Elon Musk, Twitter’la oynamaya devam ediyor. \u00d6nce Twitter’a yeni kurallar getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, sonra gelen tepkilere g\u00f6re koydu\u011fu kurallar\u0131 yeniden d\u00fczenledi. Paral\u0131 \u00fcyeli\u011fi te\u015fvik edici d\u00fczenlemeler yapt\u0131. Reklam gelirinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 paral\u0131 \u00fcyelerle payla\u015ft\u0131. Musk, sallapati ad\u0131mlar at\u0131yormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de asl\u0131nda belirli bir vizyon do\u011frultusunda ilerlemeye ve Twitter’dan bamba\u015fka bir uygulama \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ge\u00e7en y\u0131lki a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bunun ipucunu vermi\u015f, Twitter al\u0131m\u0131n\u0131n her \u015feyin uygulamas\u0131 X’i yaratmay\u0131 h\u0131zland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Musk, X harfini seviyor. 1999’da, kurucu ortaklar\u0131ndan oldu\u011fu \u00e7evrimi\u00e7i bankan\u0131n ad\u0131 da X.com’du. 2000’de X.com, Confinity Inc. ile birle\u015ferek PayPal ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Bir di\u011fer \u00fcnl\u00fc \u015firketinin ad\u0131 SpaceX. 2020’de do\u011fan o\u011flunun ad\u0131 da X AE A-XII, X ilk ad\u0131. \u015eimdi de Twitter’\u0131n \u00fcnl\u00fc logosunu X’e \u00e7evirerek Twitter’\u0131n art\u0131k sadece bir sosyal medya hizmeti olarak kalmayaca\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n\n\n\n
Musk, X sayesinde abonelerin finansal d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 y\u00f6netebilecekleri bir platform in\u015fa etmeyi hedefliyor. \u015eirketin yeni CEO’su Linda Yaccarino’ya g\u00f6re X; fikirler, \u00fcr\u00fcnler, hizmetler ve f\u0131rsatlar i\u00e7in k\u00fcresel bir pazar yaratan ses, video, mesajla\u015fma, bankac\u0131l\u0131k merkezli s\u0131n\u0131rs\u0131z etkile\u015fimin gelecekteki hali olacak. Asl\u0131nda Musk ve Yaccarino’nun ortaya att\u0131\u011f\u0131 bu hedefler ba\u015fta \u00c7in olmak \u00fczere Asya’da yayg\u0131nla\u015fan s\u00fcper uygulama fikrine \u00e7ok benziyor.<\/p>\n\n\n\n
S\u00fcper uygulamalar ile kullan\u0131c\u0131lar uygulamadan \u00e7\u0131kmadan \u00e7e\u015fitli servislere eri\u015febiliyor ve i\u015flerini halledebiliyorlar. X’in hedefledi\u011fi gibi s\u00fcper uygulamalarda kullan\u0131c\u0131lar sosyal medya hizmetlerinin yan\u0131nda taksi \u00e7a\u011f\u0131rabiliyor, otel rezervasyonu yapabiliyor veya \u00f6demelerini ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyor. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck s\u00fcper uygulamas\u0131 ise \u00c7in’in \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fcklerinden Tencent’\u0131n (di\u011fer ikisi Baidu ve Alibaba) 1,3 milyar kullan\u0131c\u0131ya sahip WeChat adl\u0131 uygulamas\u0131. WeChat i\u00e7indeki mini uygulamalardan baz\u0131lar\u0131 do\u011frudan Tencent taraf\u0131ndan i\u015fletilirken, di\u011ferleri WeChat’in kullan\u0131c\u0131lar\u0131na do\u011frudan eri\u015fim sa\u011flamak i\u00e7in Tencent ile ortakl\u0131k kuran daha k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerden geliyor (https:\/\/www.cnbc.com\/2023\/07\/26\/elon-musks-x-rebrand-reignites-goal-to-turn-twitter-into-chinas-wechat.