{"id":780,"date":"2022-01-02T19:33:55","date_gmt":"2022-01-02T16:33:55","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=780"},"modified":"2022-01-02T19:35:10","modified_gmt":"2022-01-02T16:35:10","slug":"abd-cin-teknoloji-savasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=780","title":{"rendered":"ABD-\u00c7in Teknoloji Sava\u015f\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Trump y\u00f6netiminin 2017 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Ulusal G\u00fcvenlik Stratejisi, ABD-\u00c7in ili\u015fkilerinde yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Stratejide, ABD’nin \u00c7in’in liberalle\u015fece\u011fi beklentisiyle y\u0131llarca \u00c7in’in y\u00fckseli\u015fini ve sava\u015f sonras\u0131 uluslararas\u0131 d\u00fczene entegrasyonunu destekledi\u011fi belirtiliyordu. Fakat \u00c7in beklentileri bo\u015fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. ABD’nin milyarlarca dolar de\u011ferindeki fikri m\u00fclkiyetini \u00e7alm\u0131\u015f; Hint-Pasifik b\u00f6lgesini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yeniden d\u00fczenlemeye giri\u015fmi\u015f; geli\u015fmekte olan b\u00f6lgelere yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla etki alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f; adil olmayan ticaret uygulamalar\u0131n\u0131 geni\u015fleterek ve kilit sekt\u00f6rlere, hassas teknolojilere ve altyap\u0131ya yat\u0131r\u0131m yaparak Avrupa’da stratejik bir dayanak kazanm\u0131\u015ft\u0131. Ama daha \u00f6nemlisi \u00c7in ve Rusya, ABD’nin kritik altyap\u0131s\u0131n\u0131 ve komuta ve kontrol mimarisini tehdit edebilecek geli\u015fmi\u015f silah ve yetenekler geli\u015ftiriyordu (https:\/\/trumpwhitehouse.archives.gov\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf<\/a>).<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\nS\u00f6z konusu stratejinin yay\u0131mlanmas\u0131ndan sonra iki \u00fclke aras\u0131ndaki\ngerginlik devam etti. \u00d6zellikle kovid-19 pandemisiyle beraber insan\nhaklar\u0131, Tayvan, Hong Kong, G\u00fcney \u00c7in Denizi, 5G gibi konular\n\u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmalarla gerginlik daha da artt\u0131. G\u00fc\u00e7\nili\u015fkilerinde belirgin bir de\u011fi\u015fim olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ABD-\u00c7in\nrekabetinin \u00f6z\u00fcne ili\u015fkin bir fikir birli\u011fi hen\u00fcz yok. De\u011fi\u015fimi\nanlamland\u0131rmaya ve olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fan\n\u00e7er\u00e7eveler var. Bu \u00e7er\u00e7evelerin ba\u015f\u0131nda gelen Graham Allison’un\nTukidides tuza\u011f\u0131, egemen g\u00fc\u00e7 ve onun konumunu tehdit eden\ny\u00fckselmekte olan g\u00fc\u00e7 aras\u0131ndaki yap\u0131sal gerilimi anlat\u0131yor.\nAllison’un belirtti\u011fi gibi son be\u015f y\u00fcz y\u0131lda bu iki g\u00fc\u00e7, 16 kez\nkar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015f ve bu kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geli\u015flerin 12’si\nsava\u015fla sonu\u00e7lanm\u0131\u015f. Bir di\u011fer \u00e7er\u00e7eve ise son geli\u015fmeleri\nso\u011fuk sava\u015f analojisi ile a\u00e7\u0131klamak. Son zamanlarda yeni bir\nso\u011fuk sava\u015ftan daha s\u0131k s\u00f6z ediliyor\n(https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/10\/17\/us\/politics\/china-new-cold-war.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nSiyaset bilimci Joseph Samuel Nye Jr, iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi\nso\u011fuk sava\u015f \u00e7er\u00e7evesinde ele almay\u0131 do\u011fru bulmuyor. Nye’ye g\u00f6re\nso\u011fuk sava\u015f benzetmesi zihinleri iki boyutlu satranca hapsediyor.\nABD’nin \u00c7in’le rekabeti ise \u00fc\u00e7 boyutlu. Nye, iki boyutlu satranca\nbenzetti\u011fi ABD-SSCB rekabetinde SSCB’nin ABD i\u00e7in do\u011frudan askeri\nve ideolojik bir tehdit oldu\u011funu belirtiyor. O d\u00f6nemde iki \u00fclke\naras\u0131ndaki sosyal ve ekonomik ba\u011flant\u0131lar son derece zay\u0131ft\u0131.\nDolay\u0131s\u0131yla \u00e7evreleme politikas\u0131 (ABD’nin, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\nsonras\u0131nda SSCB’nin artan etkisini s\u0131n\u0131rlama politikas\u0131)\nuygulanabilir bir politikayd\u0131. \u0130ki boyutlu bir satran\u00e7 tahtas\u0131nda\naskeri g\u00fc\u00e7ler kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmi\u015fti ve her iki taraf\u0131n da\nteti\u011fi \u00e7ekmemesi di\u011ferine ba\u011fl\u0131yd\u0131. ABD ve \u00c7in’in kar\u015f\u0131\nkar\u015f\u0131ya geldi\u011fi \u00fc\u00e7 boyutlu oyunda ise yaln\u0131z bir d\u00fczeyde de\u011fil\nher \u00fc\u00e7 d\u00fczeyde (askeri, ekonomik ve sosyal) yeni bir g\u00fc\u00e7\nda\u011f\u0131l\u0131m\u0131 var. En ba\u015fta ekonomik d\u00fczeyde iki \u00fclke birbirine\nfazlas\u0131yla ba\u011fl\u0131. 2020’de ABD’nin \u00c7in ile ticareti yar\u0131m trilyon\ndolardan fazlayd\u0131. ABD d\u0131\u015f\u0131ndaki Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin de \u00c7in ile\n\u00e7ok s\u0131k\u0131 ekonomik ili\u015fkileri var. Ayr\u0131ca ABD ve \u00c7in’in sosyal\ndokular\u0131 derinden i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumda. \u00c7ok say\u0131da \u00f6\u011frenci,\nbilim insan\u0131 ve i\u015f adam\u0131 iki \u00fclkeyi birbirine ba\u011fl\u0131yor. Bunun\nyan\u0131nda, pandemi ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi sorunlar\u0131 iki s\u00fcper\ng\u00fcc\u00fcn i\u015fbirli\u011fi olmadan \u00e7\u00f6zmek olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor\n(https:\/\/www.nytimes.com\/2021\/11\/02\/opinion\/biden-china-cold-war.html<\/a>).\n<\/p>\n\n\n\n

