Teknoloji alan\u0131nda ABD ve \u00c7in aras\u0131nda k\u0131yas\u0131ya bir m\u00fccadele ya\u015fan\u0131yor. Hem ABD hem de \u00c7in, kendi teknolojik \u015firketleri ve uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla teknolojiyi ve teknolojik standartlar\u0131 \u015fekillendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ama ne yaz\u0131k ki \u00fclkemizde, \u00c7in’deki geli\u015fmeler ABD ve Avrupa’dakiler kadar ses getirmiyor. Zihnimizde olu\u015fturdu\u011fumuz bir \u00c7in resmi var. \u00c7in, Rusya, Kuzey Kore ve \u0130ran bu resimde yan yana duruyor. Bu \u015fer ittifak\u0131 (!) bizim \u00f6zg\u00fcr (?) internetimizin yerine sans\u00fcre dayal\u0131 kendi internetlerini dayatmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve di\u011fer h\u00fck\u00fcmetlere k\u00f6t\u00fc \u00f6rnek oluyor.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 konunun bu kadar basit oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u00c7in, Bat\u0131l\u0131 anlamda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir \u00fclke de\u011fil. Peki Bat\u0131, Bat\u0131l\u0131 anlamda ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc m\u00fc? Slavoj Zizek’in Julian Assange hakk\u0131ndaki yaz\u0131s\u0131nda Bat\u0131’n\u0131n bu \u00e7eli\u015fkisine dikkati \u00e7ekiyor (https:\/\/artigercek.com\/forum\/julian-assange-bir-sersem-degil-elestirel-sol-kurulu-duzene-payanda-oluyor-285883h<\/a>):<\/p>\n\n\n\n Bat\u0131’yla ilgili sorun, daha b\u00fcy\u00fck adaletsizliklere sahip olan \u00fclkeleri g\u00f6rmezden gelme e\u011filiminde olmam\u0131zd\u0131r (bu konuda \u0130ran’dan kesinlikle daha k\u00f6t\u00fc olan Suudi Arabistan’\u0131 anmak yeterli). Bazen \u00f6zg\u00fcrl\u00fcks\u00fczl\u00fcklerimizi g\u00f6rmezden geldi\u011fimiz i\u00e7in kendimizi \u00f6zg\u00fcr hissediyoruz, oysa ki Rusya ve \u00c7in’de insanlar \u00f6zg\u00fcrl\u00fcks\u00fczl\u00fcklerinin tamamen fark\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla yaln\u0131z \u00c7in’le ilgili olanlar\u0131 de\u011fil, Bat\u0131’yla ilgili \u00f6n yarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 da bir kenara b\u0131rakarak \u00c7in’deki geli\u015fmeleri takip etmemizde fayda var. Ayr\u0131ca bili\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmeleri ve etkilerini art\u0131k sadece ABD merkezli ele alamay\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00c7in’in geli\u015ftirmekte oldu\u011fu YZ d\u00fczenlemelerinin etkisi \u00c7in’le s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayacak. \u00c7in’in teknoloji ihra\u00e7 etti\u011fi \u00fclkeleri ve k\u00fcresel YZ ara\u015ft\u0131rma a\u011flar\u0131n\u0131 da etkileyecek.<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 kamuoyunun \u00c7in’deki teknolojik geli\u015fmelere yakla\u015f\u0131m\u0131 da \u00f6n yarg\u0131larla dolu. Uluslararas\u0131 yorumlar genellikle iki tuzaktan birine d\u00fc\u015f\u00fcyor. Ya \u00c7in’in d\u00fczenlemelerini \u00f6nemsiz olarak g\u00f6r\u00fcyorlar ya da bunlar\u0131 siyasi bir malzeme olarak kullan\u0131yorlar. Bir \u00e7ok analist ve politikac\u0131, Ba\u015fkan Xi Jinping ve \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin (\u00c7KP) kendi kurallar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etme konusunda kontrols\u00fcz bir g\u00fcce sahip oldu\u011funu ve bu nedenle y\u00f6netmeliklerin \u00f6nemsiz oldu\u011funu savunuyor. Bu nedenle, \u00c7in’deki d\u00fczenleyici belgeleri anlams\u0131z ka\u011f\u0131t par\u00e7alar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Baz\u0131 politikac\u0131lar ise kendi g\u00fcndemlerini desteklemek i\u00e7in \u00c7in’in YZ y\u00f6neti\u015fimi hayaletini kullan\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin ABD’li Demokrat Parti senat\u00f6r\u00fc Chuck Schumer, \u00c7in’in YZ’yi d\u00fczenleme \u00e7abalar\u0131na kar\u015f\u0131 uyar\u0131larda bulunuyor ve \u00c7in’in “yolun kurallar\u0131n\u0131 yazmas\u0131na” izin verilmemesi gerekti\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n Bat\u0131l\u0131 politikac\u0131lar\u0131n hakl\u0131 olduklar\u0131 noktalar var. Fakat \u00c7in’in giri\u015fimlerinin derinlemesine analiz edilmemesi daha b\u00fcy\u00fck sorunlara neden olacak. \u00c7in’in YZ \u00fcr\u00fcnlerine getirece\u011fi \u00f6zel gereksinimler ve k\u0131s\u0131tlamalar teknolojinin \u00c7in’de nas\u0131l in\u015fa edilece\u011fini ve kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 yeniden \u015fekillendirecek. Bunun yan\u0131nda, \u00c7in’in teknoloji ihracat\u0131 ile Endonezya’daki dil modelleri \u00fczerindeki i\u00e7erik kontrollerinden Avrupa’daki otonom ara\u00e7lar\u0131n g\u00fcvenlik \u00f6zelliklerine kadar her \u015feyi etkileyecek. Sheehan’\u0131n (2023, 2024) her iki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u00fczerinde durdu\u011fu gibi \u00c7in’in b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 siyasi sistemine ra\u011fmen ABD ve di\u011fer \u00fclkelerdeki politika yap\u0131c\u0131lar \u00c7in’in d\u00fczenlemelerinden ve yararland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lardan bir \u015feyler \u00f6\u011frenebilir.