{"id":810,"date":"2022-08-30T18:09:40","date_gmt":"2022-08-30T15:09:40","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=810"},"modified":"2022-08-30T18:12:25","modified_gmt":"2022-08-30T15:12:25","slug":"bitcoin-ve-guven","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=810","title":{"rendered":"Bitcoin ve G\u00fcven"},"content":{"rendered":"\n

May\u0131s ay\u0131nda kripto paralarda sert bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131. Kripto pazar\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kararl\u0131 para olan TerraUSD (veya UST) ve piyasa de\u011ferine g\u00f6re d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc en de\u011ferli kripto para birimi olan Luna \u00e2deta s\u0131f\u0131rland\u0131. 2018’de G\u00fcney Koreli giri\u015fimciler Daniel Shin ve Do Kwon taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Terra, kripto para sekt\u00f6r\u00fcnde fiyat istikrar\u0131 sa\u011flamay\u0131 hedefliyordu. Terra’daki bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, di\u011fer kripto paralar\u0131 da etkiledi. Baz\u0131 uzmanlar kripto paralardaki bu krizi 2008 krizine benzettiler. \u0130ronik bir \u015fekilde, bitcoin, 2008 krizinin ertesinde krize yola a\u00e7an ko\u015fullar\u0131n ele\u015ftirisi \u00fczerinde y\u00fckselmi\u015fti. \u015eimdi ise, David Gerard’\u0131n Foreign Policy’deki yaz\u0131s\u0131nda belirtti\u011fi gibi 2008 mali krizine benzer bir durum vard\u0131 ve ger\u00e7ek piyasalar da bu krizden etkilenebilirdi (https:\/\/foreignpolicy.com\/2022\/05\/12\/cryptocurrency-crash-2008-financial-crisis\/<\/a>). Allen (2022) de \u015eubat ay\u0131nda yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda 2008 krizinin dinamikleri ile kripto d\u00fcnyas\u0131 ve DeFi (merkezi olmayan finans) aras\u0131ndaki paralelliklere i\u015faret ediyor ve DeFi’nin 2008 krizi \u00f6ncesinde yap\u0131lan bir\u00e7ok hatay\u0131 tekrarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyordu.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\nKripto para\nde\u011ferleri 2020’nin sonunda y\u00fckseli\u015fe\nge\u00e7mi\u015fti. Kripto\nparalardan y\u00fcksek getiriler\nelde eden insanlar hakk\u0131ndaki man\u015fetler\nbir\u00e7ok insan\u0131n\nparalar\u0131n\u0131 olduk\u00e7a de\u011fi\u015fken varl\u0131klara\nyat\u0131rarak risk almas\u0131na neden oldu. \u015eimdiki\nkrizin 2000’deki dot-com balonu veya 2008 krizinin benzeri bir krizin\nhabercisi olabilece\u011fi hakk\u0131nda uyar\u0131lar yap\u0131l\u0131yor. Kripto\npara d\u00fcnyas\u0131 bu gibi ele\u015ftiri ve uyar\u0131lara \u00e7o\u011funlukla kulak\nt\u0131kamay\u0131 tercih ediyor. Son kriz, krize neden olan kripto paralar\u0131n\nger\u00e7ekten ademimerkeziyet\u00e7i olmamas\u0131 ile a\u00e7\u0131klan\u0131yor (\u00f6r.\nhttps:\/\/www.btchaber.com\/coken-aslinda-fiat\/<\/a>).\nAsl\u0131nda bitcoin ve di\u011fer kripto paralara duyulan bu g\u00fcven\n\u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Aral\u0131k 2018’de de bitcoin tepe de\u011ferinin\n%50’sini kaybetmi\u015f ama insanlar bitcoin ve di\u011fer kripto paralara\ng\u00fcvenmeye devam etmi\u015flerdi. Neden?<\/p>\n\n\n\n

