{"id":835,"date":"2023-03-13T21:20:33","date_gmt":"2023-03-13T18:20:33","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=835"},"modified":"2023-03-13T21:21:41","modified_gmt":"2023-03-13T18:21:41","slug":"altyapilasan-bir-platform-alibaba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=835","title":{"rendered":"Altyap\u0131la\u015fan Bir Platform: Alibaba"},"content":{"rendered":"\n

ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden, Ocak ay\u0131nda Wall Street Journal’da yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda Cumhuriyet\u00e7ileri ve Demokratlar\u0131 teknoloji devlerinin suistimallerine kar\u015f\u0131 birle\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. 2016 ABD se\u00e7imleri ve Facebook\/Cambridge Analytica skandal\u0131ndan sonra teknoloji devlerinin i\u015f modelleri ve yaratt\u0131klar\u0131 sorunlar daha \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. \u015eirketler, en ki\u015fisel verileri topluyor, payla\u015f\u0131yor ve kullan\u0131yorlard\u0131. \u0130nsanlar\u0131n kendi platformlar\u0131nda daha fazla zaman ge\u00e7irmeleri i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla onlar\u0131 kutupla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 i\u00e7eriklere y\u00f6nlendiriyorlard\u0131. Biden, teknoloji \u015firketlerini neden olduklar\u0131 sorunlardan sorumlu tutacak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir yasan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in Demokratlar\u0131n ve Cumhuriyet\u00e7ilerin bir araya gelmesi gerekti\u011fini savunuyor (https:\/\/www.wsj.com\/articles\/unite-against-big-tech-abuses-social-media-privacy-competition-antitrust-children-algorithm-11673439411<\/a>). <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\nBiden, y\u00f6netiminin reform i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel ilkeyi benimsedi\u011fini\nbelirtiyor. Birincisi, Amerikal\u0131lar\u0131n mahremiyetinin ciddi federal\nyasalarla korunmas\u0131. \u015eirketlerin son derece ki\u015fisel verileri\n(internet ge\u00e7mi\u015fi, ki\u015fisel ileti\u015fim, konum ve sa\u011fl\u0131k, genetik\nve biyometrik veriler) nas\u0131l toplayabilece\u011fi, kullanabilece\u011fi ve\npayla\u015fabilece\u011fi hakk\u0131nda net s\u0131n\u0131rlar olmal\u0131. \u015eirketlerin\nhangi verileri toplad\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yeterli de\u011fil; bu\nverilerin \u00e7o\u011fu ilk etapta hi\u00e7 toplanmamal\u0131. Biden bu gibi\nkorumalar\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i ortamlarda daha savunmas\u0131z olan gen\u00e7ler\ni\u00e7in daha s\u0131k\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Ayr\u0131ca hedefli\nreklamc\u0131l\u0131k s\u0131n\u0131rlanmal\u0131 ve \u00e7ocuklar i\u00e7in tamamen\nyasaklanmal\u0131. \u0130kincisi, teknoloji \u015firketlerinin yayd\u0131klar\u0131\ni\u00e7erik ve kulland\u0131klar\u0131 algoritmalar\u0131n sorumlulu\u011funu almalar\u0131.\nBunun i\u00e7in de \u015firketleri, sitelerinde yay\u0131nlanan i\u00e7erikle ilgili\nyasal sorumluluktan koruyan kanunlar\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi\ngerekiyor. Ayr\u0131ca kad\u0131nlara ve az\u0131nl\u0131klara y\u00f6nelik ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131\nve f\u0131rsat e\u015fitsizli\u011fini engellemek i\u00e7in kullan\u0131lan\nalgoritmalarda daha fazla \u015feffafl\u0131\u011fa ihtiya\u00e7 var. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,\nteknoloji sekt\u00f6r\u00fcndeki rekabetin art\u0131r\u0131lmas\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck\nteknoloji platformlar\u0131 sahip olduklar\u0131 g\u00fcc\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanarak\nrakiplerini d\u0131\u015flayabiliyor veya dezavantajl\u0131 duruma getirebiliyor.<\/p>\n\n\n\n

\nBiden, mevcut yetkilerinin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu ve b\u00fcy\u00fck teknoloji\n\u015firketlerini neden olduklar\u0131 sorunlardan sorumlu tutmak i\u00e7in\nKongre’de iki partili eyleme ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011funu yaz\u0131yor.\nMahremiyeti ve \u00e7ocuklar\u0131 korumak; ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, cinsel\nistismar\u0131 ve siber tacizi \u00f6nlemek; rekabete ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flarla\nm\u00fccadele etmek i\u00e7in ortak de\u011ferlerde birle\u015fmenin \u00f6nemini\nvurguluyor.<\/p>\n\n\n\n

\nDaha \u00f6nce \u00e7ok say\u0131da yazar ve politikac\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcndeme\ngetirilen sorunlar \u015fimdi ABD Ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan gayet net olarak\nifade ediliyor. Kongre’de nas\u0131l kararlar al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131, al\u0131nacak\nkararlar\u0131n ABD d\u0131\u015f\u0131ndakileri nas\u0131l etkileyece\u011fini veya da\u011f\u0131n\nfare do\u011furup do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

\nBenzer bir s\u00fcre\u00e7 \u00c7in’de de ya\u015fan\u0131yor. ABD’nin GAFAM’\u0131 (Google,\nAmazon, Facebook, Apple, Microsoft) gibi \u00c7in’in de BATX’i (Baidu,\nAlibaba, Tencent, Xiaomi) var. \u00c7in y\u00f6netimi 2020’den beri teknoloji\nsekt\u00f6r\u00fcn\u00fc daha s\u0131k\u0131 kontrol etmeye ve d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\n\u00d6rne\u011fin 2021’de \u015firketler, tekelle\u015fme kar\u015f\u0131t\u0131 yasay\u0131 ihlal\nettikleri gerek\u00e7esiyle cezaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131\n(https:\/\/www.bloomberght.com\/cinden-alibabaya-2-8-milyar-dolar-tekellesme-cezasi-2278238<\/a>).\n2022’de de aralar\u0131nda Alibaba ve Tencent’in de yer ald\u0131\u011f\u0131 28\n\u015firket, ge\u00e7mi\u015f i\u015flemlerini uygun bir \u015fekilde raporlamad\u0131klar\u0131\ni\u00e7in para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131\n(https:\/\/www.bloomberght.com\/cin-duzenleyici-kurumlarindan-teknoloji-devlerine-ceza-2310595<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\nShen’in (2022) “platformlar\u0131n altyap\u0131la\u015fmas\u0131” olarak\nadland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7, teknoloji tekellerinin neden oldu\u011fu\nsorunlar\u0131 ve gerilimleri anlamak i\u00e7in iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131.\nDijital platformlar, hangi reklamlar\u0131, sosyal medya g\u00f6nderilerini\nve arama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc, \u00e7evrimi\u00e7i sat\u0131n\nalmalar\u0131m\u0131z\u0131 ve arkada\u015flar\u0131m\u0131zla ili\u015fkilerimizi kontrol ederek\ng\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131za bir g\u00fc\u00e7 uyguluyorlar. Su, elektrik ve gaz\ngibi geleneksel altyap\u0131lar\u0131n toplumun i\u015fleyi\u015fini desteklemedeki\nrolleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek \u015fekilde altyap\u0131la\u015f\u0131yorlar.\nBu yaz\u0131da, platformlar\u0131n altyap\u0131la\u015fmas\u0131 s\u00fcrecini bir e-ticaret\nplatformu olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7erek, lojistikten finansa ve bulut\nbili\u015fime kadar \u00c7in’in ve k\u00fcresel dijital ekonominin neredeyse her\ny\u00f6n\u00fcne geni\u015fleyen Alibaba ba\u011flam\u0131nda ele alaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