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in’in YZ’yi nas\u0131l d\u00fczenledi\u011fi veya d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 konusuna girmeden \u00f6nce \u00c7in’in YZ y\u00f6neti\u015fiminin, basit\u00e7e \u00c7KP liderli\u011fi taraf\u0131ndan yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya emirler silsilesiyle yarat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor. Ba\u015fkan Xi Jinping ve di\u011fer \u00fcst d\u00fczey \u00c7KP liderlerinin bazen politika \u00f6ncelikleri konusunda \u00fcst d\u00fczey m\u00fcdahaleleri olabiliyor. Fakat \u00c7in’in YZ d\u00fczenlemelerinin \u015fekillendirilmesinde kilit akt\u00f6rler de\u011filler. Bu d\u00fczenlemeler, \u00c7in parti-devletinin (\u00c7in h\u00fck\u00fcmeti ve \u00c7KP’yi olu\u015fturan kurumlar\u0131n birle\u015fimi) hem i\u00e7inden hem de d\u0131\u015f\u0131ndan akt\u00f6rlerin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen dinamik ve yinelemeli bir politika olu\u015fturma s\u00fcrecinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Orta d\u00fczey b\u00fcrokratlar, akademisyenler, teknoloji uzmanlar\u0131, gazeteciler ve teknoloji \u015firketlerinde \u00e7al\u0131\u015fan politika ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 s\u00fcrecin geli\u015fimini etkileyebiliyorlar. Bu akt\u00f6rler; kamu savunuculu\u011fu, entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fmalar, teknik at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve b\u00fcrokratik \u00e7eki\u015fmelerin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 yoluyla \u00c7in’in mevcut ve gelecekteki YZ d\u00fczenlemelerinin temellerini at\u0131yorlar. \u00c7inli akademisyenler, gazeteciler, \u015firketler ve devlet taraf\u0131ndan i\u015fletilen medya kurulu\u015flar\u0131 uluslararas\u0131 YZ tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yak\u0131ndan takip ediyorlar. Y\u0131llard\u0131r Bat\u0131’daki teknolojileri nas\u0131l \u00c7in’e uyarl\u0131yorlarsa Bat\u0131’daki d\u00fczenleyici ara\u00e7lar\u0131 da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00fclkelerine uyarlaman\u0131n yollar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Bat\u0131l\u0131 meslekta\u015flar\u0131n\u0131n aksine \u00c7inli d\u00fczenleyiciler, (ister jeopolitik bir dosttan isterse d\u00fc\u015fmandan gelsin) ba\u015fka \u00fclkelerdeki fikirleri \u00f6\u011frenmeye ve uyarlamaya daha a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in, YZ’nin potansiyel g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve bu g\u00fcc\u00fc kontrol etmesi gerekti\u011finin fark\u0131nda. 2017’den beri yay\u0131mlanan politika belgelerinde bu fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n izini g\u00f6rebiliyoruz. \u00c7in Devlet Konseyinin 20 Temmuz 2017’de yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Yeni Nesil Yapay Zeka Geli\u015ftirme Plan\u0131 (https:\/\/digichina.stanford.edu\/work\/full-translation-chinas-new-generation-artificial-intelligence-development-plan-2017\/<\/a>) YZ’nin geli\u015fimini te\u015fvik etmesinin yan\u0131nda 2030 y\u0131l\u0131na kadar YZ y\u00f6neti\u015fim d\u00fczenlemelerinin geli\u015ftirilmesi i\u00e7in \u00fcst d\u00fczey bir zaman \u00e7izelgesi de ortaya koymaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bilim ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 uzman bir komite taraf\u0131ndan 17 Temmuz 2019’da yay\u0131mlanan “Yeni Nesil Yapay Zeka i\u00e7in Y\u00f6neti\u015fim \u0130lkeleri: Sorumlu Yapay Zekan\u0131n Geli\u015ftirilmesi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 belgede (https:\/\/digichina.stanford.edu\/work\/translation-chinese-expert-group-offers-governance-principles-for-responsible-ai\/<\/a>) ise YZ’nin y\u00f6neti\u015fimi i\u00e7in mahremiyete sayg\u0131, a\u00e7\u0131k i\u015fbirli\u011fi ve \u00e7evik y\u00f6neti\u015fim gibi ilkelere yer veriliyordu.