{"id":830,"date":"2023-03-13T21:16:45","date_gmt":"2023-03-13T18:16:45","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=830"},"modified":"2023-03-13T21:19:00","modified_gmt":"2023-03-13T18:19:00","slug":"yari-iletken-tedarik-zinciri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=830","title":{"rendered":"Yar\u0131 \u0130letken Tedarik Zinciri"},"content":{"rendered":"\n<p> Otomotivden tar\u0131m ve sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne kadar bir \u00e7ok sekt\u00f6r \u00e7ip krizinden etkilendi. Otomobil \u00fcreticileri, \u00fcretimlerini k\u0131smak zorunda kald\u0131. T\u0131bbi cihaz \u00fcreticileri, \u00e7iplere dayanan ultrason ekipmanlar\u0131, kalp pilleri, ventilat\u00f6rler gibi t\u0131bbi cihazlara olan talebi kar\u015f\u0131lamakta zorland\u0131. Ani y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler; \u00e7ift haneli pazar b\u00fcy\u00fcmesi d\u00f6nemlerini hemen durgunluk veya d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerin takip etmesi yar\u0131 iletken pazar\u0131nda s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir durumdu. Ge\u00e7en yaz\u0131da, Mour\u00e9&#8217;dan (2022) aktard\u0131\u011f\u0131m gibi bu ani y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015flerde \u015firketlerin i\u015f stratejilerinin de rol\u00fc vard\u0131. Ama \u015fimdi t\u00fcm musibetler arka arkaya gelmi\u015fti: COVID-19, do\u011fal felaketler ve ABD-\u00c7in teknoloji sava\u015f\u0131.  <\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>\nCOVID-19 nedeniyle uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma ve uzaktan e\u011fitimin artmas\u0131\nhem PC ve diz\u00fcst\u00fc bilgisayarlara hem de veri merkezi ve sunucu\nekipmanlar\u0131na olan talebi art\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca insanlar evde kald\u0131k\u00e7a\noyun konsollar\u0131 gibi e\u011flence ara\u00e7lar\u0131na daha \u00e7ok yat\u0131r\u0131m\nyapt\u0131lar. COVID-19, yar\u0131 iletken talebini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fcretim\ns\u00fcrecini de olumsuz etkiledi. Bir \u00e7ok fabrika pandemideki\nkapanmalar nedeniyle faaliyetlerini bir s\u00fcre durdurmak zorunda\nkald\u0131. Ayr\u0131ca elektrik kesintilerine yol a\u00e7an depremler,\nyang\u0131nlar, kar f\u0131rt\u0131nalar\u0131, kurakl\u0131klar ve insan hatalar\u0131 zaten\nani talep art\u0131\u015f\u0131yla bo\u011fu\u015fan tedarik zincirinde daha fazla\naksamalara neden oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 iletken tedarik zinciri, talepteki ani art\u0131\u015flar ve \u00fcretimde\nya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131larla zor g\u00fcnler ya\u015farken ABD-\u00c7in teknoloji\nsava\u015f\u0131, riskleri ve belirsizlikleri artt\u0131r\u0131yor. \u00c7in, ABD k\u00f6kenli\nyar\u0131 iletken teknolojilerine ba\u011f\u0131ml\u0131 ve ABD h\u00fck\u00fcmeti, k\u00fcresel\ntedarik zincirini yeniden d\u00fczenleme giri\u015fimleri ve ihracat\nk\u0131s\u0131tlamalar\u0131yla \u00c7inli \u015firketlerin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\nAma bu da beklenmedik sonu\u00e7lar do\u011furabiliyor. \u00d6rne\u011fin, 2019&#8217;da\nABD&#8217;nin Huawei&#8217;ye ihracat\u0131 k\u0131s\u0131tlamas\u0131nda sonra s\u0131ran\u0131n\nkendilerine gelece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00c7inli \u015firketlerin pazardaki\n\u00e7ipleri toplay\u0131p stoklamas\u0131 \u00e7ip k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedenlerinden\nbiri olarak g\u00f6steriliyor. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nBu yaz\u0131da, verimli ve yenilik\u00e7i oldu\u011fu kadar ayn\u0131 zamanda olduk\u00e7a\nk\u0131r\u0131lgan olan yar\u0131 iletken tedarik zincirini ve zincirin t\u0131kand\u0131\u011f\u0131\nyerleri ele alaca\u011f\u0131m. \u015eimdiye kadar k\u00fcresel d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlenen\nyar\u0131 iletken tedarik zinciri ABD, Tayvan, G\u00fcney Kore, Japonya,\nAvrupa ve \u00c7in&#8217;e yay\u0131lm\u0131\u015f durumda. Ekonomik verimlilik nedeniyle\nfirmalar \u00e7o\u011funlukla s\u00fcre\u00e7teki belirli ad\u0131mlar (tasar\u0131m, \u00fcretim\nve montaj) veya teknolojiler (haf\u0131za \u00e7ipleri, i\u015flemciler) \u00fczerine\nuzmanla\u015f\u0131yorlar. ABD&#8217;nin fabrikas\u0131z, sadece tasar\u0131m yapan, yar\u0131\niletken \u015firketleri \u00e7iplerinin \u00fcretimini Tayvanl\u0131 fabrikalara\nyapt\u0131r\u0131yor. Bu fabrikalar ise \u00fcretim i\u00e7in gerek duyduklar\u0131\nekipmanlar\u0131, silikon plakalar\u0131 ve kimyasallar\u0131 ABD, AB ve\nJaponya&#8217;dan al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nH\u00fck\u00fcmetler son zamanlarda stratejik \u00f6zerklik, teknolojik egemenlik\nve kendine yeterlikten daha \u00e7ok s\u00f6z etmeye ba\u015flad\u0131lar. D\u0131\u015f\nkaynak kullan\u0131m\u0131 ve k\u00fcreselle\u015fmeci s\u00f6ylemlerin yerini milliyet\u00e7i\nve korumac\u0131 s\u00f6ylemler al\u0131yor. Ancak hem ABD&#8217;nin yar\u0131 iletken\ntedarik zincirini yeniden yap\u0131land\u0131rarak ve \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131tlamalar\ngetirerek \u00c7in&#8217;in y\u00fckseli\u015fini durdurabilmesinin hem de \u00c7in ve\nAB&#8217;nin ABD&#8217;den ba\u011f\u0131ms\u0131z bir teknoloji politikas\u0131\nolu\u015fturabilmesinin \u00f6n\u00fcnde yar\u0131 iletken tedarik zincirinin\nyap\u0131s\u0131ndan kaynakl\u0131 zorluklar var. Kleinhans ve Baisakova&#8217;n\u0131n\n(2020) belirtti\u011fi gibi yar\u0131 iletken de\u011fer zinciri, g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u015f\nb\u00f6l\u00fcmleri, derin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar ve bir\u00e7ok farkl\u0131\nd\u00fczeyde &#8220;t\u0131kanma noktalar\u0131&#8221; ile tan\u0131mlan\u0131yor. Bu da\nherhangi bir \u00fclkenin, di\u011fer akt\u00f6rleri dikkate almadan bir politika\nizlemesini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u200bYar\u0131\n\u0130letkenler<\/h2>\n\n\n\n<p> Yar\u0131 iletkenleri yedi gruba ay\u0131rabiliriz: bellek, mant\u0131k, mikro, analog, optoelektronik, ayr\u0131k devre ve sens\u00f6rler. \u0130lk d\u00f6rt grup, entegre devreler olarak (\u00e7ipler) biliniyor ve yar\u0131 iletken sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki tart\u0131\u015fma a\u011f\u0131rl\u0131kla entegre devreler \u00fczerine. \u00d6rne\u011fin 2019&#8217;da toplam 412 milyar dolar olan yar\u0131 iletken sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n %80&#8217;i entegre devrelerdi. Sens\u00f6rlerin, optoelektronik (LED&#8217;ler) ve ayr\u0131k yar\u0131 iletkenlerin (tek transist\u00f6rler) pay\u0131 ise sadece %20&#8217;ydi (age).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"345\" height=\"319\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/semiconductor-sales-2019.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-831\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/semiconductor-sales-2019.png 345w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/semiconductor-sales-2019-300x277.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 345px) 100vw, 345px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\n\u00c7iplerin \u00fcretimi \u00fc\u00e7 temel ad\u0131mda ger\u00e7ekle\u015fiyor: tasar\u0131m,\n\u00fcretim ve montaj. Bu ad\u0131mlar, tek bir \u015firketin b\u00fcnyesinde\nolabilece\u011fi gibi \u015firketler bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde de\nhareket edebiliyorlar. Entegre cihaz \u00fcreticileri (Integrated device\nmanufacturers &#8211; IDMs) olarak adland\u0131r\u0131lan Intel ve Samsung gibi\n\u015firketler, t\u00fcm \u00fcretim s\u00fcrecini \u015firket i\u00e7inde\nger\u00e7ekle\u015ftiriyorlar. Bu i\u015f modeli, yar\u0131 iletken teknolojisinin\nilk y\u0131llar\u0131nda ba\u015fat i\u015f modeli olmas\u0131na kar\u015f\u0131n geli\u015fmi\u015f\n\u00e7iplerin tasar\u0131m\u0131 ve imalat\u0131 ile ilgili artan karma\u015f\u0131kl\u0131k ve\nmaliyetler \u015firketleri belirli bir \u00fcretim ad\u0131m\u0131nda uzmanla\u015fmaya\nzorlad\u0131. Sadece tasar\u0131m yapan ve imalat\u0131 ba\u015fka \u015firketlere\nyapt\u0131ran \u015firketler fabrikas\u0131z (fabless) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor.\nQualcomm (ABD), Nvidia (ABD) ve HiSilicon (\u00c7in) gibi fabrikas\u0131zlar\nd\u00f6k\u00fcmc\u00fclerle (foundry) yak\u0131n i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\nD\u00f6k\u00fcmc\u00fcler \u00e7iplerin \u00fcretimini tamamlad\u0131ktan sonra \u00e7iplerin\ntest edilmesi, montaj\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 ve d\u0131\u015f etkenlerden\nkorunmas\u0131 i\u00e7in paketlenmesi gerekiyor. Bu son ad\u0131m\u0131 d\u00f6k\u00fcmc\u00fclerin\nkendileri yap\u0131yor ya da yar\u0131 iletken montaj ve test \u015firketlerine\n(Outsourced Semiconductor Assembly and Test &#8211; OSAT) yapt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBir IDM olan Intel, t\u00fcm i\u015flemcileri \u00e7o\u011funlukla ba\u015ftan sona\nkendisi \u00fcretiyor. Bir di\u011fer i\u015flemci \u015firketi AMD ise fabrikas\u0131z\nkategorisindeki \u015firketlerden. Tasarlad\u0131\u011f\u0131 i\u015flemcileri TSMC&#8217;nin\nTayvan&#8217;daki fabrikalar\u0131nda \u00fcrettiriyor ve bu i\u015flemciler SPIL adl\u0131\nOSAT taraf\u0131ndan paketleniyor. \u00c7ip tasar\u0131m\u0131 daha kalifiye i\u015f\ng\u00fcc\u00fcne, y\u00fcksek maliyetli Ar-Ge faaliyetlerine gerek duyuyor. \u00c7ip\nimalat\u0131, 15 milyar dolar\u0131 a\u015fabilen pahal\u0131 tesis ve ekipman\nharcamalar\u0131 nedeniyle sermaye yo\u011fun bir i\u015f. Montaj ise emek yo\u011fun,\nk\u00e2r marj\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck bir i\u015f. Bunun yan\u0131nda, i\u015f modelleri ve pazar\nyo\u011funla\u015fmalar\u0131 yar\u0131 iletken t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re farkl\u0131la\u015fabiliyor.