Alibaba\nve Jack Ma<\/h2>\n\n\n\n

\nAlibaba’n\u0131n eski y\u00f6neticilerinden Porter Erisman’\u0131n (2020)\nAlibaba’n\u0131n D\u00fcnyas\u0131<\/em> adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n merkezinde \u015firketin\nkurucusu Jack Ma’n\u0131n dehas\u0131 yer al\u0131r. 1964’te do\u011fan Jack, bir\ntoprak sahibinin torunu ve bir Pingtan (m\u00fczikle hikaye\nanlat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 birle\u015ftiren geleneksel bir halk sanat\u0131)\nicrac\u0131s\u0131n\u0131n o\u011fludur. Erisman (2020), Jack’in kom\u00fcnistlerin\nnazar\u0131nda tarihin yanl\u0131\u015f taraf\u0131nda oldu\u011funu ve bunun da Jack’in\ns\u0131n\u0131f arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131nda zorbal\u0131k g\u00f6rmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131\nyaz\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nJack, matematikte pek ba\u015far\u0131l\u0131 olamasa da \u0130ngilizcede iyidir.\n\u00dcniversite s\u0131nav\u0131nda iki kere ba\u015far\u0131s\u0131z olur ama sonunda\n\u00f6\u011fretmen okuluna girerek \u0130ngilizce \u00f6\u011fretmeni olur. Mezun\nolduktan sonra 12 dolar ayl\u0131kla yerel bir \u00fcniversitede \u0130ngilizce\n\u00f6\u011fretmeni olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar. Daha sonra, ger\u00e7ek hayat\ntecr\u00fcbesi edinmek amac\u0131yla \u00f6\u011fretmenlikten ayr\u0131l\u0131r ve 1994’te\nturizm ve d\u0131\u015f ticaretle u\u011fra\u015fan yerel i\u015fletmelere hizmet eden\nbir terc\u00fcme b\u00fcrosunda i\u015fe ba\u015flar. Bir i\u015f takibi nedeniyle ABD’ye\ngitti\u011finde Jack’in Seattle’deki arkada\u015flar\u0131 Jack’i bilgisayar\nkar\u015f\u0131s\u0131na oturturlar ve Jack’i bilgisayarla (ve \u0130nternetle!)\ntan\u0131\u015ft\u0131r\u0131rlar. Kitab\u0131n devam\u0131nda giri\u015fimci Jack’in dehas\u0131n\u0131,\ncesaretini ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 okuruz. Silikon Vadisi’nin garajlar\u0131\ngibi Alibaba’n\u0131n da apartman dairesi me\u015fhurdur. \u00c7e\u015fitli\nimkans\u0131zl\u0131klara kar\u015f\u0131n bu dairede canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fan\n\u00c7inliler bir s\u00fcre sonra d\u00fcnya devlerine meydan okumaya ba\u015flarlar.<\/p>\n\n\n\n

\nErisman (2020), Jack Ma’n\u0131n ilkokul arkada\u015f\u0131 olan ve onun\nba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 do\u011fru zamanda do\u011fru yerde olmakla a\u00e7\u0131klayan bir\ntaksi \u015fof\u00f6r\u00fcne i\u00e7ten i\u00e7e k\u0131zar. Erisman (2020), Jack Ma’y\u0131\ndo\u011fru zamanda, do\u011fru yerde olan do\u011fru (!) insan olarak g\u00f6r\u00fcr.\n\u015eirketin kurulu\u015funu, i\u00e7eriden bir yabanc\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcyle anlat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\nErisman’\u0131n (2020) kitab\u0131ndan tipik bir Amerikan film senaryosu\n\u00e7\u0131kar\u0131labilir. Fakat kitapta baz\u0131 temel sorulara yan\u0131t alamay\u0131z.\n\u00d6rne\u011fin Alibaba, \u00c7inli bir \u015firket midir? “Google, Amazon,\nFacebook, Apple ve Microsoft; Amerikan \u015firketi midir?” sorusuna\ndo\u011frudan “evet” yan\u0131t\u0131 veririz. Ama Alibaba’n\u0131n durumu\no kadar a\u00e7\u0131k se\u00e7ik de\u011fildir. Bir \u015firketi, Amerikan ya da \u00c7inli\nyapan nedir? \u015eirketin baz\u0131 yabanc\u0131 y\u00f6neticileri vard\u0131r; ama\n\u00e7al\u0131\u015fanlar \u00e7o\u011funlukla \u00c7inli’dir. Gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan,\nAlibaba kesinlikle \u00c7inli’dir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7in’in i\u00e7 pazar\u0131 toplam\ngelirinin %84’\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Fakat hisse da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na\ng\u00f6re bir de\u011ferlendirme yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Japonya merkezli SoftBank\nve Yahoo’nun hisselerinin Alibaba’n\u0131n kurucusu Jack Ma’dan \u00e7ok daha\nfazla oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u015eirketin yerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise\ni\u015fler daha da karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131r. Alibaba \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki\nba\u015fl\u0131ca be\u015f kurulu\u015f \u00c7in’dedir. Di\u011fer yandan, bir dizi karma\u015f\u0131k\ns\u00f6zle\u015fmeye dayal\u0131 anla\u015fma yoluyla bu \u00c7in merkezli kurulu\u015flar,\nHong Kong ve Britanya Virjin Adalar\u0131 gibi offshore vergi\ncennetlerinde kay\u0131tl\u0131 bir dizi deniza\u015f\u0131r\u0131 kurulu\u015fla\nba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\nJack Ma, konjonkt\u00fcrdeki geli\u015fmeleri do\u011fru de\u011ferlendirmi\u015f ve\n\u015firketin i\u015f modellerini bu \u00e7er\u00e7evede yeniden yap\u0131land\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\nAyr\u0131ca Bat\u0131’daki i\u015f modellerini birebir kopyalamak yerine do\u011frudan\n\u00c7in’in gereksinimlerinden ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden yolan \u00e7\u0131kan i\u015f\nmodelleri geli\u015ftirmi\u015ftir. Ama Alibaba’n\u0131n ger\u00e7ek hikayesinde\nulusa\u015f\u0131r\u0131 sermaye de vard\u0131r. \u00c7in y\u00f6netimi, Alibaba’n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc\nkesmek \u015f\u00f6yle dursun \u00e7o\u011fu zaman do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak\nb\u00fcy\u00fcmesi veya rakiplerini alt etmesi i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131\nsa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Shen (2022), Alibaba’n\u0131n geli\u015fimini \u00fc\u00e7 d\u00f6neme\nay\u0131r\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

\n1. \u00c7in’den ihracat (1999\u20132008)<\/p>\n\n\n\n

\n2. \u00c7in’e ihracat (2008-2014)<\/p>\n\n\n\n

\n3. Altyap\u0131salla\u015fma ve uluslararas\u0131la\u015fma (2014\n– …)<\/p>\n\n\n\n

\nBu \u00fc\u00e7 d\u00f6nemde de \u00c7in y\u00f6netimi ve ulusa\u015f\u0131r\u0131 sermaye\nAlibaba’n\u0131n geli\u015fiminde etkili olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’den\n\u0130hracat (1999 – 2008)<\/h2>\n\n\n\n

\nAlibaba ad\u0131 Ali Baba ve K\u0131rk Haramiler<\/em> masal\u0131nda geliyor.\nJack Ma \u015firketine isim ararken masal\u0131n \u00fcn\u00fcnden yararlanmak\nistemi\u015f (https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Alibaba_Group<\/a>):<\/p>\n\n\n\n

\nBir g\u00fcn San Francisco’da bir\nkafedeydim ve Alibaba’n\u0131n iyi bir isim oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum.\nSonra bir garson geldi ve ona “Alibaba’y\u0131 biliyor musun?”\ndedim. “Evet” dedi. “Onun hakk\u0131nda ne biliyorsun?”\ndedim ve “A\u00e7\u0131l susam a\u00e7\u0131l” dedi. Ben de “\u0130\u015fte\nbu! \u0130sim bu olmal\u0131” dedim. Sonra soka\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131m ve 30 ki\u015fi\ndaha bulup onlara da “Alibaba’y\u0131 biliyor musunuz?” diye\nsordum. Hindistan’dan, Almanya’dan, Tokyo’dan ve \u00c7in’den insanlar…\nHepsi de Alibaba’y\u0131 biliyordu, a\u00e7\u0131l susam a\u00e7\u0131l – 40 h\u0131rs\u0131z.\nAlibaba bir h\u0131rs\u0131z de\u011fil. Alibaba nazik, ak\u0131ll\u0131 bir i\u015f insan\u0131\nve k\u00f6ye yard\u0131m etti. Yani… hecelemesi kolay ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda\nbiliniyor. Alibaba k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli \u015firketler i\u00e7in a\u00e7\u0131l\nsusam a\u00e7\u0131ld\u0131. Birinin bizimle evlenmek istemesi ihtimaline kar\u015f\u0131\n“Alimama” ad\u0131n\u0131 da tescil ettirdik!<\/p>\n\n\n\n