\nPsikiyatri Uzman\u0131 Do\u00e7. Dr. Serdar Nurmedov konuyu daha \u00e7ok\nbireysel \u00f6l\u00e7ekte ele al\u0131yor: “X bir alt coinin fiyat\u0131n\u0131n\nd\u00fc\u015fmesi artmas\u0131 bir yerden sonra pek fazla bir \u015fey ifade etmiyor.\n\u00c7\u00fcnk\u00fc kalabal\u0131k nereye gidiyorsa biz de o kalabal\u0131\u011fa uyar oraya\ndo\u011fru gideriz. S\u00fcr\u00fc psikolojisi bir fenomendir. Niye b\u00f6yle bir\nkitle bir araya geldi hi\u00e7 bakmaks\u0131z\u0131n o kitleye dahil olur. Burada\nesas sorun para kazanma h\u0131rs\u0131 daha do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse\nt\u0131pk\u0131 kumar ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi kaybedilen paray\u0131\nyerine koyma h\u0131rs\u0131d\u0131r. Burada hata \u00fcst\u00fcne hata yapmaya te\u015fvik\neden. Para kazanay\u0131m derken bir\u00e7ok \u015feyimizi kaybediyoruz.”\n(https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/luna-2-gunde-milyarlarca-dolar-kayba-yol-acti-680126.html<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

\nS\u00fcr\u00fc psikolojisi, para kazanma h\u0131rs\u0131, kumar ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 vb\nifadelerin s\u0131n\u0131rl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama sundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. 2008\nkrizini, k\u00fcreselle\u015fmeyi, dijitalle\u015fmeyi ve g\u00fcveni \u00e7e\u015fitli\nteknolojiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011flama giri\u015fimlerini dikkate almadan\nkripto para \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcreklili\u011fini\nanlamak zor.<\/p>\n\n\n\n

\nKnittel, Pitts ve Wash (2019), Bitcoin’e g\u00fcvenin “Ger\u00e7ek\nBitcoinci” ideolojisi ad\u0131n\u0131 verdikleri yayg\u0131n bir ideoloji\ntaraf\u0131ndan y\u00f6nlendirildi\u011fini savunuyorlar. Bu ideolojiye g\u00f6re\nBitcoin i\u015flevsel olarak “g\u00fcvensiz<\/strong>” (trustless –\ng\u00fcven ili\u015fkisine gerek duymayan anlam\u0131nda) ve risksiz olarak\nyorumlan\u0131yor. Bitcoin’le ilgili bireysel ve sistemsel riskler\nhakk\u0131ndaki kan\u0131tlara kar\u015f\u0131n (son krizde de oldu\u011fu gibi) bu\nideolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kripto d\u00fcnyas\u0131nda olduk\u00e7a yayg\u0131n.\nKnittel vd. (2019) “Ger\u00e7ek Bitcoinci” ideolojisinin\ntemelinde \u00fc\u00e7 temel inan\u00e7 oldu\u011funu savunuyor. Birincisi (ve en\n\u00f6nemlisi), Bitcoin’in g\u00fcvensizli\u011fine duyulan kesin inan\u00e7.\nG\u00fcvensizlik, risk ve belirsizlikle ilgili kar\u015f\u0131t arg\u00fcmanlar\u0131\nsavu\u015fturmak i\u00e7in tekrar tekrar kullan\u0131l\u0131yor; blok zincirinde\ninsanlara g\u00fcvenerek risk almak yerine teknik alt yap\u0131n\u0131n bu riski\nortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve birbirini hi\u00e7 tan\u0131mayan insanlar\u0131n blok\nzinciri teknolojisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00fcvenli bir bi\u00e7imde etkile\u015fim\ni\u00e7inde olabilece\u011fi savunuluyor. \u0130kincisi Bitcoin’in mevcut\nh\u00fck\u00fcmetlerden, ekonomik sistemlerden ve di\u011fer kurumlardan