<\/p>\n\n\n\n \u00c7KP Merkez Komitesinin 7 Aral\u0131k 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Hukukun \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne Dayal\u0131 Bir Toplum Olu\u015fturman\u0131n Tasla\u011f\u0131 (2020\u20132025) ba\u015fl\u0131kl\u0131 parti belgesinde (https:\/\/www.chinalawtranslate.com\/highlights-of-the-outline-for-constructing-a-rule-of-law-based-society\/<\/a>) 2025’ten \u00f6nce ele al\u0131nmas\u0131 gereken sosyal ve hukuki sorunlar\u0131n uzun bir listesi vard\u0131. Bu, \u00f6zellikle \u00f6neri algoritmalar\u0131 ve derin sahteye kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunan ilk \u00c7KP politika belgesiydi.<\/p>\n\n\n\n 17 Eyl\u00fcl 2021’de yay\u0131mlanan \u0130nternet Bilgi Hizmeti Algoritmalar\u0131n\u0131n Genel Y\u00f6neti\u015fiminin G\u00fc\u00e7lendirilmesine \u0130li\u015fkin Yol G\u00f6sterici G\u00f6r\u00fc\u015fler ba\u015fl\u0131kl\u0131 belge (https:\/\/digichina.stanford.edu\/work\/translation-guiding-opinions-on-strengthening-overall-governance-of-internet-information-service-algorithms\/<\/a>) ise \u00c7in Siber Uzay Y\u00f6netimi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f; Bilim ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131, Sanayi ve Enformasyon Teknolojileri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Kamu G\u00fcvenli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131, Piyasa D\u00fczenlemesi i\u00e7in Devlet \u0130daresi ve Ulusal Radyo ve Televizyon \u0130daresi taraf\u0131ndan imzalanm\u0131\u015ft\u0131. Belge, 2024 y\u0131l\u0131na kadar \u00e7evrimi\u00e7i algoritmalar\u0131n d\u00fczenlenmesine ili\u015fkin genel bir rehberdi.<\/p>\n\n\n\n YZ y\u00f6neti\u015fimine dahil edilmesi gereken etik normlar i\u00e7in \u00fcst d\u00fczey rehberlik sunan Yeni Nesil Yapay Zeka \u0130\u00e7in Etik Normlar (https:\/\/cset.georgetown.edu\/publication\/ethical-norms-for-new-generation-artificial-intelligence-released\/<\/a>) ba\u015fl\u0131kl\u0131 belgede insanlar\u0131n YZ \u00fczerinde kontrol\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmesi ve sistemlerin nihai sorumlulu\u011funu ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekti\u011fi savunuluyordu. 25 Eyl\u00fcl 2021’de yay\u0131mlanan bu belge, Bilim ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 uzman bir komite taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130nternet Bilgi Hizmetlerinde Algoritmik \u00d6nerilerin Y\u00f6netimine \u0130li\u015fkin H\u00fck\u00fcmler, 27 A\u011fustos 2021’de bir taslak olarak sunuldu ve 31 Aral\u0131k 2021’de belgenin son hali yay\u0131mland\u0131 (https:\/\/www.chinalawtranslate.com\/en\/algorithms\/<\/a>). Algoritmalara ili\u015fkin ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan ilk b\u00fcy\u00fck d\u00fczenlemeydi. D\u00fczenlemenin temelinde h\u00fck\u00fcmetin haberlerin ve i\u00e7eri\u011fin \u00e7evrimi\u00e7i yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki kayg\u0131lar\u0131 vard\u0131. D\u00fczenleme, algoritmalardan etkilenen \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 koruyan h\u00fck\u00fcmler de i\u00e7eriyordu. Ayr\u0131ca d\u00fczenlemeyle gelen en b\u00fcy\u00fck yenilik algoritma siciliydi (algorithm registry). Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi algoritma sicili, \u00c7in’in YZ d\u00fczenlemelerinde \u00f6nemli bir yere sahip.<\/p>\n\n\n\n Bilim ve Teknolojide Etik Y\u00f6neti\u015fimin G\u00fc\u00e7lendirilmesine \u0130li\u015fkin G\u00f6r\u00fc\u015fler, Bilim ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 28 Temmuz 2021’de taslak olarak yay\u0131mland\u0131. 20 Mart 2022 tarihinde son hali yay\u0131mlanan belge, bilim insanlar\u0131n\u0131n ve teknoloji geli\u015ftiricilerin uygulamaya koymas\u0131 gereken i\u00e7 etik ve y\u00f6neti\u015fim mekanizmalar\u0131na odaklan\u0131yordu. YZ, ya\u015fam bilimleri ve t\u0131pla birlikte \u00f6zellikle endi\u015fe duyulan \u00fc\u00e7 alandan biri olarak de\u011ferlendiriliyordu.<\/p>\n\n\n\n 28 Ocak 2022’de taslak olarak yay\u0131mlanan ve 25 Kas\u0131m 2022’de son halini alan Derin Sentez \u0130nternet Bilgi Hizmetlerinin Y\u00f6netimine \u0130li\u015fkin H\u00fck\u00fcmler, metin, video ve ses olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan YZ uygulamalar\u0131n\u0131 hedef al\u0131yordu (https:\/\/www.chinalawtranslate.com\/en\/deep-synthesis\/<\/a>). Sahte haberlerin \u00fcretilmesini yasaklan\u0131yor ve sentetik olarak olu\u015fturulmu\u015f i\u00e7eri\u011fin etiketlenmesi zorunlu k\u0131l\u0131n\u0131yordu. D\u00fczenlemenin temel motivasyonu ise derin sahteden duyulan endi\u015feydi.