\nAlibaba.com ilk ba\u015fta i\u015fletmeden i\u015fletmeye (B2B) bir e-ticaret\nplatformu olarak faaliyete ba\u015flad\u0131. ABD’li B2B platformlar\u0131n\naksine b\u00fcy\u00fck \u015firketleri birbirine ba\u011flamak yerine k\u00fc\u00e7\u00fck ve\norta \u00f6l\u00e7ekli \u00c7inli \u00fcreticileri ulusa\u015f\u0131r\u0131 al\u0131c\u0131lara ba\u011flad\u0131.\n1970’lerin sonundaki a\u00e7\u0131l\u0131mdan bu yana \u00c7in, k\u00fcresel kapitalizmle\nb\u00fct\u00fcnle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve Mao d\u00f6neminde kendi kendine yetme\n\u00fczerine kurulu ekonomi yerini ihracata y\u00f6nelik bir ekonomiye\nb\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Ekonomik geli\u015fme ve h\u00fck\u00fcmet politikas\u0131n\u0131n bir\nsonucu olarak \u00e7ok say\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletme ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.\n\u0130lk olarak 1980’lerde kasaba ve k\u00f6y i\u015fletmelerinin geli\u015fmesi ve\nard\u0131ndan 1990’larda devlete ait te\u015febb\u00fcslerin yeniden\nyap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u00f6zelle\u015ftirilmesi yoluyla k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta\n\u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmelerin (KOB\u0130’ler) \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 2002’de\n\u00e7\u0131kar\u0131lan KOB\u0130’leri te\u015fvik yasas\u0131yla beraber KOB\u0130’lerin\nihracat y\u00f6nelimli ekonomideki yeri peki\u015ftirildi. 2001 sonunda\n\u00c7in’de 2,4 milyon KOB\u0130 vard\u0131 ve KOB\u0130’ler kay\u0131tl\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\n%99’unu olu\u015fturmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130hracat y\u00f6nelimli ekonomide KOB\u0130’lerin en b\u00fcy\u00fck sorunu k\u00fcresel\npazarla ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n zay\u0131f olmas\u0131yd\u0131. KOB\u0130’ler, devlet\ntaraf\u0131ndan i\u015fletilen ticaret \u015firketlerine eri\u015fimden yoksundu ve\nbaz\u0131lar\u0131 ulusal fuarlar i\u00e7in uzun mesafeler kat etmeyi g\u00f6ze\nalam\u0131yordu. \u00c7in liderli\u011fi, bu b\u00fcy\u00fck ve \u00e7e\u015fitli i\u015fletme\ngruplar\u0131n\u0131 k\u00fcresel pazara ba\u011flaman\u0131n yollar\u0131n\u0131 ar\u0131yordu. Bu\nba\u011flamda, 1990’larda “enformasyon otoyolu”\n(https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Information_superhighway<\/a>)\nolarak tart\u0131\u015f\u0131lan \u0130nternet, \u00c7in’in ekonomi politikalar\u0131n\u0131 ve\nk\u00fcresel entegrasyonu yeniden yap\u0131land\u0131rman\u0131n kritik bir arac\u0131\nhaline geldi. Devlet, 2000 y\u0131l\u0131nda \u00c7inli i\u015fletmeleri k\u00fcresel\npazara daha yak\u0131ndan ba\u011flamak i\u00e7in a\u011f teknolojilerini kullanmay\u0131\nhedefleyen “\u00c7evrimi\u00e7i Giri\u015fim” inisiyatifini ba\u015flatt\u0131.\nBu giri\u015fimde, \u00f6zellikle giderek b\u00fcy\u00fcyen KOB\u0130 sekt\u00f6r\u00fc \u00fczerinde\nduruluyordu. \u0130\u015fte Alibaba bu ko\u015fullar\u0131 iyi de\u011ferlendirerek\nortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7in merkezli piyasa ara\u015ft\u0131rma ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k\nfirmas\u0131 olan iResearch’e g\u00f6re 2002-2006 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda\ninternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 59 milyondan 137 milyona\n\u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 zamanda aral\u0131\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf\nplatformlarda ticaret yapan KOB\u0130’lerin say\u0131s\u0131 ise 1 milyondan 8,8\nmilyona \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131!<\/p>\n\n\n\n

\nUlusa\u015f\u0131r\u0131 sermaye de Alibaba’n\u0131n geli\u015fiminde etkili oldu. \u00c7in,\nWTO (D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc) \u00fcyesi olmas\u0131na ra\u011fmen yabanc\u0131lar\u0131n\ni\u015fletti\u011fi i\u015fletmeleri engelliyor hatta yasakl\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131n\ndolayl\u0131 olarak yabanc\u0131 portf\u00f6y yat\u0131r\u0131mlar\u0131na izin veriyordu.\nAlibaba.com’un piyasaya s\u00fcr\u00fclmesinden \u00fc\u00e7 ay sonra Alibaba’n\u0131n\nkurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 risk sermayesi yat\u0131r\u0131m\u0131 almaya haz\u0131rlamak\namac\u0131yla Cayman Adalar\u0131’nda bir offshore holding \u015firketi olan\nAlibaba Group kuruldu. D\u00f6rt ay sonra, Ekim 1999’da, ilk deniza\u015f\u0131r\u0131\nsermaye geldi: Amerikan yat\u0131r\u0131m bankas\u0131 Goldman Sachs’tan 3,3\nmilyon dolar; ABD merkezli Fidelity Capital, \u0130sve\u00e7 merkezli\nInvestor AB ve Singapur merkezli Transpac Capital ve Venture TDF’den\n1,7 milyon dolar (2014’teki ilk halka arza kadar bu ilk\nyat\u0131r\u0131mc\u0131lardan sadece Venture TDF ve Fidelity devam etti. Goldman\nSachs, 2003 y\u0131l\u0131nda %33’l\u00fck hissesinin tamam\u0131n\u0131 satt\u0131). Daha\nsonra Ocak 2000’de Japon telekom ve yat\u0131r\u0131m firmas\u0131 SoftBank, 20\nmilyon dolar ile Alibaba’n\u0131n %30’unu ald\u0131. SoftBank’\u0131n yat\u0131r\u0131m\u0131,\nAlibaba’n\u0131n dotcom krizinde ayakta kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu.\n2005’te de Yahoo ile stratejik ortakl\u0131k kuruldu. 1 milyar dolarl\u0131k\nyat\u0131r\u0131m yapan ve Yahoo \u00c7in’i Alibaba’ya veren Yahoo, bunun\nkar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda %40 hisse sahibi oldu.<\/p>\n\n\n\n

\nBu d\u00f6nemde Alibaba, platformunda e-ticaret \u015firketlerinin\nihtiya\u00e7lar\u0131na daha iyi yan\u0131t verebilmek i\u00e7in bir reklamc\u0131l\u0131k ve\npazarlama platformu olan Alimama’y\u0131 ve \u00e7evrimi\u00e7i i\u015f y\u00f6netimi\n\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 Alisoft’u \u00e7\u0131kard\u0131. Ama as\u0131l b\u00fcy\u00fck\nba\u015far\u0131s\u0131 2003’te eBay’a kar\u015f\u0131 bir C2C (T\u00fcketiciden t\u00fcketiciye)\nplatform olan Taobao oldu. Birka\u00e7 ay sonra da Taobao’daki i\u015flemleri\nkolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7evrimi\u00e7i bir \u00f6deme arac\u0131 olan Alipay’i\ngeli\u015ftirdi. 2005’te eBay’\u0131n pazar pay\u0131 %30’un alt\u0131na d\u00fc\u015ferken\nTaobao’nunki %60’a yakla\u015ft\u0131. eBay, 2006’da \u00c7in’deki faaliyetlerini\ndurdurarak Hong Kong merkezli Tom Online’a devretti. Alibaba’n\u0131n\neBay’e kar\u015f\u0131 zaferinde devletin de rol\u00fc vard\u0131. Alipay,\nAlibaba’n\u0131n zaferinde etkili olmu\u015f; PayPal’i kullanmak isteyen eBay\nise \u00c7in’in s\u0131k\u0131 d\u00fczenlemelerine ve bankac\u0131l\u0131k sistemine\ntak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’e\n\u0130hracat (2008 – 2014)<\/h2>\n\n\n\n

