel m\u00fclkiyetli bir\nplatformda\/yaz\u0131l\u0131mda, m\u00fclk sahibi kullan\u0131m politikalar\u0131n\u0131 keyfi\nbi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirebilir. Platform\/yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in\nelzemse ve alternatif yoksa kullan\u0131c\u0131lar bu de\u011fi\u015fikli\u011fi kabul\netmek zoruna kal\u0131rlar. \n<\/p>\n\n\n\n

\nFakat mahremiyet kayg\u0131s\u0131, bug\u00fcn insanlar\u0131 harekete ge\u00e7iren\n\u00f6nemli bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131na ra\u011fmen etkisi kal\u0131c\u0131 olmayacak.\nFacebook, politika de\u011fi\u015fikli\u011fi karar\u0131n\u0131 May\u0131s’a kadar erteledi.\nBu s\u00fcrede, gizlilik politikas\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fi daha iyi\na\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015facak ve “mesaj i\u00e7eriklerini okumad\u0131\u011f\u0131”\n\u00fczerinde durarak muhtemelen gerekli r\u0131zay\u0131 \u00fcretecek. WhatsApp’\u0131n\nyerine ba\u015fka mesajla\u015fma yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131\n\u00f6nerebiliriz. Ama WhatsApp’\u0131n sahibi Facebook, d\u00fcnyan\u0131n en k\u00e2rl\u0131\nplatformlar\u0131ndan biri. WhatsApp’\u0131 da er ya da ge\u00e7 k\u00e2rl\u0131\nbir platform haline getirecek veya pes edecek. Ba\u015far\u0131l\u0131 olursa\nWhatsApp zaten ayn\u0131 kulvarda kalmayacak ve ki\u015fisel mesajla\u015fman\u0131n\n\u00f6tesine ge\u00e7ecek. Dolay\u0131s\u0131yla verinin onu elinde bulunduranlara\nsa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcce odaklanman\u0131n ve ki\u015fisel veriler hakk\u0131ndaki\ntart\u0131\u015fmalar\u0131 bu y\u00f6nde politikle\u015ftirmenin daha do\u011fru olaca\u011f\u0131n\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Art\u0131k ki\u015fisel verilerin mahremiyetle s\u0131n\u0131rl\u0131\ndar \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde kalamay\u0131z. E\u011fer WhatsApp, Ovide’nin\nd\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi, yeniden modellenirse sat\u0131c\u0131larla al\u0131c\u0131y\u0131\nbir araya getiren yeni bir platform; zengin Kuzey’in, G\u00fcney’i\nyeniden s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdi\u011fi ara\u00e7lardan biri olacak.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00d6zetle, art\u0131k ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve mahremiyet taleplerinin \u00f6n\nplanda oldu\u011fu 2000’li y\u0131llar\u0131n interneti yok. Google, Facebook,\nAmazon, Uber, AirBnb vb platformlar, ekonominin i\u015fleyi\u015fine ciddi\nm\u00fcdahalelerde bulunuyorlar. Platformlar\u0131n i\u015fleyi\u015fine, alt\u0131nda\nyatan mant\u0131\u011fa daha \u00e7ok dikkat etmek gerekiyor. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\nve mahremiyet hala \u00e7ok \u00f6nemli, ama biz 1984<\/em>‘e kar\u015f\u0131\n\u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken altta e\u015fitsizli\u011fi art\u0131ran ve\ninsanlar\u0131 daha da yoksulla\u015ft\u0131ran y\u0131k\u0131c\u0131 geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nBenzer bir sorunu ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler konusunda da ya\u015f\u0131yoruz. Ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirlere y\u00f6neltilen temel ele\u015ftirileri d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda\ntoplayabiliriz. Birincisi, indirgemeci teknokrat y\u00f6neti\u015fim\nanlay\u0131\u015flar\u0131 ve \u015fehirlerin her y\u00f6n\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve\nizlenebilir oldu\u011funu varsaymalar\u0131. \u015eehirle ilgili sorunlar, teknik\nsorunlara indirgeniyor ve bunun sonucunda teknik \u00e7\u00f6z\u00fcmler\n\u00f6ncelikli oluyor. \u0130kincisi, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin k\u0131r\u0131lgan ve\nsald\u0131r\u0131ya a\u00e7\u0131k olmas\u0131. Nesnelerin interneti teknolojisi,\n\u015fehirler i\u00e7in bir \u00e7ok olanak sunmas\u0131na kar\u015f\u0131n bir siber sald\u0131r\u0131\nriski y\u00fcksek ve g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri h\u00e2l\u00e2\nyeterli de\u011fil. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, g\u00f6zetimin geni\u015flemesi ve\nderinle\u015fmesi sonucunda kestirimsel profilleme ve sosyal\nderecelendirme uygulamalar\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir m\u00fcdahalelerin ve b\u00fcy\u00fck veriye dayal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin,\ntarafs\u0131zl\u0131k ill\u00fczyonuna neden olmas\u0131. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler,\n\u015fehirlerin i\u015fleyi\u015fine ve \u015firketle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik ciddi\nm\u00fcdahaleler i\u00e7ermesine kar\u015f\u0131n bu m\u00fcdahaleler say\u0131lar\u0131n\ntarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda gizlenebiliyor.<\/p>\n\n\n\n

\nT\u00fcm bu ele\u015ftirilerin titizlikle ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Ancak\nLuque-Ayala ve Marvin’in (2020) belirtti\u011fi gibi kentsel i\u015flevlerin\ndijital teknolojiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u015firket taraf\u0131ndan\ndevral\u0131nmas\u0131, kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik ve dijital\nmahremiyet gibi liberal de\u011ferlerin \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmesi ile\ndengelenemez. Yeni dijital \u015fehircilik (kim taraf\u0131ndan ve hangi\nama\u00e7lar do\u011frultusunda hayata ge\u00e7irildi\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak)\nkendine \u00f6zg\u00fc bir kentsel y\u00f6neti\u015fim rejimi kuruyor. Yeni\nili\u015fkiler, ba\u011flant\u0131lar ve ak\u0131\u015flar olu\u015fuyor. Bu ba\u011flamda\ntart\u0131\u015fmay\u0131 kullan\u0131lan teknolojilerin analizinden veya bu\nteknolojilerin nerede ve kimin yarar\u0131na kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131\ntart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131mak, dijital teknolojilerin \u015fehri\nnas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bi\u00e7imlendirdi\u011fini anlamak i\u00e7in\nalt\u0131nda yatan hesaplama mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n kendisini analizini etmek\ngerekiyor. Luque-Ayala ve Marvin (2020) bu analizi Kent \u0130\u015fletim\nSistemleri ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yap\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