daha\niyi\/verimli oldu\u011fu inanc\u0131. Para ve insanlar \u00fczerindeki merkezi\ng\u00fc\u00e7, hem k\u00f6t\u00fc hem de verimsiz olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve Bitcoin’in\nademimerkeziyet\u00e7i yap\u0131s\u0131n\u0131n daha e\u015fitlik\u00e7i oldu\u011fu iddia\nediliyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise insanlar \u00e7ok fazla bitcoin al\u0131rlarsa ve\npiyasan\u0131n de\u011fi\u015fken dalgalanmalar\u0131na g\u00f6re satmazlarsa, sonunda\nBitcoin’in de\u011ferli ve ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inanmalar\u0131. \u0130deal\nbir gelecek yaratmak i\u00e7in bir strateji olarak Bitcoin biriktirmenin\nveya beklemenin \u00f6nemi \u00fczerinde duruluyor. Bu inan\u00e7, HODLing olarak\nda an\u0131l\u0131yor (klavye s\u00fcr\u00e7mesi sonucu Holding’in Hodling haline\ngelmesi.\nhttps:\/\/www.reddit.com\/r\/Bitcoin\/comments\/2b8t78\/whats_hodl\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nHodling i\u00e7in fazla s\u00f6ze gerek yok. Kripto paralar ba\u015far\u0131l\u0131 olsun\nya da olmas\u0131n, kripto para gemisini en uygun zamanda terk\nede(bile)nler kazanacak. Sorun ise en uygun zaman\u0131n nas\u0131l\nbilinebilece\u011fi… Ama “Ger\u00e7ek Bitcoinci” ideolojisinin\nbirbiriyle ili\u015fkili di\u011fer iki inanc\u0131 (Bitcoin’in mevcut kurum ve\nekonomik sistemlerin yerini alma iddias\u0131 ve g\u00fcvensizli\u011fi) \u00fczerinde\ndurmak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u00e7ok insan\u0131n bankalardan daha g\u00fcvenli\noldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kripto para ekosistemi Vah\u015fi Bat\u0131\nmant\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor (Bratspies, 2018).<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcven\nNedir?<\/h2>\n\n\n\n

\nG\u00fcven, belirsizlik, beklenmedik durum, risk ve potansiyel zarar\nkar\u015f\u0131s\u0131nda bir ba\u015fkas\u0131yla i\u015fbirli\u011fi yapma iste\u011fi olarak\ntan\u0131mlanabilir. Psikoloji, ekonomi, felsefe veya bilgisayar bilimi\ngibi farkl\u0131 disiplinler g\u00fcven ili\u015fkisinin farkl\u0131 y\u00f6nlerine\nodaklan\u0131rlar. Psikolojide g\u00fcven; g\u00fcveneni, g\u00fcvenilene kar\u015f\u0131\nsavunmas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 kabul etmeye y\u00f6nlendiren zihinsel bir durumdur.\nFelsefede sadakatten deneyime dayal\u0131 g\u00fcvene kadar farkl\u0131 g\u00fcven\nbi\u00e7imleri tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Sosyolojide, ki\u015filer aras\u0131 g\u00fcvenin\nko\u015fullar\u0131, g\u00fcvenin ki\u015fisel olmayan, kurumsal y\u00f6nleri; az ya da\n\u00e7ok g\u00fcvenmenin \u00e7e\u015fitli sosyal ve ekonomik sonu\u00e7lar\u0131\nara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7e\u015fitli kurumlara duydu\u011fu g\u00fcveni\nnicelle\u015ftirmek ve \u00f6l\u00e7mek amac\u0131yla \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131r\n(Bod\u00f3, 2021).<\/p>\n\n\n\n

