2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u0130nternet’in ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirece\u011fi s\u00f6yleniyor ve \u0130nternet \u00f6nceki y\u00fczy\u0131llar\u0131n teknolojileri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Evet, son yirmi y\u0131lda insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131nda k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler oldu. Ama bu zaman zarf\u0131nda, teknolojinin ya\u015fam standard\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten s\u00f6yleyebilir miyiz? \u0130nternet sayesinde d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmadan faturalar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6d\u00fcyor, al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yor ve farkl\u0131 mekanlardaki insanlarla sohbet edebiliyoruz. Bunun gibi daha bir\u00e7ok kolayl\u0131ktan s\u00f6z edebiliriz. Ancak di\u011fer yandan son y\u0131llarda gelir u\u00e7urumu giderek art\u0131yor. \u0130nsanlar; e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, bar\u0131nma gibi en temel haklardan yoksun olarak ya\u015famaya zorlan\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisi sayesinde hayata ge\u00e7irilebilen dijital platform ekonomileri g\u00fcvencesizli\u011fi art\u0131r\u0131yor. H\u00fck\u00fcmetlerin g\u00f6zetim olanaklar\u0131 art\u0131yor. \u0130nternet ve sosyal medyay\u0131 hep ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015fmay\u0131 seviyoruz. Fakat Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131 ve Joe Biden’in o\u011flunun telefon verilerinin s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra getirilen yasaklarda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi sosyal medya sans\u00fcr ve yalan haber sarmal\u0131n\u0131n i\u00e7ine hapsolmu\u015f durumda. Geleneksel medya ise zaten uzun s\u00fcredir yok! En k\u00f6t\u00fcs\u00fc de teknoloji \u00e7evreyi t\u00fcketmek pahas\u0131na umars\u0131zca ilerliyor ve y\u0131k\u0131yor. Bu y\u0131k\u0131m\u0131 anlamak i\u00e7in elektronik at\u0131klara ve kripto paralara bakmak bile yeterli.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
\nElbette ki bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz sorunlar bili\u015fim\nteknolojilerinin zararl\u0131 do\u011fas\u0131ndan kaynaklanm\u0131yor. S\u00f6z konusu\nteknolojiler, 1990’larda ABD’nin zaferini ilan etti\u011fi, k\u00fcreselle\u015fme\nr\u00fczgarlar\u0131n\u0131n esti\u011fi bir d\u00f6nemde geli\u015fip serpildiler ve 20.\ny\u00fczy\u0131ldan farkl\u0131 olarak kaynaklar\u0131n ve olanaklar\u0131n adil\nda\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmak yerine neoliberal politikalar\u0131\nhayata ge\u00e7irmenin arac\u0131 haline geldiler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise\nk\u00fcreselle\u015fme r\u00fczgarlar\u0131n\u0131n esti\u011fi g\u00fcnlerden daha farkl\u0131 bir\nkonjonkt\u00fcr var. En ba\u015fta, ABD art\u0131k yaln\u0131z de\u011fil. \u0130klim\nde\u011fi\u015fikli\u011fi, g\u00f6\u00e7, salg\u0131nlar ve sava\u015flar d\u00fcnyay\u0131 giderek daha\ntekinsiz bir yer haline getiriyor. Ne yaz\u0131k ki \u015fimdilik gidecek\nba\u015fka yerimiz de yok! S\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda\nyo\u011funla\u015facak ve keskinle\u015fecek. S\u00f6z konusu krizler ve s\u0131n\u0131f\nm\u00fccadelesi, yeni teknolojilerin geli\u015fimini de \u015fekillendirecek.<\/p>\n\n\n\n