\nA\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6rece\u011fimiz gibi bir \u00e7ok \u00e7ipte ABD&#8217;li \u015firketlerin\na\u00e7\u0131k bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc var ve \u00c7in&#8217;li \u015firketler pazara girmenin\nyollar\u0131n\u0131 ar\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bDRAM\n(Dynamic Random Access Memory &#8211; Dinamik Rastgele Eri\u015fimli Bellek)<\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u0130\u015flenmekte olan verileri ge\u00e7ici olarak depolamak i\u00e7in\nkullan\u0131l\u0131yorlar. Modern ara\u00e7lardan enerji \u015febekelerine ve\nu\u00e7aklara kadar bir\u00e7ok teknoloji DRAM \u00e7iplerinden yararlan\u0131yor.\nSon 15 y\u0131ld\u0131r DRAM pazar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir yo\u011funla\u015fma ya\u015fan\u0131yor.\n2005&#8217;te 25 milyar dolarl\u0131k DRAM pazar\u0131ndaki sekiz \u015firket,\npiyasan\u0131n %97&#8217;sine hakimdi. 2019&#8217;da ise pazar hacmi 65 milyar dolara\n\u00e7\u0131kt\u0131 ve \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u015firket (G\u00fcney Kore&#8217;den Samsung ve SK Hynix\nile ABD&#8217;den Micron) pazar\u0131n %95&#8217;ini ele ge\u00e7irdi. DRAM sat\u0131c\u0131lar\u0131,\nIDM olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u00c7in, sermaye yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu bu pazara girmeye\nve yabanc\u0131 DRAM \u00e7iplerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaya \u00e7al\u0131\u015fsa\nda ABD&#8217;nin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00c7in&#8217;in \u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir engel.\n\u00d6rne\u011fin, 2016 y\u0131l\u0131nda kurulan JHICC (Fujian Jinhua Integrated\nCircuit Company) adl\u0131 \u015firket 2018&#8217;de ABD taraf\u0131ndan, kurumsal\ncasusluk ve Micron&#8217;un fikri m\u00fclkiyetlerini \u00e7almakla su\u00e7land\u0131. Bu\nsu\u00e7laman\u0131n ard\u0131ndan ABD Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131, JHICC&#8217;ye ihracat\u0131\nyasaklad\u0131. Bir di\u011fer \u00c7inli \u015firket CXMT (ChangXin Memory\nTechnologies) ise farkl\u0131 bir yol izliyor. ABD&#8217;nin patentlerinden\nka\u00e7\u0131narak 2009&#8217;da iflas eden Alman Qimonda \u015firketinin patentlerine\ndayanan bir DRAM teknolojisi geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00c7in, hen\u00fcz\n\u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck DRAM \u015firketi ile rekabet edebilir durumda de\u011fil ama\nCXMT, \u00c7in&#8217;in uzun vadeli, kendi kendine yeterlilik stratejisi\ndo\u011frultusunda ilerliyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bNAND:\nBilgi i\u015flem cihazlar\u0131 i\u00e7in uzun s\u00fcreli bellek<\/h3>\n\n\n\n<p>\nSabit disk s\u00fcr\u00fcc\u00fclerinin modern versiyonu olan NAND flash bellek\n\u00e7ipleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn bilgi i\u015flem cihazlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu i\u00e7in uzun\ns\u00fcreli bellek g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyor. 46 milyar dolar hacimli NAND pazar\u0131\nalt\u0131 \u015firketin kontrol\u00fcnde: Samsung ve SK Hynix (G\u00fcney Kore),\nKIOXIA (Japonya), Micron ve Intel (ABD). DRAM&#8217;de\noldu\u011fu gibi NAND&#8217;de de \u00fcretim hacminin ve \u00f6l\u00e7ek ekonomilerinin\nkilit \u00f6nemi var. NAND&#8217;lerde de IDM i\u015f modeli yayg\u0131n; \u00fcretim\nba\u015ftan sona \u015firket i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fiyor. \u00c7in, 2016&#8217;da kurulan\nYMTC (Yangtze Memory Technologies) ile NAND pazar\u0131na girmeye\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bAnalog\n\u00c7ipler<\/h3>\n\n\n\n<p>\nDijital \u00e7ipler yaln\u0131zca 0&#8217;lar ve 1&#8217;lerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken analog\n\u00e7ipler analog olan fiziksel d\u00fcnyayla etkile\u015fime giriyorlar.\nElektri\u011fe gerek duyan cihazlar analog \u00e7iplerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.\n\u00d6rne\u011fin, bir pili \u015farj etmek, elektrikli motoru hareket ettirmek,\ntelefon aramalar\u0131 yapmak, m\u00fczik dinlemek analog \u00e7ipler yard\u0131m\u0131yla\nger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nDijital \u00e7iplerde, bir milimetre kare silikona daha fazla transist\u00f6r\ns\u0131\u011fd\u0131rma \u00e7abas\u0131 analog \u00e7iplerde o kadar \u00f6nemli de\u011fil. Bunun\nyerine alan uzmanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir elektrikli\nara\u00e7ta kullan\u0131lan analog \u00e7iplerle ak\u0131ll\u0131 telefonda veya\nbilgisayarda m\u00fczik dinlemeye yarayan dijitalden analoga\n\u00e7eviricilerde kullan\u0131lan analog \u00e7ipler farkl\u0131 uzmanl\u0131klara\ndayan\u0131yor. Alan uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nem kazanmas\u0131 ve son teknoloji\n\u00fcretim tesislerine yat\u0131r\u0131m zorunlulu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131ndan yo\u011funla\u015fma\nDRAM ve NAND \u00e7iplerine g\u00f6re daha az; 2019&#8217;da on \u015firketin toplam\npazar pay\u0131 %62&#8217;ydi. \u00c7o\u011funlukla ABD, Japonya ve Avrupa k\u00f6kenli\nolan analog \u00e7ip \u00fcreticilerinin bir k\u0131sm\u0131 \u00fcretim s\u00fcrecini\ntamamen kendi i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcrken bir k\u0131sm\u0131 baz\u0131 \u00e7iplerin (ama\nhepsini de\u011fil!) \u00fcretimini \u015firket d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00f6k\u00fcmhanelere\nyapt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bOtomotiv\n\u00c7ipleri<\/h3>\n\n\n\n<p>\nOtomotiv \u00e7iplerinde alan uzmanl\u0131\u011f\u0131 gereksinimi daha \u00e7ok \u00f6ne\n\u00e7\u0131k\u0131yor. Hem analog hem de dijital \u00e7iplere gerek duyan otomotiv\nend\u00fcstrisinin t\u00fcketici elektroni\u011finden farkl\u0131 gereksinimleri var.\nOtomotiv end\u00fcstrisinde, geni\u015f bir s\u0131cakl\u0131k aral\u0131\u011f\u0131nda ve di\u011fer\n\u00e7evre ko\u015fullar\u0131nda \u00e7ipin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirten\n\u015fartnameler oluyor. Buradaki \u015firketler de ya t\u00fcm \u00fcretim s\u00fcrecini\nkendi i\u00e7lerinde organize ediyor ya da baz\u0131 \u00e7ipleri d\u0131\u015far\u0131\nyapt\u0131r\u0131yor. Hedef sekt\u00f6r\u00fcn \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden dolay\u0131 bir\n\u015firketin \u00fcretti\u011fi \u00e7ipleri otuz y\u0131l boyunca devam ettirebilmesi\ngerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b\u0130\u015flemciler<\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u0130\u015flemci sekt\u00f6r\u00fc de az say\u0131da \u015firketin kontrol\u00fcnde. \u00d6rne\u011fin,\nsadece Intel (ABD), AMD (ABD) ve VIA Technologies (Tayvan), diz\u00fcst\u00fc\nve masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlarda kullan\u0131lan x86 temelli i\u015flemciler\ni\u00e7in gerekli patentlere sahip. \u0130\u015flemci ve yaz\u0131l\u0131m \u015firketleri\naras\u0131ndaki ili\u015fki tekelle\u015fmeye de zemin haz\u0131rl\u0131yor. \u00d6rne\u011fin,\nMicrosoft Windows, x86 temelli i\u015flemciler \u00fczerine tasarland\u0131.\n1980&#8217;lerden beri Microsoft ve Intel&#8217;in ba\u015far\u0131lar\u0131 birbirini\nbesliyor. Microsoft \u00fcr\u00fcnlerinin kullan\u0131m\u0131 art\u0131k\u00e7a\nyaz\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n ba\u015fka i\u015flemci mimarileri i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m\ngeli\u015ftirme motivasyonu ortadan kalkt\u0131. Ki\u015fisel bilgisayarlarda\nkullan\u0131lan i\u015flemci mimarisinin iki ABD&#8217;li \u015firkete ait olmas\u0131\n\u00c7in&#8217;i yerli alternatifler geli\u015ftirmeye zorlad\u0131. Bu do\u011frultuda,\n\u00c7in&#8217;in Shanghai Municipal Government \u015firketi, AMD ve Intel d\u0131\u015f\u0131nda\nx86 lisanslar\u0131na sahip tek \u015firket olan VIA Technologies (Tayvan)\nile Zhaoxin \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda bir araya geldi. 2020&#8217;de HP, Zhaoxin\ni\u015flemcili bilgisayarlar\u0131 \u00c7in&#8217;de satmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7in&#8217;in Zhaoxin\ni\u015flemcileri Intel ve AMD&#8217;nin \u00e7ok gerisinde olmas\u0131na kar\u015f\u0131n\nZhaoxin&#8217;in ABD d\u0131\u015f\u0131 bir se\u00e7enek olmas\u0131 \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAk\u0131ll\u0131 telefonlar, tabletler ve nesnelerin internetinde ise ARM\ntabanl\u0131 i\u015flemciler kullan\u0131l\u0131yor. ARM komut k\u00fcmesi Birle\u015fik\nKrall\u0131k k\u00f6kenli ARM Limited taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi. Intel ve AMD\ni\u015flemci satarken ARM Limited, tasar\u0131m sat\u0131yor ve fikri m\u00fclkiyet\nhaklar\u0131ndan para kazan\u0131yordu. B\u00f6ylece Apple, Samsun ve Huawei\nARM&#8217;in tasar\u0131m\u0131n\u0131 alarak kendi i\u015flemcilerini geli\u015ftiriyorlard\u0131.