\u0130lk k\u00fcresel “Yapay Zek\u00e2 G\u00fcvenli\u011fi Zirvesi”, 1-2 Kas\u0131m tarihlerinde Londra’da ger\u00e7ekle\u015fti. Zirvenin d\u00fczenlendi\u011fi yer, Bletchley Park, bilgisayar bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihi bir \u00f6neme sahipti. Bletchley Park, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 boyunca Nazi Almanyas\u0131’n\u0131n Enigma ve Lorenz \u015fifrelerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde bir \u00fcs olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkemizin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu ilk k\u00fcresel YZ (Yapay Zek\u00e2) zirvesinde 28 \u00fclkeden temsilci vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Zirvenin odakland\u0131\u011f\u0131 riskler iki kategoriye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Birinci kategorideki risklerde k\u00f6t\u00fc bir akt\u00f6r\u00fcn YZ ile yapabilecekleri \u00fczerinde duruluyordu. H\u00fck\u00fcmetler, su\u00e7 i\u015flemek i\u00e7in YZ’yi kullanan akt\u00f6rlerle ba\u015f edebilmek istiyor. \u0130kinci kategorideki riskler ise insanlara yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilen YZ sistemlerinin insanlar\u0131n aleyhine d\u00f6nmesiyle ilgili. Ayr\u0131ca zirve belgelerinde dar<\/strong> ve s\u0131n\u0131r YZ<\/strong> (Frontier AI) aras\u0131nda bir ayr\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015f. Dar YZ’ler belirli bir g\u00f6revi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in tasarlan\u0131yorlar. Tek bir g\u00f6revi ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere tasarland\u0131klar\u0131 i\u00e7in ba\u015fka bir alana otomatik olarak aktar\u0131lam\u0131yorlar. S\u0131n\u0131r YZ ise daha yeni bir terim. Yetenekler veya g\u00f6rev \u00e7e\u015fitlili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan mevcut en yeni YZ modelleriyle e\u015fle\u015fen veya onlardan daha iyi performans g\u00f6steren YZ modellerini tan\u0131ml\u0131yor. Bir yandan \u00e7ok fazla olanak sunarken di\u011fer yandan beraberinde yeni riskler getiriyor. En son teknoloji LLM (Large language models – B\u00fcy\u00fck Dil Modelleri) gibi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli g\u00f6revleri ger\u00e7ekle\u015ftirebilen YZ teknolojilerini bu kapsamda de\u011ferlendirebiliriz.<\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmetlerin belirledi\u011fi be\u015f temel zirve hedefi \u00f6zellikle s\u0131n\u0131r YZ \u00fczerineydi:<\/p>\n\n\n\n Zirvenin “bu risklerin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yeni zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmek, modellerin devlet d\u0131\u015f\u0131 akt\u00f6rler taraf\u0131ndan k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131yla m\u00fccadele etmek ve en iyi uygulamalar\u0131 te\u015fvik etmek” i\u00e7in uluslar\u0131n nas\u0131l birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fine dair uluslararas\u0131 bir konu\u015fma alan\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ancak yanl\u0131\u015f bilgilendirmeler, \u00f6n yarg\u0131, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve YZ’nin insanlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015fleri devralmas\u0131 gibi daha geni\u015f toplumsal riskler zirve kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu riskler halihaz\u0131rda hem ulusal hem de uluslararas\u0131 alanda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan zirveyi tekrar bu konularla me\u015fgul etmek istenmemi\u015fti (https:\/\/www.gov.uk\/government\/publications\/ai-safety-summit-introduction\/ai-safety-summit-introduction-html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Zirve sonunda \u00fclkeler, Bletchley Deklarasyonu olarak bilinen ve YZ’nin zorluklar\u0131n\u0131 ve risklerini y\u00f6netmek i\u00e7in uluslararas\u0131 i\u015fbirli\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunan bir anla\u015fma yay\u0131mlad\u0131lar. Zirve \u00f6ncesindeki hedeflerle uyumlu olarak \u00f6zellikle s\u0131n\u0131r YZ’nin d\u00fczenlenmesi \u00fczerinde duruldu (https:\/\/www.gov.uk\/government\/publications\/ai-safety-summit-2023-the-bletchley-declaration\/the-bletchley-declaration-by-countries-attending-the-ai-safety-summit-1-2-november-2023<\/a>). Zirvede, YZ’nin