\nBili\u015fim teknolojilerinin gelece\u011fi hakk\u0131nda bir tahminde bulunmak\nolduk\u00e7a zor. S\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar\u0131n yollarda gezece\u011fi; 5G (6G,\n7G, xG vb) teknolojisiyle artacak ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131n\u0131n oyun ve\ne\u011flence d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlar sa\u011flayaca\u011f\u0131; metaevren,\nsanal ger\u00e7eklik ve art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklikle insanlar aras\u0131\nili\u015fkilerin daha da dijitalle\u015fece\u011fi; yapay zek\u00e2n\u0131n g\u00fcndelik\nhayat\u0131n i\u00e7inde s\u0131radanla\u015faca\u011f\u0131; \u015firket ve h\u00fck\u00fcmetlerin\ni\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 g\u00f6zetim sistemlerinin yay\u0131laca\u011f\u0131 ve\nderinle\u015fece\u011fi gibi genel ge\u00e7er tahminlerde bulunabiliriz. Ama bunu\nyaparken bili\u015fim teknolojileri tarihinin do\u011frudan i\u015fin merkezinde\nyer alan ve s\u00f6z konusu teknolojilerin geli\u015fiminde s\u00f6z sahibi olan\nki\u015filerin bug\u00fcn bize komik gelen kehanetleri ile dolu\u011funu da\natlamamak gerekiyor. 1945’de IBM’in y\u00f6netim kurulu ba\u015fkan\u0131 Thomas\nWatson, birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck bilgisayardan olu\u015fan bir d\u00fcnya pazar\u0131\n\u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. 1977’de Digital Equipment \u015firketinin (DEC) kurucusu\nKen Olsen’a g\u00f6re insanlar\u0131n kendi evlerinde bilgisayar\nbulundurmalar\u0131 i\u00e7in bir nedenleri yoktu. Ethernet’in mucidi, 3Com\n\u015firketinin kurucusu Robert Metcalfe ise 1995 y\u0131l\u0131ndaki bir\nyaz\u0131s\u0131nda \u0130nternet’in 1996’da \u00e7\u00f6kece\u011fini iddia ediyordu. Di\u011fer\nyandan, hayaller ve ger\u00e7ekler aras\u0131nda bir u\u00e7urum da vard\u0131. Peter\nThiel’in dedi\u011fi gibi u\u00e7an arabalar\u0131 d\u00fc\u015flerken 140 karakterle\nyetinmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131k!<\/p>\n\n\n\n
\nGelece\u011fe dair bir tahminde bulunurken en b\u00fcy\u00fck zorluk, her yeni\nteknolojinin daha \u00f6nce \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen teknolojilerin geli\u015fimini\ntetiklemesi. A\u015famalar\u0131 \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir yol haritas\u0131 yok.\nThomas Watson ve Ken Olsen’in \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri o zaman i\u00e7in\nmant\u0131kl\u0131yd\u0131, ama ki\u015fisel bilgisayarlar\u0131n geli\u015fimi bili\u015fim\nteknolojilerini bamba\u015fka bir yola sapt\u0131rd\u0131. 2000’li y\u0131llar\u0131n\nba\u015f\u0131nda Watson’\u0131n yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6rebiliyorduk.\nPeki ya \u015fimdi kapasitesi daha d\u00fc\u015f\u00fck bilgisayarlar\u0131n\/cihazlar\u0131n\n(ki\u015fisel bilgisayar, ak\u0131ll\u0131 telefonlar, tabletler, giyilebilir\nteknolojiler vb) d\u00fcnyadaki birka\u00e7 buluta (yani dev bilgisayarlara!)\nba\u011flanarak ak\u0131lland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada ya\u015fam\u0131yor muyuz?<\/p>\n\n\n\n
\nBunun yan\u0131nda, yapay genel zek\u00e2 gibi hen\u00fcz var olmayan\nteknolojiler hakk\u0131nda bir tahminde bulunmak daha da zor. Yapay genel\nzek\u00e2 hakk\u0131ndaki korkular ve mitler somut ger\u00e7eklikten \u00e7ok ki\u015finin\nd\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve hayata bak\u0131\u015f\u0131yla ilgili. Sadece belirli\ni\u015fleri yapmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki s\u0131n\u0131rl\u0131 yapay\nzek\u00e2n\u0131n olanaklar\u0131n\u0131, s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, e\u011filimlerini vs\nsomut olarak tart\u0131\u015fabiliriz. Filmlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, hayalimizde\nolan ve insanl\u0131\u011fa son verme potansiyeline sahip robotlar, insana\n\u00f6zg\u00fc bir \u00e7ok zek\u00e2 \u00f6zelli\u011fine sahipler. Ancak t\u00fcm bunlar yapay\ngenel zek\u00e2ya eri\u015fmemiz durumunda ger\u00e7ek olabilecekler. Peki\n\u00f6n\u00fcm\u00fczdeki elli y\u0131lda bu m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n\n\n\n