\n2008 krizi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u00c7in uzun s\u00fcredir ihracata y\u00f6nelik\nbir ekonomiden i\u00e7 talebe dayal\u0131 bir ekonomiye ge\u00e7meyi planl\u0131yordu.\nKrizle beraber \u00c7in ekonomisinin yeniden yap\u0131lanma s\u00fcreci h\u0131zland\u0131.\nKas\u0131m 2008’de, ekonomiyi canland\u0131rmak ve kitlesel i\u015fsizli\u011fi\n\u00f6nlemek i\u00e7in 4 trilyon RMB’lik (586 milyar dolar) bir yat\u0131r\u0131m\nplan\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Bu plan \u00e7er\u00e7evesinde para politikas\u0131\ngev\u015fetilecek ve k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelere banka kredisi sa\u011flanacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nEkonomik kriz, Alibaba’n\u0131n ihracata dayal\u0131 B2B i\u015f modelini olumsuz\netkilemi\u015fti. Alibaba da devletin yeni politikalar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde\nbulundurarak i\u015f stratejisini de\u011fi\u015ftirdi. \u00c7inli i\u015fletmeleri\nk\u00fcresel pazara ba\u011flamak yerine \u00c7in’in yerel t\u00fcketici pazar\u0131ndan\nyararlanmaya odakland\u0131. Alibaba, A\u011fustos 2008’de yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131\nbir bas\u0131n b\u00fclteninde \u00c7in’in yerel pazar\u0131nda ithal mallara y\u00f6nelik\nartan talep nedeniyle, \u00e7ok uluslu i\u015fletmelerin \u00c7in’e ihracat yapma\nzaman\u0131n\u0131n geldi\u011fini ilan etti.<\/p>\n\n\n\n

\nAlibaba, i\u015f modelini \u00c7in’in i\u00e7 pazar\u0131ndan istifade edecek \u015fekilde\nyeniden yap\u0131land\u0131r\u0131rken ba\u015fka \u00fclkelere de a\u00e7\u0131ld\u0131. K\u0131smen \u00c7in\ndevleti taraf\u0131ndan da te\u015fvik edilen bu giri\u015fimler olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131\nve d\u00fczensizdi. Nisan 2009’de Hindistan’\u0131n en b\u00fcy\u00fck telefon\nrehberi \u015firketi Infomedia’yla Hindistan \u00e7evrimi\u00e7i pazar\u0131n\u0131\nara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir ortakl\u0131k kurdu\u011funu duyurdu. 2008’den 2010’a\nkadar SoftBank’la i\u015fbirli\u011fi yaparak Japonya’ya Alibaba (B2B) ve\nTaobao (C2C) hizmetlerini g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\nAlibaba’n\u0131n i\u00e7 pazara y\u00f6nelmesi ve s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa ba\u015fka\n\u00fclkelerde faaliyet g\u00f6stermeye ba\u015flamas\u0131 \u015firketin devlet ve\nulusa\u015f\u0131r\u0131 sermayeyle olan ili\u015fkilerinde de\u011fi\u015fikli\u011fe neden\noldu. \u0130\u00e7 pazar, Alibaba i\u00e7in \u00f6nem kazand\u0131k\u00e7a devletin \u015firket\n\u00fczerindeki etkisi artt\u0131. \u00d6rne\u011fin \u015firket, ulus\u00f6tesi kurumsal\nm\u00fclkiyet yap\u0131s\u0131n\u0131 yeniden olu\u015fturmak zorunda kald\u0131; Ant\nGroup’un halka arz\u0131n\u0131 erteledi. Haziran 2010’da, \u00c7in Halk Bankas\u0131\n(\u00c7in’in merkez bankas\u0131), stratejik bankac\u0131l\u0131k ve finans\nend\u00fcstrisindeki yabanc\u0131 m\u00fclkiyeti d\u00fczenleme giri\u015fimlerinin bir\npar\u00e7as\u0131 olarak, t\u00fcm \u00e7evrimi\u00e7i \u00f6deme hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n\n\u00c7in pazar\u0131nda faaliyet g\u00f6sterebilmesi i\u00e7in i\u015fletme lisans\u0131\nalmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lan bir dizi d\u00fczenleme yay\u0131nlad\u0131. O zamanlar\nAlibaba’n\u0131n %43’\u00fc Yahoo’nun ve %29,3’\u00fc SoftBank’\u0131nd\u0131.\nDolay\u0131s\u0131yla bu ko\u015fullar alt\u0131nda Alibaba’n\u0131n s\u00f6z konusu izni\nalma \u015fans\u0131 yoktu. Bunun \u00fczerine Jack Ma, Alipay’i Alibaba Group\nd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kartarak kendisinin %80’ini kontrol etti\u011fi, tamamen\n\u00c7inli bir \u015firket kurdu. D\u00fczenleyici kurulu\u015flar\u0131 memnun eden bu\nhareket sayesinde Alibaba May\u0131s 2011’de \u00f6deme i\u015fletmesi lisans\u0131\nverilen ilk 27 \u015firket aras\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nAyr\u0131ca bu d\u00f6nemde, devletin finansal deste\u011fini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve\nbu deste\u011fin \u015firket i\u00e7inde ulusa\u015f\u0131r\u0131 sermayeyle m\u00fccadelede\netkili oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. 2005 y\u0131l\u0131nda Alibaba’n\u0131n eBay ile\nrekabetinde Yahoo, Alibaba’ya 1 milyon dolarl\u0131k yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015f,\nbunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da \u015firketin %43 hissesine sahip olmu\u015ftu.\nAncak Alibaba 2012’de ana \u015firketinin halka arz\u0131na haz\u0131rlan\u0131rken\nYahoo’daki y\u00f6netici de\u011fi\u015fikliklerinin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve Microsoft’un\n2008’de Yahoo’yu sat\u0131n alma konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131z giri\u015fiminden\nsonra y\u00f6netim kontrol\u00fcn\u00fc kaybetmekten endi\u015fe etmeye ba\u015flad\u0131.\nAlibaba, hisselerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 geri almak i\u00e7in Yahoo ile\npazarl\u0131\u011fa oturdu. B\u00f6ylece Yahoo’nun sahiplik hissesi yakla\u015f\u0131k\n%23’e d\u00fc\u015fecekti. 2000’li y\u0131llarda internet \u015firketlerini\ndesteklemekte teredd\u00fct eden \u00c7inli finans kurumlar\u0131 ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\nbu sefer deste\u011fe haz\u0131rd\u0131lar. \u00c7in Kalk\u0131nma Bankas\u0131, Alibaba’ya 1\nmilyar dolarl\u0131k bir kredi verdi. Ayr\u0131ca \u015firket kendi hisselerinin\nbir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00c7in merkezli bir grup yat\u0131r\u0131mc\u0131ya satarak kaynak\nsa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nDevlet diplomatik olarak da Alibaba’y\u0131 destekliyordu. Kas\u0131m 2011’de\nABD Ticaret Temsilcili\u011fi sitesinde sat\u0131lan korsan ve sahte \u00fcr\u00fcnler\ngerek\u00e7esiyle Taobao’yu kara listeye ald\u0131. Alibaba, Taobao’yu\nlisteden \u00e7\u0131karmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba g\u00f6sterdi; hem korsan\n\u00fcr\u00fcnleri sitelerinden temizlemek i\u00e7in harekete ge\u00e7tiler hem de\nkulis faaliyetleri i\u00e7in ABD Ticaret Temsilcisinin eski genel\ndan\u0131\u015fman\u0131n\u0131 i\u015fe ald\u0131lar. \u00c7in y\u00f6netimi de devreye girdi. \u00c7in\nTicaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zc\u00fcs\u00fc, Taobao’nun 2011 listesine dahil\nedilmesine \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ve bunun sorumsuz ve nesnel\nolmayan bir hareket oldu\u011funu s\u00f6yledi. 2012’de, y\u0131ll\u0131k \u00fcst d\u00fczey\nABD-\u00c7in ticaret toplant\u0131s\u0131ndan sadece bir hafta \u00f6nce Taobao\nlisteden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Altyap\u0131la\u015fma\nve K\u00fcreselle\u015fme (2014 – …)<\/h2>\n\n\n\n