1960’lardan\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcze Teknoloji ve \u015eehir<\/h2>\n\n\n\n

\nD\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinde\nh\u00fck\u00fcmetler ve \u015firketler \u015fehirleri dijital teknolojilerle\ndonatarak \u015fehirle ilgili hizmetlerdeki kaliteyi art\u0131rmay\u0131, \u015fehri\ndaha verimli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir yapmay\u0131 ve \u015fehrin altyap\u0131s\u0131n\u0131\notomatikle\u015ftirmeyi hedefliyorlar. Bu do\u011frultuda, \u015fehri\nhesaplanabilir bir varl\u0131k haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\n\u015eehirlerle ilgili s\u00fcre\u00e7ler politikas\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken\noperasyonel verimlilik, optimizasyon ve y\u00f6netim \u00f6ncelikli hale\ngeliyor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u015fehirlerden toplanan veri ve nesnelerin interneti\nyard\u0131m\u0131yla neredeyse \u015fehirlerin t\u00fcm sorunlar\u0131n\u0131n\n\u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine dair beklentiler olduk\u00e7a yayg\u0131n. Fakat\nLuque-Ayala ve Marvin’in (2020) belirtti\u011fi gibi bilgisayarlar\u0131n\n\u015fehirlere bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 etkilemesi yeni bir olgu de\u011fil.\n1960’lardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze bilgisayar teknolojileriyle \u015fehirler yeniden\nyap\u0131land\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Ancak her d\u00f6nemin kendine \u00f6zg\u00fc\ndinamikleri var.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00d6rne\u011fin, 1960’lardan 1990’lara kadar sibernetik, kent\nara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n ve uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n \u015fehre bak\u0131\u015f\u0131nda\netkili oldu. Bu d\u00f6nemde, Amerikan Savunma Sanayi taraf\u0131ndan\ngeli\u015ftirilen enformasyon teknolojilerinin de etkisiyle \u015fehrin bir\nileti\u015fim sistemi olarak ele al\u0131nmas\u0131, bir makine veya canl\u0131 bir\norganizma bi\u00e7iminde kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sibernetik\nterimlerle tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 yayg\u0131nd\u0131. Sistem analizinin modern\n\u015fehirdeki karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netmenin anahtar\u0131n\u0131 sundu\u011funu\nsavunan MIT profes\u00f6r\u00fc Arnold E. Amstutz’un d\u00fc\u015f\u00fcnceleri d\u00f6nemin\nyayg\u0131n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6zetlemektedir. Amstutz, \u015fehirlerin \u00fc\u00e7\nad\u0131ml\u0131 bir stratejiyle insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na yan\u0131t\nverebilecek bi\u00e7imde d\u00fczenlenece\u011fini iddia etmektedir: mekansal\nortam\u0131 kategorilere ve alt kategorilere g\u00f6re yap\u0131land\u0131rma, a\u00e7\u0131k\nhedefler ve de\u011ferlendirme kriterleri geli\u015ftirme, bilgisayarlar\u0131\nkullanarak t\u00fcm ortam\u0131n bir temsilini sentezleme ve s\u00fcrd\u00fcrme.\nAmstutz, bilgisayarlara g\u00fcvenmektedir ve daha fazla veri ve daha iyi\nmodelleme yard\u0131m\u0131yla kentsel sorunlara kar\u015f\u0131 do\u011fru yan\u0131tlara\nula\u015f\u0131labilecektir. Bu d\u00f6nemde, sosyal bilim ve politika\nanalistlerinin giderek daha fazla ak\u0131\u015f \u015femalar\u0131na ve veri\ng\u00f6rselle\u015ftirmelerine ba\u015fvurduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6r\u00fcnt\u00fc\naray\u0131\u015flar\u0131, \u015fehir hakk\u0131ndaki bilgilerin yeniden d\u00fczenlenmesine\nve yeni kentsel bili\u015f bi\u00e7imlerinin geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131\nolur. Bilgisayar uygulamalar\u0131na ve sistem dinamiklerine duyulan\ng\u00fcven y\u00fcksektir ve teknolojinin kentsel \u00e7\u00fcr\u00fcmenin semptomlar\u0131\nyerine kentsel yap\u0131n\u0131n dinamiklerini hedeflemesi gerekti\u011fi\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\nSibernetik \u015fehir anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n geli\u015fiminde bilgisayar bilimi,\nmodelleme ve sim\u00fclasyonun yan\u0131 s\u0131ra Amerikan savunma ve havac\u0131l\u0131k\nsanayisinde \u00e7al\u0131\u015fan bilimciler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen sistem\nanalizi hakk\u0131ndaki geni\u015f bilgi birikiminin \u015fehircili\u011fe ta\u015f\u0131nmas\u0131\nda etkili oldu. Belediye y\u00f6netimlerine dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan NASA,\nLockheed, RAND vb \u015firketlerin etkileriyle askeri ara\u015ft\u0131rma\nprogramlar\u0131ndaki teknik ve teknolojiler \u015fehir y\u00f6netimlerine\naktar\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca so\u011fuk sava\u015f sonras\u0131nda askeri harcamalar\u0131n\nk\u0131s\u0131lmas\u0131yla beraber savunma sanayi \u015firketleri inovasyon ve\nteknolojilerini yeni pazarlara ta\u015f\u0131maya ba\u015flad\u0131lar. \u015eehirlere\nbak\u0131\u015f da de\u011fi\u015fiyordu. Irk, cinsiyet ve s\u0131n\u0131f gibi yap\u0131sal\nkategorilerin yerini \u00e7evre al\u0131rken kentsel siyaset; tasar\u0131m,\nestetik ve ki\u015fiselle\u015ftirme etraf\u0131nda \u015fekilleniyordu. \u015eehir\nplanlamac\u0131lar\u0131, muazzam miktardaki nicel verinin yeni bir nesnel\nhakikat bi\u00e7imi olu\u015fturdu\u011funu ve bunun etkilerini konu\u015fuyorlard\u0131.\nAyr\u0131ca savunma transfer edilen yaln\u0131zca teknoloji de\u011fildi. Dil de\ntransfer edilmi\u015fti. Art\u0131k \u015fehir, \u015fehir y\u00f6netimlerinin\nyoksullu\u011fa, kaosa ve karga\u015faya kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir sava\u015f\nalan\u0131yd\u0131. Pittsburgh, New York City ve Los Angeles’da, yerel\ny\u00f6netimlerde hesaplama, sibernetik ve askeri uzmanl\u0131\u011f\u0131n\nbirle\u015fiminden olu\u015fan kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm programlar\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131.\n\u015eehir planc\u0131lar\u0131 ve y\u00f6neticiler, \u015fehirleri askeri bir\nperspektiften ele al\u0131yor ve \u015fehirdeki s\u00fcre\u00e7lerin enformasyonel\ny\u00f6netimiyle sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcmler aramaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.\nSibernetikten ald\u0131klar\u0131 ilhamla sorunlar\u0131n daha iyi geri bildirim\nd\u00f6ng\u00fclerinin uygulanmas\u0131 ve s\u00fcrekli kendini ayarlama yoluyla\n\u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine inan\u0131yorlard\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n