\nBu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 bilmiyorum. Belki y\u00fcz y\u0131l sonra\ngeli\u015ftirilebilecek belki de hi\u00e7 geli\u015ftirilemeyecek. Byron\nReese’nin Yapay Zek\u00e2 \u00c7a\u011f\u0131<\/em> kitab\u0131nda tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi\nyapay genel zek\u00e2n\u0131n olabilirli\u011fi \u015fimdilik teknikten \u00e7ok felsefi\nbir bir tart\u0131\u015fma. Yapay genel zek\u00e2 hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncemiz\na\u015fa\u011f\u0131daki sorulara verece\u011fimiz yan\u0131tlarla ilgili:<\/p>\n\n\n\n 1. Evrenin\nbile\u015fimi nedir? Her \u015feyi fizi\u011fe indirgeyebilir miyiz? Fiziksel\n\u015feylerin yan\u0131nda tamamen zihinsel \u015feyler de olabilir mi? Burada\nsadece Tanr\u0131’dan s\u00f6z etmiyoruz; sevgi, nefret, umut, isyan,\npi\u015fmanl\u0131k vb \u015feyleri de d\u00fc\u015f\u00fcnelim.<\/p>\n\n\n\n 2. Biz insanlar,\nneyiz? Makine, hayvan veya bunlar\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde, tamamen farkl\u0131\nbir varl\u0131k? Belki de makinelerde ya\u015fayan hayvanlar\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 3. Benlik nedir?\nBeynin zekice bir numaras\u0131, ortaya \u00e7\u0131kan bir zihin veya ruh?<\/p>\n\n\n\n \nElli y\u0131l i\u00e7inde \u015firketlerin \u015fapkalar\u0131ndan ne \u00e7\u0131karabilece\u011fini\nd\u00fc\u015f\u00fcnmek yerine nas\u0131l bir d\u00fcnyada ya\u015famak istedi\u011fimize karar\nvermenin ve teknolojiye bu do\u011frultuda m\u00fcdahalelerde bulunman\u0131n\ndaha anlaml\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00dcstelik ge\u00e7en elli y\u0131l,\nyap\u0131labilecekler ve bundan sonra olabilecekler hakk\u0131nda \u00f6nemli\nipu\u00e7lar\u0131 i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n \nBu ba\u011flamda ilk olarak 1971 y\u0131l\u0131na, \u015eili’ye gidelim. Allende’nin\nh\u0131zl\u0131 millile\u015ftirme politikalar\u0131 sonucunda i\u015fletmeler devletin\neline ge\u00e7mi\u015ftir fakat h\u00fck\u00fcmet bunlar\u0131n y\u00f6netiminde\nzorlanmaktad\u0131r. \u015eili’nin bu i\u015fletmelerin y\u00f6netimi i\u00e7in yeterli\nkalifiye personeli yoktur. Baz\u0131 h\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri bu sorunlar\u0131\na\u015fmak i\u00e7in bilgisayar ve ileti\u015fim teknolojilerinden faydalanmay\u0131\n\u00f6nermektedir. 1971 Temmuzu’nda CORFO’da (Devlet Kalk\u0131nma Kurumu)\n\u00f6nemli bir pozisyonda bulunan \u015eilili gen\u00e7 m\u00fchendis Fernando\nFlores, \u0130ngiliz sibernetik\u00e7i Stafford Beer’a yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta\nBeer’\u0131n i\u015fletme siberneti\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan haberdar oldu\u011funu\nve bunlar\u0131 \u015eili’de ulusal d\u00fczeyde uygulamak istediklerini yazar.\nFlores, Beer’\u0131n i\u015fletme sorunlar\u0131na yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u015eili’de in\u015fa\netmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 demokratik sosyalizmle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\nd\u00fc\u015f\u00fcnmekte ve siberneti\u011fin ulusal bir ekonomiye nas\u0131l\nuygulanabilece\u011fi hakk\u0131ndaki \u00f6nerilerini istemektedir. \n<\/p>\n\n\n\n \n1970’lerin teknolojisi ve \u015eili’nin elinde olanlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde\nBeer ve Flores’un \u00f6n\u00fcnde zor m\u00fchendislik problemleri vard\u0131r:\nGer\u00e7ek zamanl\u0131 kontrol, dinamik sistemlerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n\nmodellenmesi ve bilgisayar a\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131. Beer’in\nbilgisayar kullan\u0131m\u0131ndaki yakla\u015f\u0131m\u0131 Allende’nin i\u015fsizli\u011fi\nazaltma hedefiyle uyumludur. Otomasyonda kapitalist yakla\u015f\u0131m\ngerekli \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131n\u0131 azaltarak verimlili\u011fi art\u0131rmakt\u0131r.