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Musk’a ilham veren uygulama da bizzat WeChat. Musk’\u0131n Twitter \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla ilk toplant\u0131s\u0131ndan s\u0131zan kay\u0131tlar Musk’\u0131n WeChat hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. WeChat’in \u00c7in’deki g\u00fcndelik ya\u015famda \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011funu belirten Musk, bu uygulaman\u0131n bir benzerini \u00c7in d\u0131\u015f\u0131nda hayata ge\u00e7irmeyi hedefliyor (https:\/\/www.vox.com\/recode\/23171541\/leaked-transcript-elon-musk-first-meeting-twitter-employees<\/a>). \u00c7in’in en b\u00fcy\u00fck internet \u015firketlerinin bir\u00e7o\u011fu Bat\u0131l\u0131 akranlar\u0131n\u0131 taklit ederek yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Sohu Yahoo’yu, Baidu Google’\u0131, Weibo Twitter’\u0131, Alibaba eBay’\u0131 ve Tencent ICQ’yu taklit etmi\u015fti. \u015eimdi tam tersi bir durum ya\u015fan\u0131yor. Ama Tencent ve WeChat’in hikayesi, Musk’\u0131n Twitter’\u0131 WeChat benzeri bir s\u00fcper uygulamaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilme ihtimalinin olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n \u0130nternet \u00c7in’e 1987’de Pekin ve Karlsruhe aras\u0131ndaki karars\u0131z bir \u00fcniversite ba\u011flant\u0131s\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla geldi. Ancak istikrarl\u0131 bir internet eri\u015fimi i\u00e7in ilk resmi ad\u0131m Nisan 1994’te \u00c7in ve ABD aras\u0131ndaki anla\u015fmayla at\u0131ld\u0131. Devlet destekli bir proje olan \u00c7in Ulusal Bilgi \u0130\u015flem ve A\u011f Tesisi, Sprint Co. arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6zel bir 64K hat kiralad\u0131. B\u00f6ylece \u00c7in, resmi olarak WWW’nin (World Wide Web, D\u00fcnya \u00c7ap\u0131nda A\u011f) bir par\u00e7as\u0131 oldu. 31 ya\u015f\u0131nda bir \u0130ngilizce \u00f6\u011fretmeni olan Jack Ma (Alibaba’n\u0131n kurucusu), May\u0131s 1995’te ilk web sitesini kurdu. Site, \u015firketlerin bilgi g\u00f6nderebildi\u011fi \u00e7evrimi\u00e7i sar\u0131 sayfalardan olu\u015fuyordu. 1993’de MIT’deki deneysel fizik doktoras\u0131n\u0131 tamamlayan Charles Zhang Chaoyang, 1995’de Internet Securities Inc.’in (ISI) \u00c7in birimini kurmak \u00fczere \u00c7in’e d\u00f6nd\u00fc. 1996 y\u0131l\u0131nda MIT Media Lab direkt\u00f6r\u00fc Nicholas Negroponte ve MIT Sloan School of Management profes\u00f6r\u00fc Edward B. Roberts’\u0131n yan\u0131 s\u0131ra risk sermayesinin de deste\u011fiyle kendi \u015firketi Internet Technologies China’y\u0131 kurdu. Bu, \u00c7inli bir internet \u015firketine sa\u011flanan ilk risk sermayesi fonuydu. 1997’de Yahoo’nun kurucusu Jerry Yang ile tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra Zhang, ITC’yi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ve ad\u0131n\u0131 Sohu olarak de\u011fi\u015ftirmeye karar verdi. Sohu, daha sonra \u00c7in’in en b\u00fcy\u00fck \u00e7evrimi\u00e7i portallar\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n\n\n\n 1971 do\u011fumlu Pony Ma (Ma Huateng) ise o zamanlar \u00e7o\u011fu insan\u0131n bihaber oldu\u011fu sanal d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7inde bizzat ya\u015fayan biriydi. \u0130nternetin i\u015f f\u0131rsatlar\u0131yla dolu oldu\u011funu seziyor ama nas\u0131l bir i\u015f modeli kuraca\u011f\u0131n\u0131 bilemiyordu. 