\nAlibaba 2014 i\u00e7in planlad\u0131\u011f\u0131 halka arza haz\u0131rlan\u0131rken hem\n\u00c7in’de hem de k\u00fcresel d\u00fczeyde sald\u0131rgan bir al\u0131m politikas\u0131\ny\u00fcr\u00fctt\u00fc. 2014 y\u0131l\u0131nda \u015firket, 40’tan fazla farkl\u0131 anla\u015fmaya\n17 milyar dolar yat\u0131rd\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda da 65 \u015firkete 18,5 milyar\ndolar yat\u0131rd\u0131. Shen’in (2022) i\u015faret etti\u011fi gibi bu yat\u0131r\u0131mlar,\n\u015firketin g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermesinin yan\u0131nda zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan\nkaynaklanan bir zorunluluktu. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7eride ve d\u0131\u015far\u0131da sert\nrekabet ko\u015fullar\u0131 vard\u0131 ve Alibaba’n\u0131n hem yeni yat\u0131r\u0131m\nalanlar\u0131na hem de i\u015f yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendirmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131.\nBu yat\u0131r\u0131mlarla beraber Alibaba bir e-ticaret \u015firketinden\nperakende, lojistik, finans, medya ve e\u011flence, ila\u00e7, ak\u0131ll\u0131\ntelefon ve otomobil imalat\u0131 gibi farkl\u0131 alanlara n\u00fcfuz eden bir\ninternet devine d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 2015’in sonunda Alibaba’n\u0131n\ne-ticaret platformu, \u00c7in ulus\u00f6tesi sermayesinin deniz a\u015f\u0131r\u0131\nhareketine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmeye yard\u0131mc\u0131 olabilecek bir altyap\u0131\nhaline geldi.<\/p>\n\n\n\n

\nA\u011f ba\u011flant\u0131s\u0131 ve \u00e7evrimi\u00e7i uygulamalar, \u00c7in’in 2008 sonras\u0131\nyeniden yap\u0131lanmas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir rol \u00fcstlendi. Daha sonra,\nKu\u015fak ve Yol inisiyatifi bu e\u011filimi g\u00fc\u00e7lendirdi. \u0130nternet\nsekt\u00f6r\u00fcne yat\u0131r\u0131mlar artt\u0131. \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti ve i\u015fletmeler, B\u0130T\nekipman\u0131 ve hizmetleri i\u00e7in 2014’te 124 milyar dolar, 2015’te 147\nmilyar dolar harcad\u0131lar. 2020’ye gelindi\u011finde \u00c7in’deki ak\u0131ll\u0131\ntelefon kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 780 milyonu a\u015f\u0131yordu. \u00c7in’in\ninternet end\u00fcstrisi ve \u00f6zellikle Alibaba, devletin bu yeni ekonomi\npolitikalar\u0131ndan yararland\u0131. Alipay, \u00c7in merkez bankas\u0131ndan\nlisans alan ilk bankac\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131 \u00f6deme sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131yd\u0131. 2014\ny\u0131l\u0131nda, Alibaba’ya ba\u011fl\u0131 Zhejiang E-Commerce Bank (veya MYBank),\ny\u00fcksek d\u00fczeyde d\u00fczenlenmi\u015f devlet bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131 sekt\u00f6r\u00fcnde\nfaaliyet g\u00f6stermesine izin verilen iki \u00f6zel ticari bankadan biri\noldu (di\u011feri bir ba\u015fka teknoloji firmas\u0131 Tencent’e aitti). A\u011f\noperasyonlar\u0131 alan\u0131nda, Alibaba’n\u0131n bir yan kurulu\u015fu olan\nHiChina, devlete ait \u00fc\u00e7 operat\u00f6rden sa\u011flanan a\u011f hizmetlerini\nyeniden satmak i\u00e7in bir mobil sanal a\u011f operat\u00f6r\u00fc lisans\u0131 alan\nilk 11 firmadan biriydi. Alibaba, t\u00fcm bu yeni giri\u015fimler sayesinde\ndevletle daha yak\u0131n ortakl\u0131klar geli\u015ftirdi ve \u00c7in ekonomisinin\ntemel altyap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir unsuru haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

\nBunun yan\u0131nda k\u00fcresel finans a\u011flar\u0131, Alibaba’y\u0131 desteklemeye\ndevam ettiler. 2014’te Alibaba’n\u0131n New York Menkul K\u0131ymetler\nBorsas\u0131’ndaki ilk halka arz\u0131nda (IPO), 25 milyar dolar topland\u0131 ve\n\u015firketin piyasa de\u011feri 231 milyar dolar oldu. IPO’dan k\u0131sa bir\ns\u00fcre \u00f6nce de Deutsche Bank, JP Morgan, Citigroup ve Morgan Stanley,\nAlibaba’yla ili\u015fkilerini farkl\u0131 \u015fekillerde derinle\u015ftirmek\namac\u0131yla i\u015flerini geni\u015fletmesi i\u00e7in Alibaba’ya 3 milyar dolar\nbor\u00e7 vermi\u015fti. Mart 2016’da, ANZ Group, Credit Suisse, Citigroup,\nDeutsche Bank, Goldman Sachs, JP Morgan, Mizuho Bank ve Morgan\nStanley Alibaba’n\u0131n geni\u015fleme planlar\u0131n\u0131 finanse etmek i\u00e7in 3\nmilyar dolarl\u0131k, be\u015f y\u0131ll\u0131k bir kredi verdi. Bu finansal\nkurulu\u015flar, Alibaba’n\u0131n hem \u00c7in hem de k\u00fcresel pazarda devam eden\nataklar\u0131 sayesinde \u00f6nemli ekonomik faydalar elde etmeyi\nbekliyorlar.<\/p>\n\n\n\n

\nAncak t\u00fcm k\u00fcresel yay\u0131lma \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen Alibaba en b\u00fcy\u00fck\ngeliri \u00c7in pazar\u0131ndan elde ediyor. Bu nedenle, \u00c7in’in ekonomi\npolitikalar\u0131na g\u00f6re \u015firket stratejilerini yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131yor\nve 2014 sonras\u0131 d\u00f6nemde kendisini di\u011fer \u00c7inli firmalara yurt\nd\u0131\u015f\u0131ndaki giri\u015fimlerinde yard\u0131mc\u0131 olacak bir ara\u00e7 olarak\nsunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, A\u011fustos 2016’da Alibaba’n\u0131n bulut\nbili\u015fim kolu olan Aliyun’un CEO’su, Aliyun’un Amerika Birle\u015fik\nDevletleri, Singapur ve Hong Kong’da veri merkezlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131\nda dahil olmak \u00fczere deniza\u015f\u0131r\u0131 geni\u015flemesinin di\u011fer \u015firketler\n(\u00f6zellikle \u00c7inli yaz\u0131l\u0131m firmalar\u0131) i\u00e7in bir bulut altyap\u0131s\u0131\nolu\u015fturma amac\u0131na hizmet edece\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n

\nAlibaba d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck e-ticaret \u015firketi olurken Jack Ma da\nsadece \u015firketini devletin ekonomi politikalar\u0131na g\u00f6re yeniden\nyap\u0131land\u0131ran bir kapitalistten politika yap\u0131m s\u00fcre\u00e7lerine aktif\nkat\u0131lan bir akt\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Devlet, daha\n\u00f6nce kapal\u0131 veya olduk\u00e7a k\u0131s\u0131tl\u0131 olan\nbir\u00e7ok sekt\u00f6r\u00fc\n\u015firkete a\u00e7t\u0131.\nJack Ma, Ekim 2015’te yazd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\nmektupta \u015firketinin ticari altyap\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 su, elektrik ve\ntoprak gibi bir altyap\u0131 olarak sunmay\u0131, bir di\u011fer deyi\u015fle \u00c7in\npolitik ekonomisinin temel altyap\u0131s\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmay\u0131\nhedefledi\u011fini belirtiyordu.<\/p>\n\n\n\n

Alibaba’n\u0131n\n\u00dc\u00e7 Katmanl\u0131 Stratejisi<\/h2>\n\n\n\n

\nShen (2022) Alibaba’n\u0131n hem k\u00fcresel yay\u0131lma hem de altyap\u0131la\u015fma\ndo\u011frultusunda uygulad\u0131\u011f\u0131 geli\u015fim stratejisini \u00fc\u00e7 katmanda\n\u00f6zetliyor: En ba\u015f\u0131ndan beri \u015firketin temelini olu\u015fturan \u00e7ekirdek\nkatman, ticaret; bu temeli do\u011frudan destekleyen ve onun i\u015fleyi\u015fi\nile ilgili olan lojistik, finans, \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 perakendecilik ve\nbulut bili\u015fim i\u015flerinden olan orta katman; e-ticaretin \u00f6tesine\nge\u00e7en ve medya ve e\u011flenceden sa\u011fl\u0131k hizmetlerine kadar k\u00fcresel\nekonomi politi\u011fin farkl\u0131 y\u00f6nlerine uzanan en d\u0131\u015ftaki katman.<\/p>\n\n\n\n