\nBeer’in \u00f6nerdi\u011fi sistemde ise teknoloji var olan kaynaklar\u0131 daha\netkin kullanmaya odaklanacakt\u0131r. Sibernetik (cybernetic) ve sinerji\n(synergy) kelimelerinden olu\u015fan Cybersyn bu hedeflerle yola \u00e7\u0131kar.\nNe yaz\u0131k ki Pinochet’in 11 Eyl\u00fcl 1973’teki darbesiyle Cybersyn\nsonlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \nFacebook’un eski \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan Jeff Hammerbacher’in dedi\u011fi\ngibi bir ku\u015fa\u011f\u0131n en iyi beyinleri vakitlerini reklamlar\u0131\ndaha fazla t\u0131klatmaya harc\u0131yorlar.\nH\u00fck\u00fcmetler ise \u00e7o\u011fu zaman kendilerini \u015firketlerin faaliyetlerini\nkolayla\u015ft\u0131rmak, s\u0131n\u0131rlamak ve en iyi ihtimalle d\u00fczenlemekle\ns\u0131n\u0131rl\u0131yorlar. Oysa Cybersyn, devletin teknik tasar\u0131mda rol\n\u00fcstlenebilece\u011fini; k\u00e2r\u0131n azamile\u015ftirilmesi ve verimlilik\nhedefleri d\u0131\u015f\u0131nda toplum yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten ve\nmarjinalle\u015ftirilmi\u015f gruplar\u0131 destekleyen yenilik\u00e7i tasar\u0131mlar\nyaratabilece\u011fini g\u00f6sterdi. Ayr\u0131ca Cybersyn, teknoloji\ntasar\u0131m\u0131ndaki tercihlerin demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 ve sosyal i\u00e7ermeyi\nnas\u0131l etkileyebilece\u011fi g\u00f6steren g\u00fczel bir \u00f6rnekti. Ama en\n\u00f6nemlisi Cybersyn’in geli\u015fmi\u015f ve son moda teknolojiye sahip bir\n\u00fclkede de\u011fil, bilgisayar say\u0131s\u0131n\u0131n bile son derece yetersiz\noldu\u011fu bir \u00fclkede denenmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. \n<\/p>\n\n\n\n \n\u0130kinci ders, PC’lerin (ki\u015fisel bilgisayarlar) ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda\noldu\u011fu gibi teknolojinin her zaman \u015firketlerin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc\nbi\u00e7imde geli\u015fmemesidir. Ki\u015fisel bilgisayarlar IBM’in ya da HP’nin\nlaboratuvar\u0131ndan \u00e7\u0131kmaz. Ki\u015fisel bilgisayarlar, Steven Levy’nin\ndonan\u0131m hackerlar\u0131 diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131, teknolojiyi sunulandan\nfarkl\u0131 bi\u00e7imde yeniden tasarlayan insanlar\u0131n \u00e7abas\u0131yla ortaya\n\u00e7\u0131kar. Donan\u0131m hackerlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 politik motivasyonlarla\nhareket etmesine kar\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 sadece e\u011flenmektedir.\nAma her hal\u00fckarda eylemleri, bilgisayarlar\u0131n s\u0131radan insanlar\u0131n\nevlerine girmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n \n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ders, bazen bir bireyin inad\u0131n\u0131n ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n\ntarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilmesidir. Steven Levy’nin “Ger\u00e7ek\nHackerlar\u0131n Sonuncusu” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Richard\nStallman, 1984’te duyurdu\u011fu GNU projesiyle 1970’lerde ara\u015ft\u0131rma\nlaboratuvarlar\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren yaz\u0131l\u0131m payla\u015f\u0131m\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc\nyeniden ye\u015fertmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 1990’lara gelindi\u011finde Stallman ve\ndi\u011fer yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n katk\u0131lar\u0131yla GNU projesi kapsam\u0131nda \u00e7ok\nsay\u0131da yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirilir. Fakat i\u015fletim sisteminin \u00e7ekirdek\nyaz\u0131l\u0131m\u0131 hen\u00fcz yoktur. 