\nBunun yan\u0131nda, bilgisayar teknolojilerindeki her geli\u015fme uzmanlar\u0131\nheyecanland\u0131r\u0131yordu. 1990’lara gelindi\u011finde bilgisayar\nkullan\u0131m\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n toplumu maddesizle\u015ftirdi\u011fini ve\nya\u015fayabilece\u011fimiz maddi olmayan bir bilgi d\u00fcnyas\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131\nsavunanlar\u0131n say\u0131s\u0131 bir hayli fazlayd\u0131. Dijital ileti\u015fimin,\nmekansal yak\u0131nl\u0131k ihtiyac\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelerek \u015fehirlerin\n\u00e7\u00f6kmesine neden olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ancak Luque-Ayala ve\nMarvin’in (2020) yazd\u0131\u011f\u0131 gibi bu t\u00fcr tahminleri \u00f6ne s\u00fcrenler,\nbilgisayar teknolojisi ve \u015fehirler aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k ili\u015fkiyi\nve \u00e7oklu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 kavraman\u0131n \u00e7ok uza\u011f\u0131ndayd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

\n1990’larda, sibernetik \u015fehirlerin yerini a\u011f ba\u011flant\u0131l\u0131 \u015fehirler\nald\u0131. Bilgisayar teknolojisi, \u015fehirlerin \u00e7\u00f6kmesine neden olmak\nyerine k\u00fcresel kentle\u015fmeyi kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. \u015eehirler; binalar\u0131n,\nula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131n\u0131n, ekonomik faaliyetlerin ve k\u00fclt\u00fcrel ya\u015fam\u0131n\nyer ald\u0131\u011f\u0131 fiziksel yerler olman\u0131n yan\u0131nda dijital ileti\u015fimin\ng\u00fc\u00e7 merkezleri haline geldiler. Art\u0131k dijital ileti\u015fimin\n\u015fehirlerin sonunu haz\u0131rlayaca\u011f\u0131 iddia edilmiyordu. Teknoloji,\nsosyal, fiziksel, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilere arac\u0131l\u0131k eden\nbir g\u00fc\u00e7 olarak de\u011ferlendiriliyor; dijital teknolojilerin \u015fehre ve\ng\u00fcndelik ya\u015fama etkileri tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Bu d\u00f6nemi, sibernetik\n\u015fehir vizyonundan ak\u0131ll\u0131 \u015fehir vizyonuna ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci olarak\nda de\u011ferlendirebiliriz. CCTV, ak\u0131ll\u0131 kamu hizmetlerinin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc,\nveri toplaman\u0131n kolayla\u015fmas\u0131yla artan sosyal hedefleme ve\nderecelendirme uygulamalar\u0131yla beraber g\u00f6zetim \u00fczerine kurulu yeni\nbir politik ekonomik yap\u0131lanman\u0131n temelleri at\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

ERP\nSistemleri<\/h2>\n\n\n\n

\nSibernetik ve a\u011f ba\u011flant\u0131l\u0131 \u015fehirlerin izlerini, \u00fctopyalar\u0131n\u0131\nve sorunlar\u0131n\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Bunun\nyan\u0131nda, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir vizyonlar\u0131nda \u015fehirlerin bir \u015fehirden\n\u00e7ok bir \u015firket gibi yeniden in\u015fa edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131\ng\u00f6r\u00fcyoruz. Bu ba\u011flamda, Luque-Ayala ve Marvin’in (2020) ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirleri ele al\u0131rken ERP (Enterprise Resource Planning – Kurumsal\nKaynak Planlamas\u0131) sistemlerine yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ndermenin kritik bir\nnokta oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130lk olarak 1980’lerde geli\u015ftirilen\nkurumsal i\u015fletmelerde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ERP sistemleri, i\u015f\ns\u00fcre\u00e7lerini (\u00f6deme, sat\u0131n alma, kalite y\u00f6netimi, m\u00fc\u015fteri\nedinme, \u00fcr\u00fcn\/hizmet sa\u011flama vb) ortak bir veritaban\u0131nda entegre\neden ve enformasyonun hesaplama, insan kaynaklar\u0131, sat\u0131\u015f vb\nkurumsal birimlerde akt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131m y\u00f6netim sistemleridir.<\/p>\n\n\n\n