1998’de kurdu\u011fu Tencent’\u0131n ilk i\u015f modeli o zamanlar \u00c7in’de bir stat\u00fc sembol\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclen \u00e7a\u011fr\u0131 cihazlar\u0131n\u0131 bir yaz\u0131l\u0131mla internete ba\u011flamakt\u0131. Fakat bu i\u015f modeli bir s\u00fcre sonra t\u0131kand\u0131. \u0130\u015f modeli aray\u0131\u015flar\u0131na devam ederken 1996’da be\u015f \u0130srailli taraf\u0131nda geli\u015ftirilen ICQ sohbet sistemi ilgisini \u00e7ekti. ICQ, \u0130ngilizce “Seni ar\u0131yorum” (“I seek you”) ifadesinden t\u00fcretilen ve \u00fccretsiz olarak indirilebilen yaz\u0131l\u0131md\u0131. \u0130nsanlar bireysel kullan\u0131c\u0131 hesaplar\u0131 ile tan\u0131d\u0131klar\u0131 veya tan\u0131mad\u0131klar\u0131 ki\u015filerle birebir sohbet edebiliyordu. ICQ, yayg\u0131n olarak benimsenen ilk anl\u0131k mesajla\u015fma platformu oldu. AOL, 1998 y\u0131l\u0131nda ICQ’nun arkas\u0131ndaki startup’\u0131 sat\u0131n alarak o zamana kadar ki en b\u00fcy\u00fck al\u0131m\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n Pony Ma, Tencent’teki ortaklar\u0131na ICQ’nun bir benzerini geli\u015ftirmeyi \u00f6nerdi. O zamanlar bir \u00e7ok \u00c7inli \u015firket, Bat\u0131’daki uygulamalar\u0131 ve i\u015f modellerini birebir kopyal\u0131yordu. Ama Pony Ma’n\u0131n ortaklar\u0131n\u0131n akl\u0131nda temel bir soru vard\u0131: Nas\u0131l bir i\u015f modeliyle para kazanacaklard\u0131? Pony Ma, “i\u015fi bir yoluna koyal\u0131m, ona sonra bakar\u0131z” diyerek ortaklar\u0131n\u0131 zor da olsa ikna etti. Yaz\u0131l\u0131ma OICQ ad\u0131n\u0131 verdiler. Pony Ma, OICQ’nun ilk g\u00fcnlerinde, sohbet odas\u0131nda kimse olmad\u0131\u011f\u0131ndan ilk gelen kullan\u0131c\u0131lara e\u015flik ediyor ve onlarla sohbet ediyordu. Hatta zaman zaman k\u0131z resimli profiller kullanmak zorunda kal\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Tencent, \u00c7inliler’in \u00f6zg\u00fcn gereksinimleri do\u011frultusunda yaz\u0131l\u0131mda mikro yenilikler yapt\u0131. Tencent’\u0131n \u00c7in pazar\u0131nda yerli ve yabanc\u0131 bir \u00e7ok rakibi vard\u0131. Ama \u00c7in’in \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini dikkate alarak yapt\u0131klar\u0131 yeniliklerle rakipleri kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir avantaj elde ettiler:<\/p>\n\n\n\n Tencent, ICQ’yu sat\u0131n alan AOL’nin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dava sonras\u0131nda yaz\u0131l\u0131m\u0131n ad\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek zorunda kald\u0131 ve QQ yapt\u0131. QQ kullan\u0131c\u0131lar\u0131 art\u0131yor, Tencent sunucular\u0131n\u0131n daha verimli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in ekip canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ama ba\u015ftaki sorun devam ediyordu. Tencent, QQ’dan nas\u0131l para kazanacakt\u0131? \u015eimdilik risk sermayesinin deste\u011fiyle ayakta kalabiliyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Tencent, \u00e7e\u015fitli yollar denedi: QQ’ya banner reklamlar yerle\u015ftirdi, paral\u0131 \u00fcyeli\u011fi te\u015fvik etmeye ve \u015firketlere \u00f6zel hizmetler satmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ama hi\u00e7biri tutmad\u0131. \u0130nsanlar \u00fcyeli\u011fin \u00fccretlendirilmesini veya \u00fccretsiz \u00fcyeli\u011fin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131 olumlu kar\u015f\u0131lamad\u0131lar. Tencent, sanal paralar satarak bir kazan\u00e7 elde etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Fakat insanlar neden sanal para alacakt\u0131?