\n2016&#8217;da ARM, Softbank (Japonya) taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131. ARM\nLimited, Softbank taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131ktan sonra \u015firketin\nAr-Ge birimleri ABD&#8217;de bulunmas\u0131na ra\u011fmen fikri m\u00fclkiyetleri\n\u0130ngiltere k\u00f6kenli oldu\u011fundan Huawei, ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na maruz\nkalmad\u0131. Daha sonra ARM&#8217;nin Nvidia (ABD) taraf\u0131ndan al\u0131nma\ngiri\u015fimi ortadan kalk\u0131nca Huawei (en az\u0131ndan \u015fimdilik!) rahat bir\nnefes ald\u0131. ARM \u015fimdilik daha \u00e7ok mobil cihazlarda kullan\u0131l\u0131yor.\nAma bu durum de\u011fi\u015febilir. D\u00fcnyan\u0131n en h\u0131zl\u0131 bilgisayar\u0131 Fugaku\nda ARM tabanl\u0131 ve bilgisayar \u00fcreticilerin ARM&#8217;yi mobil d\u0131\u015f\u0131\nbilgisayarlarda kullanma planlar\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYZ \u00e7ipleri, yapay \u00f6\u011frenme modellerinde kullan\u0131lmak \u00fczere\ntasarlan\u0131yorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ak\u0131ll\u0131 telefonlarda kullan\u0131lan bir\n\u00e7ok modern SoC&#8217;da (\u00e7ip \u00fczerinde sistem &#8211; system-on-a-chip) entegre\nYZ h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar var. Bunlar y\u00fcz tan\u0131ma gibi yapay \u00f6\u011frenme\ng\u00f6revlerinin yerine getirilmesinde kullan\u0131l\u0131yorlar. Y\u00fczden fazla\n\u015firketin YZ \u00e7ipi veya h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi bu\nsekt\u00f6rde hen\u00fcz pazara hakim bir i\u015flemci mimarisi bulunmuyor. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nK\u0131sacas\u0131 B\u0130T (Bilgi ve \u0130leti\u015fim Teknolojileri) sistemleri\nABD&#8217;den gelen i\u015flemcilere ve analog \u00e7iplere, G\u00fcney Kore&#8217;den gelen\nDRAM&#8217;e, Japonya&#8217;dan gelen NAND&#8217;a ve Avrupa&#8217;dan gelen fikri m\u00fclkiyet\nhaklar\u0131na ba\u011fl\u0131lar. Hi\u00e7bir b\u00f6lge t\u00fcm yar\u0131 iletken tiplerini\nkendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde \u00fcretemiyor. Ama yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda\ng\u00f6rece\u011fimiz gibi tedarik zincirinin kendisi de \u00e7ok fazla\nba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7eriyor. T\u00fcm \u00fcretim s\u00fcrecini kendi i\u00e7inde\nger\u00e7ekle\u015ftiren IDM&#8217;ler bile \u00e7ok say\u0131da ekipman ve kimyasal madde\nsat\u0131c\u0131s\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u200bYar\u0131\n\u0130letken Tedarik Zinciri Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/h2>\n\n\n\n<p>\nTedarik zinciri, ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 ad\u0131mdan olu\u015fuyor: Tasar\u0131m, imalat\nve montaj. \u00c7ipleri tasarlayanlar IDM&#8217;ler ve fabrikas\u0131z \u015firketler,\ntasar\u0131m yaz\u0131l\u0131mlar\u0131na ve fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131lar.\nIDM&#8217;ler ve d\u00f6k\u00fcmhaneler \u00e7iplerin imalat\u0131nda \u00e7e\u015fitli\nekipmanlara, kimyasallara ve silikon plakalara gerek duyuyor. Montaj\u0131\nyapan IDM&#8217;ler ve OSAT&#8217;lar, \u00e7e\u015fitli ekipmanlar ve kimyasallar\nkullan\u0131yor. Bu nedenle, yar\u0131 iletken tedarik zinciri ister istemez\nABD, Tayvan, G\u00fcney Kore, Japonya, Avrupa ve \u00c7in aras\u0131ndaki\ni\u015fbirli\u011fi ve ticarete dayan\u0131yor. Kleinhans ve Baisakova&#8217;n\u0131n\n(2020) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere zincirdeki ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k\nili\u015fkileri herhangi bir b\u00f6lgenin t\u00fcm tedarik zincirini kendi\ns\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir engel.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b\u00c7ip\nTasar\u0131m\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u00c7iplerin tasar\u0131m\u0131 olduk\u00e7a maliyetli ve daha ileri teknolojilere\ndayanan \u00e7ipler tasarlamak istedi\u011finizde maliyet art\u0131yor. 2016\ny\u0131l\u0131nda 10 nm (nanometre) d\u00fc\u011f\u00fcmler i\u00e7in bir \u00e7ip tasarlaman\u0131n\nmaliyeti 170 milyon dolard\u0131. 2020&#8217;de, 5 nm&#8217;lik d\u00fc\u011f\u00fcmler i\u00e7in \u00e7ip\ntasarlaman\u0131n maliyeti 540 milyon dolar\u0131 a\u015ft\u0131. Alibaba, Alphabet\n(Google), Amazon, Facebook, Tesla gibi \u015firketler kendi \u00e7iplerini\ntasarl\u0131yorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc YZ h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar gibi belirli bir i\u015f\n\u00fczerinde uzmanla\u015fm\u0131\u015f, uygulamaya \u00f6zel \u00e7iplere ihtiya\u00e7\nduyuyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p> \u00c7ip tasar\u0131m\u0131nda en y\u00fcksek pazar pay\u0131 ABD&#8217;li \u015firketlerin. Onlar\u0131, Tayvanl\u0131 \u015firketler takip ediyor. A\u015fa\u011f\u0131daki grafikte 2019&#8217;da ABD&#8217;li, Tayvanl\u0131 ve Avrupal\u0131 \u015firketlerin pazar paylar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak \u00c7in&#8217;in fabrikas\u0131z \u015firketlerinin 2019&#8217;daki toplam pazar pay\u0131 %15&#8217;ti. Huawei&#8217;nin \u00e7ip tasar\u0131m yan kurulu\u015fu HiSilicon, halka a\u00e7\u0131k bir fabrikasyon \u015firket olsayd\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ilk be\u015f aras\u0131nda yer alacakt\u0131 (Kleinhans ve Baisakova, 2020).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"279\" height=\"350\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/fabless-companies.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-832\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/fabless-companies.png 279w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/fabless-companies-239x300.png 239w\" sizes=\"auto, (max-width: 279px) 100vw, 279px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\n\u00c7ip tasar\u0131m\u0131, bir d\u00f6k\u00fcmhanedeki belirli bir \u00fcretim s\u00fcrecine\nuymak zorunda ve bu nedenle fabrikas\u0131z \u015firketlerin TSMC (Tayvan) ve\nSamsung (G\u00fcney Kore) gibi d\u00f6k\u00fcmhanelerle \u00e7ok yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\ngerekiyor. Ayr\u0131ca en son teknoloji SoC&#8217;lar i\u00e7in \u00e7ip tasar\u0131m\u0131 \u00e7ok\npahal\u0131 oldu\u011fundan \u015firketler, \u00f6l\u00e7ek ekonomisinden yararlanmak\namac\u0131yla, ak\u0131ll\u0131 telefonlar gibi t\u00fcketici elektroni\u011fine\ny\u00f6neliyorlar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bYaz\u0131l\u0131m:\nElektronik Tasar\u0131m Otomasyonu<\/h3>\n\n\n\n<p>\nBa\u015fta \u00c7in olmak \u00fczere bir\u00e7ok yerde fabrikas\u0131z \u015firketlerin\nsay\u0131s\u0131 art\u0131yor ve bir\u00e7ok \u015firket \u00f6zel ama\u00e7l\u0131 \u00e7ipler\ngeli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama EDA (Electronic Design Automation &#8211;\nElektronik Tasar\u0131m Otomasyonu) ad\u0131 verilen ara\u00e7lar\u0131 kullanmak\nzorundalar. EDA pazar\u0131, \u00fc\u00e7 ABD k\u00f6kenli \u015firket taraf\u0131ndan\nkontrol ediliyor: Cadence Design Systems, Synopsys ve Mentor. Mentor,\n2017 y\u0131l\u0131nda Siemens taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131 ama \u015firket\nmerkezi h\u00e2l\u00e2 ABD&#8217;de bulunuyor. Tedarik zincirindeki en fazla Ar-Ge\nharcamas\u0131 yapanlar EDA&#8217;lar. EDA \u015firketleri gelirlerinin %35&#8217;inden\nfazlas\u0131n\u0131 Ar-Ge i\u00e7in harc\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nEnd\u00fcstrinin son derece k\u0131sa inovasyon d\u00f6ng\u00fclerine ayak uydurmak\nzorunda olan EDA&#8217;lar d\u00f6k\u00fcmhanelerle ve ekipman \u00fcreticileriyle\nyak\u0131n temas halindeler. Bu zorunluluk nedeniyle son y\u0131llarda EDA\nsekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7ok say\u0131da birle\u015fme ve sat\u0131n alma ger\u00e7ekle\u015fti.\nSadece Synopsys, 2010&#8217;dan beri 46 \u015firketi ve teknolojiyi b\u00fcnyesine\nkatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\nPazardaki yo\u011funla\u015fma olduk\u00e7a y\u00fcksek. Neredeyse t\u00fcm end\u00fcstri,\nbir \u00fclkedeki bu \u00fc\u00e7 sat\u0131c\u0131ya ba\u011fl\u0131. ABD&#8217;nin \u00c7in&#8217;e y\u00f6nelik\nyapt\u0131r\u0131mlar\u0131 tedarik zincirinin bu ad\u0131m\u0131nda olduk\u00e7a etkili oldu\nve Huawei&#8217;nin (HiSilicon) tasar\u0131m yeteneklerini olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bFikri\nM\u00fclkiyet<\/h3>\n\n\n\n<p>\nFikri m\u00fclkiyet (Intellectual Property &#8211; IP), tedarik zincirinin t\u00fcm\nad\u0131mlar\u0131nda etkili olmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6zellikle \u00e7ip tasar\u0131m\u0131nda\n\u00f6nemli. EDA sat\u0131c\u0131lar\u0131n yan\u0131nda \u00e7ok say\u0131da \u015firket yar\u0131\niletkenlerde fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131na sahip. Fikri m\u00fclkiyetler,\nkimi zaman \u00fcr\u00fcn\u00fcn tamam\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 gibi kimi zaman da USB\nve a\u011f aray\u00fcz\u00fc gibi standart fonksiyonlarla ilgili olabiliyor.