<\/p>\n\n\n\n \u00dcretken Yapay Zeka Hizmetlerinin Y\u00f6netimine \u0130li\u015fkin \u00d6nlemler ise 11 Nisan 2023’te yay\u0131mland\u0131. ChatGPT ve YZ sohbet robotlar\u0131n\u0131n pop\u00fclaritesinin artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde haz\u0131rlanan belge, derin sentez d\u00fczenlemesiyle benzerlikler g\u00f6stermesine kar\u015f\u0131n metin olu\u015fturma ve e\u011fitim verilerine daha fazla vurgu yap\u0131yordu. Hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n hem e\u011fitim verilerinin hem de olu\u015fturulan i\u00e7eri\u011fin “ger\u00e7ek ve do\u011fru” olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 gerekti\u011fi \u00fczerinde duruluyordu.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in’deki YZ d\u00fczenlemelerinin \u00fc\u00e7 yap\u0131sal benzerli\u011fi var:<\/p>\n\n\n\n YZ y\u00f6neti\u015fimi, YZ s\u00fcrecinin farkl\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerine odaklanabilir. \u00d6rne\u011fin, e\u011fitim verilerini, algoritmalar\u0131 veya bilgi i\u015flem g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u00fczenlemeyi \u00f6ncelikli g\u00f6rebilir. \u00c7\u00f6z\u00fcmleri geli\u015ftiriciye b\u0131rakarak bir YZ \u00fcr\u00fcn\u00fc taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen nihai eylemlere ili\u015fkin gereksinimler tan\u0131mlayabilir. \u00c7in’in YZ y\u00f6neti\u015fimine yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n temelinde ise algoritmalar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in’in algoritmalar\u0131, algoritma sicili arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u015feffafla\u015ft\u0131rma giri\u015fimi bu yakla\u015f\u0131m\u0131n bir sonucu. Sicilin yap\u0131s\u0131 ve gerekli a\u00e7\u0131klamalar, etkili bir d\u00fczenleme i\u00e7in \u00f6ncelikle algoritmalar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayan\u0131r. Ancak \u00c7in’in d\u00fczenlemeleri yaln\u0131zca algoritmalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Sicil defteri, e\u011fitim verilerinin kaynaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama zorunlulu\u011fu da getiriyor.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in’in YZ’yi y\u00f6netmeye y\u00f6nelik ilk at\u0131l\u0131mlar\u0131, d\u00fczenlemelerde kullan\u0131labilecek belirli d\u00fczenleyici ara\u00e7lar\u0131n temelini att\u0131 ve b\u00fcrokratik bilgi birikiminin olu\u015fmas\u0131na katk\u0131da bulundu. \u00d6rne\u011fin, algoritma kayd\u0131, bakanl\u0131klar\u0131n gelecekteki d\u00fczenlemelere kolayca dahil edebilece\u011fi ve gerekliliklerini ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re geli\u015ftirebilece\u011fi standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir a\u00e7\u0131klama arac\u0131 halini ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u00c7inli d\u00fczenleyicilerin ilk ba\u015flarda teknoloji ve potansiyel m\u00fcdahaleler hakk\u0131ndaki bilgi birikimi olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131. \u00c7in Siber Uzay Y\u00f6netimi temsilcileri, YZ \u015firketleriyle bir araya geldiklerinde teknik ayr\u0131nt\u0131lar hakk\u0131ndaki anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ok zay\u0131f oldu\u011fu g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla bu toplant\u0131lar ilk ba\u015fta verimli ge\u00e7medi. Fakat zaman i\u00e7inde d\u00fczenleyiciler, kilit oyuncularla ili\u015fkilerini geli\u015ftirdiler. Bilmedikleri veya yetersiz olduklar\u0131 konularda eksikliklerini gidermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar; yeni i\u015fe al\u0131mlarla kadrolar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdiler.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in, hem dikey hem de yinelemeli bir d\u00fczenleyici yakla\u015f\u0131m benimsedi. Dikey d\u00fczenlemeler, bir teknolojinin belirli bir uygulamas\u0131n\u0131 veya tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc hedefler. Yatay d\u00fczenlemelerde ise Avrupa Birli\u011fi\u2019nin Yapay Zeka Yasas\u0131nda oldu\u011fu gibi belirli bir teknolojinin t\u00fcm uygulamalar\u0131n\u0131 kapsamaya \u00e7al\u0131\u015fan kapsaml\u0131 \u015femsiye yasalar olu\u015fturulur. Hi\u00e7bir d\u00fczenleme tamamen yatay veya dikey de\u011fildir, ancak \u00e7o\u011fu d\u00fczenleme bir y\u00f6ne veya di\u011ferine meyillidir.