<\/p>\n\n\n\n Bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 da sayclub.com adl\u0131 Kore sitesindeki avatar tasar\u0131mlar\u0131nda buldular. Tasar\u0131mlar, bir \u00e7izgi film simgesi kadar basit olabiliyordu. Ya da insanlar, \u00e7evrimi\u00e7i d\u00fcnyada ki\u015filiklerini sergilemek i\u00e7in k\u0131yafet veya \u00f6zel karakterler sat\u0131n almalar\u0131na olanak tan\u0131yan daha geli\u015fmi\u015f tasar\u0131mlar\u0131 tercih edebiliyordu. QQ Show olarak bilinen giysiler, kolyeler, g\u00fcne\u015f g\u00f6zl\u00fckleri, tak\u0131m elbiseler, farkl\u0131 sa\u00e7 stillerinden olu\u015fan sekiz y\u00fcz sanal tasar\u0131m Ocak 2003’te yay\u0131na girdi. \u015eirket ilk kullan\u0131c\u0131 grubuna on sanal Q coin verdi. QQ’nun bu yeni \u00f6zelli\u011fi \u00f6zellikle yirmili ya\u015flardaki gen\u00e7ler aras\u0131nda olduk\u00e7a pop\u00fcler oldu. Kullan\u0131c\u0131lar \u00e7e\u015fitli nedenlerle avatarlar\u0131n\u0131 giydirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bir\u00e7ok ki\u015fi QQ’yu bir fl\u00f6rt uygulamas\u0131 olarak kullan\u0131yor, yabanc\u0131lar\u0131 rastgele ekliyor ve onlarla bu yeni imajlar\u0131yla sohbet ediyordu. Baz\u0131lar\u0131 i\u00e7inse avatarlar\u0131 kendilerini y\u00fcksek mevkilerde g\u00f6stermenin bir arac\u0131yd\u0131. Pony Ma’n\u0131n dedi\u011fi gibi asl\u0131nda QQ Show’da sat\u0131lan elbise de\u011fil duygusal destekti.<\/p>\n\n\n\n QQ, bir gelir elde etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 ve art\u0131k hedef (di\u011fer sosyal medya platformlar\u0131nda oldu\u011fu gibi) kullan\u0131c\u0131lar\u0131n platformda daha fazla s\u00fcre ge\u00e7irmesi i\u00e7in platforma yeni hizmetler eklemekti.<\/p>\n\n\n\n QQ maceras\u0131ndan sonra Tencent, PC oyunlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde etti. K\u00fcresel oyun end\u00fcstrisinde s\u00f6z sahibi olabilmek i\u00e7in bir dizi hedefli yat\u0131r\u0131mdan ve sermaye yo\u011fun birle\u015fme ve sat\u0131n almalardan yararland\u0131. \u00c7evrimi\u00e7i oyunlar \u015firkete \u00f6nemli bir gelir getirdi. Ayr\u0131ca \u00e7evrimi\u00e7i oyunlar\u0131n gen\u00e7leri \u015firketin uygulamalar\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in kullan\u0131lan Truva atlar\u0131 oldu\u011fu iddia ediliyordu (Jia, Nieborg ve Poell, 2022).<\/p>\n\n\n\n 2010 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde \u00e7arp\u0131c\u0131 geli\u015fmeler ya\u015fan\u0131yordu. \u0130nsanlar heyecanla Apple’\u0131n iPhone 4’\u00fcn\u00fc bekliyordu. Telekom operat\u00f6rleri, 2G’den 3G’ye ge\u00e7meye haz\u0131rlan\u0131yordu. B\u00f6ylece mobil internet ba\u011flant\u0131lar\u0131 h\u0131zlanacakt\u0131. \u00c7in’de ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan \u00f6nce, China Mobile ve China Unicom gibi telekom \u015firketleri, h\u00fccresel a\u011flara eri\u015fimi kontrol ederek hangi yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricilerin mobil cihazlara eri\u015febilece\u011fini belirleyebiliyordu. 