\nYin (2020) de so\u011fuk sava\u015f analojisinin yan\u0131lt\u0131c\u0131 etkilerine\nkar\u015f\u0131 uyar\u0131yor. Yin’e (2020) g\u00f6re so\u011fuk sava\u015f, sava\u015fs\u0131z tam\n\u00f6l\u00e7ekli bir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geli\u015fti. Oysa ABD-\u00c7in stratejik\nili\u015fkisi hala uzun vadeli bir stratejik rekabetin ilk a\u015famalar\u0131nda.\n\u0130ki \u00fclkenin tam \u00f6l\u00e7ekli bir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geli\u015fi hen\u00fcz s\u00f6z\nkonusu de\u011fil. Trump d\u00f6neminde ABD bu do\u011frultuda baz\u0131 ad\u0131mlar\natm\u0131\u015f olsa da \u00c7in daha temkinli yakla\u015farak do\u011frudan stratejik\nrekabetten ve kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmekten ka\u00e7\u0131n\u0131yor. Ayr\u0131ca Yin\n(2020) ABD-\u00c7in stratejik rekabetinin h\u00e2l\u00e2 geli\u015fme a\u015famas\u0131nda\noldu\u011funa ve her ikisinin de i\u00e7 siyaseti taraf\u0131ndan belirlendi\u011fine\ndikkat \u00e7ekiyor. K\u0131sacas\u0131 iki \u00fclke aras\u0131ndaki rekabetin kendine\n\u00f6zg\u00fc, belirsiz ve de\u011fi\u015fken bir yap\u0131s\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n

\nGe\u00e7mi\u015fe ait kavramlar bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmeleri anlamland\u0131rmak i\u00e7in\nyetersizler. Ama tarihten al\u0131nacak \u00f6nemli dersler oldu\u011fu da bir\nger\u00e7ek. Wong’un (2021) \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda\nABD-Japonya aras\u0131ndaki ticaret sava\u015f\u0131 ile g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ABD-\u00c7in\nrekabetini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ABD’nin bu seferki\ns\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n

ABD-Japonya\nTicaret Sava\u015f\u0131<\/h2>\n\n\n\n

\n\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde de Japonya’n\u0131n tekstil \u00fcr\u00fcnleri\nABD tekstil sanayi i\u00e7in bir bask\u0131 unsuruydu. Ama sava\u015ftan sonra bu\nbask\u0131 artt\u0131 ve Japonya’n\u0131n tekstil ve a\u011f\u0131r sanayileri ABD’yi\nge\u00e7ti. 1968 y\u0131l\u0131nda Japonya d\u00fcnyan\u0131n ikinci b\u00fcy\u00fck ekonomisi\noldu. 1970’ten 1980’lere kadar Japon elektronik \u00fcr\u00fcnleri, ev\naletleri ve arabalar\u0131, Bat\u0131 pazarlar\u0131nda giderek daha fazla yer\nalmaya ba\u015flad\u0131lar. Bunun \u00fczerine, Japonya’n\u0131n faaliyetlerinden\nolumsuz etkilenen sanayi b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan ABD’liler Japon\nithalat\u0131na kar\u015f\u0131 lobi faaliyetlerine giri\u015ftiler.<\/p>\n\n\n\n

\n1981’de Ronald Reagan’\u0131n ABD Ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131ndan hemen sonra ABD,\nge\u00e7mi\u015f y\u0131llar\u0131n pasif ticaret politikalar\u0131n\u0131 terk ederek\nJaponya’dan yap\u0131lan ithalat\u0131 k\u0131s\u0131tlad\u0131 ve ABD’nin Japonya’ya\nihracat\u0131n\u0131 art\u0131racak daha sald\u0131rgan politikalara y\u00f6neldi.\n1985’te yap\u0131lan Plaza Anla\u015fmas\u0131’yla Japonya’dan \u0130kinci D\u00fcnya\nSava\u015f\u0131 sonras\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan kur sistemini terk etmesi y\u00fcksek\nJaponya yeni ve zay\u0131f Amerikan dolar\u0131na yol a\u00e7t\u0131. B\u00f6ylece\nABD’nin Japonya’ya ihracat\u0131 artarken Japonya’n\u0131n ABD’ye olan\nihracat\u0131 zay\u0131flad\u0131. Ayr\u0131ca Japon emlak ve borsa fiyatlar\u0131\n1990’da “balon ekonomisi” patlayana kadar \u015fi\u015fmeye devam\netti. 1989’da George Bush’un ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde Japon\nekonomisinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve liberalle\u015ftirilmesi i\u00e7in daha ileri\nad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. 1993’te se\u00e7ilen Bill Clinton da Bush’un Japon\npolitikas\u0131n\u0131 devam ettirdi.<\/p>\n\n\n\n

\nWong’a (2021) g\u00f6re ABD’nin Japonya’ya kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ticaret\nsava\u015f\u0131ndaki stratejisinin iki temel bile\u015feni vard\u0131. Birincisi,\nJaponya’da ithalat\u0131 geni\u015fletme politikas\u0131yd\u0131. Japon tarifelerini\nbast\u0131rd\u0131, Japon ithalat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131 gev\u015fetti ve Japon\nd\u00f6viz sistemini de\u011fi\u015ftirdi. B\u00f6ylece ABD’nin Japonya’ya ihracat\u0131n\u0131\nart\u0131rd\u0131. \u0130kincisi ise Japon piyasas\u0131n\u0131 a\u00e7ma politikas\u0131yd\u0131.\nJapon pazar\u0131ndaki sistemik ve yap\u0131sal engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla\ndaha \u00e7ok Amerikan \u00fcr\u00fcn\u00fc Japon piyasas\u0131na girebildi.<\/p>\n\n\n\n

\nJaponya’da 1991-2000 aras\u0131 d\u00f6nemi anlatan “kay\u0131p on y\u0131l”\nABD’nin uygulad\u0131\u011f\u0131 ticaret sava\u015f\u0131 politikalar\u0131n\u0131n bir\nsonucuydu. Fakat Wong’un (2021) belirtti\u011fi gibi bunda ABD-Japonya\naras\u0131ndaki liberal ba\u011flar\u0131n daha derinle\u015ftirilmesinin Japonya’ya\ndaha fazla yarar sa\u011flayabilece\u011fine inanan Japon politika\nyap\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n hatal\u0131 de\u011ferlendirmesinin de pay\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nTekrar ABD-\u00c7in ili\u015fkilerine d\u00f6nersek… ABD’nin kar\u015f\u0131s\u0131nda bu\nsefer \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan yenik \u00e7\u0131km\u0131\u015f dost (!) bir \u00fclke\nyok. \u00c7in, ABD kar\u015f\u0131s\u0131nda daha esnek ekonomi politikalar\u0131\nuygulayabiliyor. \u00d6rne\u011fin Trump’\u0131n Haziran 2018’de \u00c7in’e kar\u015f\u0131\nticaret sava\u015f\u0131 ba\u015flatmas\u0131ndan \u00f6nce \u00c7in, piyasaya 100 milyar\nyuan s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Ama\u00e7 yerel t\u00fcketimi art\u0131rarak ABD-\u00c7in ticaret\nsava\u015f\u0131n\u0131n yaratabilece\u011fi d\u0131\u015f \u015foklara kar\u015f\u0131 \u00f6nlem almakt\u0131.\nAyr\u0131ca 1980-2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Japonya’n\u0131n ihracat\u0131n\u0131n\nb\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ABD ve Avrupa’yayd\u0131. \u00c7in’in 1990-2014 y\u0131llar\u0131\naras\u0131nda, ABD, Almanya, Fransa ve \u0130ngiltere’yle olan toplam ticaret\nhacminin oran\u0131 ise %25’ten azd\u0131. \u00c7in’in Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi,\n\u00c7in’in Bat\u0131’ya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da azaltacak. Bu nedenle\n\u00c7in (Japonya’n\u0131n aksine!) ABD’nin ticaret sava\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 bir\nmisilleme \u00f6nlemi olarak tarifeleri art\u0131rabildi. \u00c7in’in t\u00fcm bu\navantajlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr de ABD-Japon\nticaret sava\u015f\u0131ndaki gibi de\u011fil (age).<\/p>\n\n\n\n