\nG\u00fcven ilk ba\u015fta g\u00fcvenen ile g\u00fcvenilen ki\u015fi veya \u015fey aras\u0131ndaki\nili\u015fkiyi i\u00e7eren iki par\u00e7al\u0131 bir ili\u015fki gibi g\u00f6r\u00fcnse de Hardin\n(2002) bu ili\u015fkinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bile\u015fenine dikkati \u00e7eker. Hardin’e\n(2002) g\u00f6re g\u00fcvenenin g\u00fcvenilene g\u00fcveni ba\u011flamsald\u0131r: A, X’e\ng\u00f6re B’ye g\u00fcvenir. G\u00fcven yaln\u0131zca, g\u00fcvenen taraf\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n\ng\u00fcvenilenin faydas\u0131na (ya da de\u011ferlerine) dahil edildi\u011fine dair\nbir inan\u00e7la desteklendi\u011finde devreye girer. G\u00fcvenilen, g\u00fcvenen\ntarafla iyi ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fcrmek istedi\u011fi i\u00e7in g\u00fcvenenin arzu\netti\u011fi \u015feye de\u011fer verir. Ayr\u0131ca Hardin (2002), devam eden bir\nili\u015fki i\u00e7in motivasyon yoksa yap\u0131lan i\u015fe g\u00fcvenin de olmayaca\u011f\u0131n\u0131\nsavunur. G\u00fcvenen ki\u015fi, “Size g\u00fcveniyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc ilgili\nkonudaki \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131 ciddiye alman\u0131z\u0131n sizin yarar\u0131n\u0131za\nolacakt\u0131r. \u0130li\u015fkimizin devam\u0131na de\u011fer veriyorsunuz ve bu nedenle\nbenim \u00e7\u0131karlar\u0131m\u0131 hesaba katmak konusunda kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131z\nvar.” diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu g\u00fcd\u00fc, do\u011fas\u0131 gere\u011fi olumlu\nolabilece\u011fi (devam eden ili\u015fkiden elde edilen faydalar) gibi\nolumsuz da (g\u00fcvenilen taraf\u0131n \u00e7\u0131kar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir ili\u015fkinin\nsona ermesi, sosyal k\u0131nama veya itibar\u0131n kayb\u0131 gibi) olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\nTarih boyunca insan toplumlar\u0131 g\u00fcveni geli\u015ftirmek ve g\u00fcvensizli\u011fi\ny\u00f6netmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yollar geli\u015ftirdiler. Ki\u015filer aras\u0131\nili\u015fkilerde g\u00fcven, al\u0131\u015fkanl\u0131klar, rit\u00fceller, an\u0131lar ve itibar\ngibi kolektif sosyal uygulamalar yoluyla ortaya \u00e7\u0131kar. Birbirine\ns\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 sosyal gruplarda bu uygulamalar fiziksel\nolarak bir arada bulunma yoluyla ger\u00e7ekle\u015fir ve tekrarlanan,\ngenellikle rit\u00fcelle\u015ftirilmi\u015f etkile\u015fimler ve toplumsal\nfaaliyetlerle yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r. Fakat modernite ko\u015fullar\u0131nda\ng\u00fcvenin daha geni\u015f sosyal, zamansal ve co\u011frafi mesafeler boyunca\ni\u015flemesi gerekti\u011finden g\u00fcven \u00fcretmek ve yabanc\u0131lar aras\u0131ndaki\ng\u00fcvensizli\u011fi azaltmak i\u00e7in karma\u015f\u0131k kurumsal d\u00fczenlemelere\nihtiya\u00e7 duyulur (Bod\u00f3, 2021).<\/p>\n\n\n\n