386 i\u015flemcili bir PC alacak kadar paras\u0131\nolan, DOS kadar ucuz ama UNIX kadar yetenekli bir i\u015fletim sistemi\narayan Finlandiyal\u0131 \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi Linus Torvalds’\u0131n Linux\n\u00e7ekirde\u011fini geli\u015ftirmesiyle eksik par\u00e7a tamamlan\u0131r ve GNU\/Linux\ni\u015fletim sistemi ortaya \u00e7\u0131kar. Stallman, yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zg\u00fcrce\npayla\u015f\u0131labildi\u011fi eski g\u00fcnlerin \u00f6zlemiyle hareket eder. Torvalds\nise sadece biraz e\u011flenmek istemektedir. Ama geli\u015ftirilen i\u015fletim\nsistemi, GNU\/Linux, tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirir. Bug\u00fcn,\nGNU\/Linux ve di\u011fer \u00f6zg\u00fcr\/a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar olmasayd\u0131\nlisan \u00fccretleri nedeniyle \u00f6zel m\u00fclkiyetli yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiren\n\u015firketlerin internetin geli\u015fiminde \u00e7ok daha fazla s\u00f6z sahibi\nolaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Ayr\u0131ca Amazon, Google, Facebook vb\n\u015firketlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve g\u00fc\u00e7lenmesi zorla\u015facakt\u0131 (Bunun\ndaha iyi mi yoksa daha k\u00f6t\u00fc m\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum!). \n<\/p>\n\n\n\n \nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ders, kapitalizmin \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m veya blokzinciri\ngibi sistem d\u0131\u015f\u0131 e\u011filimler i\u00e7eren teknolojileri \u00f6z\u00fcmsemekte\nolduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m, a\u00e7\u0131k kaynakla\u015farak\n\u015firketlerin stratejilerinin bir par\u00e7as\u0131 haline gelirken alternatif\nbir sistem yaratma iddias\u0131ndaki bitcoin ve di\u011fer kriptoparalar\ns\u0131radan insanlar\u0131n bankalarla olan ili\u015fkilerinden daha g\u00fcvensiz\nili\u015fkilere neden oldular. Asl\u0131nda benzer bir durum sosyal a\u011flarda\nda ya\u015fand\u0131. Bireylerin inad\u0131 ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu sefer\nalternatif sosyal a\u011flar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in yeterli olmad\u0131.\n\u00c7o\u011fu zaman, sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n insanlar\u0131 bir araya\ngetirmesi yeterli g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Fakat 2016 ABD se\u00e7imlerinde,\nsosyal medya platformlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde insanlar\u0131 bir araya\ngetirirken toplumsal bir par\u00e7alanmaya da neden olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck.\nAyn\u0131 haberleri okuyan, ayn\u0131 filmleri seyreden, ayn\u0131 \u015fark\u0131lar\u0131\ndinleyen ve ortak duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelere sahip olabilen insanlar\u0131n\nyerini \u00f6zelle\u015fmi\u015f i\u00e7erik ve haber ak\u0131\u015f\u0131na maruz kalan insanlar\nald\u0131. \u0130nsanlar\u0131n, kom\u015fular\u0131ndan farkl\u0131 haberler okuduklar\u0131 ve\nbunun fark\u0131nda bile olmad\u0131klar\u0131 ko\u015fullarda yalan haberler h\u0131zla\nyay\u0131larak kutupla\u015fmalar\u0131 art\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n \nYapay “genel” zeka fikrinin \u0131\u015f\u0131lt\u0131s\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki\ns\u0131n\u0131rl\u0131 yapay zeka uygulamalar\u0131n\u0131n potansiyelini g\u00f6lgede\nb\u0131rakmamal\u0131. Agrawal, Gans ve Goldfarb’\u0131n Gelece\u011fi G\u00f6ren\nMakineler<\/em> adl\u0131 kitaplar\u0131nda yazd\u0131klar\u0131 gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki\nyapay zeka sistemleri asl\u0131nda birer \u00f6ng\u00f6r\u00fc makineleridir.\nNesnelerin interneti, giyilebilir teknolojiler, 5G (daha sonra 6G,\n7G) gibi teknolojilerle veri \u00e7e\u015fitlili\u011fi, miktar\u0131 ve toplama\nh\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131yla bu sistemler daha isabetli \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde\nbulunacaklar ve \u015firketler, g\u00fcndelik hayattaki sorunlar\u0131 ve\ngereksinimleri bir “\u00f6ng\u00f6r\u00fc” sorununa indirgeyerek yeni\n\u00e7\u00f6z\u00fcmler (ve ard\u0131ndan sorunlar!) geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015facaklar.