\nABD, \u00c7in’e kar\u015f\u0131 bir ticaret sava\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131nda tart\u0131\u015fma\nuluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlere de yay\u0131ld\u0131. \u00c7in, ABD’nin tarifeleri\nart\u0131rma hamlesinin serbest ticaret anla\u015fmas\u0131n\u0131n ihlali oldu\u011funu\niddia ederek DT\u00d6’ye (D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc) resmi bir \u015fikayette\nbulundu. Kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 yap\u0131n\u0131n kendine kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131,\nDT\u00d6’n\u00fcn kurucusu ABD’nin beklemedi\u011fi bir hamleydi. Trump’a g\u00f6re\n\u00c7in, DT\u00d6’n\u00fcn serbest ticaret sistemini kullanarak Amerikan\npazar\u0131na ucuz fiyatlarla b\u00fcy\u00fck miktarlarda al\u00fcminyum ve \u00e7elik\nsat\u0131yor ve DT\u00d6 de buna g\u00f6z yumuyordu. ABD’nin tarife art\u0131r\u0131m\u0131\nDT\u00d6 kurallar\u0131n\u0131 ihlal etmesine ra\u011fmen Trump bu art\u0131r\u0131m\u0131n\nAmerika’n\u0131n “temel g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131” korumak i\u00e7in\ngerekli oldu\u011funu savundu.<\/p>\n\n\n\n

\nAncak Trump y\u00f6netimi, ayn\u0131 anda birden fazla \u00fclkeyi kar\u015f\u0131s\u0131na\nalmakla stratejik bir hata yapt\u0131. Ekim 2018’de, Kanada, \u00c7in,\nNorve\u00e7, Hindistan, AB, Rusya, \u0130svi\u00e7re ve T\u00fcrkiye, Trump\ny\u00f6netiminin al\u00fcminyum ve \u00e7elik \u00fczerindeki tarifelerinin DT\u00d6\nkurallar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi gerek\u00e7esiyle \u015fikayet\u00e7i oldular. Bunun\n\u00fczerine ABD de \u00c7in’in fikri m\u00fclkiyet ihlalleri hakk\u0131nda bir\nsoru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi talebinde bulundu.<\/p>\n\n\n\n

\nTrump’\u0131n ikinci hatas\u0131 ise \u00c7in’e kar\u015f\u0131 bir ticaret sava\u015f\u0131na\ngiri\u015fmeden \u00f6nce t\u0131bbi malzeme ve ekipman tedarik zincirlerini\nyeniden yap\u0131land\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemesi ve bunun i\u00e7in bir\nhaz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131yd\u0131. Ticaret sava\u015f\u0131ndan \u00f6nce ABD,\n\u00c7in’den toplam 5 milyar dolar de\u011ferinde t\u0131bbi malzeme ve ekipman\nithal ediyordu ve bu, ABD’nin t\u0131bbi malzeme ve ekipman ithalat\u0131n\u0131n\n%26’s\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu. ABD, t\u0131p ve eczac\u0131l\u0131k teknolojilerinde\nk\u00fcresel inovasyon lideri olmas\u0131na ra\u011fmen \u00c7inli ila\u00e7 \u015firketleri\nAmerika’n\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu antibiyotiklerin, C vitamininin, a\u011fr\u0131\nkesicilerin ve hidrokortizonun %90’\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu.\n2018’de ABD, \u00c7in’den yapt\u0131\u011f\u0131 ithalat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131\ndi\u011fer \u00fclkelerden sa\u011flamaya ba\u015flad\u0131. 2019’da ABD’nin \u00c7in\n\u00fcr\u00fcnlerine %15 ek tarife uygulamas\u0131 \u00c7in’den yap\u0131lan t\u0131bbi\nmalzeme ithalat\u0131nda %13’l\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden oldu. ABD, y\u00fcksek\ntarifeler nedeniyle y\u00fcksek \u00fcretim maliyetlerinin \u00fcstesinden\ngelemedi ve bu nedenle, kendi i\u00e7indeki Amerikan t\u0131bbi ve ila\u00e7\nend\u00fcstrilerini canland\u0131rmay\u0131 ba\u015faramad\u0131. Pandemide ABD’nin, daha\n\u00f6nce \u00c7in ve di\u011fer \u00fclkelerden ald\u0131\u011f\u0131 t\u0131bbi malzeme ve\nekipman\u0131n\u0131 yeterince \u00fcretememesi ABD’nin ticaret sava\u015f\u0131ndaki\nkonumunu zay\u0131flatt\u0131 (age).<\/p>\n\n\n\n

\nK\u0131sacas\u0131, ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k\nili\u015fkileri nedeniyle ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin bir anda\nkopmas\u0131 ve ABD-SSCB so\u011fuk sava\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi d\u00fcnyan\u0131n iki\nkampa ayr\u0131lmas\u0131 yak\u0131n zamanda pek kolay de\u011fil. Fakat \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki\ng\u00fcnlerde iki \u00fclke aras\u0131ndaki teknoloji m\u00fccadelesinin daha da\nk\u0131z\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu nedenle Wong (2021), ABD ve\n\u00c7in aras\u0131ndaki m\u00fccadeleyi k\u00fcresel teknolojik liderlik ve\ndolay\u0131s\u0131yla ekonomik \u00fcst\u00fcnl\u00fck i\u00e7in m\u00fccadele eden iki b\u00fcy\u00fck\ng\u00fc\u00e7 aras\u0131ndaki gizli bir “Teknik So\u011fuk Sava\u015f” olarak\nnitelendiriyor. Nitekim Amerika’n\u0131n hamleleri \u00f6zellikle \u00c7in’in\nteknolojik geli\u015fimini yava\u015flatmay\u0131 ve \u00c7inli teknoloji\n\u015firketlerini zay\u0131flatmay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n

\nAmerikan d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu Brookings Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn 2020 y\u0131l\u0131nda\nyapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede \u00c7in’in Amerikan \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretimi\ni\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli montaj hatt\u0131ndan ABD’nin bir rakibi haline\ngeldi\u011fi, yak\u0131nda da YZ (Yapay Zek\u00e2),\nrobotik, enerji depolama, be\u015finci nesil h\u00fccresel a\u011flar (5G),\nkuantum bilgi sistemleri, biyoteknoloji gibi teknolojilerde \u00f6nde\ngelen g\u00fc\u00e7lerden biri olaca\u011f\u0131 belirtiliyor (Hass, 2021).<\/p>\n\n\n\n