\n2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri baz\u0131 belediye y\u00f6netimleri de ERP\nsistemlerini finans, sat\u0131n alma, maa\u015f bordrosu, insan kaynaklar\u0131\nve e-devlet aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurarak i\u00e7 operasyonlar\u0131n\u0131 d\u00fczene\nkoymak i\u00e7in kullan\u0131yorlar. Fakat ERP sistemlerinin \u015fehirlere\netkisi sistemin do\u011frudan kendisiyle de\u011fil, i\u00e7erdi\u011fi\nrasyonalitenin ve d\u00fczenleyici rejimin belediyelere ta\u015f\u0131nmas\u0131 ile\nger\u00e7ekle\u015fti. ERP, yukar\u0131da da belirtti\u011fim gibi \u015firket i\u00e7i i\u015f\ns\u00fcre\u00e7lerini bir birine ba\u011fl\u0131yordu ve \u015firketten ge\u00e7en t\u00fcm\nenformasyonun sorunsuz entegrasyonunu vaat ediyordu. Ancak bu vaadini\nger\u00e7ekle\u015ftirirken kurumlar\u0131, yaz\u0131l\u0131m\u0131n mant\u0131\u011f\u0131na uymaya ve\nkendi sistemlerini buna g\u00f6re yeniden yap\u0131land\u0131rmaya zorluyordu.\nSistemin kurum i\u00e7inde ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi i\u00e7in kurumun sisteme\nayak uydurmas\u0131 gerekiyordu. Teknolojinin\n(yaz\u0131l\u0131m) kara kutulu do\u011fas\u0131, onu farkl\u0131,\n\u00f6n g\u00f6r\u00fclmemi\u015f gereksinimler do\u011frultusunda\nde\u011fi\u015ftirmeye veya\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye\nkar\u015f\u0131 koruyordu\nve b\u00f6ylece\nyap\u0131land\u0131rmas\u0131ndaki\nkat\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha \u00e7ok art\u0131r\u0131yordu.\nDijital teknolojiler genel olarak esneklik\nvadeder, ama ERP\nuygulamalar\u0131 s\u0131k s\u0131k tam\ntersine neden oluyordu. \n<\/p>\n\n\n\n

\nERP sistemlerinin\nkullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerde\norganizasyon \u00f6nce i\u015flevlere ve alt i\u015flevlere b\u00f6l\u00fcn\u00fcyordu.\nBile\u015fenlerin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde\nayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra par\u00e7alar ve\nili\u015fkiler bir araya getirilerek yeniden\nyap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bu birlikte\n\u00e7al\u0131\u015fabilirlik mant\u0131\u011f\u0131, ERP sistemlerini kullanan kurulu\u015flar\u0131n\ng\u00fcnl\u00fck i\u015flerini, standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f prosed\u00fcrsel ad\u0131mlar,\nmodeller, i\u015flevsel kategoriler, mod\u00fcller ve \u00e7apraz mod\u00fcler\ni\u015flemlerden olu\u015fan bir koleksiyon halinde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131yordu.\n\u0130\u00e7 i\u015fleyi\u015f,\nyaz\u0131l\u0131mda somutla\u015fan i\u015flem ad\u0131mlar\u0131na indirgendik\u00e7e tahmin\nedilebilir ve kontrol edilebilir hale geliyordu.\nFakat di\u011fer yandan kurulu\u015flar\u0131n d\u0131\u015f\nortamdaki \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklerle ba\u015fa \u00e7\u0131kma konusundaki\nesnekli\u011fi ve de\u011fi\u015fen durumlara\nuyarlanabilirli\u011fi zay\u0131fl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

\nLuque-Ayala ve Marvin’in (2020) vurgulad\u0131\u011f\u0131\ngibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ayn\u0131 rasyonalitenin\nKent \u0130\u015fletim Sistemleri’nde (Kent \u0130S)\ndevam ettirildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Kent \u0130S\nNedir?<\/h2>\n\n\n\n

\n\u0130\u015fletim sistemi, “bilgisayarda \u00e7al\u0131\u015fan, donan\u0131m\nkaynaklar\u0131n\u0131 y\u00f6neten ve \u00e7e\u015fitli uygulama yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 i\u00e7in\nyayg\u0131n servisleri sa\u011flayan bir yaz\u0131l\u0131mlar b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130\u015fletim\nsistemi uygulama programlar\u0131 ve bilgisayar donan\u0131m\u0131 aras\u0131nda\narac\u0131l\u0131k g\u00f6revi yapar.”\n(https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/%C4%B0%C5%9Fletim_sistemi<\/a>).\nGNU\/Linux, Windows, UNIX, Android, Mac OS, iOS birer i\u015fletim\nsistemidir. Bilgisayarlarda, i\u015fletim sistemi, farkl\u0131 s\u00fcre\u00e7leri\nkontrol eder ve bu s\u00fcre\u00e7lerin e\u015f g\u00fcd\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flar. Bilgisayar\nteknolojisinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netir. \n<\/p>\n\n\n\n