\nKurumsal g\u00fcven \u00fcretiminin birden fazla mant\u0131\u011f\u0131 var. \u00d6rne\u011fin\ng\u00fcven, a\u015final\u0131k ve payla\u015f\u0131lan bilgi k\u00fcmelerinin yarat\u0131lmas\u0131\nyoluyla \u00fcretilebilir. Kiliseler, gazeteler, sivil kurulu\u015flar,\nfirmalar, meslek birlikleri ve di\u011fer b\u00fcrokratik organizasyon\nbi\u00e7imleri, ki\u015filer aras\u0131 ili\u015fkilerin a\u015final\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha geni\u015f\nbir \u00f6l\u00e7ekte yeniden yaratmak i\u00e7in ortak bilgi, yorum \u00e7er\u00e7eveleri,\nsinyal setleri ve kodlama kurallar\u0131 i\u00e7in ortak alanlar yarat\u0131rlar.\nBu ba\u011flamda, g\u00fcvensizli\u011fin y\u00f6netimi de \u00f6nemlidir. Bilinmeyen\nveya g\u00fcvenilirli\u011fi hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheler olan bir akt\u00f6re\ng\u00fcvenmekten ka\u00e7\u0131n\u0131lamayan durumlar olabilir. Bu gibi durumlarda\ng\u00fcvenin sa\u011flanmas\u0131, g\u00fcven ihlalini cayd\u0131ran, tespit eden,\ncezaland\u0131ran ve telafi eden hesap verebilirlik, kontrol ve denge,\ng\u00f6zetim ve denetim, yedekleme sistemleri ve sigorta sistemleri\nkurmay\u0131 gerektirir. \u00d6rne\u011fin piyasalar, bilgi toplar ve if\u015fa eder,\nriskleri fiyatland\u0131r\u0131r ve sigorta sa\u011flar. Hukuk hizmetleri, g\u00fcven\nolu\u015fturmak i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmeye dayal\u0131 kontrol \u00e7er\u00e7eveleri\nolu\u015fturur. Kanunlar ve di\u011fer d\u00fczenleyici mekanizmalar, normlar\u0131,\nyapt\u0131r\u0131mlar\u0131 ve g\u00f6zetim kurumlar\u0131n\u0131 tan\u0131mlar. Devletler,\nh\u00fck\u00fcmetin \u00e7e\u015fitli kollar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kontrol, izleme,\nuyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, yapt\u0131r\u0131mlar ve uygulama \u00e7er\u00e7eveleri\nolu\u015fturur. Bu sistemler, i\u00e7 y\u00f6neti\u015fim mekanizmalar\u0131, d\u0131\u015f\nkontrol ve g\u00fc\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131 yoluyla g\u00fcvenin \u00fcretildi\u011fi karma\u015f\u0131k,\nkar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirine ba\u011fl\u0131 bir kurumsal kontrol ve denge\na\u011f\u0131 olu\u015fturur. Uluslararas\u0131 standartlar\u0131n (a\u011f\u0131rl\u0131k ve\n\u00f6l\u00e7\u00fclerden telekom\u00fcnikasyona kadar) ve k\u00fcresel izleme ve yan\u0131t\na\u011flar\u0131n\u0131n (D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn K\u00fcresel Salg\u0131n Uyar\u0131\nve M\u00fcdahale A\u011f\u0131 gibi) geli\u015ftirilmesi; uluslar\u00fcst\u00fc siyasi\nkoordinasyon ve yarg\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 geli\u015fimi (Birle\u015fmi\u015f Milletler\nve kurumlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 ve Avrupa Birli\u011fi’nin do\u011fu\u015fu,\ngeni\u015flemesi ve yava\u015f federalle\u015fmesi gibi), h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen\nticaret anla\u015fmalar\u0131 a\u011f\u0131 (D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc ve bir dizi\nb\u00f6lgesel anla\u015fma dahil), k\u00fcresel \u00fcretim a\u011flar\u0131n\u0131n ve de\u011fer\nzincirlerinin uluslararas\u0131 (\u00e7o\u011funlukla \u00f6zel) y\u00f6neti\u015fimi, g\u00fcven\n\u00fcreten ve g\u00fcvensizli\u011fi y\u00f6neten kat\u0131 kurumsal \u00e7er\u00e7eveler sunar\n(age).<\/p>\n\n\n\n