\n\u00d6zellikle \u00c7in’in k\u00fcresel 5G pazar\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131 ABD i\u00e7in\nyeni bir Sputnik vakas\u0131 oldu ve ABD’nin uzun s\u00fcredir devam eden\nteknik \u00fcst\u00fcnl\u00fck varsay\u0131mlar\u0131n\u0131n sorgulanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. ABD\ny\u00f6netimi, \u00c7in’in Made in China 2025<\/em>\ngibi politikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftirerek \u00c7in’i, DT\u00d6 alt\u0131nda uluslararas\u0131\nticaretin temelini olu\u015fturan liberal ekonomik a\u00e7\u0131k rekabet\nmodeline ayk\u0131r\u0131 hareket etmekle ele\u015ftirdi.\n\u00c7in ise\n\u015feffaf ve d\u0131\u015f kat\u0131l\u0131ma a\u00e7\u0131k politikalar uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131\nbelirterek ele\u015ftirilere\nkar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 (Inkster,\n2021).<\/p>\n\n\n\n

\nABD’li politika yap\u0131c\u0131lar \u00fclkelerin teknoloji politikalar\u0131n\u0131\ntekno-k\u00fcreselci ve tekno-milliyet\u00e7i kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden\nde\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Fakat Wong’un (2021) \u00fczerinde\ndurdu\u011fu gibi bu kar\u015f\u0131tl\u0131k ve \u00c7in’in basit\u00e7e tekno-milliyet\u00e7i\nbir \u00fclke olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00c7in’in g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki\nteknoloji politikalar\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in yeterli de\u011fil. \u00c7in’in\nteknoloji politikalar\u0131 hem s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de\u011fi\u015fiyor hem de \u00c7in,\nAsya \u00fclkelerinin 1960 sonras\u0131ndaki tekno-milliyet\u00e7i\npolitikalar\u0131ndan farkl\u0131 bir yol izliyor.<\/p>\n\n\n\n

Tekno-k\u00fcreselcilik\nve Tekno-Milliyet\u00e7ilik<\/h2>\n\n\n\n

\nTekno-k\u00fcreselcilik; teknolojilerin uluslararas\u0131la\u015fma, icat ve\ngeli\u015ftirme, end\u00fcstriyel ve ticari kullan\u0131m, transfer ve\nyay\u0131l\u0131m\u0131ndan olu\u015fan bir d\u00fcnya s\u00fcrecini ifade eder. Piyasa\nilkelerinin rol\u00fcn\u00fc devlet m\u00fcdahalelerinden \u00fcst\u00fcn tutar. Pazar\nilkeleri do\u011frultusunda \u00fclkeler aras\u0131nda teknoloji transferini\nengelleyen ticaret engellerinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini\nsavunur. Bir h\u00fck\u00fcmet, ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme i\u00e7in b\u00fct\u00e7e\nyapt\u0131\u011f\u0131nda, bunun temel bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 finanse etmek\ni\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunur. \u00c7\u00fcnk\u00fc uygulamal\u0131 veya\nticari teknoloji geli\u015ftirme, firmalar\u0131n sorumlulu\u011fundad\u0131r.\nTekno-k\u00fcreselci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re ger\u00e7ek tekno-k\u00fcreselci\ndevletler, teknoloji edinme ve yayma arac\u0131 olarak yabanc\u0131 firmalar\u0131\nba\u015far\u0131yla cezbeden \u00fclkelerdir (Wong, 2021). \n<\/p>\n\n\n\n

\nTekno milliyet\u00e7ilik ise teknolojik g\u00fcc\u00fcn ve sert rekabetin oldu\u011fu\nbir d\u00fcnyada ulusal g\u00fcc\u00fcn etkili bir belirleyen oldu\u011funu savunur.\nTeknolojik \u00f6zerklik, ulusal g\u00fcvenli\u011fin merkezinde yer al\u0131r.\nPazara yeni girecek yerli sanayiler, yerle\u015fik b\u00fcy\u00fck yabanc\u0131\ni\u015fletmelerin rekabet bask\u0131s\u0131na dayanamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in pazarlar\u0131n\u0131\nd\u0131\u015f firmalara a\u00e7ma konusunda isteksizdirler. Bilginin \u00fcretimini,\ntasar\u0131m ve imalat\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi standartlar\u0131 kontrol\netmek isterler. Yabanc\u0131 teknolojiye ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yerine \u00f6zerkli\u011fi,\nulusal kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda bilginin yay\u0131lmas\u0131n\u0131, yerli\nbilimsel ve teknolojik yeteneklerin geli\u015ftirilmesini hedeflerler.<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130lk tekno-milliyet\u00e7ilik \u00f6rneklerinden biri \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\n\u00f6ncesi Almanya’daki i\u015fletmelerdir. Sava\u015f \u00f6ncesinde Ren nehri\nvadisinin k\u0131rsal b\u00f6lgelerindeki \u00e7iftlik evleri, \u00e7elik\nfabrikalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ren nehri vadisinde bol miktarda\nsu, k\u00f6m\u00fcr ve demir cevheri bulundu\u011fundan, \u00e7iftlik evi\nfabrikalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla \u00e7o\u011fald\u0131. Nazi rejimi, bu\nfabrikalara b\u00fcy\u00fck sermaye ak\u0131tt\u0131; Siemens, Thyssen ve Krupp gibi\n\u00f6zel sanayi devlerini bu \u00e7iftlik fabrikalar\u0131n\u0131 sistematik olarak\nele ge\u00e7irmeleri i\u00e7in destekledi. B\u00f6ylece hem b\u00fcy\u00fck \u00f6zel\ni\u015fletmeleri askeri end\u00fcstrilere y\u00f6nlendirdiler hem de k\u00fc\u00e7\u00fck\n\u00f6l\u00e7ekli k\u0131rsal i\u015fletmeleri ulusal ekonomik kalk\u0131nma sistemine\nkatt\u0131lar. \n<\/p>\n\n\n\n

\nNazi Almanya’s\u0131n\u0131n roket f\u00fczeleri ve akustik torpidolardaki h\u0131zl\u0131\nteknolojik geli\u015fmeleri sonras\u0131nda Birle\u015fik Krall\u0131k ve ABD de\naskeri-end\u00fcstriyel teknolojilerin geli\u015fiminde devletin finansal\ndeste\u011finin \u00f6nemini fark etti. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra,\ndevlet liderli\u011findeki askeri sanayiler ticari ekonomiler taraf\u0131ndan\nemilse de ABD h\u00fck\u00fcmeti, askeri elektronik bile\u015fenleri geli\u015ftirmeye\ny\u00f6nelik finansal yat\u0131r\u0131mlarla \u015firketleri desteklemeye devam etti.\n<\/p>\n\n\n\n

\nTekno-k\u00fcreselciler, teknolojileri i\u00e7in daha fazla uluslararas\u0131\npazar pay\u0131 elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken rekabet g\u00fcc\u00fc zay\u0131f\ntekno-milliyet\u00e7iler, savunmac\u0131 bir pozisyondad\u0131rlar. 1960’lardan\nsonra bir\u00e7ok geli\u015fmekte olan \u00fclke gibi \u00c7in de tekno-milliyet\u00e7i\npolitikalara y\u00f6neldi.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcllerinden\nYeniden Do\u011fmak<\/h2>\n\n\n\n