\nLuque-Ayala ve Marvin\n(2020), kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00f6nce de\n\u015fehirleri i\u015fletim\nsistemine benzeten \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu\u011funu\nbelirtiyorlar.\n\u015eehrin\nkarma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7erdi\u011fi s\u00fcre\u00e7leri\nbilgisayar\u0131nkilere benzeten \u00e7al\u0131\u015fmalar\nvard\u0131r. Kent de bu ba\u011flamda mallar\u0131n\nde\u011fi\u015f toku\u015funa, enformasyon ak\u0131\u015f\u0131na ve k\u00fclt\u00fcrel pratiklere\ndayanan karma\u015f\u0131k bir enformasyon i\u015fleme sistemidir.\nBir bak\u0131ma, bilgisayarlarda i\u015fletim sisteminin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapar:\nS\u00fcre\u00e7leri kontrol eder ve e\u015f g\u00fcd\u00fcm\u00fc sa\u011flar (De\nWaal, 2011).\nBa\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise Pieterse (2014), “demokratik, yatay\nve a\u011f tabanl\u0131” Wiki benzeri bir \u015fehircilik modeli \u00f6nermi\u015f,\nbunu GNU\/Linux ve \u00f6zel m\u00fclkiyetli Windows kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda ele\nalm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, altyap\u0131 geli\u015fimi ile daha geni\u015f kentsel\nkontrol sorunlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lara odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar\nda vard\u0131r. Easterlin (2014) de\n\u015fehirdeki i\u015fletim\nsistemini,\nbinalar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri kodlamak veya altyap\u0131 lojisti\u011fini\ny\u00f6netmek i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m rutinleri,\nprotokolleri, takvimleri vb kullanan; hem\nzaman i\u00e7inde g\u00fcncellenen hem de yeni durumlar\u0131 ele almak i\u00e7in\nzaman i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan bir platform olarak\ntan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Easterling’in (2014)\n\u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, i\u015fletim sistemi metaforunu\nbasit\u00e7e farkl\u0131 kentsel s\u00fcre\u00e7lerin e\u015f g\u00fcd\u00fcm\u00fc ba\u011flam\u0131nda ele\nalmamaktad\u0131r. Burada i\u015fletim sistemi, kentsel ba\u011flamda bir d\u00fczen\nbi\u00e7imi empoze eden, daha geni\u015f bir dijital ekosisteme gev\u015fek bir\n\u015fekilde ba\u011flanm\u0131\u015f, bir dizi entegre bilgi \u00fcr\u00fcnleri,\nplatformlar\u0131 ve m\u00fcdahalelerdir.<\/p>\n\n\n\n

\nEasterling’in (2014)\nyakla\u015f\u0131m\u0131ndan etkilenen\nLuque-Ayala ve Marvin (2020)de\nKent \u0130S’yi,\n“standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f birle\u015fik bir \u00fcr\u00fcnden ziyade kaotik\nbir hibrit teknikler, ara\u00e7lar, \u00fcr\u00fcnler ve sistemler demeti”\nolarak tan\u0131ml\u0131yorlar.\nBu ba\u011flamda Kent \u0130S,\nkentsel uygulamalar i\u00e7in enformasyon ve hesaplamaya dayal\u0131\nekosistemler geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; \u015fehrin i\u015flevsel ve\nenformasyonel boyutlar\u0131n\u0131 entegre etme ve daha \u00f6nce ayr\u0131 veya\nbirbirine gev\u015fek\u00e7e ba\u011fl\u0131 olan altyap\u0131 a\u011flar\u0131, kamu hizmetleri\nalanlar\u0131, g\u00fcndelik ya\u015fam aras\u0131nda e\u015f g\u00fcd\u00fcm sa\u011flama kapasitesi\nolu\u015fturur. Kent \u0130S,\n\u015fehri bilmenin ve onu uygulanabilir yapman\u0131n yolunu sunar.\nLuque-Ayala ve Marvin (2020),\nalg\u0131lay\u0131c\u0131lar, donan\u0131m, yaz\u0131l\u0131m, bulut, platform vb gibi\nteknolojilerin kendisiyle\nde\u011fil, bu teknolojilerin ya\u015fam\u0131 nas\u0131l yeniden kurdu\u011fuyla\nilgileniyorlar.\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Kent \u0130S’nin nas\u0131l\npolitik bir teknoloji olarak davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u015fehirlerin\ny\u00f6netilme \u015fekillerini nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fini tart\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

\nLuque-Ayala ve\nMarvin (2020),\nKent \u0130S’yi\n\u015fehre yeni bir g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileri seti dayatan bir diyagram olarak\ntan\u0131ml\u0131yorlar.\nAncak Deleuze ve Guattari’de oldu\u011fu gibi diyagram\u0131 sadece\nger\u00e7ekli\u011fin bir temsili olarak g\u00f6rm\u00fcyorlar\nve diyagramlar\u0131n\nayn\u0131 zamanda yeni ger\u00e7ekli\u011fi in\u015fa etti\u011fini savunuyorlar.\nA\u015fa\u011f\u0131daki be\u015f model,\ndiyagramlar\u0131n \u015fehre d\u00fczeni nas\u0131l empoze etti\u011fini; \u015fehri\nnas\u0131l yeniden\nyap\u0131land\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131\nve yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ak\u0131\u015f ili\u015fkileriyle\ntan\u0131mlanm\u0131\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini\ng\u00f6steriyor. \n<\/p>\n\n\n\n

Sibernetik\n\u015eehir: Sistemlerin Sistemi<\/h3>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki ilk \u00f6rnek, Hitachi’nin 2013 y\u0131l\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapordan ve ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle bili\u015fim teknolojilerinin ili\u015fkisini g\u00f6steriyor (bkz. https:\/\/www.hitachi.com\/rev\/pdf\/2012\/r2012_03_all.pdf<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\nHitachi, sibernetik \u015fehir vizyonuyla hareket ediyor. \u015eehir, farkl\u0131\nkentsel alanlar\u0131 (tar\u0131m, ticaret, sanayi, turizm, ara\u015ft\u0131rma,\nlojistik vb) besleyen \u00e7ok say\u0131da ayr\u0131 sistemden (\u00f6rne\u011fin su,\nenerji, ileti\u015fim, ula\u015f\u0131m, okullar) olu\u015fuyor. Kent \u0130S, \u015fu anda\nayr\u0131 olan sistemler aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurabilen bir platform\nolarak tasarlan\u0131yor. \u015eehir i\u00e7indeki t\u00fcm i\u00e7 ili\u015fkiler sistemini\n\u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ve kontrol edilebilir hale getirme iste\u011fiyle\nhareket ediliyor ve \u00f6nceden b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015f i\u015flevleri\nbirbirine ba\u011flamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. \u015eehrin bile\u015fenlerinin ne\noldu\u011funu belirliyor ve bunlar aras\u0131nda kurdu\u011fu bir dizi ili\u015fkiyle\nvarl\u0131klar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar yarat\u0131yor. Ancak bir entegrasyon\n\u00f6nerisinin \u00f6tesinde, \u015fehrin bir sistemler sistemi olarak\n\u00e7er\u00e7evelendi\u011fini; \u015fehrin karma\u015f\u0131k do\u011fas\u0131n\u0131 ad\u0131mlara\nb\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc; sonras\u0131nda da \u015fehrin y\u00f6netilebilirli\u011finin \u00f6n\nplana \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu yan\u0131yla, daha \u00f6nceki\nb\u00f6l\u00fcmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ERP sistemlerine benziyor.<\/p>\n\n\n\n