2010’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131n h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, telekom\u00fcnikasyon \u015firketleri kontrol\u00fc pazara yeni girenlere ve yerli donan\u0131m \u00fcreticilerine b\u0131rakmak zorunda kald\u0131lar. Huawei ve Xiaomi gibi \u015firketler ise kendi mobil uygulama ma\u011fazalar\u0131n\u0131 a\u00e7arak uygulama \u00fcretimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na y\u00f6nelik ara\u00e7lar ve kurallar \u00fczerinde do\u011frudan yetki sahibi olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu arada, ABD merkezli teknoloji \u015firketleri Apple ve Google, kendi uygulama ma\u011fazalar\u0131 ve mobil i\u015fletim sistemleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir yakla\u015f\u0131m benimsedi. Tencent ise yerel ve k\u00fcresel rakiplerinden farkl\u0131 bir yol izledi. Bir telekom \u015firketi de\u011fildi, mobil cihazlar \u00fcretmedi ve mobil uygulama ekosistemlerini kontrol edebilmek i\u00e7in bir mobil i\u015fletim sistemi geli\u015ftirmedi.<\/p>\n\n\n\n Tencent, QQ masa\u00fcst\u00fc uygulamas\u0131 ile sosyal medya ve mesajla\u015fman\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kontrol ediyordu. Fakat Pony Ma, yakla\u015fan mobil devrimde Tencent’in yeni bir mobil giri\u015fim taraf\u0131ndan bir gecede ala\u015fa\u011f\u0131 edilebilece\u011finin fark\u0131ndayd\u0131. Tencent’\u0131n acilen bir \u015fey yapmas\u0131 gerekiyordu. Mobil cihazlara y\u00f6nelik bir anl\u0131k mesajla\u015fma \u00fcr\u00fcn\u00fcne ihtiya\u00e7 vard\u0131. \u015eirket i\u00e7inde \u00fc\u00e7 farkl\u0131 ekip bu hedef do\u011frultusunda seferber oldu.<\/p>\n\n\n\n Ekiplerden biri Allen Zhang’\u0131n liderli\u011findeki WeChat’ti. Di\u011fer ekiplerden biri ise Tencent’\u0131n masa\u00fcst\u00fc d\u00f6nemindeki y\u0131ld\u0131z\u0131 QQ idi. \u00dc\u00e7 farkl\u0131 ekibin ayn\u0131 i\u015f i\u00e7in u\u011fra\u015fmas\u0131 i\u015f g\u00fcc\u00fc israf\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir. Center for China and Globalization<\/em> ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131ndan Andy Mok Tencent’\u0131, baz\u0131 do\u011fmam\u0131\u015f k\u00f6pek bal\u0131klar\u0131n\u0131n hayatta kalabilmek i\u00e7in anne karn\u0131ndaki karde\u015flerini yedi\u011fi k\u00f6pek bal\u0131\u011f\u0131 rahmine benzetiyor. Ancak Tencent’\u0131n birden fazla dahili ekibin birbiriyle rekabet etmesine izin vermesi \u015firketin yenilik\u00e7ili\u011fini sa\u011flayan \u00f6zelliklerinden biriydi.<\/p>\n\n\n\n WeChat’in birinci s\u00fcr\u00fcm\u00fc Kas\u0131m 2010’da yay\u0131mland\u0131 (2011\u2019e kadar ad\u0131 Weixin\u2019di). Uygulaman\u0131n d\u00f6rt temel i\u015flevi vard\u0131: Profil foto\u011fraf\u0131 y\u00fckleme, kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 ayarlama, basit metin mesajlar\u0131 ve foto\u011fraf transferleri. Kullan\u0131c\u0131lar uygulamay\u0131 kullanabilmek i\u00e7in QQ hesaplar\u0131n\u0131 veya e-postalar\u0131n\u0131 kullanabiliyorlard\u0131. Uygulaman\u0131n ilk alt\u0131 ay\u0131nda WeChat\u2019in sadece bir milyon kullan\u0131c\u0131s\u0131 vard\u0131. Uygulama yeterince ilgi g\u00f6rmemi\u015fti ve \u00c7in i\u00e7in olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck bir say\u0131yd\u0131. Bunun yan\u0131nda WhatsApp da sekt\u00f6re girmi\u015fti. Hong Kong’da 2010 y\u0131l\u0131nda telefonla bir mesaj g\u00f6ndermek 13 sent civar\u0131ndayd\u0131. Mesajla\u015fma hizmetini \u00fccretsiz sunabilmeleri ba\u015fta WhatsApp olmak \u00fczere anl\u0131k mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir avantajd\u0131. iPhone’un geli\u015ftiriciler i\u00e7in anl\u0131k bildirimleri a\u00e7mas\u0131yla beraber anl\u0131k mesajla\u015fma hizmetlerinde k\u0131yas\u0131ya bir rekabet ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bat\u0131’n\u0131n \u00fcr\u00fcnlerini birebir kopyalamak yerine Tencent’\u0131n QQ’da yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00c7inli kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u00f6zg\u00fcn gereksinimlerini de\u011ferlendirmek ve h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmek \u00c7in pazar\u0131ndaki rekabette olduk\u00e7a \u00f6nemliydi. WhatsApp ve benzerlerinin \u00f6n\u00fcndeki engellerden biri \u00c7ince yazman\u0131n \u0130ngilizce yazmaya g\u00f6re daha zor olmas\u0131yd\u0131. \u00d6zellikle ya\u015fl\u0131lar, k\u00fc\u00e7\u00fck ekranlara yazmakta zorlan\u0131yordu. Bu sefer yenilik Tencent d\u0131\u015f\u0131ndan, Heatherm Huang ad\u0131ndaki yirmi bir ya\u015f\u0131ndaki bir \u00fcniversite mezunundan geldi. Huang, taksi s\u00fcr\u00fcc\u00fclerinin birbirleriyle haberle\u015fmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 telsiz telefonlardan esinlendi ve 2011 ba\u015f\u0131nda TalkBox adl\u0131 uygulamay\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Uygulama uzun s\u00fcre Hong Kong ve \u00c7in’de en \u00e7ok indirilen uygulama oldu. Bat\u0131l\u0131 \u00fcr\u00fcnlerini kopyalayan \u00c7inli yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar, Talkbox’\u0131 da hemen kopyalad\u0131lar. Ancak Huang’\u0131n dedi\u011fi gibi sesli ileti\u015fimi uygulamalar\u0131na ekleyen \u015firketler sadece kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc Talkbox’a benzetmekle yetinmi\u015fler ve i\u015fin p\u00fcf noktas\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. O zamanlar mobil internet h\u0131z\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczdekine g\u00f6re olduk\u00e7a yava\u015ft\u0131. Talkbox, daha kullan\u0131c\u0131lar konu\u015fmay\u0131 bitirmeden ses kayd\u0131n\u0131 par\u00e7a par\u00e7a g\u00f6nderen bir mekanizma tasarlam\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece \u00fcr\u00fcn\u00fcn h\u0131z\u0131 hakk\u0131nda bir ill\u00fczyon yaratabiliyorlard\u0131. Tencent ise \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelemi\u015f, TalkBox’\u0131n bu mekanizmas\u0131n\u0131 da dikkate alarak onu do\u011fru bi\u00e7imde kopyalayabilmi\u015fti. Talkbox, ne Tencent’a ne de di\u011fer kopyac\u0131 \u015firketlere fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131n ihlali nedeniyle dava a\u00e7t\u0131. Rakipleri kopyalamak \u00c7in i\u00e7i rekabette ola\u011fan bir durumdu.<\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda Tencent, Talkbox’\u0131 sat\u0131n almak istemi\u015f ama Huang, Tencent ile rekabet edebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek Tencent’\u0131n teklifini reddetmi\u015fti. Ancak Talkbox ekibi daha yolun ba\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir hata yapt\u0131. 2011’de \u00c7in’de 2G h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu ve \u00c7in’deki 30 megabayt veri paketleri 80 sent civar\u0131ndayd\u0131. Daha h\u0131zl\u0131 3G mobil a\u011flar\u0131n \u00e7ok yak\u0131nda devreye girece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen Talkbox, h\u0131zdan feragat edip ses kalitesini art\u0131rarak (b\u00f6ylece ses dosyas\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc art\u0131rarak) kritik bir hata yapt\u0131. Fakat 2012’de bekledikleri 3G ve daha h\u0131zl\u0131 internet ancak 2013’te geldi!