\n\u00c7in, tarihin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fcnyadaki en zengin ve\nteknolojik olarak en geli\u015fmi\u015f uygarl\u0131klardan biriydi. K\u00e2\u011f\u0131d\u0131,\nmatbaay\u0131, manyetik pusulay\u0131 ve barutu icat ettiler. Bat\u0131 tar\u0131m\u0131\nuzunca bir s\u00fcre boyunca ya\u011fmur ya\u011f\u0131\u015f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131yken \u00c7in’de\ntar\u0131m faaliyetleri erken bir a\u015famadan itibaren nehirlerin yeniden\ny\u00f6nlendirilmesi ve barajlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131, tah\u0131l ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131\ni\u00e7in kanallar in\u015fa edilmesini i\u00e7eren karma\u015f\u0131k sulama ve hidrolik\ny\u00f6netim sistemleri ile y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu. Y\u00fcksek f\u0131r\u0131n\ntekniklerini kullanarak demir eritme gibi tekniklerin ge\u00e7mi\u015fi M\u00d6\nd\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131la kadar uzan\u0131yor. \u00c7in, d\u00f6kme demir \u00fcreten ilk\n\u00fclkeydi. Daha sonra asma k\u00f6pr\u00fcler ve sondaj deliklerinin in\u015fas\u0131n\u0131\nsa\u011flayan d\u00f6vme demir ve \u00e7elik \u00fcretimine ge\u00e7ti. Tuzlu su ve do\u011fal\ngaz \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kullan\u0131lan sondaj delikleri 1200 metre a\u015fa\u011f\u0131ya\ninebiliyordu. M\u00d6 13. y\u00fczy\u0131ldan beri lake \u00fcretebiliyorlard\u0131 ve MS\n3. y\u00fczy\u0131lda porselen yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131yordu. Astronomi,\nharitac\u0131l\u0131k ve matematikte de olduk\u00e7a ileriydiler. M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131lda\n\u00c7inli matematik\u00e7iler ondal\u0131k sistem ve ondal\u0131k kesirleri, s\u0131f\u0131r\nve negatif say\u0131lar kavramlar\u0131n\u0131, daha y\u00fcksek say\u0131sal denklemler\nve geometrik \u015fekillerin cebirsel ifadelerini geli\u015ftirdiler. Deprem\nbilimi alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131 ve MS 2. y\u00fczy\u0131lda bir\nsismograf geli\u015ftirmi\u015flerdi. M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131la ait Sar\u0131 \u0130mparator’un\n\u0130\u00e7 Hastal\u0131klar\u0131 Klasi\u011fi gibi metinler, kan dola\u015f\u0131m\u0131,\nbiyolojik ritimler, diyabet ve beslenme eksikliklerinin neden oldu\u011fu\nhastal\u0131klar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. MS 10.\ny\u00fczy\u0131lda \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131lamaya ba\u015flad\u0131lar ve\nMS 16. y\u00fczy\u0131lda a\u015f\u0131lama yayg\u0131n bir uygulama olmu\u015ftu. Bat\u0131’da\nise \u00e7ok daha sonra ba\u015flayacakt\u0131 (Inkster,\n2021).<\/p>\n\n\n\n

\nSanayi devrimi \u00f6ncesinde bir \u00e7ok\na\u00e7\u0131dan Bat\u0131’dan bu kadar ileri olan bir uygarl\u0131k nas\u0131l oldu da\nBat\u0131’n\u0131n gerisine d\u00fc\u015ft\u00fc? Modern bilim veya sanayi devrimi neden\n\u00c7in’de de\u011fil de Avrupa’da geli\u015fti? \u00c7inliler uzunca bir s\u00fcre bu\nkonular\u0131\ntart\u0131\u015ft\u0131lar ve neden geri\nkald\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.\n\u0130lk ba\u015flardaki yan\u0131tlar ve\n\u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri, daha\n\u00f6nce M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, geleneklere\/dine\ndaha fazla ba\u011flanmay\u0131 savunan ortodoks bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na\ndayan\u0131yor ve\ngelece\u011fi\nge\u00e7mi\u015fte ar\u0131yorlard\u0131.\nAncak\n20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7ok say\u0131da \u00f6\u011frencinin modern e\u011fitim\nalmak i\u00e7in deniza\u015f\u0131r\u0131 \u00fclkelere gitmesi, devrimci gruplar\u0131n\nolu\u015fumunda yer almas\u0131 ve ard\u0131ndan \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin\nkurulu\u015fu ile \u00c7in’de yeni bir d\u00f6nem ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nKitab\u0131nda Mao\nZedong’a (\u00f6zellikle\nK\u00fclt\u00fcr Devrimi hakk\u0131nda) sert\nele\u015ftirilerde\nbulunmas\u0131na\nra\u011fmen Inkster’in (2021) de kabul etti\u011fi gibi Mao, \u00c7in’in kendine\nolan sayg\u0131s\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyadaki konumunu geri kazanmas\u0131\ni\u00e7in \u00e7ok \u015fey yapan ilham verici bir liderdi ve onun d\u00f6neminde\nsonraki y\u0131llardaki at\u0131l\u0131m\u0131n temelleri at\u0131ld\u0131. Mao\nd\u00f6neminde sosyalist\ny\u00f6nelimli tekno-milliyet\u00e7i bir teknoloji politikas\u0131 takip\nedildi. 1949’dan 1976’ya\nkadar \u00c7in’in be\u015feri sermayesinde b\u00fcy\u00fck ilerlemeler oldu. 1949’da\nokuryazarl\u0131k oran\u0131 %20 iken\n1976’da %70’e yakla\u015ft\u0131. Yurt\ngenelindeki temel sa\u011fl\u0131k\nhizmeti sistemi sayesinde ya\u015fam beklentisi 30 y\u0131ldan 66 y\u0131la\n\u00e7\u0131kt\u0131. Ulusal elektrik \u015febekeleri kuruldu ve sanayi sermayesi\ngeni\u015fletildi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk\nDijitalle\u015fme Ad\u0131mlar\u0131<\/h2>\n\n\n\n

\nDeng Xiaoping’in 1978’de iktidara\ngelmesinden sonra devlet taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen pazar odakl\u0131\nhibrit bir model uyguland\u0131. 1960’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri d\u00f6rt alan\u0131n\n(tar\u0131m, sanayi, ulusal savunma, bilim ve teknoloji) modernle\u015fmesi\n\u00fczerinde duruluyordu. On Birinci Parti Kongresinin \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc\nBirle\u015fik Oturumunda Deng,\ntekrar bu d\u00f6rt alan\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi ve modernle\u015fme faaliyetleri\nh\u0131z kazand\u0131. \u00d6nce tar\u0131mla ba\u015fland\u0131, bunu sanayi alan\u0131nda\nat\u0131lan ad\u0131mlar takip etti. Hong Kong ve \u00c7in diasporas\u0131n\u0131n da\naralar\u0131nda bulundu\u011fu yabanc\u0131 giri\u015fimcilerin, bol miktarda ucuz\ni\u015fg\u00fcc\u00fc ve vergi muafiyetlerinden yararlanarak ihracata y\u00f6nelik\nmallar \u00fcretmek i\u00e7in \u00fcretim hatlar\u0131 kurmaya te\u015fvik edildi\u011fi \u00d6zel\nEkonomik B\u00f6lgeleri kuruldu. Belediyelere kasaba ve k\u00f6y i\u015fletmeleri\nkurma yetkisi verildi. Devlete ait i\u015fletmelerin y\u00f6neticilerine,\nreforme edilmi\u015f bir bankac\u0131l\u0131k sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011flanan\nsermaye ile faaliyetlerini y\u00fcr\u00fctmeleri i\u00e7in daha fazla serbestlik\nsa\u011fland\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n