\nAncak Bat\u0131l\u0131 g\u00fcven \u00fcretimi ve g\u00fcvensizlik y\u00f6netimi sistemleri\n\u00e7o\u011funlukla ulus devletler \u00f6l\u00e7e\u011finde i\u015fler. Bod\u00f3 (2021) \u00fc\u00e7\nb\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn bilgi toplumunda g\u00fcvenin do\u011fas\u0131n\u0131\nde\u011fi\u015ftirdi\u011fini savunuyor. Birincisi, k\u00fcreselle\u015fme ve\ndijitalle\u015fmenin risk \u00fcretim ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in yeni yollar\nyaratmas\u0131 ve g\u00fcndelik ya\u015fama yeni hesaplanamaz belirsizlik\nbi\u00e7imleri getirmesidir. Bu yeni riskler, g\u00fcven olu\u015fturmak ve\ng\u00fcvensizli\u011fi y\u00f6netmek i\u00e7in k\u00fcresel d\u00fczeyde i\u015fleyen yeni\nyakla\u015f\u0131mlar gerektiriyor. Ancak h\u00fck\u00fcmetler ve geleneksel,\nsistemik ve kurumsal g\u00fcvenilirli\u011fin di\u011fer garant\u00f6rleri h\u00e2l\u00e2\nulus devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde i\u015flev g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar\nve \u00e7o\u011fu zaman bunda yeterince ba\u015far\u0131l\u0131 olam\u0131yorlar. \u0130kincisi,\nki\u015filer aras\u0131 ili\u015fkilerin giderek artan bir \u015fekilde dijital\nteknolojiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi. Mevcut kurumlar\nyerle\u015fik rollerini yerine getirmek i\u00e7in yeni teknolojilere daha\nfazla ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyor. Teknolojinin insanlar aras\u0131\nili\u015fkilerde artan rol\u00fc bu ba\u011flamlarda ortaya \u00e7\u0131kan g\u00fcvenin\ndo\u011fas\u0131n\u0131 da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu iki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\nde etkisiyle g\u00fcven \u00fcretiminin yeni teknolojik bi\u00e7imlerinin h\u0131zla\n\u00f6nem kazanmas\u0131. \n<\/p>\n\n\n\n

\nYeni teknolojilerle g\u00fcven \u00fcretimi farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kar\u015f\u0131m\u0131za\n\u00e7\u0131kabiliyor. \u00d6rne\u011fin Uber ve AirBnb gibi platformlarda kullan\u0131lan\nitibara dayal\u0131 sistemlerde g\u00fcvenilirlik sinyalleri,\nmisafirperverlik ve ula\u015f\u0131m gibi belirli etkile\u015fimlerin\ngereksinimlerine g\u00f6re ayarlan\u0131yor ve olduk\u00e7a farkl\u0131 yerel\nba\u011flamlarda standartla\u015ft\u0131r\u0131labiliyor. Platformlar etkile\u015fimleri\nizlemek ve denetlemek i\u00e7in \u00e7evrimi\u00e7i itibara g\u00fcven ile ilgili\nharici sinyalleri dahil edebiliyor. B\u00f6ylece ki\u015filer aras\u0131 g\u00fcvenin\nbenzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00f6l\u00e7eklerde ve h\u0131zlarda \u00fcretilmesini\nsa\u011flayabiliyorlar. Tabi bu g\u00fcven in\u015fas\u0131n\u0131n sadece platform\nekonomileriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ABD kredi derecelendirme\nend\u00fcstrisinden \u00c7in’in toplumsal derecelendirme sistemine kadar\n\u00e7e\u015fitli uygulamalar\u0131 oldu\u011funu da atlamamak gerekiyor. \u0130kincisi\nise yapay \u00f6\u011frenime tabanl\u0131 sistemlerin i\u00e7g\u00f6r\u00fcden g\u00fcven\n\u00fcretmesidir. Gittik\u00e7e daha kesin ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir olan\nveriler; daha \u00f6l\u00e7\u00fclebilir, do\u011frulanabilir ve nesnelle\u015ftirilebilir\nbilgi ve daha