\nE-ticaret, Alibaba’n\u0131n temel i\u015fi. Alibaba \u00e7e\u015fitli pazar\nyerleriyle \u00e7evrimi\u00e7i ticaretin neredeyse her alan\u0131nda yer al\u0131yor.\nAlibaba \u00c7in pazar\u0131nda, en b\u00fcy\u00fck C2C (Consumer to consumer \u2013\nT\u00fcketiciden T\u00fcketiciye) platforma (Taobao), en b\u00fcy\u00fck B2C\n(Business to Consumer \u2013 \u0130\u015fletmeden T\u00fcketiciye) platforma\n(Tmall), \u00c7in’in en pop\u00fcler grup sat\u0131n alma sitesine (Juhuasuan)\nsahip. Bir B2B (Business to Business \u2013 \u0130\u015fletmeden \u0130\u015fletmeye)\nsitesi olan Alibaba.com (\u00c7in versiyonu 1688.com), \u00c7inli\n\u00fcreticilerle k\u00fcresel al\u0131c\u0131lar\u0131 birbirine ba\u011fl\u0131yor. AliExpress\nplatformunda k\u00fcresel t\u00fcketiciler, \u00c7in’li \u00fcreticilerin \u00fcr\u00fcnlerini\nk\u00fc\u00e7\u00fck oranlarda sat\u0131n alabiliyor. Ayr\u0131ca Alibaba temel i\u015fini\nba\u015fka \u00fclkelere yaymak i\u00e7in bir grup yabanc\u0131 e-ticaret \u015firketinde\n(\u00f6r. ABD’de ShopRunner, G\u00fcneydo\u011fu Asya’da Lazada, Hindistan’da\nSnapdeal, T\u00fcrkiye’de Trendyol) \u00e7e\u015fitli hisseler sat\u0131n ald\u0131.\nAlibaba, Amazon’dan farkl\u0131 olarak bir envanter tutmuyor ve kendi\ndepolar\u0131 yok. Al\u0131c\u0131lar\u0131 ve sat\u0131c\u0131lar\u0131 birbirine ba\u011flayarak,\nplatformda yer alan t\u00fcccarlara katma de\u011ferli \u00e7evrimi\u00e7i pazarlama\nhizmetleri satarak gelir elde ediyor. \n<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130kincisi, Alibaba’n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 rekabet\u00e7i e-ticaret piyasas\u0131nda\ntemel i\u015fini desteklemek \u00fczere mobil internet, lojistik, finansal\nhizmetlerden \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 perakendecili\u011fe kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli\nalanlarda geli\u015ftirdi\u011fi hizmetler. \u00d6rne\u011fin mobil internette bir\ndi\u011fer \u00c7in \u015firketi Tencent’in WeChat uygulamas\u0131 ile rekabet\nedebilmek i\u00e7in Android tabanl\u0131 YunOS’u \u00e7\u0131kard\u0131. YunOS daha sonra\nAliOS ad\u0131n\u0131 alarak nesnelerin internetine yo\u011funla\u015ft\u0131. 2013’te\nucWeb adl\u0131 mobil taray\u0131c\u0131y\u0131 sat\u0131n ald\u0131 ve 2015’te Meizu adl\u0131\n\u00c7inli ak\u0131ll\u0131 telefon \u00fcreticisine yat\u0131r\u0131m yapt\u0131. Alibaba’n\u0131n\n\u00c7in’de B2C pazar\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck rakibi stoklar\u0131 kendi\nambarlar\u0131nda tutan JD’ydi. JD’nin bu avantajl\u0131 durumuna kar\u015f\u0131\nAlibaba 2013’te, kendi sitelerinden toplad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketici\nverilerinden yararlanarak, lojistik sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, ambarlar\u0131 ve\nda\u011f\u0131t\u0131m merkezlerini birbirine ba\u011flayan \u00c7in Ak\u0131ll\u0131 Lojistik’i\n(China Smart Logistics) kurdu. 2014’te, deniza\u015f\u0131r\u0131 lojistik\noperasyonlar\u0131na kat\u0131l\u0131m i\u00e7in Singapore Post’u sat\u0131n ald\u0131. Mali\nhizmetler alan\u0131nda, \u00e7evrimi\u00e7i \u00f6deme hizmeti Alipay’i temel alarak\ndaha sonra finans teknolojileri b\u00fcnyesine al\u0131nan Yu’e Bao ve mikro\nkredi i\u015fletmeleri gibi yeni finansal yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131\ngeli\u015ftirdi. One97’ye yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla Hindistan’da pop\u00fcler\nbir mobil c\u00fczdan olan Paytm’den hisse ald\u0131. \u015eirket ayr\u0131ca i\u015fini\n“\u00e7evrimi\u00e7i”den “\u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131”na ta\u015f\u0131mak\ni\u00e7in \u00c7inli \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 elektronik perakendecileri Sunning’e ve\nb\u00fcy\u00fck ma\u011faza operat\u00f6r\u00fc Intime’a yat\u0131r\u0131m yapt\u0131. 2015’te ise\nAlibaba Cloud’da 1 milyar dolar yat\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 duyurarak Amazon Web\nServices ile rekabete girdi. Alibaba Cloud Mart 2020’de d\u00fcnyan\u0131n en\nb\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, \u00c7in’in ve Asya Pasifik b\u00f6lgesinin ise en b\u00fcy\u00fck\nbulut bili\u015fim hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131yd\u0131. 2020’de de\nk\u00fcresel bulut bili\u015fim pazar\u0131nda \u00f6nde gelen Bat\u0131l\u0131\nsa\u011flay\u0131c\u0131larla rekabet etmek i\u00e7in \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde\n28 milyar dolar harcayaca\u011f\u0131n\u0131 da duyurdu. Ocak\nay\u0131nda yay\u0131mlanan habere g\u00f6re \u0130stanbul’da\nbir lojistik merkez ve Ankara yak\u0131nlar\u0131nda\nbir veri merkezi i\u00e7in bil milyar dolardan fazla yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131\nplanl\u0131yor\n(https:\/\/www.reuters.com\/technology\/alibaba-plans-1-bln-investment-turkey-newspaper-2023-01-08\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Alibaba’n\u0131n i\u015flerini daha da \u00e7e\u015fitlendirmek ve\nyeni k\u00e2r kanallar\u0131 aramak amac\u0131yla k\u00fcresel ekonominin farkl\u0131\nalanlar\u0131na girmesiydi. Bu do\u011frultuda, Hong Kong merkezli, \u0130ngilizce\nyay\u0131n yapan South China Morning Post’u, \u00c7in video \u015firketi Youku\nTudou’yu, finans gazetesi China Business News’in %30’unu, sosyal\nmedya devi Sina Weibo’nun %18’ini, ABD merkezli sosyal medya \u015firketi\nTangoMe’nin %20’sini alarak medya ve e\u011flence end\u00fcstrisine girdi.\nGuangzhou Evergrande futbol kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131n\u0131 sat\u0131n ald\u0131.\nAlibaba, Hong Kong merkezli ila\u00e7 veri firmas\u0131 CITIC 21CN’yi Alibaba\nSa\u011fl\u0131k b\u00fcnyesinde yeniden yap\u0131land\u0131rd\u0131. 2015’te, SoftBank ve\nFoxconn’la bir robotik projesine ba\u015flad\u0131. 2016’da \u00c7in’in en b\u00fcy\u00fck\notomobil \u00fcreticisi, devlete ait SAIC Motor \u015firketi ile s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz\narabalar geli\u015ftirmek i\u00e7in bir araya geldi. \n<\/p>\n\n\n\n