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca \u00c7in’in d\u00fczenlemeleri de\u011fi\u015fmez bir yap\u0131da de\u011fil. Yinelemeli s\u00fcre\u00e7lerle olgunla\u015f\u0131yor. H\u00fck\u00fcmet yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir y\u00f6netmeli\u011fin kusurlu veya yetersiz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde (derin sentez \u00f6nlemlerini geni\u015fleten \u00fcretken yapay zeka taslak y\u00f6netmeli\u011finde yapt\u0131\u011f\u0131 gibi) bo\u015fluklar\u0131 kapatan veya kapsam\u0131 geni\u015fleten yeni bir tane yay\u0131nl\u0131yor. Bu yinelemeli s\u00fcre\u00e7, d\u00fczenlemelere uyum sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan \u015firketler i\u00e7in kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7abiliyor. Ancak \u00c7inli d\u00fczenleyiciler bunu h\u0131zla de\u011fi\u015fen bir teknoloji ortam\u0131n\u0131 d\u00fczenlemenin kabul edilebilir bir maliyeti olarak g\u00f6r\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in’deki YZ d\u00fczenlemeleri; Siber Uzay Y\u00f6netimi, Bilim ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131, Sanayi ve Enformasyon Teknolojileri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Kamu G\u00fcvenli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131, Piyasa D\u00fczenlemesi i\u00e7in Devlet \u0130daresi, Ulusal Radyo ve Televizyon \u0130daresi gibi b\u00fcrokratik yap\u0131lar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde veya koordinasyonunda ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor. Ancak d\u00fczenleme s\u00fcreci, basit\u00e7e yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131 talimatlarla ilerlemiyor. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi \u00c7in’in \u00f6neri algoritmalar\u0131 ve derin senteze ili\u015fkin d\u00fczenlemeler ayr\u0131 ayr\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak paralel olarak geli\u015ftiler ve k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fcrokratik olarak birbirine ba\u011flanarak politik s\u00fcre\u00e7lere dahil oldular. Yeni teknolojik uygulamalar\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i i\u00e7eri\u011fin olu\u015fturulmas\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fine dair y\u00f6netimsel kayg\u0131lar her iki durumda da d\u00fczenleme i\u00e7in itici g\u00fc\u00e7 sa\u011flad\u0131. Fakat d\u00fczenlemelerin son halini almas\u0131nda h\u00fck\u00fcmet d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7ler de etkili oldu. Farkl\u0131 g\u00fc\u00e7lerin m\u00fcdahaleleriyle d\u00fczenlemelerin kapsam\u0131, teknolojiyle ilgili di\u011fer sosyal ve ekonomik kayg\u0131lar\u0131 da i\u00e7erecek \u015fekilde geni\u015fledi.<\/p>\n\n\n\n Ge\u00e7en ayki yaz\u0131mda \u00f6neri algoritmalar\u0131ndan kaynakl\u0131 sorunlara yer vermi\u015ftim. 229. say\u0131da da “Derin sahte: G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne inanma” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda derin sahte (deepfake) teknolojisine dikkat \u00e7ekmek istemi\u015ftim. \u00c7in’in bu teknolojilere yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin tamam\u0131n\u0131 benimsemesek de \u00c7in’in deneyimlerinden \u00f6\u011frenece\u011fimiz \u00e7ok \u015fey var.<\/p>\n\n\n\n Politika olu\u015fum s\u00fcre\u00e7lerinde \u00c7KP, \u00c7in’in devlet ve parti taraf\u0131ndan y\u00f6netilen medya kurulu\u015flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6nceliklerini iletir ve politikalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar. \u00d6nde gelen yay\u0131n organlar\u0131n\u0131n bir sorunu vurgulamas\u0131 veya bir sekt\u00f6r\u00fc desteklemesi hem parti i\u00e7indeki hem de d\u0131\u015f\u0131ndaki akt\u00f6rler i\u00e7in bir sinyaldir. Bu sinyal, daha alt d\u00fczeydeki d\u00fczenleyicilerin dikkatlerini bu soruna y\u00f6neltmelerine ve i\u015fletmelerin ilgili sekt\u00f6rde daha \u0131srarc\u0131 olmalar\u0131na (veya sekt\u00f6rden \u00e7ekilmelerine) yol a\u00e7abilir. Belirli bir terimin devlet gazetelerinde ne s\u0131kl\u0131kta ge\u00e7ti\u011fi, \u00c7KP’nin bir konuya olan ilgisinin kabaca bir g\u00f6stergesi olabilir. Makalelerde yer alan arg\u00fcmanlar partinin o konu hakk\u0131nda nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne dair ipu\u00e7lar\u0131 sunar. Baz\u0131 durumlarda \u00c7in y\u00f6netimi bu yolla ileriye d\u00f6n\u00fck eylemleri i\u00e7in siyasi ve entelekt\u00fcel zemin haz\u0131rlar. Devlet medyas\u0131ndaki \u00f6neri algoritmalar\u0131 hakk\u0131ndaki ilk tart\u0131\u015fmalar da b\u00f6yle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Yay\u0131mlanan makalelerde daha sonraki y\u0131llarda devletin politikas\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirecek fikirlere dair ipu\u00e7lar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n 2014 ile 2016 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, devlet medyas\u0131n\u0131n i\u015f d\u00fcnyas\u0131 ve teknolojiyle ilgili baz\u0131 makalelerinde \u00f6neri algoritmas\u0131<\/em> ve algoritmik \u00f6neri<\/em> terimleri kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu d\u00f6nemde \u00f6neri sistemlerine de\u011finen makale say\u0131s\u0131 hem azd\u0131 hem de \u00f6neri terimi, makalelerin ana konusu bak\u0131m\u0131ndan marjinaldi. 