\nG\u00fcney Kore’nin 1960’lardan sonraki\nba\u015far\u0131s\u0131ndan etkilenen \u00c7in, kendine \u00f6zg\u00fc bir model aray\u0131\u015f\u0131na\ngirmi\u015fti.\n1990’larda Deng’in “A\u00e7\u0131k Kap\u0131” adl\u0131 reform program\u0131yla\nkap\u0131lar\u0131n\u0131 Do\u011frudan Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131ma a\u00e7t\u0131. Bu\nd\u00f6nem, dijitalle\u015fme i\u00e7in de ilk ad\u0131mlar\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llard\u0131.\n\u00c7in y\u00f6netiminin teknolojiye\nyo\u011fun bir ilgisi vard\u0131 ve geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip ediyorlard\u0131.\nAmerikal\u0131 yazar ve gelecek\u00e7i Alvin Toffler’in kitaplar\u0131 \u00c7inceye\n\u00e7evrilmi\u015f ve Deng de dahil bir\u00e7ok\n\u00c7in liderleri\ntaraf\u0131ndan okunmu\u015ftu. \u00c7in’de hen\u00fcz bilgisayar olmamas\u0131na ve\nhatta telefon hatlar\u0131 bile yetersiz olmas\u0131na ra\u011fmen \u00c7in y\u00f6netimi\nbili\u015fim teknolojilerinin ekonomik\ngeli\u015fme i\u00e7in \u00f6neminin fark\u0131ndayd\u0131. 1983’te Elektronik Sanayi\nBakan\u0131 olan Jiang Zemin (1989’da \u00c7KP Genel Sekreteri oldu), bili\u015fim\nteknolojilerinin uluslararas\u0131 rekabetteki \u00f6nemini\nve \u00c7in’in d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok gerisinde oldu\u011funu vurguluyordu. Bu\nnedenle \u00c7in y\u00f6netimi,\nelektronik\nsanayiyi\n\u00f6nceliklendirmeye karar verdi. \u00c7in Bilimler Akademisi, 1984’te\ndaha sonra d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fl\u0131ca\nbilgisayar \u00fcreticilerinden biri olacak Lenovo adl\u0131 yeni bir \u015firkete\nyat\u0131r\u0131m yapt\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n

\n1994 y\u0131l\u0131nda \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti,\n\u00c7in’i internete ba\u011flamak i\u00e7in ilk ad\u0131mlar\u0131 att\u0131 ve iki y\u0131l\nsonra da \u00c7in vatanda\u015flar\u0131 internete\nba\u011flanmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7in’in ba\u015f\u0131ndan itibaren dijitalle\u015fmeye\nyakla\u015f\u0131m\u0131, devlet planlama sistemine entegre edilmi\u015f, devlet\ng\u00fcd\u00fcml\u00fc yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya inisiyatifler\nbi\u00e7imindeydi. \u0130nternet ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ve di\u011fer\ngerekli teknolojiler i\u00e7in ABD’li \u015firketlerle i\u015fbirli\u011fi yap\u0131ld\u0131.\n\u00c7in, ABD’li \u015firketler i\u00e7in k\u00e2rl\u0131\nbir pazar\nolmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccret ve \u00fcretim maliyetleri nedeniyle\nde cazip bir \u00fclkeydi. Cisco ve Apple gibi \u015firketler y\u00fcksek de\u011ferli\ntasar\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m \u00fcretim yeteneklerini ABD i\u00e7inde tutarak temel\nimalatlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu \u00c7in’e aktard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

\nBu s\u00fcre\u00e7te, ABD’de h\u00fck\u00fcmet ve \u015firketler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde\nde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 atlamamak gerekiyor.\nBirincisi, ticari elektronik bile\u015fenlerin ve yar\u0131 iletkenlerin\nara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesinin egemen hale gelmesiyle askeri\nelektronik ve silahlar\u0131n teknolojik liderlik konumunu yitirmesiydi.\n\u0130kincisi, donan\u0131m ve tedarik zincirlerinin imalat\u0131n\u0131n\nk\u00fcreselle\u015fmesiydi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirmenin\ngiderek k\u00fcreselle\u015fmesiyle ulus\u00f6tesi teknolojik i\u015fbirli\u011finin \u00fcst\nd\u00fczey teknolojileri \u00e7e\u015fitlendirmesiydi (Wong, 2021).<\/p>\n\n\n\n

Tekno-k\u00fcreselci\nPolitikalar\u0131n Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n\n\n\n

\n1990’lar\u0131n sonuna gelindi\u011finden\na\u00e7\u0131lman\u0131n G\u00fcney Kore’dekinin aksine \u00c7in’e b\u00fcy\u00fck bir yarar\nsa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7in’in teknolojik altyap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiremedi\u011fi\ng\u00f6r\u00fcld\u00fc. Elektronik \u00fcr\u00fcnlerde \u00c7in ihracat\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu\n\u00c7in’li \u015firketler veya kamu i\u015fletmeleri taraf\u0131ndan de\u011fil \u00c7in’de\nfaaliyet g\u00f6steren yabanc\u0131 \u015firketlerce yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla\n\u00c7in y\u00f6netimi,\ntekno-k\u00fcreselci politikalar\u0131\nsorgulamaya ve alternatif politikalar ara\u015ft\u0131rmaya\nba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nBu arada \u00c7in’in\ninternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla\nart\u0131yor ve \u00c7in, telekom\n\u015firketleri i\u00e7in i\u015ftah a\u00e7\u0131c\u0131 bir pazar haline geliyordu. \u00c7in\ny\u00f6netimi, erken bir d\u00f6nemde telekom\nsekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6nemini fark ederek\nbaz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan tekno-hibrit veya yeni\ntekno-milliyet\u00e7ilik (\u00e7ok\nuluslu \u00fcretim a\u011flar\u0131na kat\u0131lmak i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 bir\ntekno-k\u00fcreselcilik bi\u00e7imi) ad\u0131 verilen bir stratejiyi\ntercih etti. Bu do\u011frultuda,\nteknolojik yeniliklere y\u00f6nelik geni\u015fletilmi\u015f devlet harcamalar\u0131n\u0131\ntaahh\u00fct ettiler ve ayn\u0131 zamanda aktif kamu-\u00f6zel ortakl\u0131klar\u0131\nkurdular. B\u00f6ylece ulusal teknoloji programlar\u0131nda yabanc\u0131lara\nkar\u015f\u0131 daha a\u00e7\u0131k ve uluslararas\u0131 kural koyma ve politika\nkoordinasyonuna daha fazla ba\u011fl\u0131l\u0131k ortaya koymu\u015f oldular.\nTeknoloji transferi amac\u0131yla\nyabanc\u0131 teknoloji ve yat\u0131r\u0131m\u0131 \u00e7ekmek, yerli firmalar\u0131n daha\ndeneyimli yabanc\u0131 ortaklardan teknoloji \u00f6\u011frenmesini ve edinmesini\nsa\u011flamak ve onlara yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in tekno milliyet\u00e7i\npolitikalar\u0131na tekno-k\u00fcresel \u00f6geler katt\u0131lar. Siemens ile\ni\u015fbirli\u011fi yaparak geli\u015ftirdikler yerli 3G standard\u0131 2000 ve 2001\ny\u0131llar\u0131nda ba\u015fl\u0131ca uluslararas\u0131\n\u00f6rg\u00fctlerde kabul g\u00f6rd\u00fc. Bu, \u00c7in’in yerel bir teknolojik\nstandard\u0131 uluslararas\u0131la\u015ft\u0131rmadaki ilk ba\u015far\u0131s\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin WTO’ya kat\u0131l\u0131m\nsonras\u0131 ana hedefi \u00c7in’i \u00fcretim merkezli bir ekonomiden teknoloji\nmerkezli bir ekonomiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmekti. Ulusal Orta ve\nUzun Vadeli Bilim ve Teknoloji Geli\u015ftirme Program\u0131 2006-2020<\/em>‘de\ninovasyon yetene\u011fini geli\u015ftirilmesi, baz\u0131 kritik alanlarda temel\nteknolojilerde uzmanla\u015fma ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde\nrekabet edebilecek\ni\u015fletmelerin\nkurulmas\u0131 hedefleniyordu. H\u00fck\u00fcmet politikas\u0131n\u0131n esnek olmas\u0131 ve\nyurt d\u0131\u015f\u0131ndan teknoloji tedarik etme f\u0131rsatlar\u0131ndan\nyararlan\u0131lmas\u0131 savunulmakla beraber uzun vadede yabanc\u0131\ntedarik\u00e7ilere g\u00fcvenilmiyordu.\nKlasik tekno-milliyet\u00e7ilikten en \u00f6nemli farklar\u0131 ise uluslararas\u0131\nkurulu\u015flarla i\u015fbirli\u011fine daha fazla \u00f6nem vermeleriydi.\n\n<\/p>\n\n\n\n