Katmanlardan\nOlu\u015fan \u015eehir<\/h3>\n\n\n\n

Microsoft’un a\u015fa\u011f\u0131daki diyagram\u0131nda ise Kent \u0130S, \u015fehri tipik olarak sosyal ve\/veya ekonomik, teknolojik\/altyap\u0131sal, idari ve \u00e7evresel gibi kentsel ya\u015fam\u0131n bir dizi alan\u0131 etraf\u0131nda yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yor. \u015eehri, birbiriyle ba\u011flant\u0131s\u0131z, ayr\u0131, kapal\u0131, gev\u015fek bir \u015fekilde ba\u011flanm\u0131\u015f katmanlar dizisi olarak diyagramla\u015ft\u0131r\u0131yor. Her katman, belirli tekniklere ve \u00f6nceki a\u015famalara g\u00f6re yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve s\u0131ralanm\u0131\u015f ():<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\nEn alttaki \u00fc\u00e7 katman (IaaS, PaaS ve SaaS), bulut bili\u015fim\nhizmetleri. Microsoft’un diyagram\u0131n\u0131n en alt\u0131nda sunucular\u0131n ve\ny\u00f6netim hizmetlerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 Hizmet Olarak Altyap\u0131 (IaaS)\nyer al\u0131yor. Onun \u00fczerinde PaaS (Hizmet Olarak Platform) var ve\ng\u00fcvenlik\/kimlik, veri, b\u00fcy\u00fck veri, i\u015f ak\u0131\u015f\/otomasyon ve\nentegrasyon hizmetlerini sa\u011fl\u0131yor. Daha sonra gelen katman, SaaS,\nHizmet Olarak Yaz\u0131l\u0131m. Verimlilik, mesajla\u015fma, ortak \u00e7al\u0131\u015fma\nyaz\u0131l\u0131mlar\u0131, ERP, CRM (M\u00fc\u015fteri \u0130li\u015fkileri Y\u00f6netimi) vb\nyaz\u0131l\u0131mlar i\u00e7eriyor. Bunun \u00fczerinde \u015fehirlerdeki temel hizmetler\n(enerji, su, altyap\u0131, ula\u015f\u0131m, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve sosyal\nhizmetler, y\u00f6netim) yer al\u0131yor. En \u00fcstte ise bu cihazlara bilgi\nsa\u011flayan alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sistemlere eri\u015fmek\ni\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 istemciler var.<\/p>\n\n\n\n

\nBurada temel vurgu, \u015fehrin \u00e7ok say\u0131da nesneye ve bile\u015fene\nb\u00f6l\u00fcnmesi. Karma\u015f\u0131k ve \u00f6zel olan, genel ve evrensel nesnelere\nindirgeniyor, b\u00f6ylece bunlar\u0131n daha geni\u015f sistemlere entegre\nedilebilmesi sa\u011flan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kent\nMerkezi \u0130\u015flem Birimi<\/h3>\n\n\n\n

IBM’in a\u015fa\u011f\u0131daki ak\u0131ll\u0131 i\u015flemler merkezi ise bilgisayarlar\u0131n merkezi i\u015flem birimlerini (CPU) an\u0131msat\u0131yor (https:\/\/ibm.co\/3o64CDE<\/a>):<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n\n\n

\n\nOrtada\nbulunan Ak\u0131ll\u0131 \u0130\u015flemler Merkezi, \u015fehrin \u00e7e\u015fitli birimlerinden\ngelen uyar\u0131lar\u0131 ve direktifleri (girdiler) al\u0131r ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\nsunar. \u015eehrin farkl\u0131 katmanlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar yeniden\nbirle\u015ftirilir; b\u00f6ylece yeni kentsel ekosistemlerin olu\u015fumunda\nkritik bir rol oynar. Bu diyagram, \u015eehir \u0130\u015fletim Sistemi’nin\nyaz\u0131l\u0131m ve donan\u0131m aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 genel bir sistem\nmimarisi i\u00e7inde bir araya getirmedeki kritik rol\u00fcn\u00fc g\u00f6stermekle\nkalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda \u015fehrin i\u00e7 y\u00f6neti\u015fimi ile d\u0131\u015far\u0131daki\nsanal ve fiziksel a\u011flar aras\u0131nda bir ili\u015fki bi\u00e7imini olu\u015fturuyor.\nAyr\u0131ca \u015fehrin katmanlar\u0131 boyunca bir kontrol sisteminde bir araya\ngetirilmi\u015f, katmanl\u0131 a\u011flar, aray\u00fczler ve veri entegrasyonu var.\nBa\u011flant\u0131s\u0131z ve ayr\u0131 katmanlar art\u0131k potansiyel olarak yeni\nanalitik ve kontrol fonksiyonlar\u0131 ile birbirine ba\u011flan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Veri\nAk\u0131\u015flar\u0131: D\u00f6ng\u00fcsel Otarsi<\/h3>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki diyagram, yine Microsoft’un raporunda al\u0131nm\u0131\u015f (). Otarsi kelimesi ekonomik alanda kendi kendine yeterli olmaya y\u00f6nelen \u00fclke rejimlerini ifade ediyor. Diyagramda, merkezde d\u00f6ng\u00fcsel bir sistem ve onun etraf\u0131nda yer alan \u00e7e\u015fitli sistemler g\u00f6steriliyor. D\u00f6ng\u00fc; veri (data), analitik (analytics), i\u00e7g\u00f6r\u00fc (insights), eylem (action) ad\u0131mlar\u0131ndan olu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n\n\n