\nFikri m\u00fclkiyet, \u00c7in&#8217;in en zorland\u0131\u011f\u0131 konulardan biri ve \u015firket\nal\u0131mlar\u0131yla konumunu iyile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin,\n\u00c7in&#8217;de devlet m\u00fclkiyetindeki bir \u015firket, grafik \u00fczerine temel\nfikri m\u00fclkiyetlere sahip \u0130ngiltere merkezli Imagination\nTechnologies&#8217;i sat\u0131n ald\u0131. ARM China da \u0130ngiltere&#8217;deki ARM\nHoldings&#8217;in %49, \u00c7inli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ise %51 hisseye sahip\noldu\u011fu bir \u015firket. Uzun d\u00f6nemde ARM China&#8217;n\u0131n fikri m\u00fclkiyet\nalan\u0131nda etkili olmas\u0131 hedefleniyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nFabrikas\u0131z \u015firketler, EDA sat\u0131c\u0131lar\u0131 ve IP sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131,\nbir tasar\u0131m\u0131 belirli bir s\u00fcre\u00e7 d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcyle e\u015fle\u015ftirmek i\u00e7in\nd\u00f6k\u00fcmhanelerle yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Geli\u015ftirme\ns\u00fcrecinin en ba\u015f\u0131nda, fabrikas\u0131z \u015firketler \u00e7iplerini hangi\nfabrikadan in\u015fa etmek istediklerine karar vermeliler. \u00d6rne\u011fin, bir\n\u00e7ip tasar\u0131m\u0131n\u0131 Samsung&#8217;un 7nm d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcnden TSMC&#8217;nin 7nm\nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcne ge\u00e7irmek, neredeyse tamamen yeniden tasar\u0131m ve\ndolay\u0131s\u0131yla y\u0131llarca \u00e7al\u0131\u015fma anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b\u0130malat<\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u00c7ip tasar\u0131mlar\u0131 \u00fcretim i\u00e7in plaka imalat tesislerine g\u00f6nderilir.\n\u0130malat tesisleri, IDM&#8217;ler veya d\u00f6k\u00fcmhaneler taraf\u0131ndan i\u015fletilir.\nBuralarda \u00fcretim ekipmanlar\u0131 ve kimyasallar kullan\u0131larak \u00e7ip\ntasar\u0131mlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren silikon plakalar \u00fcretilir. Son yirmi y\u0131lda\nbu s\u00fcre\u00e7 giderek daha karma\u015f\u0131k ve pahal\u0131 oldu. \u0130malat, sermaye\nyo\u011fun bir \u00fcretim gerektiriyor. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ipler i\u00e7in daha\nk\u00fc\u00e7\u00fck transist\u00f6rler \u00fcretme yar\u0131\u015f\u0131 nedeniyle, gerekli \u00fcretim\nekipman\u0131 giderek daha pahal\u0131 hale geliyor ve modern fabrikalar\u0131n\nmaliyetlerinin \u00e7o\u011funu olu\u015fturuyor. TSMC, bir sonraki 3 nm\nfabrikas\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 19,5 milyar dolara mal olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin\nediyor. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nAncak sermaye b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yan\u0131nda bir fabrikay\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131\nbir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak, karma\u015f\u0131k s\u00fcre\u00e7 hakk\u0131nda derin\nbilgi gerektiriyor. Plaka \u00fcretimi, d\u00fczinelerce farkl\u0131 ekipman\nt\u00fcr\u00fcne yay\u0131lm\u0131\u015f y\u00fczlerce i\u015flem ad\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Tecr\u00fcbeli\n\u00fcreticiler bile yeni s\u00fcre\u00e7 d\u00fc\u011f\u00fcmlerini devreye al\u0131rken\nzorlan\u0131yorlar. Bu nedenle d\u00f6k\u00fcm pazar\u0131nda sadece birka\u00e7 oyuncu\nvar. TSMC, pazar\u0131n %50&#8217;den fazlas\u0131na hakim durumda. Onu Samsung\ntakip ediyor ve \u015firket, 2030 y\u0131l\u0131na kadar d\u00f6k\u00fcmhanelerine 116\nmilyar dolar yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Samsung, hem IDM olarak\n\u00e7al\u0131\u015f\u0131yor hem de d\u00f6k\u00fcmhane i\u015fletiyor. TSMC ve Samsung 7 nm ve\nalt\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlere sahip en ileti teknoloji \u00e7iplerin \u00fcretimini\nger\u00e7ekle\u015ftiren \u015firketler. Intel de ayn\u0131 \u00fcretim kapasitesine\nsahip olmakla beraber \u00fcretimi sadece kendisi i\u00e7in yap\u0131yor. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\n2019&#8217;da 14nm&#8217;lik d\u00fc\u011f\u00fcmlerde \u00e7ip \u00fcretmeye ba\u015flayan \u00c7in&#8217;in en\nb\u00fcy\u00fck d\u00f6k\u00fcmhanesi SMIC ise TSMC&#8217;nin en az d\u00f6rt y\u0131l gerisinde.\n40-250 nm&#8217;lik d\u00fc\u011f\u00fcmler SMIC&#8217;in 2019&#8217;daki gelirinin %90&#8217;\u0131n\u0131\nolu\u015fturuyordu. Buna kar\u015f\u0131n, 2020&#8217;nin ikinci \u00e7eyre\u011finde TSMC&#8217;nin\ngelirinin %70&#8217;i 7-28 nm&#8217;lik d\u00fc\u011f\u00fcmlere dayan\u0131yordu. SMIC, ABD\nyapt\u0131r\u0131mlar\u0131na ra\u011fmen ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor\n(<a href=\"https:\/\/www.theregister.com\/2022\/07\/22\/china_smic_7nm_chips\/\">https:\/\/www.theregister.com\/2022\/07\/22\/china_smic_7nm_chips\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>\nK\u0131sacas\u0131, Tayvan ve G\u00fcney Kore \u00e7ip \u00fcretimi i\u00e7in kritik\nb\u00f6lgeler. \u00c7in&#8217;in ayl\u0131k kapasitesi gelecekte Japonya&#8217;y\u0131 ge\u00e7ebilir.\nAma s\u00f6z konusu kapasitenin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u00c7in&#8217;deki TSMC, SK\nHynix ve Micron gibi daha d\u00fc\u015f\u00fck teknolojili yabanc\u0131 fabrikalardan\ngelecek. Avrupa&#8217;n\u0131n plaka kapasitesi ise giderek azal\u0131yor.\nGelecekte her \u015fey ABD&#8217;nin plaka \u00fcretimini kendi b\u00f6lgesine ta\u015f\u0131y\u0131p\nta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bEkipmanlar<\/h3>\n\n\n\n<p>\nFabrikalar, \u00e7ok say\u0131da sat\u0131c\u0131n\u0131n sundu\u011fu \u00e7e\u015fitli yar\u0131\niletken ekipmanlar\u0131n\u0131 (semiconductor manufacturing equipment &#8211; SME)\nkullan\u0131yorlar. En b\u00fcy\u00fck SME sat\u0131c\u0131lar\u0131ndan Applied Materials\n(AMAT), Lam Research (LAM) ve KLA, ABD&#8217;de; ASML, Avrupa&#8217;da; Tokyo\nElectron (TEL) Japonya&#8217;da bulunuyor. Fakat ne kadar b\u00fcy\u00fck olurlarsa\nolsunlar \u00e7o\u011funlukla \u00fcretim s\u00fcrecinin belirli bir ad\u0131m\u0131nda\nuzmanla\u015f\u0131yorlar. KLA, kalite kontrol i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fcm ekipmanlar\u0131nda\n\u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc; AMAT, plazma da\u011flama ad\u0131m\u0131na hakim; Hollandal\u0131\nASML fotolitografi ekipman\u0131nda lider. ASML&#8217;nin u\u00e7 mor\u00f6tesi\nlitografi ekipman\u0131 (extreme ultraviolet lithography &#8211; EUV) 7 nm&#8217;den\nk\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7iplerin \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131yor. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nFabrikalar\u0131n SME sat\u0131c\u0131lar\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 gibi onlar da\nfazlas\u0131yla uzmanla\u015fm\u0131\u015f tedarik\u00e7ilere ba\u011fl\u0131lar. \u00d6rne\u011fin\nASML&#8217;nin Avrupa, Asya ve ABD&#8217;ye da\u011f\u0131lm\u0131\u015f 5000&#8217;den fazla\ntedarik\u00e7isi var. Ama EUV \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi bazen sadece bir\nyerden temin edilen kritik bir teknoloji tedarik zincirinde bir\nzay\u0131fl\u0131\u011fa neden oluyor. Bu nedenle EUV&#8217;nin tedarik\u00e7ilerinden\nTRUMPF Group&#8217;un sahibi ve CTO&#8217;su \u015firketinin \u00f6nemini \u015fu s\u00f6zlerle\nanlat\u0131yor\n(<a href=\"https:\/\/www.laserfocusworld.com\/lasers-sources\/article\/16548167\/market-insights-trumpf-is-riding-the-tiger\">https:\/\/www.laserfocusworld.com\/lasers-sources\/article\/16548167\/market-insights-trumpf-is-riding-the-tiger<\/a>):\n&#8220;Ba\u015far\u0131s\u0131z olursak, Moore kanunu devam edemez. Elbette d\u00fcnya\nTRUMPF&#8217;a ba\u011f\u0131ml\u0131 de\u011fil. Ama TRUMPF olmadan \u00e7ip d\u00fcnyas\u0131\nyapamaz. Etkisi, \u00e7ip end\u00fcstrisiyle de s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaz. Ak\u0131ll\u0131\ntelefon end\u00fcstrisi ve elektronik cihaz end\u00fcstrisinin tamam\u0131\ni\u015fleyi\u015fini de\u011fi\u015ftirmek zorunda kal\u0131r.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bKimyasal\nMaddeler<\/h3>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 iletken \u00fcretiminde modelleme, biriktirme, a\u015f\u0131nd\u0131rma,\nparlatma ve temizleme gibi farkl\u0131 i\u015flem ad\u0131mlar\u0131 i\u00e7in farkl\u0131\nt\u00fcrde bir\u00e7ok kimyasal madde kullan\u0131l\u0131yor. SME ve EDA\ntedarik\u00e7ileri gibi, kimyasal tedarik\u00e7ileri de fabrika ve ekipman\n\u00fcreticileriyle yak\u0131n i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYaln\u0131z ABD de\u011fil, Japonya da ihracat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131ndan\nyararlanarak rakiplerini saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6nde\ngelen kimyasal madde tedarik\u00e7ilerinden olan Japonya, Temmuz 2019&#8217;da\nG\u00fcney Kore fabrikalar\u0131na yap\u0131lan kimyasal madde ihracat\u0131na\n\u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131tlamalar getirdi. K\u0131s\u0131tlama getirilen maddeler,\nG\u00fcney Kore yar\u0131 iletken end\u00fcstrisi i\u00e7in kritik girdilerdi. Bunun\n\u00fczerine G\u00fcney Kore, kendi kimyasal madde kapasitesini geli\u015ftirmek\ni\u00e7in ad\u0131mlar att\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bPlakalar\n(Wafers)<\/h3>\n\n\n\n<p> Plakalar farkl\u0131 boyut ve tiplerde \u00fcretiliyor. En yayg\u0131n ve \u00f6nemli olan, silikon plakalar. Ancak belirli uygulamalar i\u00e7in galyum arsenit (GaAs), galyum nitr\u00fcr (GaN) ve silisyum karb\u00fcr (SiC) plakalar da kullan\u0131l\u0131yor. Bug\u00fcn, 300 mm silikon plakalar, i\u015flemciler, SoC ve bellek gibi geli\u015fmi\u015f yongalar i\u00e7in standart. Ancak t\u00fcm \u00e7aplarda silikon plaka pazar\u0131nda olduk\u00e7a y\u00fcksek bir yo\u011funla\u015fma var. 1990&#8217;da 20&#8217;den fazla silikon plaka \u00fcreticisi varken 2019&#8217;de 5 \u015firket pazar\u0131n %90&#8217;\u0131n\u0131 kontrol ediyordu. A\u015fa\u011f\u0131da 5 b\u00fcy\u00fck plaka tedarik\u00e7isinin pazar pay\u0131 g\u00f6steriliyor. Silikon plakalar, \u00fcretimdeki operasyonel maliyetin ufak bir k\u0131sm\u0131n\u0131, %5-10&#8217;unu olu\u015fturuyor. Kleinhans ve Baisakova (2020) yak\u0131n zamanda plaka end\u00fcstrisinde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"276\" height=\"275\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/wafer-suppliers.