\nBu teknolojiler, g\u00fcndelik hayat\u0131n s\u0131radan bir par\u00e7as\u0131 haline\ngelerek baz\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131rken baz\u0131lar\u0131\n\u00fczerindeki denetimi art\u0131rman\u0131n bir arac\u0131 olacak.<\/p>\n\n\n\n \nMartin Ford, Robotlar\u0131n Y\u00fckseli\u015fi<\/em> (s. 229-234) adl\u0131\nkitab\u0131nda zenginlerin toplam harcamadaki pay\u0131n\u0131n, %5’ten (1992\ny\u0131l\u0131) %38’e (2012) y\u00fckseldi\u011fini yaz\u0131yor. En d\u00fc\u015f\u00fck gelirli\n%80’in harcamas\u0131 %47’den %39’a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Amerika’n\u0131n zenginler\ny\u00f6netimine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dikkate alan borsa analistleri\nm\u00fc\u015fterilerinde orta s\u0131n\u0131f\u0131 hedefleyen \u015firketlerin hisselerinden\nuzak durmalar\u0131 \u00f6\u011f\u00fcd\u00fcn\u00fc veriyorlar. Ford, ABD’de orta kesimi\nhedef alan \u015firketler sabit ve d\u00fc\u015fen gelirlerle u\u011fra\u015f\u0131rken, en\n\u00fcst kesimi hedefleyen \u015firketlerin b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyor.\nSanki toplumun \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kesimi g\u00f6zden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor gibi!<\/p>\n\n\n\n \nRobotlar\u0131n insanlar\u0131n i\u015flerini ellerinden al\u0131p almayaca\u011f\u0131\ntart\u0131\u015f\u0131ladursun, platform ekonomileri bir yandan eski istihdam\nmodellerini y\u0131karken di\u011fer yandan insanlar\u0131 daha g\u00fcvencesiz\nko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fmaya zorluyor. Metaevren gibi projeler sadece\ne\u011flence ve oyunla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmayacak. \u00d6zellikle masaba\u015f\u0131\ni\u015flerin k\u00fcreselle\u015fmesi ve daha da \u00f6rg\u00fcts\u00fczle\u015fmesini getirecek.\nYine de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde farkl\u0131 bi\u00e7imlerde kendini g\u00f6steren s\u0131n\u0131fsal\ntepkilerin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda artaca\u011f\u0131n\u0131 ve daha etkili\n\u00f6rg\u00fctlenmelerin hayata ge\u00e7irilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Egemen\ns\u0131n\u0131flar hem i\u015f yerlerinde hem de g\u00fcndelik ya\u015famda algoritmik\ny\u00f6netim sistemlerinden daha yo\u011fun bi\u00e7imde yararlanmaya\n\u00e7al\u0131\u015facaklar. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6zetim kapitalizmi, George\nOrwell\u2019in 1984<\/em>‘\u00fcnden farkl\u0131. \u015eirketler, g\u00f6zetlerken\nkendilerini g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki\ny\u0131llarda, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi \u015fiddetlendik\u00e7e, \u015firket-h\u00fck\u00fcmet\nortakl\u0131klar\u0131 1984\u2019tekine benzer bi\u00e7imde iktidar sahibinin\nkendini daha belirgin olarak g\u00f6sterdi\u011fi bir g\u00f6zetime evrilebilir.<\/p>\n\n\n\n \nABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki k\u00fcresel rekabetin bu s\u00fcreci nas\u0131l\netkileyece\u011fini bilemiyorum. K\u0131sa vadede iki \u00fclke aras\u0131nda bir\nkopu\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olsa da orta ve uzun vadede d\u00fcnya\nfarkl\u0131 kamplara ayr\u0131labilir. Gerek bu kampla\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131\ngerekse de teknoloji \u015firketlerinin \u015fapkalar\u0131ndan \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131\ntav\u015fanlar elbette \u00f6nemsiz de\u011fil. H\u00fck\u00fcmetlerin gelecekte daha da\nartacak sans\u00fcr\u00fcne, g\u00f6zetim uygulamalar\u0131na; i\u015f yerlerindeki\nalgoritmik bask\u0131 ara\u00e7lar\u0131na elbette itiraz etmeli. Ancak ba\u015fka\nbir d\u00fcnya kurmak i\u00e7in itiraz etmek yeterli olmayacak.