\n\u00c7in’in teknoloji politikalar\u0131\nzaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fiyor;\nama de\u011fi\u015fim, teknolojik\nyetersizliklerin, eksiklerin ve sorunlar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edildi\u011fi\nve bunlar\u0131n giderilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir\n\u00f6zele\u015ftiri s\u00fcreciyle beraber ilerliyordu.\n\u00d6rne\u011fin, Devlet Konseyi’nin\n2006’daki de\u011ferlendirmesinde\n\u00c7inli firmalar\u0131n yenilik\u00e7i\nkapasitesinin nispeten zay\u0131f oldu\u011fu ve teknoloji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn\ny\u00f6netiminin hala yeterince\nkoordineli olmad\u0131\u011f\u0131 kabul ediliyor; \u00fcniversiteler, ara\u015ft\u0131rma\nenstit\u00fcleri, laboratuvarlar, \u00f6zel \u015firketler ve devlete ait\ni\u015fletmelerin uluslararas\u0131 ve kurumlar aras\u0131 d\u00fczeylerde ortak\ngiri\u015fimler ve uluslararas\u0131 ortakl\u0131klar kurarak yabanc\u0131\nkurulu\u015flardan teknoloji transfer etmesinin\nkritik hale geldi\u011fi \u00fczerinde\nduruluyordu.<\/p>\n\n\n\n

I<\/em>nternet\nPlus<\/em> ve Made In China\n2025<\/em><\/h2>\n\n\n\n

\n2012’de \u00c7KP Genel Sekreteri olan Xi Jinping g\u00f6reve geldikten sonra\n\u00c7in Ulusal M\u00fczesi’nde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada “\u00c7in milletinin\nb\u00fcy\u00fck gen\u00e7le\u015fmesi” olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 “\u00c7in R\u00fcyas\u0131”\nvizyonunu a\u00e7\u0131klad\u0131. Bu vizyona g\u00f6re 2021’e kadar \u00c7in orta\nderecede refahl\u0131 bir topluma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclecek ve 2049 y\u0131l\u0131na\nkadar da g\u00fc\u00e7l\u00fc ve refahl\u0131 bir ekonomi in\u015fa edilecekti. Daha\nsonra 2013’te yapt\u0131\u011f\u0131 bir di\u011fer konu\u015fmada da bu r\u00fcyay\u0131\nger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in teknolojinin \u00f6nemine vurgu yapt\u0131:<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130leri teknoloji, modern\ndevletin keskin silah\u0131d\u0131r. Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin modern zamanlarda\nd\u00fcnyaya hakim olabilmelerinin \u00f6nemli bir nedeni de ileri\nteknolojiye sahip olmalar\u0131yd\u0131\u2026 Teknolojimiz hala genel olarak\ngeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin gerisinde ve kendi avantajlar\u0131m\u0131z\u0131 ortaya\nkoyarak, yeti\u015fmek ve ge\u00e7mek i\u00e7in asimetrik bir strateji\nbenimsememiz gerekiyor. \n<\/p>\n\n\n\n

\nSon sekiz y\u0131lda \u00c7in y\u00f6netimi, bu do\u011frultuda kritik hamleler\nyapt\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda, \u00c7in’i \u00e7evrimi\u00e7i ve ger\u00e7ek d\u00fcnya\nekonomilerini entegre etme amac\u0131 ile Internet Plus stratejisini\nduyurdu. Internet Plus stratejisi, ihracata dayal\u0131 bir ekonomiden\ndaha \u00e7ok i\u00e7 t\u00fcketime dayal\u0131 bir ekonomiye ge\u00e7me \u00e7abas\u0131n\u0131n bir\npar\u00e7as\u0131yd\u0131. Bu stratejiyle, internet, bulut bili\u015fim, b\u00fcy\u00fck veri\nve nesnelerin internetinin imalat, hizmet sekt\u00f6r\u00fc ve tar\u0131m da\ndahil olmak \u00fczere bir dizi sekt\u00f6re dahil edilmesi te\u015fvik ediliyor\nve e-devlet geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Bir bak\u0131ma \u00c7in,\nAlmanya’n\u0131n End\u00fcstri 4.0 ve Japonya’n\u0131n Yeni End\u00fcstriyel Yap\u0131\nVizyonu planlar\u0131n\u0131n bir benzeri uygulanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

\nAyn\u0131 y\u0131l y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Made in China 2025 plan\u0131 ise on temel\nteknoloji sekt\u00f6r\u00fcnde (YZ ve kuantum hesaplama dahil geli\u015fmi\u015f\nbilgi teknolojileri; otomatik makineler ve robotik; denizcilik\nekipmanlar\u0131 ve y\u00fcksek teknolojili ta\u015f\u0131ma; demiryolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131;\nhavac\u0131l\u0131k ekipmanlar\u0131; s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ve yeni enerji ara\u00e7lar\u0131;\ng\u00fc\u00e7 ekipman\u0131; tar\u0131msal ekipman; yeni malzemeler; biyo-ila\u00e7 ve\ngeli\u015fmi\u015f t\u0131bbi \u00fcr\u00fcnler) yerli olarak \u00fcretilen bile\u015fenlerin\noran\u0131n\u0131n 2020 y\u0131l\u0131na kadar %40’a ve 2025 y\u0131l\u0131na kadar da %70’e\n\u00e7\u0131karmay\u0131 hedefliyordu. Yabanc\u0131 tedarik\u00e7ilerden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\nsa\u011flayabilmek i\u00e7in end\u00fcstriyel plan\u0131n merkezinde yar\u0131 iletken\nend\u00fcstrisi ile y\u00fcksek teknolojili \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerin \u00fcretimi\nvard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc son y\u0131llardaki geli\u015fmelerin g\u00f6sterdi\u011fi gibi yar\u0131\niletken end\u00fcstrisi \u00c7in’in en zay\u0131f noktalar\u0131ndan biriydi. Bu\nhedeflere eri\u015febilmek i\u00e7in de 2017’de ar-ge yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 67.4\nmilyar dolara \u00e7\u0131kararak ar-ge yat\u0131r\u0131m\u0131 47.1 milyar dolar olan\nABD’yi ge\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n