\nAlibaba, uygulad\u0131\u011f\u0131\nbu \u00fc\u00e7 katmanl\u0131 strateji sonucunda \u00c7in ekonomisinin\nb\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bel kemi\u011fini olu\u015fturan hizmetler sunarak i\u00e7\npazara daha derinden ve yayg\u0131n\n\u015fekilde n\u00fcfuz etmeye ba\u015flad\u0131. Art\u0131k devasa olan dijital\nimparatorlu\u011fu, e-ticaretin \u00f6tesine ge\u00e7erek \u00c7in’in ve k\u00fcresel\ndijital ekonominin\nlojistik, finans, \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 perakendecilik ve bulut bili\u015fim\ngibi neredeyse her y\u00f6n\u00fcne geni\u015fledi. B\u00f6ylece su, elektrik ve gaz\ngibi geleneksel altyap\u0131lar\u0131n toplumun i\u015fleyi\u015fini desteklemedeki\nrolleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek \u015fekilde altyap\u0131la\u015ft\u0131.\n\u00d6rne\u011fin Alibaba yerel y\u00f6netimlerle i\u015fbirli\u011fi\nyaparak \u00e7e\u015fitli kamu hizmeti\nprojelerine giri\u015fti. 2015 y\u0131l\u0131nda,\nPekin, \u015eangay, Guangzhou ve Shenzhen belediyelerinin t\u00fcm\u00fc,\nAlibaba’n\u0131n platformlar\u0131yla hastane randevular\u0131 veya elektrik\nfaturas\u0131 \u00f6demeleri gibi kamu hizmetlerini birbirine ba\u011flayan\nak\u0131ll\u0131 \u015fehir giri\u015fimleri geli\u015ftirmek i\u00e7in Alibaba ile\nanla\u015fmalar yapt\u0131.\n\u0130yi doymu\u015f ve olduk\u00e7a rekabet\u00e7i kentsel pazara ek olarak,\nAlibaba’n\u0131n yay\u0131lmac\u0131 giri\u015fimleri yeni b\u00fcy\u00fcme \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131\naramak i\u00e7in k\u0131rsal alanlara da yay\u0131ld\u0131. 2014 y\u0131l\u0131nda, \u00c7in\nk\u0131rsal\u0131nda e-ticaretin geli\u015fimini te\u015fvik etmek i\u00e7in il\u00e7e\nd\u00fczeyinde e-ticaret hizmet merkezi kurma plan\u0131n\u0131 duyurdu. Son\nderece hassas askeri ba\u011flant\u0131l\u0131 uydu ve uzay end\u00fcstrisine bile\ngirdi. 2015 y\u0131l\u0131nda \u015firketin, \u00c7in’e \u00f6zg\u00fc K\u00fcresel Konumland\u0131rma\nSistemi (GPS) sistemi olan BeiDou Navigation uydusunun\nticarile\u015ftirilmesini te\u015fvik etmek i\u00e7in China North Industry Group\nile bir ortak giri\u015fim kurdu\u011funu\nduyurdu. T\u00fcm bu\nyeni giri\u015fimler sayesinde Alibaba, \u00c7in ekonomisinin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu\nbir\u00e7ok temel hizmet \u00fczerinde temel altyap\u0131 rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenerek\ns\u00f6z sahibi oldu.<\/p>\n\n\n\n

\nAyr\u0131ca Alibaba, Alipay\narac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla milyonlarca insan\u0131n parayla etkile\u015fim bi\u00e7imlerini\nve \u00f6deme uygulamalar\u0131n\u0131 temelden de\u011fi\u015ftirerek \u00c7in’deki t\u00fcketici\nk\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerinde \u00f6nemli bir etki yaratt\u0131. Alipay, \u00c7in’deki\ninsanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131n\u0131n giderek artan bir par\u00e7as\u0131\nhaline geldi. Alipay, 2019 sonunda \u00c7in’de\n900 milyon kullan\u0131c\u0131ya ula\u015ft\u0131 ve “gezegende en yayg\u0131n\nkullan\u0131lan finans teknolojisi\n\u00fcr\u00fcn\u00fc” oldu.\nABD’deki mobil\n\u00f6deme hizmetlerinin aksine Alipay, a\u00e7\u0131k bir platform ve \u00e7e\u015fitli\n\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf hizmetleri birbirine ba\u011flayan entegre bir ekosistem\nolarak tasarland\u0131.\nAlipay; para transferi, \u00e7evrimi\u00e7i\nal\u0131\u015fveri\u015f, fatura \u00f6demesi, payla\u015f\u0131ml\u0131\nara\u00e7 kullan\u0131m\u0131 vb i\u00e7in kullan\u0131labiliyor. QR kodlar\u0131yla\n\u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f de \u00e7ok yayg\u0131n. Hatta sokak\nm\u00fczisyenlerine Alipay ile \u00f6deme yapabiliyorsunuz. \u00c7in’de mobil\n\u00f6demeler, n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kredi veya banka\nkartlar\u0131n\u0131 benimsemeden do\u011frudan nakitten mobile\nge\u00e7mesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nFakat altyap\u0131la\u015fan bir platform olarak Alibaba,\nk\u00fcresel internette ABD ile \u00c7in aras\u0131nda\nartan jeopolitik\ngerilimden\nolumsuz etkileniyor.\nAsl\u0131nda t\u00fcm devletlerin altyap\u0131lar\u0131n\u0131\nbir \u015firkete devrederken tekrar tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekiyor. \n<\/p>\n\n\n\n

Altyap\u0131la\u015fan\nPlatformlar\u0131n Jeopoliti\u011fi<\/h2>\n\n\n\n

\nShen ve He (2022), altyap\u0131la\u015fan platformlar\u0131n jeopoliti\u011fini \u00fc\u00e7\nboyutta tart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nBirinci boyut, veri. Geleneksel altyap\u0131larda stratejik olan ve\nstratejik olmayan veri ayr\u0131m\u0131 var. \u00d6rne\u011fin anahtar silah\nprogramlar\u0131 hakk\u0131ndaki bilgiler gibi stratejik bilgiler,\ndevletlerin elde etmeye ve korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bilgiler.\nKablolar ve teller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ta\u015f\u0131nan bu stratejik bilgiler,\njeopolitik rekabeti etkilemek i\u00e7in kullan\u0131labilir. Altyap\u0131la\u015fan\nplatformlar\u0131n temel bir \u00f6zelli\u011fi ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli veri\ntabanlar\u0131na aktif veya pasif olarak muazzam miktarlarda katk\u0131da\nbulunan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n olmas\u0131. Bunlar g\u00fcnl\u00fck ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte\nstratejik olmayan veriler. Fakat konumlardan g\u00fcnl\u00fck davran\u0131\u015flara\nkadar en s\u0131radan veri t\u00fcrleri bile bir araya getirildi\u011finde,\ni\u015flendi\u011finde ve yapay \u00f6\u011frenme y\u00f6ntemleriyle analiz edildi\u011finde\nstratejik hale gelebilir. \u00d6rne\u011fin, kondisyon izleme uygulamas\u0131\nStrava’y\u0131 kullanan askerler fark\u0131nda olmadan ABD ordusunun gizli\n\u00fcslerinin yerini belli ediyorlar\n(https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2018\/jan\/28\/fitness-tracking-app-gives-away-location-of-secret-us-army-bases<\/a>).\nAyr\u0131ca yabanc\u0131 vatanda\u015flar\u0131n g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131 ile ilgili\nveriler, nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ve hareket ettiklerini etkilemek\ni\u00e7in kullan\u0131labilir; b\u00f6ylece devlet etkisinin stratejik bir arac\u0131\nhaline gelir. Dolay\u0131s\u0131yla Alibaba, Dallas’taki MoneyGram adl\u0131 para\ntransfer \u015firketini sat\u0131n almak istedi\u011finde ABD Yabanc\u0131 Yat\u0131r\u0131mlar\nKurulu, ulusal g\u00fcvenlik gerek\u00e7esiyle bu al\u0131m\u0131 engelledi. \n<\/p>\n\n\n\n

\n\u0130kinci boyut, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck-g\u00f6r\u00fcnmezlik geriliminin jeopoliti\u011fi\nile ilgili. Geleneksel altyap\u0131lar\u0131n jeopoliti\u011fine ili\u015fkin\nliterat\u00fcr, daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr altyap\u0131lar\u0131n daha b\u00fcy\u00fck jeopolitik\ngerilimlere ve potansiyel olumsuz etkilere kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir\nhalk muhalefetine yol a\u00e7abilece\u011fini g\u00f6steriyor. \u00d6zellikle\nulus\u00f6tesi ortakl\u0131klar taraf\u0131ndan desteklenen projelerde ev sahibi\n\u00fclke h\u00fck\u00fcmetleri projeleri desteklese bile g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir altyap\u0131,\nsiyasi se\u00e7kinler, muhalefet partileri ve halk aras\u0131nda yabanc\u0131\netkinin stratejik sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131ndaki endi\u015feleri art\u0131rabilir.\nBuna kar\u015f\u0131n, yerel enerji boru hatlar\u0131 gibi daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\nolan uzak yerlerde in\u015fa edilen altyap\u0131lar\u0131n jeopolitik endi\u015felere\nve halk\u0131n muhalefetine maruz kalma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck\noluyor.<\/p>\n\n\n\n