ter\u00f6rizm, su\u00e7 faaliyetleri ve sava\u015f amac\u0131yla potansiyel kullan\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir b\u00fct\u00fcn olarak insanl\u0131\u011fa y\u00f6nelik varolu\u015fsal riskleri ele al\u0131nd\u0131. Bu geli\u015fmelere ek olarak ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden, YZ geli\u015ftiricilerinin g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ABD h\u00fck\u00fcmetiyle payla\u015fmas\u0131n\u0131 gerektiren bir idari emir imzalad\u0131. Ayr\u0131ca ABD h\u00fck\u00fcmeti, Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak bir Amerikan Yapay Zeka G\u00fcvenli\u011fi Enstit\u00fcs\u00fcn\u00fcn kuruldu\u011funu duyurdu.<\/p>\n\n\n\n Sonraki YZ G\u00fcvenli\u011fi Zirvelerinin 2024 ortalar\u0131nda G\u00fcney Kore’de, 2024 sonlar\u0131nda ise Fransa’da d\u00fczenlenmesi planlan\u0131yor. YZ zirvesi, FLI’n\u0131n (Ya\u015fam\u0131n Gelece\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc \u2013 Future of Life Institute) 22 Mart’ta yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 “Dev Yapay Zek\u00e2 Deneylerini Duraklat\u0131n” ba\u015fl\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131k mektubunun ve 30 May\u0131s’ta da CAIS’in (Center for AI Safety \u2013 Yapay Zek\u00e2 G\u00fcvenli\u011fi Merkezi) web sitesinde yay\u0131mlanan YZ kaynakl\u0131 yok olma riski hakk\u0131ndaki bildirinin bir devam\u0131 niteli\u011findeydi. Daha \u00e7ok h\u00fck\u00fcmetlerin ad\u0131 ge\u00e7se de zirve, b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketlerinin etkili ve belirleyici oldu\u011fu ko\u015fullarda ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Ancak bu s\u00fcre\u00e7te beklenmedik bir geli\u015fme ya\u015fand\u0131. Birle\u015fik Krall\u0131k’ta ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde faaliyet g\u00f6steren \u00e7ok say\u0131da insan haklar\u0131 kurulu\u015fu, sendika, akademisyen ve uzman, Birle\u015fik Krall\u0131k Ba\u015fbakan\u0131 Rishi Sunak’a hitaben bir a\u00e7\u0131k mektup yay\u0131mlad\u0131. \u0130mzac\u0131lar aras\u0131nda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda on milyonlarca i\u015f\u00e7iyi temsil eden TUC (Trades Union Congress), AFL-CIO (The American Federation of Labor and Congress of Industrial Organizations), Avrupa Sendikalar Konfederasyonu, Uluslararas\u0131 Sendikalar Konfederasyonu gibi b\u00fcy\u00fck ve uluslararas\u0131 sendika konfederasyonlar\u0131; Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc, Liberty, Article 19, Privacy International, Access Now gibi yerel (Birle\u015fik Krall\u0131k’taki) ve uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131; Connected by Data, Open Rights Group, 5 Rights, Consumers International gibi yerel ve uluslararas\u0131 sivil toplum kurulu\u015flar\u0131; Mozilla ve AI Now gibi teknoloji topluluklar\u0131; Alan Turing Institute ve British Computer Society gibi kurulu\u015flardan uzmanlar vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Zirve, birbiriyle k\u0131yas\u0131ya rekabet eden ABD ve \u00c7in’i bir araya getirmekle \u00f6v\u00fcnse de ya\u015famlar\u0131 YZ’den en \u00e7ok etkilenen topluluklar\u0131 ve i\u015f\u00e7ileri marjinalle\u015ftiriyordu. Yay\u0131mlanan a\u00e7\u0131k mektupta zirvenin, b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri taraf\u0131ndan in\u015fa edilen s\u0131n\u0131r YZ sistemlerinin uzak varolu\u015fsal riskleri hakk\u0131ndaki spek\u00fclasyonlara a\u015f\u0131r\u0131 derecede odaklanmas\u0131 ele\u015ftiriliyordu. B\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketlerinin y\u00f6nlendirdi\u011fi, kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fen zirve g\u00fcncel ve ger\u00e7ek sorunlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ediyordu. B\u00f6ylece halihaz\u0131rdaki YZ sistemlerinden en \u00e7ok etkilenenler ve gelecekteki sistemlerden en \u00e7ok etkilenecek olanlar “biz de var\u0131z” diyor ve s\u00f6z hakk\u0131 istiyordu.