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-833\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/wafer-suppliers.png 276w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/wafer-suppliers-150x150.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 276px) 100vw, 276px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\n\u200bMontaj<\/h3>\n\n\n\n<p>\nFabrikadaki \u00fcretim s\u00fcrecinden sonra silikon plakalar \u00e7ok say\u0131da\nentegre devre i\u00e7erir. Bunlar\u0131n kesilmesi, test edilmesi ve hasar\ng\u00f6rmelerinin engellenmesi i\u00e7in paketlenmesi gerekir. Daha \u00f6nce\nfabrikalarda ger\u00e7ekle\u015fen ad\u0131mlar\u0131n tamam\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7\n(front-end) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rken buradaki i\u015flemler biti\u015f\n(back-end) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Plaka \u00fcretimi, daha sermaye\nyo\u011fundur. Montaj ise daha emek yo\u011fundur ve d\u00fc\u015f\u00fck k\u00e2r marj\u0131na\nsahiptir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 iletken \u00fcretim s\u00fcrecinin biti\u015f a\u015famas\u0131nda yer alan\n\u015firketler Yar\u0131 \u0130letken Montaj ve Test \u015firketleri (Semiconductor\nAssembly &amp; Test OSAT) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. OSAT pazar\u0131 da\nh\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen bir pazar. 2009&#8217;da 17 milyar dolarken 2019&#8217;da 30\nmilyar dolara ula\u015ft\u0131. OSAT i\u015f s\u00fcre\u00e7lerinde de \u00e7e\u015fitli\nekipmanlara ve kimyasallara ihtiya\u00e7 duyulur fakat bu daha k\u00fc\u00e7\u00fck\n\u00f6l\u00e7ekte ger\u00e7ekle\u015fir. \u00d6rne\u011fin 2018&#8217;da yeni bir montaj band\u0131n\u0131\nhayata ge\u00e7irmenin maliyeti 100 ila 200 milyon dolar aras\u0131ndayd\u0131.\nBununla beraber \u00f6nceki \u00fcretim ad\u0131mlar\u0131na g\u00f6re daha az sermaye\nyo\u011funla\u015fmas\u0131 var. 2009&#8217;da en b\u00fcy\u00fck 20 OSAT \u015firketi pazar\u0131n\n%70&#8217;ine sahipken bu oran 2019&#8217;da %90 olmu\u015f. On y\u0131lda, Singapurlu ve\nMalezyal\u0131 \u015firketlerin pazar pay\u0131 d\u00fc\u015ferken JCET gibi \u00c7inli\n\u015firketlerin kayda de\u011fer oranda pazar paylar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131klar\u0131\ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7inli \u015firketler, montaj ad\u0131m\u0131nda h\u00e2l\u00e2\nrakiplerinin gerisinde ama silikon \u00fcretimi, EDA yaz\u0131l\u0131m\u0131 ve\n\u00fcretim ekipmanlar\u0131nda oldu\u011fu kadar b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum yok.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\n\u200bYar\u0131 \u0130letken Tedarik\nZincirinin <strong>Temel\n\u00d6zellikleri <\/strong>\n<\/h2>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 iletken tedarik zincirinin i\u015fleyi\u015fini ve d\u0131\u015f etkilere\ntepkisini de\u011ferlendirirken zincirin alt\u0131 temel \u00f6zelli\u011fini dikkate\nalmak yararl\u0131 olacakt\u0131r: Y\u00fcksek i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, y\u00fcksek sermaye\nyo\u011funlu\u011fu, y\u00fcksek bilgi yo\u011funlu\u011fu, uzun s\u00fcreli \u00fcretim\nd\u00f6ng\u00fcleri, ulus\u00f6tesilik ve g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k (<em>lock-in<\/em>)\netkileri.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKleinhans ve Hess&#8217;in (2021) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi\ntedarik zincirinin temel \u00f6zellikleri ve hangi dinamiklerin zincirin\ni\u015fleyi\u015fini aksatabildi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ve gelecekteki (!)\nkrizleri daha iyi anlayabilmek i\u00e7in \u00f6nemli.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Y\u00fcksek i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc:<\/strong> Yar\u0131 iletken end\u00fcstrisinin y\u00fcksek\nseviyedeki yenilik\u00e7ili\u011fi ve verimlili\u011fi, son derece uzmanla\u015fm\u0131\u015f\nve birbirine ba\u011fl\u0131 bir ekosisteme dayan\u0131yor. Tedarik zinciri,\nbinlerce \u015firketin belirli konulardaki y\u00fcksek uzmanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde\ny\u00fckseliyor. Fikri m\u00fclkiyetin \u00f6nemli oldu\u011fu ve EDA yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n\nkullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tasar\u0131m a\u015famas\u0131ndan sonraki imalat ve montaj\na\u015famalar\u0131nda \u00e7ok say\u0131da \u015firket taraf\u0131ndan \u00fcretilen\nekipmanlar\u0131n ve farkl\u0131 tedarik\u00e7ilerden sat\u0131n al\u0131nan kimyasal\nmaddelerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 var. Y\u00fcksek i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc,\ns\u00fcrekli yenilik yapma bask\u0131s\u0131n\u0131n sonucunda olu\u015fuyor. Zincirde\nbelirli i\u015fleri rakiplerinden daha iyi yapan ve liderli\u011fini\ns\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in Ar-Ge faaliyetlerini belirli bir konuda\nyo\u011funla\u015ft\u0131ran \u00e7ok say\u0131da \u015firket var.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Y\u00fcksek sermaye yo\u011funlu\u011fu: <\/strong>Modern bir fabrika olu\u015fturmak\ni\u00e7in milyarlarca ABD dolar\u0131 harcanmas\u0131 gerekir. Sadece ASML&#8217;den\nson teknoloji tek bir litografi makinesinin maliyeti 175 milyon ABD\ndolar\u0131d\u0131r ve b\u00fcy\u00fck fabrikalar\u0131n bunlardan yakla\u015f\u0131k 20 tane\nalmas\u0131 gerekir. Son teknoloji \u00fcretim i\u00e7in gereken y\u00fcksek sermaye\nharcamalar\u0131, pazarda birka\u00e7 \u015firketin s\u00f6z sahibi olmas\u0131yla\nsonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Y\u00fcksek bilgi yo\u011funlu\u011fu:<\/strong> T\u00fcm sekt\u00f6rlerde, yar\u0131 iletken\n\u015firketleri en y\u00fcksek Ar-Gr harcamalar\u0131ndan birine sahiptir.\n2020&#8217;de yar\u0131 iletken end\u00fcstrisi gelirinin %14&#8217;\u00fcn\u00fc Ar-Ge i\u00e7in\nharcad\u0131. \u00c7ip tasar\u0131m\u0131nda bu oran \u00e7ok daha fazla; NVDIA, AMD ve\nMediaTek gelirinin %20-25&#8217;ini Ar-Ge&#8217;ye harc\u0131yor. Ayr\u0131ca yar\u0131\niletken \u00fcretimi onlarca y\u0131ll\u0131k deneyime ve vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7ilerin\nkapsaml\u0131 s\u00fcre\u00e7 bilgisine dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Uzun s\u00fcreli \u00fcretim d\u00f6ng\u00fcleri:<\/strong> Tek bir \u00e7ipin \u00fcretimi her\nbiri y\u00fczlerce de\u011fi\u015fkene dayal\u0131 ad\u0131mlardan olu\u015fur; ad\u0131m say\u0131s\u0131\nkimi zaman 1500&#8217;e kadar \u00e7\u0131kabilir. Plaka \u00fcretimi s\u0131ras\u0131nda\noksidasyon ve kaplama, litografi, a\u015f\u0131nd\u0131rma ve katk\u0131lama gibi\nbaz\u0131 i\u015flem ad\u0131mlar\u0131 baz\u0131 \u00e7iplerde y\u00fczlerce kez tekrarlan\u0131r.\nPlaka \u00fcretimi 12 ila 20 hafta s\u00fcrer ve daha sonra\nmontaj-test-paketleme ad\u0131mlar\u0131na ge\u00e7ilir. Bir yar\u0131 iletkenin\n\u00fcretimi alt\u0131 aydan fazla s\u00fcrebilir. Ayr\u0131ca yar\u0131 iletken\nend\u00fcstrisinde m\u00fc\u015fterilerin sipari\u015flerini \u00e7ok \u00f6nceden verdi\u011fi\nuzun vadeli planlamalar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>Ulus\u00f6tesilik:<\/strong> AB, Japonya, G\u00fcney Kore, Tayvan, AB, \u00c7in ve\nbirka\u00e7 G\u00fcneydo\u011fu Asya \u00fclkesi, yar\u0131 iletken de\u011fer zincirinde\nkritik roller oynar. Hi\u00e7bir b\u00f6lge gerekli t\u00fcm girdileri tedarik\nedemez ve her i\u015flem ad\u0131m\u0131n\u0131 kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde\nger\u00e7ekle\u015ftiremez.<\/p>\n\n\n\n<p>\n<strong>G\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k (lock-in) etkileri:<\/strong> \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde\nyazd\u0131\u011f\u0131m gibi tedarik zincirinde bir \u00e7ok \u015firket, yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmak\nzorundad\u0131r. Fakat bu da \u015firketler aras\u0131nda ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klara\nneden olur; tedarik\u00e7i veya \u00fcretici de\u011fi\u015ftirmek zorla\u015f\u0131r.