fazla \u015feffafl\u0131k, risklerin hesaplanabilirli\u011fini\nart\u0131rm\u0131\u015f, belirsizlikleri azaltm\u0131\u015f ve beklenmedik durumlar\u0131\ns\u0131n\u0131rland\u0131rarak daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir kurumsal i\u015fleyi\u015f\ngetirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\nYaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz blok zinciri gibi teknolojiler ise\nhem altyap\u0131 d\u00fczeyinde hem de uygulamalar\u0131nda (ak\u0131ll\u0131\ns\u00f6zle\u015fmelerde oldu\u011fu gibi) sisteme kodlanm\u0131\u015f kurallarla g\u00fcven\nihtiyac\u0131n\u0131 en aza indirmeye ve g\u00fcven \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.\nB\u00f6ylece sistemin tahmin edilebilir bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131\nsa\u011flarlar. En az\u0131ndan, Bitcoin ve di\u011fer blok zinciri\nuygulamalar\u0131n\u0131n temel iddias\u0131 budur. Bitcoin’in bunda ne kadar\nba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funa ge\u00e7meden \u00f6nce k\u0131saca Bitcoin’in temel\n\u00f6zelliklerine bakal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Bitcoin ve\nBlok Zinciri<\/h2>\n\n\n\n

\nEkim 2008’de, Satoshi Nakamoto (bir veya bir ka\u00e7 ki\u015finin kulland\u0131\u011f\u0131\nbir takma ad) “Bitcoin: E\u015fler Aras\u0131 Elektronik Bir \u00d6deme\nSistemi” (Nakamoto, 2008) ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde \u00e7evrimi\u00e7i\n\u00f6demelerin bir finans kurumundan ge\u00e7meden, do\u011frudan bir taraftan\ndi\u011ferine g\u00f6nderilmesine sa\u011flayacak bir sistem \u00f6neriyordu. Bitcoin\ntipik bir para birimi olarak tahayy\u00fcl edilmiyordu. Mevcut para\nsisteminin g\u00fcvene dayal\u0131 do\u011fal zay\u0131fl\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 bir\nse\u00e7enek olacakt\u0131. Mevcut para sistemleri, insanlar\u0131n bunlar\u0131\nkullanmak i\u00e7in birbirlerine g\u00fcvenmeleri gerekti\u011finden verimsiz,\nmaliyetli ve riskliydi. Bir i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda i\u015flemin ge\u00e7erli\noldu\u011funu garanti etmek i\u00e7in baz\u0131 bankalar gibi “g\u00fcvenilir”\n\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara g\u00fcvenmeliydiniz; banka, verecek paran\u0131z\noldu\u011fundan ve di\u011fer ki\u015finin bunu ald\u0131\u011f\u0131ndan emin olmal\u0131yd\u0131n\u0131z.\nH\u00fck\u00fcmetler bankalar\u0131 denetlemeli, ge\u00e7erli para birimini\nda\u011f\u0131tmal\u0131yd\u0131. Nakamoto’nun bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf kontrol\u00fcne kar\u015f\u0131\n\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, daha g\u00fcvenilir sistemler olu\u015fturmak de\u011fil, onlar\u0131\n“g\u00fcven yerine kriptografik kan\u0131ta dayal\u0131 bir elektronik \u00f6deme\nsistemi” ile de\u011fi\u015ftirmekti. Bitcoin tamamen da\u011f\u0131t\u0131k bir\nyap\u0131da olacak ve para biriminin kontrol\u00fc i\u00e7in bir h\u00fck\u00fcmete veya\nfinans kurulu\u015funa g\u00fcvenilmeyecekti. \n<\/p>\n\n\n\n

\nNakamoto’nun duyurdu\u011fu bitcoinin temel \u00f6zellikleri \u015f\u00f6yle\nolacakt\u0131:<\/p>\n\n\n\n