\nDijital altyap\u0131lar ise \u00e7o\u011fu zaman halk\u0131n\ng\u00f6z\u00fcnde g\u00f6r\u00fcnmezler.\nBilgi sistemleri mevcut teknik sistemlere\nve sosyal\/k\u00fclt\u00fcrel uygulamalara derinden g\u00f6m\u00fcl\u00fc haldeler.\nBu g\u00f6r\u00fcnmezlik, Vincent\nMosco’nun To\nthe Cloud: Big Data in a Turbulent World<\/em>\nadl\u0131 kitab\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131\ngibi dijital platformlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez ve\ns\u0131n\u0131rs\u0131z olarak tasvir eden pop\u00fcler hayal g\u00fcc\u00fc ve kamusal\ns\u00f6ylemlerle daha da g\u00fc\u00e7lendiriliyor.\n\u00d6te yandan bilim\nadamlar\u0131, aktivistler ve h\u00fck\u00fcmetler son on y\u0131lda bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fcnmez\nplatformlar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak i\u00e7in \u00f6nemli \u00e7abalar sarf\nediyorlar; bulut hizmetlerinin\nmaddili\u011fine dikkat \u00e7ekiyorlar. Son zamanlarda bu\ng\u00f6r\u00fcnmez platformlar\u0131n b\u00f6lgesel olarak s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131,\ndevlet g\u00fcc\u00fcne ve jeopolitik bask\u0131lara tabi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.\n\u00d6rne\u011fin Alibaba’n\u0131n\n60 veri merkezinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 2020’de\n\u015f\u00f6yleydi: \u00c7in’in\ndiplomatik ili\u015fkilerinin daha iyi oldu\u011fu Do\u011fu\nve G\u00fcneydo\u011fu Asya’da\n49, Kuzey Amerika’da\nd\u00f6rt, Avrupa’da\nd\u00f6rt, Okyanusya’da\niki, Orta Do\u011fu’da\nbir. Amazon’un 76\nveri merkezinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ise co\u011frafi olarak daha e\u015fit: Kuzey\nAmerika’da 25,\nAvrupa’da 18 ve \nDo\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya’da\n21\n(https:\/\/www.atlanticcouncil.org\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/CLOUD-MYTHS-REPORT.pdf<\/a>).\n\n<\/p>\n\n\n\n

\nE\u015fitsiz co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n yan\u0131nda giderek\nartan ABD-\u00c7in gerginli\u011fi Alibaba’n\u0131n\nveri merkezini daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr yap\u0131yor. ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n\n2020’de\nduyurdu\u011fu, Temiz Bulut<\/em>\nprogram\u0131n\u0131 da i\u00e7eren Temiz A\u011f<\/em>\ninisiyatifi, Alibaba’n\u0131n\nbulut hizmetlerini\ng\u00fcvensiz olarak nitelendirdi. Trump\ny\u00f6netimi, hen\u00fcz Alibaba’n\u0131n veri merkezleri taraf\u0131ndan\nkapsanmayanlar da dahil olmak \u00fczere otuzdan fazla \u00fclke ve b\u00f6lgenin\nolu\u015fturulan\ninisiyatife kat\u0131lmay\u0131\ntaahh\u00fct etti\u011fini iddia etti. Ayr\u0131ca\nABD’li\nyetkililerin artan bask\u0131lar\u0131 nedeniyle TikTok’un\nsahibi ByteDance daha \u00f6nce Alibaba’dan\nald\u0131\u011f\u0131 bulut bili\u015fim hizmetlerini Amazon’a\nta\u015f\u0131d\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nAltyap\u0131la\u015fm\u0131\u015f platformlar\u0131n jeopoliti\u011finin\n\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc temel boyutu, mod\u00fclerlikle\nilgili. \u0130\u015fletme ve organizasyon\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan al\u0131nan mod\u00fclerlik terimi;\nd\u00fc\u015f\u00fck \u00e7e\u015fitlilikte \u00e7ekirdek\nbile\u015fenleri,\ny\u00fcksek \u00e7e\u015fitlilikte tamamlay\u0131c\u0131 bile\u015fenleri\nve mod\u00fcler aray\u00fczleri ifade ediyor.\nPlatformlar\u0131n mod\u00fcler\nolmas\u0131 bir\nsistemin, farkl\u0131 organizasyonlar taraf\u0131ndan \u00fcretilen farkl\u0131\nbile\u015fenler aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 ve koordinasyonu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131larak\ni\u015flem maliyetlerini azaltmas\u0131n\u0131\nsa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\nGeleneksel altyap\u0131larda hizmetler, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi esas\nalan ve m\u00fczakere edilebilen standartlar \u00e7er\u00e7evesinde sa\u011flan\u0131yor.\n Altyap\u0131la\u015fan platformlar ise merkezi olarak tasarlanan ve kontrol\nedilen ama \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf geli\u015ftiricilerin yenilik\u00e7i\n\u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan yararlanan altyap\u0131lar. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck, ba\u011f\u0131ms\u0131z\nfirmalar ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n platformun ana bile\u015fenini kontrol eden\n\u015firketin artan hakimiyetiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmalar\u0131yla\njeopolitik gerilimler ortaya \u00e7\u0131kabiliyor. \u00d6rne\u011fin, Alibaba’n\u0131n\nKOB\u0130’lerin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda e-ticarete kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek\ni\u00e7in kurulmas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi elektronik D\u00fcnya Ticaret\nPlatformu (eWTP), Malezya, Tayland, Rwanda, Etiyopya ve Bel\u00e7ika’dan\nortaklarla 2020’de kuruldu. Fakat bir s\u00fcre sonra Alibaba’n\u0131n\ntoplad\u0131\u011f\u0131 veri ve Alibaba’n\u0131n strateji ve standartlar\u0131\nbelirlemedeki asimetrik g\u00fcc\u00fc Malezyal\u0131 politikac\u0131larla Alibaba\naras\u0131nda sorunlara neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

\n***<\/p>\n\n\n\n

\nK\u0131sacas\u0131 Alibaba’n\u0131n,\n\u00f6zellikle ABD’nin\ng\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu b\u00f6lgelerde bir altyap\u0131 hizmeti vermesinin \u00f6n\u00fcnde\njeopolitik engeller var. \u00c7in’in\nkendi dijital \u015firketlerine m\u00fcdahalesini de platformlar\u0131n\naltyap\u0131la\u015fmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirebiliriz. \u00c7in\ny\u00f6netimi, Alibaba’n\u0131n \u00c7in ekonomisi \u00fczerinde artan g\u00fcc\u00fc ve\netkisi nedeniyle\nulusa\u015f\u0131r\u0131 sermayenin \u015firket \u00fczerindeki etkisini s\u0131n\u0131rlamak\nistiyor. \u00c7in\ny\u00f6netiminin son y\u0131llardaki ad\u0131mlar\u0131 yerli internet sermayesini\ndisipline etme konusundaki iste\u011fini ve kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131\ng\u00f6steriyor. Buna kar\u015f\u0131n ulusa\u015f\u0131r\u0131 sermaye de\n\u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fi\nAlibaba’ya deste\u011fe devam ediyor. Shen\n(2022) Alibaba’n\u0131n\ndevletin ve ulus\u00f6tesi sermayenin \u00c7in’in dijital ekonomisine hakim\nolmak i\u00e7in m\u00fccadele etti\u011fi bir sava\u015f alan\u0131n\u0131 da temsil etti\u011fini\nbelirtiyor.<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/h3>\n\n\n\n

\nErisman, P. (2020). Alibaba’n\u0131n D\u00fcnyas\u0131, \u00e7ev. Nilg\u00fcl \u00d6zb\u00f6reki.\nMart\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\nShen, H. (2022). Alibaba: Infrastructuring Global China. Routledge.<\/p>\n\n\n\n

\nShen, H., & He, Y. (2022). The geopolitics of infrastructuralized\nplatforms: The case of Alibaba. Information, Communication &\nSociety, 25(16), 2363-2380.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden, Ocak ay\u0131nda Wall Street Journal’da yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda Cumhuriyet\u00e7ileri ve Demokratlar\u0131 teknoloji devlerinin suistimallerine kar\u015f\u0131 birle\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. 2016 ABD se\u00e7imleri ve Facebook\/Cambridge<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[116,392],"tags":[193,483,482,111,194,429],"class_list":["post-835","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-teknoloji-tarihi","category-teknolojik_egemenlik","tag-abd","tag-alibaba","tag-altyapi","tag-bulut-bilisim","tag-cin","tag-teknoloji-savasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=835"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":836,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/835\/revisions\/836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}