\n\u00d6rne\u011fin, yeni bir \u00e7ip tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in bir d\u00f6k\u00fcmhanenin s\u00fcre\u00e7\nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcn\u00fc se\u00e7erken stratejik bir karar verilir. Tasar\u0131m\n\u015firketleri kolayca Samsung&#8217;un 5 nm s\u00fcrecinden TSMC&#8217;nin 5 nm\ns\u00fcrecine ge\u00e7emezler. Ya da \u00fcretim ekipmanlar\u0131, bir Ar-Ge\ni\u015fbirli\u011fi nedeniyle en iyi \u00f6zellikle bir sat\u0131c\u0131dan sa\u011flanan\nkimyasal maddelerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nTedarik zincirinin bu alt\u0131 \u00f6zelli\u011finin sonucunda tedarik\nzincirinde a\u015fa\u011f\u0131daki dinamikler ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>\n\tPazara girmek isteyen yeni akt\u00f6rler i\u00e7in \u00e7ok fazla engel vard\u0131r.\n\t<\/li><li>\n\tFabrikalar, tam kapasiteye yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve kapasite\n\tart\u0131r\u0131mlar\u0131nda \u00e7ok \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcd\u00fcrler.\n\t<\/li><li>\n\tS\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklara ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar vard\u0131r.\n\t<\/li><li>\n\t\u00dcretim belirli co\u011frafyalarda yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\nBu dinamikler sonucunda yar\u0131 iletken tedarik zincirinin ani talep\nart\u0131\u015flar\u0131 ve d\u0131\u015f \u015foklar (pandemi, do\u011fal felaketler) kar\u015f\u0131s\u0131nda\nesnekli\u011fi ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bTalepteki\nAni Art\u0131\u015f Tedarik Zincirini Neden Bozdu?<\/h3>\n\n\n\n<p>\nTalep artt\u0131\u011f\u0131nda ve halihaz\u0131rdaki \u015firketler bunu\nkar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcksek sermaye yo\u011funlu\u011fu ve y\u00fcksek bilgi\nyo\u011funlu\u011fu nedeniyle yeni \u015firketler pazara giremediler veya var\nolan i\u015flerini pazar\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde\nd\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremediler. \u00d6rne\u011fin pandemi nedeniyle, bar ve restoranlar\nkapand\u0131\u011f\u0131nda dam\u0131t\u0131mevleri el dezenfektan\u0131 \u00fcretimine ba\u015flad\u0131.\nAma ayn\u0131 esneklik yar\u0131 iletkenler i\u00e7in s\u00f6z konusu de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n<p>\nHalihaz\u0131rdaki \u015firketlerin artan talebi kar\u015f\u0131lamas\u0131 beklendi. Ama\n\u015firketler fabrikalar\u0131n\u0131 donat\u0131rken fabrikalar\u0131n 7\/24 ve %80&#8217;in\n\u00fczerindeki kullan\u0131m oranlar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 durumunda k\u00e2r\nedeceklerini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Bir di\u011fer deyi\u015fle, talebe g\u00f6re\nesnek olan geni\u015f bir kullan\u0131m oran\u0131 aral\u0131\u011f\u0131 yoktu. Pandemiyle\nberaber talep art\u0131\u015f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda fabrikalar zaten %95\nkapasiteyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Daha sonra Intel, Samsung, TSMC gibi\n\u015firketler kapasite art\u0131r\u0131m\u0131na gideceklerini duyurdular. Ama\nsekt\u00f6rde ne pahas\u0131na olursa olsun a\u015f\u0131r\u0131 kapasiteden ka\u00e7\u0131nma\ne\u011filimi olduk\u00e7a yayg\u0131n. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nTedarik zincirindeki bilgi yo\u011funlu\u011fu, y\u00fcksek i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc, g\u00fc\u00e7l\u00fc\nba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k etkileri nedeniyle tekellere ve yar\u0131 tekellere s\u0131k\nrastlan\u0131yor. \u015eirketler rekabet g\u00fc\u00e7lerini korumak i\u00e7in belirli\nalanlarda uzmanla\u015f\u0131yorlar. TSMC ve Samsung, son teknoloji\nd\u00f6k\u00fcmhanelere sahipler; ASML, en geli\u015fmi\u015f litografi ekipman\u0131\ni\u00e7in tek tedarik\u00e7i; Japon Tokyo Electron, kaplay\u0131c\u0131 geli\u015ftirici\n(coater\/developer) ekipman\u0131nda k\u00fcresel pazar\u0131n %90&#8217;\u0131na sahip;\nrekabet eksikli\u011fi veya son derece \u00f6zelle\u015fmi\u015f s\u00fcre\u00e7ler nedeniyle\nbaz\u0131 kimyasallar ve plakalar i\u00e7in tek bir kaynak var. Dolay\u0131s\u0131yla\ntalep artt\u0131\u011f\u0131nda zincirin t\u00fcm ad\u0131mlar\u0131nda ayn\u0131 anda \u00fcretim\nart\u0131r\u0131lam\u0131yor veya bir yerde yetersiz olan \u00fcretimi ba\u015fka bir\nkaynakla telafi etmek m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. Sonu\u00e7ta zincirin en zay\u0131f\nhalkas\u0131, tedarik zincirinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc belirliyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bD\u0131\u015f\n\u015eoklar Neden De\u011fer Zincirini Bozuyor?<\/h3>\n\n\n\n<p>\nBunun ba\u015fl\u0131ca nedeni uzun s\u00fcreli \u00fcretim d\u00f6ng\u00fcleri. Sadece\nplakalar\u0131n \u00fcretimi bile 12 hafta veya daha fazla s\u00fcr\u00fcyor ve bir\nd\u00f6k\u00fcmhanede ya\u015fanan g\u00fc\u00e7 kesintisi 12 haftal\u0131k bir \u00fcretim kayb\u0131\nanlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAyr\u0131ca yar\u0131 iletken de\u011fer zinciri, \u00e7e\u015fitli co\u011frafi b\u00f6lgelere\nve yetki alanlar\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f durumda. Fakat ba\u015fta ileri\nteknoloji plakalar\u0131n \u00fcretimi olmak \u00fczere \u00e7ip \u00fcretimi ve biti\u015f\ni\u015flemleri (montaj, test ve paketleme) baz\u0131 b\u00f6lgelerde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f.\nSamsung (G\u00fcney Kore) ve TSMC (Tayvan) d\u00f6k\u00fcmhaneleri k\u00fcresel d\u00f6k\u00fcm\nkapasitesinin %75&#8217;ini olu\u015fturuyor. Do\u011fu Asya, biti\u015f i\u015flemleri\ni\u00e7in en \u00f6nemli b\u00f6lge. Bu b\u00f6lgesel yo\u011funla\u015fman\u0131n devlet\nte\u015fvikleri ve geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin emek yo\u011fun \u00fcretim ad\u0131mlar\u0131n\u0131\ni\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ucuz oldu\u011fu \u00fclkelere kayd\u0131rmas\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli\nnedenleri var. Ama sonu\u00e7 olarak, b\u00f6lgesel yo\u011funla\u015fma do\u011fal\nafetler (deprem, tsunami, sel, kurakl\u0131k vb.) veya pandemiyle gelen\nkapanmalarda tedarik zincirinin aksama riskini art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKleinhans ve Hess (2021), ani talep art\u0131\u015f\u0131 ve d\u0131\u015f \u015foklar\u0131n\ntedarik zincirini nas\u0131l etkiledi\u011fini d\u00f6rt \u00f6rnek olayla\ntart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b1.\nOtomotiv Sekt\u00f6r\u00fc<\/h3>\n\n\n\n<p>\nCOVID-19&#8217;un gelecekteki talepleri olumsuz etkileyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen\notomobil \u00fcreticileri, 2020&#8217;nin birinci ve ikinci \u00e7eyre\u011finde \u00e7ip\nsipari\u015flerini iptal ettiler. D\u00f6k\u00fcmhanelerde ve IDM&#8217;lerde bo\u015falan\nplaka kapasitesi, t\u00fcketici elektroni\u011fi \u015firketlerinden gelen\nsipari\u015flerle h\u0131zla doldu. Fakat otomotiv sekt\u00f6r\u00fc, beklenenden\nh\u0131zl\u0131 toparland\u0131 ve araba \u00fcreticilerinin genellikle stoklardan\nka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131f\u0131r stoklu (just-in-time) tedarik zinciri\nmodeli nedeniyle \u00e7ipleri h\u0131zla t\u00fckendi. \n<\/p>\n\n\n\n<p>\nYeni \u00e7iplere ihtiya\u00e7 duydular ama bu talebin kar\u015f\u0131lanabilmesi\nba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 nedenden dolay\u0131 olanakl\u0131 de\u011fildi. Birincisi,\n2020&#8217;nin son \u00e7eyre\u011finde otomobil sekt\u00f6r\u00fc yeni \u00e7ipler talep\netti\u011finde d\u00f6k\u00fcmhanelerin ve IDM&#8217;lerin t\u00fcm kapasiteleri dolmu\u015ftu.\nAyr\u0131ca, %12&#8217;den daha az k\u00fcresel pazar pay\u0131na sahip otomotiv yar\u0131\niletkenleri, t\u00fcketici elektroni\u011fi veya telekom\u00fcnikasyona k\u0131yasla\npazarda daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir rol oynuyordu. \u0130kincisi, yar\u0131 iletken ve\notomobil tedarik zincirlerinin do\u011falar\u0131n\u0131n farkl\u0131 olmas\u0131yd\u0131.\nArz\u0131n istikrarl\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemde bir \u00e7ipin \u00fcretilmesi d\u00f6rt ila\nalt\u0131 ay s\u00fcr\u00fcyordu. Bu uzun \u00fcretim s\u00fcreleri, otomotiv tedarik\nzincirinin son derece karma\u015f\u0131k ve \u015feffaf olmayan s\u0131f\u0131r stoklu\n\u00e7al\u0131\u015fma prensibiyle \u00e7eli\u015fiyordu. Pandemi ile bu \u00e7eli\u015fki daha\nda belirginle\u015fti. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, otomobil \u00fcretim s\u00fcrecinin \u00e7ipler\nde dahil olmak \u00fczere onaylanmas\u0131 gereken kat\u0131 g\u00fcvenlik\ngereksinimlerinin (hava ko\u015fullar\u0131na dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, hata\ntolerans\u0131, fazlal\u0131k vb.) olmas\u0131yd\u0131. Bu, otomotiv \u00e7ipi\ntedarik\u00e7ilerinin g\u00fcvenebilece\u011fi fabrikalar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131\ns\u0131n\u0131rl\u0131yor ve k\u0131tl\u0131k zamanlar\u0131nda zaten tedarik zinciri\n\u00fczerindeki bask\u0131 daha da art\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b2.