\n\nKent\n\u0130S, herhangi bir kentsel ba\u011flam ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in girdi ve \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131\n\u00f6nceden tan\u0131mlayabilir ve standart hale getirebilir. Burada\nbelirtilen hedef, kapal\u0131 bir veri toplama, analitik, i\u00e7g\u00f6r\u00fcler ve\neylem d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131. Diyagramdaki Kent \u0130S, i\u00e7eriye\nbakan, ilgili sosyal \u00e7\u0131karlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve b\u00fcy\u00fck\n\u00f6l\u00e7\u00fcde depolitize edilmi\u015f bir bilgi ak\u0131\u015f\u0131 modu varsay\u0131yor.\nSistemin kendi dili ve mant\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lmayan meydan okumalara,\nyenili\u011fe veya yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011fa kapal\u0131 teknokratik bir sistem\nizlenimi uyand\u0131r\u0131yor. Analiti\u011fin, i\u00e7g\u00f6r\u00fcn\u00fcn ve eylemin bir\npar\u00e7as\u0131 olmak i\u00e7in kentsel s\u00fcre\u00e7ler, arac\u0131lar veya payda\u015flar,\nyaz\u0131l\u0131m sisteminin kendi varsay\u0131mlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer almal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u015eehirdeki\nDola\u015f\u0131m\u0131n Par\u00e7alan\u0131p Yeniden Bir Araya Getirilmesi<\/h3>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki diyagram da Hitachi’den ve \u015fehrin \u00e7e\u015fitli par\u00e7alar ayr\u0131l\u0131p se\u00e7imsel olarak tekrar bir araya getirilmesini g\u00f6steriyor (https:\/\/www.hitachi.com\/rev\/pdf\/2012\/r2012_03_all.pdf<\/a>):<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n\n\n

\n\nKatmanlar\nve veriler halinde zaten bir araya getirilmi\u015f olan \u015fehir, daha\nsonra uyumlu bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturmak i\u00e7in se\u00e7ici bir \u015fekilde\nyeniden birle\u015ftiriliyor. Diyagram, esneklik, verimlilik ve\noptimizasyon elde etmek i\u00e7in kentsel ya\u015fam\u0131n ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ve\ndi\u011fer y\u00f6nlerinin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p yeniden d\u00fczenlenebilece\u011fi\n\u00f6nerisini i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n

Bilgisayarla\u015fan\nve \u015eirketle\u015fen \u015eehirler<\/h2>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 \u015fehir\nteknolojilerinin pazar pay\u0131n\u0131n 2027’de 463.9 milyar dolar olaca\u011f\u0131\nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor ve teknoloji sekt\u00f6r\u00fc, \u015fehirleri\n\u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in \u00f6nemli\nyeni bir pazar olarak yeniden in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ancak bunu\nyaparken de \u015fehri bir bilgisayar olarak yeniden icat ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

\nBu diyagramlar\u0131n her birinde\nERP’nin ve dolay\u0131s\u0131yla\n\u015firket rasyonalitesinin izlerini\ng\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. ERP sistemlerinin kurumlara uygulanma ve kurumunun\nyeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lma s\u00fcreci zaten kolay de\u011fildir. Fakat\nburada ek bir zorluk daha var. Kent i\u015fletim\nsistemlerinin y\u00fcz\u00fc\nd\u0131\u015far\u0131ya d\u00f6n\u00fck olmak zorundad\u0131r. Kent i\u015fletim\nsistemleri, kentsel\naltyap\u0131lar\u0131, kentsel hizmetleri ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131 bir araya\ngetirmek i\u00e7in bir dizi teknik ve kapasite sa\u011flar, ancak bunlar\ngenellikle do\u011frudan belediye kontrol\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda kalan teknik\nve kapasitelerdir. Kent i\u015fletim\nsistemleri,\nbirbirinden ayr\u0131\nveya\ngev\u015fek bir \u015fekilde ba\u011flanan \u015fehir i\u015flevlerini\n(\u00f6rne\u011fin, at\u0131k toplama, nakliye sa\u011flama, enerji hizmetleri,\ng\u00fcvenlik ve acil durum m\u00fcdahalesi) daha b\u00fct\u00fcnle\u015fik\nve s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ba\u011flant\u0131l\u0131 bir ili\u015fki i\u00e7inde yeniden\nyap\u0131land\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\nERP sisteminin kurumsal\nmant\u0131\u011f\u0131, kentsel bir \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, kurumsal ve\nkentsel sorunsallar da birbirine yak\u0131nla\u015f\u0131r. \u015eehrin temel\nsorunlar\u0131; kontrol\u00fcn par\u00e7al\u0131 ve da\u011f\u0131n\u0131k yap\u0131s\u0131, ger\u00e7ek\nzamanl\u0131 veri ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n olmamas\u0131, sistem izolasyonu ve mevcut\nverilerden i\u00e7g\u00f6r\u00fc \u00fcretilememesi bi\u00e7iminde tariflenerek kurumsal\nve \u015fehirsel sistemlerin sorunlar\u0131 ayn\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bir \u015fehrin\nsorunlar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde ve g\u00f6sterdi\u011finizde,\n\u015fehir yaz\u0131l\u0131m\/donan\u0131m paketlerinin m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahale\nt\u00fcr\u00fcne uygun hale gelir.<\/p>\n\n\n\n