<\/p>\n\n\n\n WeChat ise tam tersini yapm\u0131\u015f ve h\u0131zl\u0131 ileti\u015fime \u00f6ncelik vermi\u015fti. WeChat, 2012’de 100 milyon kullan\u0131c\u0131ya ula\u015ft\u0131 ve bir y\u0131l sonra bu say\u0131y\u0131 \u00fc\u00e7e katlad\u0131. Yaln\u0131zca TalkBox’\u0131 de\u011fil, bir s\u00fcredir \u00c7in’in Twitter’\u0131 Weibo ile u\u011fra\u015fmaktan mobile yeterince zaman ay\u0131ramayan Tencent’in QQ’sunu bile geride b\u0131rakt\u0131. TalkBox’\u0131n sunucular\u0131 \u00c7in d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131 ve bu da internet h\u0131z\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyordu. Ayr\u0131ca \u00c7in h\u00fck\u00fcmeti de yerli olmayan teknoloji \u015firketlerine ku\u015fkuyla yakla\u015f\u0131yordu. Nitekim birka\u00e7 y\u0131l sonra, \u00c7in’de TalkBox sunucular\u0131na eri\u015fim engellendi.<\/p>\n\n\n\n WeChat’in 100 milyon kullan\u0131c\u0131ya eri\u015fmesiyle beraber Tencent, bir sosyal medya platformu in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131. Nisan 2012’de, insanlar\u0131n ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak takip edebilecekleri bir foto\u011fraf ve makale ak\u0131\u015f\u0131 olan Facebook’un sosyal medya ak\u0131\u015f\u0131na benzeyen ‘Anlar’\u0131 ekledi. Fakat Tencent WeChat’te WhatsApp’tan farkl\u0131 bir strateji izliyordu. WhatsApp kurucular\u0131 i\u00e7in basitlik \u00f6ncelikliydi. Tencent ise daha en ba\u015f\u0131nda \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda stratejik entegrasyonu sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n 2014’te, 400 milyon kullan\u0131c\u0131ya eri\u015fti\u011finde bile gelirinin \u00e7o\u011funu masa\u00fcst\u00fc oyunlardan kazanan Tencent i\u00e7in bir kazan\u00e7 kap\u0131s\u0131 de\u011fildi. \u00dcst d\u00fczey y\u00f6neticiler, WeChat’\u0131n reklamlardan gelir elde etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yorlar ama WeChat’in idealist \u00fcr\u00fcn y\u00f6neticileri buna yana\u015fm\u0131yorlard\u0131. WeChat birimi \u00e7ok az para getirmesine ra\u011fmen zaferin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131rken, oyun b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki personel \u015firketin y\u00fck\u00fcn\u00fc s\u0131rtland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Allen, reklam fikrine uzun s\u00fcre direndi, en sonunda 2015’te kullan\u0131c\u0131lara g\u00fcnde bir reklam g\u00f6sterilmesine raz\u0131 oldu. Pony Ma da Allen’la ayn\u0131 fikirdeydi. WeChat, reklam da\u011f\u0131tmakla ve hedefli reklamc\u0131l\u0131ktan para kazanmakla yetinmemeliydi. Bunun yerine insanlar\u0131, insanlarla ve hizmetlerle (g\u0131da teslimat\u0131, taksi \u00e7a\u011f\u0131rma, tezgah \u00fcst\u00fc ila\u00e7lar ve bakkaliye vb) bulu\u015fturan nihai bir ba\u011flay\u0131c\u0131 olabilirdi.<\/p>\n\n\n\n Y\u0131llar i\u00e7inde WeChat\u2019e kullan\u0131c\u0131lar\u0131n mobil \u00f6deme yapmalar\u0131n\u0131 ve birbirlerine para g\u00f6ndermelerini sa\u011flayan dijital bir c\u00fczdan olan WeChat Pay, kentsel alanlarda farkl\u0131 t\u00fcrde kamu ve \u00f6zel hizmetler i\u00e7in bir rezervasyon sistemi olan \u015eehir Hizmetleri gibi i\u015flevler eklendi (bkz Tablo 1). “WeChat bir ya\u015fam tarz\u0131d\u0131r” slogan\u0131yla Tencent, her t\u00fcrl\u00fc sosyal etkile\u015fim ve ekonomik i\u015flem i\u00e7in uygulamay\u0131 bir platforma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ba\u015flad\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te, en \u00f6nemli geli\u015fmelerden biri Tencent’\u0131n mini programlar\u0131 tan\u0131tmas\u0131 oldu. WeChat ekibinin Web 2.0 d\u00f6nemi web sitelerine