\nBu d\u00f6nemde \u00c7in’in dijitalle\u015fmesini h\u0131zland\u0131ran bir di\u011fer\ngeli\u015fme, ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve\nyayg\u0131nla\u015fmas\u0131yd\u0131. Bilgisayarlar bir \u00e7ok \u00c7inli i\u00e7in\neri\u015filebilir olmad\u0131\u011f\u0131ndan 2000’li y\u0131llarda internet eri\u015fimi\ni\u00e7in \u00e7o\u011funlukla internet kafeler kullan\u0131l\u0131yordu. Fakat ak\u0131ll\u0131\ntelefonlar\u0131n sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131yla dijital teknolojilerin toplumun\nfarkl\u0131 kesimlerince kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131. \u00c7inli giri\u015fimciler,\nhem ucuz hem de baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan Bat\u0131l\u0131 rakiplerinden daha \u00fcst\u00fcn\n\u00f6zelliklere sahip telefonlar \u00fcretmelerinin yan\u0131nda g\u00fcndelik\nya\u015fam\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefleyen ve h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen bir\nuygulama yelpazesi geli\u015ftirdiler. \n<\/p>\n\n\n\n

\nMade in China 2025, \u00c7inli \u015firketleri mevcut uluslararas\u0131\nstandartlarla uyumlu veya bunlar\u0131n yerini alabilecek yeni teknoloji\nstandartlar\u0131 olu\u015fturmaya davet ediyordu. Nitekim k\u00fcresel\nstandartlar\u0131 etkilemek ve belirlemek, \u00c7in’in genel teknoloji\nstratejisinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor. \u00d6zellikle a\u011f\nteknolojilerinde, ilk olman\u0131n avantaj\u0131n\u0131 kullanan ABD’nin\nhegemonyas\u0131n\u0131 k\u0131rmak i\u00e7in yo\u011fun \u00e7aba g\u00f6steriyorlar. \u00c7in\ny\u00f6netimi, 5G, nesnelerin interneti, blok zinciri gibi teknolojilerle\nyak\u0131ndan ilgileniyor. \u00d6rne\u011fin blok zinciri teknolojisiyle \u00fclkenin\nABD dolar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla ABD’nin\nuygulad\u0131\u011f\u0131 mali yapt\u0131r\u0131mlara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131\nazaltacak bir dijital para birimi geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \n<\/p>\n\n\n\n

\n\u00d6zellikle YZ, Bat\u0131’y\u0131 ge\u00e7me ve gelecek y\u00fczy\u0131l\u0131n g\u00fcndemini\nbelirleme potansiyeline sahip, oyunun kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek\nbir teknoloji olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunun i\u00e7in devletin y\u00f6nlendirmesi\nile \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn risk almaya ve yenilik yapmaya te\u015fvik\nedilmesinin bile\u015fiminden olu\u015fan bir politika uygulan\u0131yor. YZ’nin\n\u00e7e\u015fitli alanlar\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda \u015firketleri\nvar. Baidu, s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalarda; Alibaba, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin\ngeli\u015ftirilmesinde; Tencent t\u0131bbi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclemede; iFlytek ak\u0131ll\u0131\nses tan\u0131mada ve Sensetime y\u00fcz tan\u0131mada \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u015firketler.<\/p>\n\n\n\n

\nElektrikli ve otonom ara\u00e7lar, \u00c7in’in Bat\u0131’y\u0131 yakalamas\u0131 ve\nge\u00e7mesi i\u00e7in bir yol sunmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00c7in’de giderek daha\nb\u00fcy\u00fck bir sorun haline gelen \u00e7evre kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 da \u00f6nemli.\nBunun i\u00e7in Elon Musk’la beraber \u015eanghay’da Tesla Model 3 \u00fczerine\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Bile\u015fenlerin y\u00fczde otuzu \u00c7in’de \u00fcretiliyor ve\nbu oran\u0131n %80’e \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 hedefleniyor. Musk, 2025 y\u0131l\u0131na\nkadar yeni enerji ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplam\u0131n %20’sini temsil edece\u011fi\nbeklentisiyle, merkezi h\u00fck\u00fcmet ve elektrikli ara\u00e7lar i\u00e7in yerel\ns\u00fcbvansiyonlar taraf\u0131ndan te\u015fvik edilen bir pazara erken girmek\nistiyor. Ancak Elon Musk yaln\u0131z de\u011fil. \u00c7in’in yerli firmalar\u0131 BYD\nve SAIC de otonom ara\u00e7lar geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\n\u00c7in, YZ \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan bilim insanlar\u0131 ve uzmanlar\u0131n\u0131 \u00e7ekmek\ni\u00e7in cazip \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131 haz\u0131rl\u0131yor; YZ akademileri ve\nara\u015ft\u0131rma enstit\u00fcleri kuruyor. 196 \u00fcniversite, b\u00fcy\u00fck veri ve\nveri bilimi dersleri veriyor. Gen\u00e7lerin e\u011fitiminde STEM (fen,\nteknoloji, m\u00fchendislik ve matematik) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k\nveriyor. Ayr\u0131ca \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti, ABD’de e\u011fitim alan ve Silikon\nVadisi’nde deneyim kazanan gen\u00e7 m\u00fchendis ve giri\u015fimcilerin\n\u00f6\u011frendiklerini kendi \u00fclkelerinde uygulamalar\u0131 i\u00e7in vergi\nindirimleri ve te\u015fviklerle elveri\u015fli bir ortam yaratt\u0131. Ama burada\ndevlet taraf\u0131ndan planlanan bir s\u00fcre\u00e7ten \u00e7ok \u015firketlerin\nbirbiriyle yar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, birbirlerinin \u00fcr\u00fcnlerini h\u0131zla\nkopyalayarak fiyat k\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 vah\u015fi bir bir rekabet\ns\u00f6z konusu. eBay gibi ABD’li \u015firketlerin pazarda tutunabilmesini\nzorla\u015ft\u0131racak kadar vah\u015fi bir ortam var!<\/p>\n\n\n\n

5G ve\nGelecek<\/h2>\n\n\n\n

\nAk\u0131ll\u0131 telefonlar, \u00c7in’in dijitalle\u015fmesini h\u0131zland\u0131rd\u0131.\nDijitalle\u015fmeyle h\u0131zla artan veri miktar\u0131 YZ uygulamalar\u0131nda \u00c7in’e\n(ve veriden yararlanmay\u0131 bilen di\u011fer \u00fclkelere!) yeni olanaklar\nsundu. 5G’de ise daha b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama ya\u015fanacak ve 5G bir\u00e7ok\nyeni teknolojiyi tetikleyecek. 5G iki temel gereksinimi kar\u015f\u0131layacak:<\/p>\n\n\n\n