2016 ve 2017 y\u0131llar\u0131nda bu durum de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Algoritmik \u00f6nerilere at\u0131fta bulunan makalelerin say\u0131s\u0131 artt\u0131. Bir \u00e7ok makalede \u00f6neri sistemlerinin riskleri tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Bu de\u011fi\u015fimde, 2016’daki ABD se\u00e7imlerinde sosyal medyan\u0131n rol\u00fc ve Facebook\/Cambridge Analytica skandal\u0131 etkili olmu\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n Tart\u0131\u015fmalar 2012’de ByteDance (\u015firket daha sonra TikTok’u \u00e7\u0131kard\u0131) taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan Toutiao adl\u0131 uygulama \u00fczerinde somutla\u015f\u0131yordu. Kullan\u0131c\u0131lara ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f bir haber ak\u0131\u015f\u0131 sunan, algoritma odakl\u0131 bir i\u00e7erik platformu olan Toutiao, 2016 y\u0131l\u0131nda \u00c7in’in en pop\u00fcler haber uygulamas\u0131yd\u0131. Ama uygulaman\u0131n pop\u00fclerli\u011fi artt\u0131k\u00e7a \u00c7KP’nin rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da art\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Aral\u0131k 2016’da \u00c7in’in \u00f6nde gelen i\u015f d\u00fcnyas\u0131 dergilerinden Caijing’de, Zhang’\u0131n kendi ya\u015fam felsefesinden Toutiao’nun pespaye i\u00e7eriklerle nas\u0131l ilgilendi\u011fine kadar \u00e7e\u015fitli konulardan s\u00f6z etti\u011fi bir r\u00f6portaj yay\u0131mland\u0131. Zhang’\u0131n algoritmik \u00f6nerilere bak\u0131\u015f\u0131 Bat\u0131l\u0131 muadillerinden pek farkl\u0131 de\u011fildi. Zhang’a g\u00f6re Toutiao, tarafs\u0131z bir platformdu. Algoritmalar, i\u00e7eri\u011fin asil ruhlu veya pespaye olmas\u0131yla ilgilenmiyor sadece kullan\u0131c\u0131lara ilgi duyabilecekleri i\u00e7erikleri sunuyordu. Ayr\u0131ca derginin bir sorusu \u00fczerine Zhang, Toutiao’nun bir medya \u015firketi oldu\u011fu veya yaz\u0131 i\u015fleri sorumlusuna ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u015feklindeki d\u00fc\u015f\u00fcncelere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Zhang’\u0131n gayet \u00f6z g\u00fcvenli bir bi\u00e7imde ifade etti\u011fi bu liberal g\u00f6r\u00fc\u015fleri zaman\u0131n \u00c7inli giri\u015fimcileri aras\u0131nda olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131. Zenginlerdi, halk taraf\u0131ndan idol olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlard\u0131 ve genellikle inovasyon i\u00e7in elinden geleni yapan bir h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan destekleniyorlard\u0131. Ama bu hava tersine d\u00f6nmekteydi. 2016 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda Xi, resmi medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n partiye hizmet etmesini talep etmi\u015f ve bu kurulu\u015flar\u0131n soyad\u0131n\u0131n “parti” olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Muhtemelen Zhang, kendi algoritmik platformunun bunun d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re Toutiao bir medya kurulu\u015fu de\u011fildi. Fakat \u00c7KP ayn\u0131 fikirde de\u011fildi. 23 Aral\u0131k 2016’da \u00c7KP’nin yay\u0131n organ\u0131 olan Halk\u0131n G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc’nde \u00e7\u0131kan bir makalede Toutiao’n\u0131n ad\u0131n\u0131 anmadan Zhang’\u0131n iddialar\u0131na yan\u0131t verildi. Makalede, algoritmalar\u0131n hakim oldu\u011fu bir \u00e7a\u011fda, yaz\u0131 i\u015fleri sorumlular\u0131na daha fazla ihtiya\u00e7 oldu\u011fu savunuluyordu.<\/p>\n\n\n\n 2017’nin ilkbahar ve yaz aylar\u0131nda, devlet taraf\u0131ndan i\u015fletilen medya kurulu\u015flar\u0131nda Toutiao’ya y\u00f6nelik ele\u015ftiriler artt\u0131. 18-20 Eyl\u00fcl tarihleri aras\u0131nda, Halk\u0131n G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc web sitesinde, ba\u015fta Toutiao olmak \u00fczere \u00f6neri algoritmalar\u0131ndan yararlanan platformlar\u0131 hedef alan \u00fc\u00e7 makaleden olu\u015fan bir dizi yay\u0131mland\u0131. \u0130lk makalede, algoritmalar\u0131n i\u00e7eri\u011fe karar veremeyece\u011fi \u00fczerinde duruluyor ve yaz\u0131 i\u015fleri sorumlular\u0131na duyulan ihtiya\u00e7 bir kez daha vurgulan\u0131yordu. \u0130kinci makalede, \u00f6neri algoritmalar\u0131n\u0131n okuyucular\u0131 di\u011fer bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan mahrum b\u0131rakmas\u0131 (Bat\u0131’da tart\u0131\u015f\u0131lan yank\u0131 odalar\u0131 gibi) ele\u015ftiriliyordu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc makale ise telif haklar\u0131 konusunda Toutiao’ya sald\u0131r\u0131yor ve \u00f6neri algoritmalar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen platformlar\u0131n yarat\u0131c\u0131lara zarar verebilece\u011fini ve inovasyonun tam tersini \u00fcretebilece\u011fini iddia ediyordu. B\u00f6ylece \u00c7KP, \u00f6neri algoritmalar\u0131 hakk\u0131ndaki memnuniyetsizli\u011fini daha net bir bi\u00e7imde ifade etti.