\nKimyasallar Maddeler<\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u00dcretimde y\u00fczlerce kimyasal maddeden yararlan\u0131l\u0131yor. Bazen ABF\n(Ajinomoto Build-up Film) substrat gibi bir kimyasal maddede ya\u015fanan\ns\u0131k\u0131nt\u0131, domino etkisiyle t\u00fcm s\u00fcreci aksatabiliyor. Bir \u00e7ip\ni\u00e7indeki farkl\u0131 bile\u015fenleri birbirine ba\u011flayan bir katman olarak\ni\u015flev g\u00f6ren ABF substratlar\u0131, grafik kartlar\u0131, sunucular, ak\u0131ll\u0131\ntelefonlar ve diz\u00fcst\u00fc bilgisayarlardaki \u00e7iplerde yayg\u0131n olarak\nkullan\u0131l\u0131yor. Pandemide oyun konsollar\u0131 ve grafik kartlar\u0131na\ntalebin artmas\u0131yla ABS substrat talebini de art\u0131rd\u0131. Ancak b\u00fcy\u00fck\nbir ABF substrat tedarik\u00e7isi olan Unimicron&#8217;da Ekim 2020 ve \u015eubat\n2021&#8217;de iki yang\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131. Ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 farkl\u0131 tedarik\u00e7ide\n(Unimicron, Nan Ya, Kinsus) d\u00fc\u015f\u00fck verimle (%70&#8217;ten az) ilgili\nsorunlar ya\u015fand\u0131. Bir yandan talebin artarken di\u011fer yandan arz\u0131n\nd\u00fc\u015fmesinden t\u00fcm tedarik zinciri olumsuz etkilendi. AMD, TSMC,\nSamsung ve Intel gibi b\u00fcy\u00fck m\u00fc\u015fteriler, ABF substrat\ntedariklerini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in Unimicron ve Ibiden gibi\ntedarik\u00e7ilerle stratejik i\u015fbirlikleri kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\nABF&#8217;de ya\u015fanan sorunun nedenlerini \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele\nalabiliriz. Birincisi, ABF&#8217;nin kapasite yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda \u00e7ok \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc\nolmas\u0131yd\u0131. Substratlar d\u00fc\u015f\u00fck marjl\u0131 bir i\u015f oldu\u011fundan\nsubstrat tedarik\u00e7ileri \u00fcretim kapasitelerini geni\u015fletirken\nteredd\u00fctl\u00fc davran\u0131yorlar ve ek kapasitelere yat\u0131r\u0131m yapmaktan\nka\u00e7\u0131n\u0131yorlar. Uzun y\u0131llar tam kapasite \u00e7al\u0131\u015fan substrat\ntedarik\u00e7ileri talep art\u0131\u015f\u0131 ve d\u0131\u015f \u015foklar ya\u015fand\u0131\u011f\u0131nda\nzaten tam kapasite \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu ve talebi kar\u015f\u0131lamada yetersiz\nkald\u0131lar. \u0130kincisi kaynaklar\u0131n yetersiz olmas\u0131yd\u0131. Unimicron,\niki yang\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda m\u00fc\u015fteriler pazar pay\u0131 %6 olan bir\nba\u015fka tedarik\u00e7iye, Nan Ya&#8217;ya y\u00f6neldiler. Fakat o da Unimicron\u2019dan\ngelen t\u00fcm m\u00fc\u015fterilerin taleplerini kar\u015f\u0131layamad\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,\nco\u011frafi yo\u011funla\u015fmayd\u0131. Ba\u015fl\u0131ca ABF tedarik\u00e7ileri Tayvan (\nUnimicron Technology, Kinsus Interconnect Technology, Na Ya ) ve\nJaponya&#8217;da (Ibiden, Shinko Electric) bulunuyor. Ama b\u00f6lgesel\nsorunlarda (do\u011fal afetler ve pandemi nedeniyle kapanmalar gibi)\nherkes ayn\u0131 anda zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden olumsuzluk, t\u00fcm tedarik\nzincirini etkiliyor. \n<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b3.\nEkipman<strong>lar<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u00c7al\u0131\u015fmakta olan bir fabrikan\u0131n kapasitesini art\u0131rmak yeni bir\nfabrika in\u015fa etmekten \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131d\u0131r. Fakat belirli \u00fcretim\nekipman\u0131 t\u00fcrleri i\u00e7in tedarik k\u0131s\u0131tlamalar\u0131, k\u0131sa vadeli\nkapasite geni\u015fletmelerini de zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, mikro\ndenet\u00e7iler gibi sonda bulunan bile\u015fenlerin paketlenmesinde\nkullan\u0131lan teller, s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar ve fazla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc kapasite\nyat\u0131r\u0131mlar\u0131 nedeniyle tedarik zincirinin i\u015fleyi\u015fini\naksatabiliyor. \u00c7ip paketleme \u015firketlerinden ASE Technology, daha\nfazla tele ihtiya\u00e7 duydu\u011funda tedarik\u00e7isi Kulicke &amp; Soffa\nzaten tam kapasite \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Fakat paketleme \u015firketleri ve\nekipman tedarik\u00e7ileri yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan (g\u00fc\u00e7l\u00fc\nba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkileri), bu ekipman\u0131 ba\u015fka bir tedarik\u00e7iden\nh\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tedarik etmeyi imkan\u0131 da olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBir di\u011fer ekipman s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 da ekipman sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n daha\n\u00e7ok modern fabrikalar i\u00e7in \u00fcretim yapmas\u0131 nedeniyle ya\u015fand\u0131.\nEski fabrikalar i\u00e7in ekipman ihtiyac\u0131 aniden artt\u0131\u011f\u0131nda ekipman\ntedarik\u00e7ileri bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131layamad\u0131lar. Bunun sonucunda da\nd\u00f6k\u00fcmhaneler ve paketleme \u015firketleri kapasitelerini art\u0131ramad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200b4.\nPlaka \u00dcretimi<\/h3>\n\n\n\n<p>\n\u015eubat 2021&#8217;de Samsung, NXP ve Infineon, Austin\u2019deki (Teksas) b\u00fcy\u00fck\nkar f\u0131rt\u0131nalar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu elektrik kesintileri nedeniyle\nfabrika operasyonlar\u0131n\u0131 birka\u00e7 haftal\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7ici olarak\nask\u0131ya almak zorunda kald\u0131 ve bu da \u00fcretim kayb\u0131na neden oldu.\nSamsung d\u00f6k\u00fcmhanesinin m\u00fc\u015fterileri, \u00fcretimlerini farkl\u0131 bir\nd\u00f6k\u00fcmhaneye kolayca ta\u015f\u0131yamad\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bir \u00e7ip tasar\u0131m\u0131 her\nzaman belirli bir \u015firketin proses d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcne dayal\u0131yd\u0131. Plaka\n\u00fcretimi ortalama olarak \u00fc\u00e7 ay s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, b\u00f6yle bir d\u0131\u015f\n\u015fokta \u00fcretim aksad\u0131 ve tedarik s\u00fcreleri uzad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u200bTedarik\nZinciri Nas\u0131l Daha Diren\u00e7li Yap\u0131labilir?<\/h2>\n\n\n\n<p>\nK\u00fcresel yar\u0131 iletken de\u011fer zinciri d\u00f6rt dinami\u011fin (pazara giri\u015f\nengellerinin y\u00fcksekli\u011fi, s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklar, fabrikalar\u0131 en\ny\u00fcksek seviyede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma, co\u011frafi yo\u011funla\u015fma) etkile\u015fimi\nnedeniyle talepteki ani art\u0131\u015flara h\u0131zla uyum sa\u011flayam\u0131yor.\nKleinhans ve Hess (2021) ilk iki dinami\u011fin yak\u0131n zamanda\nde\u011fi\u015fmesini pek olas\u0131 g\u00f6rm\u00fcyor. Fakat \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dinamik\nhakk\u0131nda yap\u0131labilecekler var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nM\u00fc\u015fteriler, bir fabrikan\u0131n talep dalgalanmas\u0131na kar\u015f\u0131 yedekte\ntutaca\u011f\u0131 kapasitelere yat\u0131r\u0131m yapm\u0131yor. \u015eirketler ise ek\nkapasiteye veya yeni bir fabrikaya yat\u0131r\u0131m yaparken bunun k\u00e2rl\u0131\nolup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131yorlar. Ancak \u00e7ip talebi arzdan fazla\noldu\u011funda yeni fabrikalar kuruluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc fabrikalar k\u0131tl\u0131k\nzamanlar\u0131nda en \u00fcst kapasitelerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda daha\nfazla para kazand\u0131r\u0131yorlar.  Devlet s\u00fcbvansiyonlar\u0131 ve\n\u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen talep art\u0131\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 daha fazla fabrika in\u015fa\netmek bu dinami\u011fi temelden de\u011fi\u015ftirmeyecek. Ekonomik bask\u0131, bu\nfabrikalar\u0131 da y\u00fcksek kullan\u0131m oranlar\u0131 elde etmeye zorlayacak.<\/p>\n\n\n\n<p>\nFakat g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki k\u0131tl\u0131klar, talep g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\niyile\u015ftirmek ve de\u011fer zincirini daha diren\u00e7li hale getirmek i\u00e7in\nbir f\u0131rsat olabilir; fabrikalar ve m\u00fc\u015fterileri aras\u0131ndaki i\u015f\nili\u015fkilerini geli\u015ftirebilir. Baz\u0131 d\u00f6k\u00fcmhaneler, m\u00fc\u015fteri ba\u015f\u0131na\ngarantili plaka kapasitesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda uzun vadeli anla\u015fmalar\nve \u00f6n \u00f6demeler i\u00e7in pazarl\u0131k yapmaya ba\u015flad\u0131lar. \u0130ptal\nedilemeyen veya iade edilemeyen \u00e7ip sipari\u015fleri d\u00f6k\u00fcmhaneler i\u00e7in\ndaha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir s\u00fcrecin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\nBunun yan\u0131nda, y\u00fcksek i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k etkileri\nnedeniyle baz\u0131 \u015firketlerin vazge\u00e7ilmez oldu\u011fu, m\u00fc\u015fterileri tek\nveya s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklara ba\u011f\u0131ml\u0131 b\u0131rakan de\u011fer zincirindeki\ndarbo\u011fazlar\u0131n belirlenmesi ve alternatiflerin geli\u015ftirilmesi\n\u00f6nemli. Yukar\u0131daki \u00f6rneklerden de g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi bazen tek\nbir ekipman veya kimyasal madde temininde ya\u015fanan aksakl\u0131k domino\netkisiyle t\u00fcm s\u00fcreci aksatabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u0130lk iki dinamik (pazara giri\u015f engellerinin y\u00fcksekli\u011fi ve s\u0131n\u0131rl\u0131\nkaynaklar) yak\u0131n zamanda de\u011fi\u015fmeyecek, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dinami\u011fi (\nfabrikalar\u0131 en y\u00fcksek seviyede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma) kontrol \u00fczerinde\nduruluyor. Peki ya da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc dinamik (co\u011frafi yo\u011funla\u015fma)?