<\/p>\n\n\n\n Hakl\u0131yd\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc algoritmalar (!) taraf\u0131ndan i\u015flerinden kovuluyorlar. Kredi ba\u015fvurular\u0131 kimlik veya posta koduna dayal\u0131 profillemelere g\u00f6re de\u011ferlendiriliyor. Biyometrik g\u00f6zetime veya itibars\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 tahmine dayal\u0131 polislik uygulamalar\u0131na maruz kal\u0131yorlar. Bir avu\u00e7 b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketi daha fazla g\u00fc\u00e7 ve etki elde ettik\u00e7e k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler ve sanat\u00e7\u0131lar sistemden d\u0131\u015flan\u0131yor ve yenilik\u00e7ilik bo\u011fuluyor. YZ’yi ger\u00e7ekten g\u00fcvenli hale getirmek i\u00e7in bu ve bunun gibi bireysel ve toplumsal a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan pek \u00e7ok sorunun \u00fcstesinden gelinmesi gerekiyor. Bunu ba\u015far\u0131yla yapmak, gelecekteki riskleri y\u00f6netmenin de temellerini atacak. Geni\u015f bir uzmanl\u0131k yelpazesi ve YZ zararlar\u0131na en \u00e7ok maruz kalan topluluklar, YZ’nin risklerinin tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir masada yer almal\u0131 ve e\u015fit s\u00f6z hakk\u0131na sahip olmal\u0131yd\u0131lar. Bu seslerin dahil edilmesi, kamuoyunun ve politika yap\u0131c\u0131lar\u0131n resmin tamam\u0131n\u0131 g\u00f6rebilmesini sa\u011flayacakt\u0131 (https:\/\/ai-summit-open-letter.info\/<\/a>).<\/p>\n\n\n\n A\u00e7\u0131k mektup ayn\u0131 zamanda BigTech’in (B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015eirketleri) yaz\u0131p oynad\u0131\u011f\u0131 YZ oyununa son verme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yd\u0131. Teknoloji firmalar\u0131; i\u015f\u00e7ilerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki \u00f6rg\u00fctlenmeler, medya ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve aktivist gruplar\u0131 teknoloji kaynakl\u0131 zarar\u0131n bir\u00e7ok boyutuna \u0131\u015f\u0131k tutana kadar geni\u015f \u00e7apta, faydal\u0131 ve yenilik\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmalarla ili\u015fkilendiriliyordu. Son y\u0131llarda bu de\u011fi\u015fiyor. A\u00e7\u0131k mektubun imzac\u0131lar\u0131ndan olan YZ \u015eimdi (AI Now) Enstit\u00fcs\u00fc de art\u0131k sorunlar\u0131 belirleme ve tan\u0131mlamadan onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in harekete ge\u00e7me zaman\u0131n\u0131n geldi\u011fini savunuyor. Bu \u00e7er\u00e7evede haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 2023 raporu da YZ hakk\u0131ndaki basmakal\u0131p \u00f6nerileri tekrarlam\u0131yor ve somut politika \u00f6nerileri sunuyor. YZ \u015eimdi, \u00f6zellikle teknoloji sekt\u00f6r\u00fcndeki g\u00fc\u00e7 yo\u011funla\u015fmas\u0131 \u00fczerinde duruyor. YZ \u015eimdi’ye g\u00f6re YZ hakk\u0131ndaki hi\u00e7bir \u015fey ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz de\u011fil (https:\/\/ainowinstitute.org\/2023-landscape<\/a>)!<\/p>\n\n\n\n Big Tech terimi, 2013’ten beri ABD’li mega teknoloji \u015firketlerini tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lan bir k\u0131saltma. Bu terim ile \u00e7o\u011funlukla GAFAM (Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft) kastediliyor. Ama terimin kesin bir bile\u015fimi yok. \u00d6rne\u011fin k\u0131saltma zaman zaman Uber , Twitter vb teknoloji \u015firketlerini de kapsayabiliyor.<\/p>\n\n\n\n Terim, s\u00f6z konusu teknoloji \u015firketlerinin a\u011f etkileri, sahip olduklar\u0131 veriler ve altyap\u0131sal avantajlar\u0131yla faaliyet g\u00f6sterdikleri benzeriz \u00f6l\u00e7e\u011fe i\u015faret ediyor. B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri finansal g\u00fc\u00e7lerini kullanarak sosyal medyadan sa\u011fl\u0131k hizmetlerine, e\u011fitimden medya sekt\u00f6rlerine kadar \u00e7e\u015fitli \u015firketleri sat\u0131n al\u0131yorlar. Genellikle stratejik olan bu sat\u0131n almalarla g\u00fc\u00e7lerini peki\u015ftiriyorlar. Ayr\u0131ca finansal g\u00fc\u00e7leriyle lobicilik ve benzeri sermaye d\u0131\u015f\u0131 stratejiler yoluyla YZ’yi d\u00fczenleme tehdidine kar\u015f\u0131 konumlar\u0131n\u0131 korumaya ve g\u00fc\u00e7lerini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n\n
Big Tech (B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015eirketleri)<\/h2>\n\n\n\n