<\/p>\n\n\n\n ByteDance da sinyali alm\u0131\u015ft\u0131 ve Aral\u0131k 2017’de toplumsal haberlerin \u00f6nerildi\u011fi “Toplum Kanal\u0131”n\u0131 kapatarak yerine “Yeni D\u00f6nem Kanal\u0131”n\u0131 a\u00e7t\u0131 ve bu kanal, kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in varsay\u0131lan haber kanal\u0131 oldu. “Yeni d\u00f6nem” Xi d\u00f6neminde pop\u00fcler hale gelen siyasi bir slogand\u0131 ve kanal \u00c7KP’nin s\u00f6ylemlerine uygun haberleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yordu. Toutiao y\u00f6netimi kamuoyuna yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada bu de\u011fi\u015fikli\u011fin 19. Parti Kongresi’nin ruhunu ve yeni d\u00f6nemin in\u015fas\u0131n\u0131 daha iyi tan\u0131tmak i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n Ama Toutiao \u00fczerindeki kara bulutlar da\u011f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. ByteDance, Ocak 2018’de Pekin’de d\u00fczenledi\u011fi “algoritmalar\u0131 a\u00e7\u0131k ve \u015feffaf hale getirmek” konulu bir etkinlikle ele\u015ftirilerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek istedi. Fakat ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. Mart ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda \u00c7in devlet yay\u0131n kurulu\u015fu CCTV’de Toutiao’nun kullan\u0131c\u0131lara g\u00f6sterdi\u011fi \u015faibeli t\u0131bbi reklamlar\u0131n yasalar\u0131 ihlal etti\u011fini belirten programlar yay\u0131nland\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra da Siber Uzay Y\u00f6netimi, uygulama ma\u011fazalar\u0131na verdi\u011fi talimatla Toutiao’nun indirilmesini \u00fc\u00e7 hafta boyunca engelledi. \u0130ndirmelerin engellenmesinin ard\u0131ndan Zhang kamuoyundan \u00f6z\u00fcr diledi ve \u00f6neri algoritmalar\u0131n\u0131n ulusal de\u011ferlerle daha uyumlu olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in daha fazlas\u0131n\u0131 yapma s\u00f6z\u00fc verdi.<\/p>\n\n\n\n \u00c7KP, \u00c7inlilere hangi i\u00e7eri\u011fin g\u00f6nderilece\u011fine karar verme i\u015finin algoritmalara b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini savunuyordu. \u00c7KP, internet \u00f6ncesinde, medyada hangi haberlerin \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131nda belirleyici bir g\u00fcce sahipti. \u0130nternetle beraber devlet d\u0131\u015f\u0131 medya organlar\u0131 ve web siteleri artt\u0131. Ancak bu durumda bile \u00f6ne \u00e7\u0131kan haberlere karar veren bir yaz\u0131 i\u015fleri sorumlusu vard\u0131 ve \u00c7KP gerek duydu\u011fu zaman bu ki\u015fileri muhatap alabiliyordu. Toutiao’da ise bu karar verme g\u00fcc\u00fc algoritmalara devredilmi\u015fti. Algoritmalar, her bir kullan\u0131c\u0131ya kendi ilgileri do\u011frultusunda bir haber ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. Toutiao gibi uygulamalar \u00c7in’in bilgi ortam\u0131n\u0131 par\u00e7al\u0131yor ve partinin olaylara ili\u015fkin birle\u015fik bir kamu anlat\u0131s\u0131 olu\u015fturma yetene\u011fini baltal\u0131yordu. Toutiao’nun bir yaz\u0131 i\u015fleri sorumlusuna ihtiya\u00e7 duymamas\u0131 ve tarafs\u0131z (!) kalarak kullan\u0131c\u0131lara herhangi bir de\u011fer dayatmamay\u0131 tercih etmesi \u00c7KP’nin kabul edemeyece\u011fi bir durumdu.<\/p>\n\n\n\n Siber Alan Y\u00f6netiminin 27 A\u011fustos 2021’de taslak olarak sundu\u011fu; Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Kamu G\u00fcvenli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131, Piyasa D\u00fczenleme Devlet \u0130daresinin de 31 Aral\u0131k 2021’de imzalad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemeyle \u00f6neri algoritmas\u0131n\u0131 kullanan hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131na a\u015fa\u011f\u0131daki zorunluluklar getirildi:<\/p>\n\n\n\n \u00d6neri algoritmalar\u0131ndan yararlanan kullan\u0131c\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131daki haklara sahipti:<\/p>\n\n\n\n \u00d6neri algoritmalar\u0131na dayal\u0131 i\u015flerdeki sorumluluklar ise \u015funlard\u0131:<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca belgede, yeni bir d\u00fczenleyici ara\u00e7 olan algoritma sicili tan\u0131t\u0131l\u0131yordu. Kamuoyunu etkileyebilecek veya toplumsal hareketlilik yeteneklerine sahip algoritmalarda, algoritmaya ili\u015fkin temel bilgilerin sa\u011flanmas\u0131 ve algoritma g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in \u00f6z de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 \u015fart\u0131 getiriliyordu.