<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bK\u00fcreselle\u015fmenin\nSonu mu?<\/h3>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 iletkenlerin g\u00fcndelik ya\u015famdaki rol\u00fc art\u0131k\u00e7a d\u00fcnyan\u0131n\nd\u00f6rt bir yan\u0131ndaki \u015firketler ve h\u00fck\u00fcmetler, k\u00fcresel yar\u0131\niletken tedarik zincirlerinin dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rma\nbask\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yor. Co\u011frafi yo\u011funlu\u011fun\nazalt\u0131lmas\u0131 bir\u00e7ok \u00fclke i\u00e7in kritik \u00f6neme sahip. Buna ilaveten\nABD, \u00c7in, Tayvan, G\u00fcney Kore, Japonya ve Avrupa\naras\u0131nda ulusal g\u00fcvenlik gerek\u00e7esiyle yerli yar\u0131 iletken\n\u00fcretimini geni\u015fletmeye y\u00f6nelik k\u00fcresel bir yar\u0131\u015f var.<\/p>\n\n\n\n<p>\nYar\u0131 iletkenler, \u00c7in&#8217;in a\u015fil topu\u011fu ve \u00c7in, ABD&#8217;nin\nhakimiyetindeki yar\u0131 iletken end\u00fcstrisinde \u00fcretim yeteneklerini\ngeli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ancak t\u00fcm \u00e7abalar\u0131na kar\u015f\u0131n h\u00e2l\u00e2\nABD&#8217;nin \u00e7ok gerisindeler. ABD ise \u00c7in&#8217;in bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\nfark\u0131nda ve yar\u0131 iletken tedarik zincirine m\u00fcdahalelerle \u00c7in&#8217;in\nteknolojideki ilerleyi\u015fini durdurmak istiyor. Tedarik zincirinde,\n\u00f6zellikle \u00c7in&#8217;in zay\u0131f oldu\u011fu a\u015famalarda, \u00c7in\u2019in temel\nhizmet, \u00fcr\u00fcn ve teknolojilere eri\u015fimini engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>\nAncak hem ABD i\u00e7inde hem de ABD&#8217;nin m\u00fcttefikleri aras\u0131nda baz\u0131\n\u00e7eli\u015fkiler var. \u00d6rne\u011fin bir tarafta, \u00c7in&#8217;in ABD&#8217;nin yar\u0131\niletkenlerdeki liderli\u011fini tehdit etti\u011fini ve bu tehdidin er ya da\nge\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini savunan bir kesim var. Bu kesim s\u00fcreci\njeopolitik dengeler \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendiriyor ve \u00c7in&#8217;i bir\ng\u00fcvenlik tehdidi olarak alg\u0131l\u0131yor. Di\u011fer taraf ise bu tehdidin\nabart\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. ABD&#8217;nin yar\u0131 iletken \u00fcretimini\nyeniden yap\u0131land\u0131rma giri\u015fiminin kritik \u00e7iplerin arz\u0131na zarar\nverebilece\u011fine dikkati \u00e7ekiyorlar. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn ana savunucular\u0131,\n\u00c7in pazar\u0131na s\u00fcrekli eri\u015fime ihtiya\u00e7 duyan ABD yar\u0131 iletken ve\nB\u0130T \u015firketleri. ABD&#8217;nin her zamanki m\u00fcttefikleri de ABD&#8217;nin\ntedarik zincirine m\u00fcdahalesine do\u011frudan bir destek sunmuyor.\nABD&#8217;nin iki m\u00fcttefiki, G\u00fcney Kore ve Tayvan, ABD-\u00c7in teknoloji\nsava\u015f\u0131n\u0131n ortas\u0131nda kalm\u0131\u015f durumda. Bu nedenle, \u00c7in&#8217;e y\u00f6nelik\ntedarik zinciri kontrollerini \u00e7ekincesiz benimsemeleri pek m\u00fcmk\u00fcn\nde\u011fil. TSMC ve Samsung, ABD&#8217;li \u015firketler gibi, \u00c7in pazar\u0131ndan\nvazge\u00e7mek istemiyor. \u00c7in, AB i\u00e7in de \u00f6nemli bir ticari ortak.\nAvrupal\u0131 liderler i\u00e7in \u00c7in bir d\u00fc\u015fmandan ziyade bir rakip. Bu\nnedenle, ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki teknoloji sava\u015f\u0131nda, sadece\nABD&#8217;nin hakimiyeti devam etsin diye, bir taraf olmak istemiyorlar \n(Ernst, 2021).<\/p>\n\n\n\n<p>\nABD&#8217;nin hem kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde hem de uluslararas\u0131 \u00e7apta\n\u00c7in&#8217;in yar\u0131 iletken teknolojilerine eri\u015fimini engelleme veya\nzorla\u015ft\u0131rma giri\u015fimleri ku\u015fkusuz \u00c7in&#8217;e zarar veriyor. Ama yar\u0131\niletkenlerdeki k\u00fcresel tedarik zincirleri uzad\u0131k\u00e7a ve\nderinle\u015ftik\u00e7e, tedarik zinciri katmanlar\u0131ndaki payda\u015f \u00e7e\u015fitlili\u011fi\nde art\u0131yor. Artan tedarik zinciri karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla birlikte,\n\u00c7in&#8217;e kar\u015f\u0131 etkili d\u00fczenleyici tedarik zinciri kontrolleri\nuygulamak daha zor ve maliyetli hale geliyor. \u00c7in, Japonya veya\nAvrupa&#8217;daki di\u011fer Amerikan d\u0131\u015f\u0131 kaynaklardan kritik teknolojilere\neri\u015febilir. Ama ABD d\u00fczenleyici tedarik zinciri kontrolleriyle\n\u00c7in&#8217;i engellemek isterken kendi end\u00fcstrisine, kamu ara\u015ft\u0131rma\nlaboratuvarlar\u0131na ve \u00fcniversitelerine de tali zararlar veriyor.\n\u00d6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli ABD&#8217;li tedarik\u00e7iler, karma\u015f\u0131k\nidari prosed\u00fcrlere uyumun maliyetli ve zaman al\u0131c\u0131 olmas\u0131\nnedeniyle zarar g\u00f6recekler ve bunun sonucunda yabanc\u0131 rakiplere\nkar\u015f\u0131 dezavantajl\u0131 olacaklar. Ayr\u0131ca ABD&#8217;nin \u00c7in&#8217;e kar\u015f\u0131\ntedarik zinciri kontrolleri, yar\u0131 iletken tedarik zincirinin bir\u00e7ok\nkatman\u0131nda g\u00fcveni a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131yor. G\u00fcven olmadan, bilgi payla\u015f\u0131m\u0131\nda olmuyor ve k\u00fcresel yar\u0131 iletken inovasyon sistemi bundan zarar\ng\u00f6r\u00fcyor (age).<\/p>\n\n\n\n<p>\nK\u00fcresel tedarik zinciri yerini b\u00f6lgesel tedarik zincirlerine\nb\u0131rak\u0131rsa \u015firketler eskisi gibi \u00f6l\u00e7ek ekonomisinin (\u00fcretim\nartt\u0131k\u00e7a ortalama maliyetler azalmas\u0131) getirilerinden\nyararlanamayacaklar. Kendi kendine yeterlik hedefi, \u015firketler i\u00e7in\nson derece maliyetli fazla kapasiteye yol a\u00e7abilir. Ayr\u0131ca tedarik\nzincirindeki \u015firketlerin i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve uzmanla\u015fman\u0131n etkisiyle\nartan inovasyon kabiliyetinin yeni b\u00f6lgesel tedarik zincirlerinde\ndevam edip edemeyece\u011fi hakk\u0131nda da \u015f\u00fcpheler var.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\u00c7ip k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde ABD&#8217;nin\njeopolitik bir rakibe y\u00f6nelik bu hamlelerinin ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131\nolabilece\u011fini, k\u00fcresel tedarik zincirinde ne gibi sonu\u00e7lar\ndo\u011furaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz. \u0130nternet&#8217;in gelece\u011fini tart\u0131\u015f\u0131rken\nbirbiriyle m\u00fccadele eden farkl\u0131 modelleri ve internetin b\u00f6l\u00fcnmesini\ntart\u0131\u015f\u0131yorduk. \u015eimdi yaln\u0131z \u0130nternet de\u011fil, B\u0130T altyap\u0131s\u0131\nda farkl\u0131 b\u00f6lgelere\/teknolojilere ayr\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u200bKaynaklar<\/h3>\n\n\n\n<p>\nErnst, D. (2021). Supply Chain Regulation in the Service of\nGeopolitics: What&#8217;s Happening in Semiconductors?. Centre for\nInternational Governance Innovation.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKleinhans, J. P., &amp; Baisakova, N. (2020). The Global\nSemiconductor Value Chain: A Technology Primer for Policy Makers.\nStiftung Neue Verantwortung, Oktober.<\/p>\n\n\n\n<p>\nKleinhans, J. P., &amp; Hess, J. (2021). Understanding the Global\nChip Shortages. Why and How the Semiconductor Value Chain Was\nDisrupted. <em>Stiftung Neue Verantwortung. https:\/\/www. stiftungnv.\nde\/sites\/default\/files\/understanding_the_global_chip_shortages. Pdf<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>\nMour\u00e9, C. (2022). <em>No Shortage of Profit: Technological Change,\nChip \u2018Shortages\u2019, and Capital Accumulation<\/em> (Doctoral\ndissertation, York University Toronto).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Otomotivden tar\u0131m ve sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne kadar bir \u00e7ok sekt\u00f6r \u00e7ip krizinden etkilendi. Otomobil \u00fcreticileri, \u00fcretimlerini k\u0131smak zorunda kald\u0131. T\u0131bbi cihaz \u00fcreticileri, \u00e7iplere dayanan ultrason ekipmanlar\u0131,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,392],"tags":[422,193,194,479,16,481,429,480],"class_list":["post-830","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fikri-mulkiyet","category-teknolojik_egemenlik","tag-ab","tag-abd","tag-cin","tag-cip","tag-fikri-mulkiyet-2","tag-kuresellesme","tag-teknoloji-savasi","tag-yari-iletkenler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=830"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":834,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830\/revisions\/834"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=830"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=830"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=830"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}