benzer \u015fekilde tasarlad\u0131\u011f\u0131 mini programlar, farkl\u0131 kurumlar\u0131n i\u015flevlerini tek bir ekranda bir araya getiriyordu. Jia vd. (2022) bu s\u00fcreci WeChat’in platformla\u015fmas\u0131 ve altyap\u0131la\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131yor. Platformla\u015fma, dijital platformlar\u0131n ekonomik, altyap\u0131sal ve y\u00f6netimsel uzant\u0131lar\u0131n\u0131n farkl\u0131 ekonomik sekt\u00f6rlere ve ya\u015fam alanlar\u0131na n\u00fcfuz etmesi olarak tan\u0131mlanabilir. Altyap\u0131la\u015fma ise platformlar\u0131n \u00f6l\u00e7ek, yayg\u0131nl\u0131k ve kullan\u0131m\u0131n kritikli\u011fi gibi tipik olarak altyap\u0131yla ili\u015fkilendirilen \u00f6zellikleri edinmesi olarak anla\u015f\u0131labilir. WeChat, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar\u0131n \u00fczerine in\u015fa edebilece\u011fi bir altyap\u0131 olarak hizmet verdi\u011finden, son kullan\u0131c\u0131lar art\u0131k WeChat’ten ayr\u0131lmak zorunda kalmadan harici \u00fcr\u00fcn ve hizmetlere h\u0131zla eri\u015febileceklerdi. Dolay\u0131s\u0131yla WeChat, Tencent’in \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerini sundu\u011fu bir uygulamadan \u00e7ok daha fazlas\u0131 haline geldi. Bir s\u00fcper uygulama stratejisi uygulayan \u015firket daha en ba\u015f\u0131ndan WeChat’i bir platform ve bir altyap\u0131 olarak geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Mini programlar, WeChat’in i\u015flevselli\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zenginle\u015ftirirken ayn\u0131 zamanda WeChat’i uygulama ekonomisinde kilit bir eri\u015fim d\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc olarak merkezile\u015ftirdi. Mini programlar ile yaz\u0131l\u0131m ademimerkeziyet\u00e7i bir mimariye do\u011fru evrilirken veri ak\u0131\u015flar\u0131 merkezile\u015fti.<\/p>\n\n\n\n WeChat mini programlar\u0131, WeChat ekosistemi i\u00e7indeki “alt uygulamalar”. Kullan\u0131c\u0131lara e-ticaret, sanal ma\u011faza turu, g\u00f6rev y\u00f6netimi, kuponlar ve di\u011fer hizmetler gibi geli\u015fmi\u015f \u00f6zellikler sunuyorlar. \u00d6rne\u011fin, \u00c7in’deki en b\u00fcy\u00fck B2C (Business To Consumer – i\u015fletmeden t\u00fcketiciye) platformlar\u0131ndan biri olan JD’nin WeChat \u00fczerinde e-ticaret mini program\u0131 var. Ticari kurulu\u015flar\u0131n yan\u0131nda resmi kurumlar da mini programlarla platformda yer al\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin Covid-19 s\u0131ras\u0131nda yerel y\u00f6netimler, pandeminin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 kontrol etmek i\u00e7in ger\u00e7ek zamanl\u0131 sa\u011fl\u0131k QR kodlar\u0131, PCR test sonu\u00e7lar\u0131, a\u015f\u0131 talep etme veya kaydetme, soru-cevap b\u00f6l\u00fcmleri gibi mini programlardan yararland\u0131lar (https:\/\/walkthechat.com\/wechat-mini-programs-simple-introduction\/<\/a> https:\/\/qpsoftware.net\/blog\/wechat-mini-program-all-you-need-know<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Tencent, WeChat’i sadece teknik d\u00fczenlemelerle b\u00fcy\u00fctmedi. \u015eirket, yeni giri\u015fimleri yok etmek yerine onlar i\u00e7in bir kulu\u00e7ka merkezi haline gelmeyi tercih etti. Genellikle az\u0131nl\u0131k hisseleri alarak onlara yat\u0131r\u0131m yapt\u0131 ve b\u00f6ylece bir \u015firketler ekosistemi olu\u015fturdu.<\/p>\n\n\n\nQQ: Tencent’in Do\u011fu\u015fu<\/h2>\n\n\n\n
\n
Mobil Devrim ve WeChat<\/h2>\n\n\n\n