\nAlternatifleri \u00fcretebilmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n \nD\u00fcnyay\u0131 zor ve \u00e7alkant\u0131l\u0131 bir d\u00f6nem bekliyor. Ama Cybersyn,\nh\u00e2l\u00e2 ilham verici… Yak\u0131n d\u00f6nemde, ulusal \u00f6l\u00e7ekte b\u00f6yle bir\n\u00e7al\u0131\u015fma m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmese de ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin toplumcu\nsistemlerin geli\u015ftirilebilece\u011fi bir alan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\nG\u00f6zetimin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projeleri yerine \ntoplumun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten \u015fehirler in\u015fa edilebilir. Bunun\ni\u00e7in en ileri teknolojilere de gerek olmayacakt\u0131r. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m,\nsosyal a\u011flar, blokzinciri vb teknolojiler ne kadar idealist\nhedeflere sahip olurlarsa olsunlar, teknolojinin dar s\u0131n\u0131rlar\u0131nda\nkald\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131 destekler hale gelebiliyor. Ak\u0131ll\u0131\n\u015fehirler, teknolojiyi yeniden politikle\u015ftirerek gen\u00e7li\u011fin \u201chack\u201d\npotansiyelini toplumcu bir projede \u00f6z\u00fcmseyebilir ve teknolojinin\nfarkl\u0131 ama\u00e7lar do\u011frultusunda yeniden \u00fcretiminin \u00f6n\u00fcn\u00fc\na\u00e7abilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u0130nternet’in ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirece\u011fi s\u00f6yleniyor ve \u0130nternet \u00f6nceki y\u00fczy\u0131llar\u0131n teknolojileri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Evet, son yirmi y\u0131lda insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131nda k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler oldu. Ama bu zaman zarf\u0131nda, teknolojinin ya\u015fam standard\u0131m\u0131z\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten s\u00f6yleyebilir miyiz? \u0130nternet sayesinde d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmadan faturalar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6d\u00fcyor, al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yor ve farkl\u0131 mekanlardaki insanlarla sohbet edebiliyoruz. Bunun gibi daha bir\u00e7ok kolayl\u0131ktan s\u00f6z edebiliriz. Ancak di\u011fer yandan son y\u0131llarda gelir u\u00e7urumu giderek art\u0131yor. \u0130nsanlar; e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, bar\u0131nma gibi en temel haklardan yoksun olarak ya\u015famaya zorlan\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisi sayesinde hayata ge\u00e7irilebilen dijital platform ekonomileri g\u00fcvencesizli\u011fi art\u0131r\u0131yor. H\u00fck\u00fcmetlerin g\u00f6zetim olanaklar\u0131 art\u0131yor. \u0130nternet ve sosyal medyay\u0131 hep ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015fmay\u0131 seviyoruz.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,1],"tags":[467],"class_list":["post-816","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgur_yazilim","category-uncategorized","tag-gelecek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/816","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=816"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/816\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":817,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/816\/revisions\/817"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=816"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=816"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=816"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131zdan\n\u00d6\u011frendiklerimiz<\/h2>\n\n\n\n
Gelecek…<\/h2>\n\n\n\n