\nKent i\u015fletim\nsistemlerinin\n\u00e7al\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli \u00f6gelerinden biri\ni\u015flemselle\u015ftirmedir (operasyonelle\u015ftirme). \u0130\u015flemselle\u015ftirme ile\ndaha \u00f6nce soyut ve \u00f6l\u00e7\u00fcl(e)meyen kentsel veriler \u00f6l\u00e7\u00fclebilir\nbi\u00e7imde yeniden tan\u0131mlan\u0131r. B\u00f6ylece\nsay\u0131sal, hesaplanabilir, kesin olarak \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve\nstandartla\u015ft\u0131r\u0131labilir hale gelir ve kentsel ak\u0131\u015flar,\nstandartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f birimlere par\u00e7alan\u0131r. Veri k\u00fcmeleri\nolarak yeniden kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lan par\u00e7alanm\u0131\u015f \u015fehir, daha\nsonra yeniden birle\u015ftirilebilir ve yeni yollarla yeniden\nkurulabilir. \u015eehir idealize edilmi\u015f, verimli ve son derece entegre\nbir kurumsal varl\u0131k olarak modellenir. \u00d6nceki\nb\u00f6l\u00fcmdeki be\u015f diyagramda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kent\ni\u015fletim\nsistemleri,\n\u015fehirde\nger\u00e7ek zamanl\u0131 bir altyap\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yakalama\niddias\u0131ndad\u0131rlar. Fakat \u015fehri standart ve hesaplanabilir bir\nvarl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrken kentsel deneyimin geni\u015f alanlar\u0131n\u0131\nd\u0131\u015flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc\nilgi alan\u0131 yaln\u0131zca\nnicelle\u015ftirmeye uygun kentsel s\u00fcre\u00e7lerdir; yaln\u0131zca say\u0131sal\nhesaplamaya uygun konular endi\u015fe ve m\u00fcdahalenin odak noktas\u0131\nolabilir ve\ndiyagramlarda yer alabilir. Politik \u00e7\u00f6z\u00fcmlere gerek duyan karma\u015f\u0131k\nkentsel zorluklar (sosyal adaletsizlik, toprak m\u00fccadeleleri, \u0131rk\nayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, cinsiyet e\u015fitsizli\u011fi ve ekolojik\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik gibi) hesaplama mant\u0131\u011f\u0131na\ndahil edilemedi\u011finden bu sorunlar i\u00e7in\nbir eylem konusu olamaz. Bu\nnedenle ya politik (!) konulardan ka\u00e7\u0131nan\n\u015fehir y\u00f6netimlerinin ilgi alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131rlar ya da\nkestirimsel\nsu\u00e7 analizlerinde oldu\u011fu gibi\nzorla\nyap\u0131lan\ni\u015flemselle\u015ftirmelerle\ndaha farkl\u0131 adaletsizliklere neden olurlar. Ayr\u0131ca\npolitik sorunlar\u0131n\ndar\nbir hesaplama mant\u0131\u011f\u0131 ile sa\u011flananlardan daha uzun vadeli\nm\u00fcdahale bi\u00e7imleri gerektirdi\u011fini\ng\u00f6z ard\u0131 etmemek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

\nLuque-Ayala\nve\nMarvin’in\n(2020)\nvurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi kentsel\ni\u015fletim sistemleri \u015fehri dijital olarak etkinle\u015ftirilmi\u015f bir\nkurumsal varl\u0131k olarak ele al\u0131r ve ayn\u0131 mant\u0131k ve \u00f6ncelikleri\nyeniden \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Operasyonlar\u0131n\ns\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretkenlik kazan\u0131mlar\u0131na, yeni\nekonomik f\u0131rsatlar\u0131n tespit edilmesine, yeterince yararlan\u0131lmam\u0131\u015f\nkaynaklar\u0131n bulunmas\u0131na, de\u011fer aray\u0131\u015f\u0131na ve yeni ticari\nhizmetlerin\nyarat\u0131lmas\u0131na \u00f6ncelik\nverir. Ancak\nbu\nhedefler ve verimlilik aray\u0131\u015flar\u0131 belirli durumlarda de\u011ferli\nolmas\u0131na ra\u011fmen \u015fehri piyasa\nmant\u0131\u011f\u0131yla yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131r ve sadece\nsermaye\ni\u00e7in yeni olanaklar yarat\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n

\nBu nedenle\nkat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u015firketlerin veya \u015firketle\u015fmi\u015f belediyelerin\ndiyagramlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme s\u00fcre\u00e7lerinde s\u00f6z sahibi olmakla\ns\u0131n\u0131rlamamak; teknokrat \u015fehir anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 toplumun\nfarkl\u0131 kesimlerinin gereksinimleri ifade edebilece\u011fi bir\nortam sa\u011flamak gerekiyor. Ama daha \u00f6nemlisi, i\u015flemselle\u015ftirmenin\ns\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n fark\u0131na varmak ve farkl\u0131 bilgi bi\u00e7imlerine a\u00e7\u0131k\nolmak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar:<\/h3>\n\n\n\n

\nDe Waal, M. (2011). The ideas and ideals in urban media. From social\nbutterfly to engaged citizen: Urban informatics, social media,\nubiquitous computing, and mobile technology to support citizen\nengagement, 5.\nhttps:\/\/mitpress-request.mit.edu\/sites\/default\/files\/titles\/content\/9780262016513_sch_0001.pdf<\/a>,\nson eri\u015fim 20 Ocak 2019<\/p>\n\n\n\n

\nEasterling, K. (2014). Extrastatecraft: The power of infrastructure\nspace. Verso Books.<\/p>\n\n\n\n

\nLuque-Ayala, A., & Marvin, S. (2020). Urban Operating Systems:\nProducing the Computational City. MIT Press.<\/p>\n\n\n\n

\nPieterse, E. (2014). 11| Filling the void: an agenda for tackling\nAfrican urbanisation. Africa’s urban revolution, 200.\nhttps:\/\/www.researchgate.net\/profile\/Susan_Parnell3\/publication\/260363179_National_urbanization_and_urban_strategies_necessary_but_absent_policy_instruments_in_Africa\/links\/567a75b308ae7fea2e9a0d62\/National-urbanization-and-urban-strategies-necessary-but-absent-policy-instruments-in-Africa.pdf#page=210<\/a>,\nson eri\u015fim 20 Ocak 2019<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Daha \u00f6nce ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131larda \u015fehirleri bir bilgisayar gibi ele alan yakla\u015f\u0131mlar\u0131 aktarm\u0131\u015ft\u0131m. Siemens, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri bir a\u00e7\u0131k hava bilgisayar\u0131na benzetiyordu. Jenny McGrath,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,365,28,25,163,140,14,3,30,116,298],"tags":[401,65,117,400],"class_list":["post-743","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-acik-standartlar","category-akilli-sehirler","category-bilgisayar-bilimi","category-gozetim","category-guvenlik","category-kitap","category-mahremiyet","category-ozgur_yazilim","category-sosyal-aglar","category-teknoloji-tarihi","category-yapay-zeka","tag-erp","tag-facebook","tag-sibernetik","tag-whatsapp"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=743"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/743\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":750,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/743\/revisions\/750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=743"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}