<\/p>\n\n\n\n Sonraki y\u0131llarda \u00c7inli d\u00fczenleyiciler, algoritma sicili \u00fczerinde daha \u00e7ok durdular ve algoritma sicilinin kapsam\u0131n\u0131 geni\u015flettiler. B\u00f6ylece algoritma sicili,s\u0131n\u0131rl\u0131 algoritmik \u015feffafl\u0131\u011fa y\u00f6nelik basit bir ara\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p esnek, \u00e7ok ama\u00e7l\u0131 bir YZ y\u00f6neti\u015fim arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n \u00d6neri algoritmalar\u0131ndan sonra \u00c7in’in ikinci hedefi derin sentez teknolojisi oldu. Derin sentez, \u00c7in’in YZ s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcne 2020 y\u0131l\u0131nda girmi\u015f bir terimdi. \u00d6ncesinde tart\u0131\u015fmalar Bat\u0131’da oldu\u011fu gibi derin sahte teknolojisi etraf\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Derin sentez ise derin \u00f6\u011frenmenin i\u00e7erik \u00fcretmek veya sentezlemek i\u00e7in kullan\u0131m\u0131na i\u015faret ediyordu. Bir bak\u0131ma derin sentez, \u015fimdilerde \u00fcretken YZ olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknolojiyi tarif ediyordu. Tabii derin sentez teriminin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 kendili\u011finden olmad\u0131. Sentetik i\u00e7erik \u00fcretimini tan\u0131mlamak i\u00e7in derin sentez teriminin pop\u00fclerle\u015ftirilmesinin arkas\u0131nda \u00c7in’in teknoloji devlerinden Tencent vard\u0131. B\u00f6ylece daha olumsuz \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131mlara neden olan derin sahte yerine kula\u011fa daha zarars\u0131z gelen teknik bir terim politika belgelerine girdi.<\/p>\n\n\n\n Derin sahte teknolojisinin \u00c7in’de g\u00fcndeme geli\u015fi ABD’dekine benzer bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fti. \u015eubat 2019’da bir internet kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n videolarda kad\u0131n \u00fcnl\u00fclerin y\u00fczlerini de\u011fi\u015ftirmesi telif hakk\u0131 korumalar\u0131, akt\u00f6rlerin gelirleri ve YZ eti\u011fi hakk\u0131nda tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131. Sonraki aylarda da kamuoyunun ve bas\u0131n\u0131n ilgisi devam etti. \u00c7KP, derin sahteyi ilk olarak vatanda\u015flar\u0131n mahremiyetine ve “benzerlik haklar\u0131na” (likeness rights) y\u00f6nelik bir tehdit olarak ele ald\u0131. Bu do\u011frultuda kurumsal cezalar verdi ve medeni kanunda baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131. Ama parti, derin sahteye kar\u015f\u0131 daha kapsaml\u0131 d\u00fczenlemeler yapman\u0131n gerekti\u011finin fark\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n 2020’nin ba\u015f\u0131nda derin sahte teknolojisine kar\u015f\u0131 g\u00f6revlendirilen kurul ilk olarak bilgi toplamaya ve tespit i\u00e7in teknik ara\u00e7lar geli\u015ftirmeye odakland\u0131. \u015eirketlerden derin sahtelerin olu\u015fturulmas\u0131 ya da tespit edilmesine y\u00f6nelik yaz\u0131l\u0131m a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ilgili tavsiyelerini de sunmalar\u0131n\u0131 talep etti. Buna paralel olarak derin sahte tespit teknolojisi i\u00e7in kendi de\u011ferlendirme y\u00f6ntemlerini haz\u0131rlamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n 28 Ocak 2022’de \u00c7in Siber Uzay Y\u00f6netimi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan “Derin Sentez \u0130nternet Bilgi Hizmetlerinin \u0130daresine \u0130li\u015fkin H\u00fck\u00fcmler” ba\u015fl\u0131kl\u0131 d\u00fczenleyici belge 25 Kas\u0131m 2022’de Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Kamu G\u00fcvenli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan imzaland\u0131. \u00d6nemli bir belge olmas\u0131na kar\u015f\u0131n \u015fanss\u0131zd\u0131. Be\u015f g\u00fcn sonra yay\u0131mlanan ChatGPT, bu \u00f6nemli belgeyi g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n D\u00fczenlemede hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lara \u00e7e\u015fitli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler getiriliyordu. \u00d6rne\u011fin, “toplumsal geleneklere ve ahlaka sayg\u0131”, “do\u011fru siyasi y\u00f6ne, kamuoyu y\u00f6nelimine ve de\u011fer e\u011filimlerine ba\u011fl\u0131 kalmak” gibi genel ideolojik ilkeler \u00fczerinde duruluyordu. Ayr\u0131ca derin sentez hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel yasaklar ve gereklilikler vard\u0131. Hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki sorumluluklar\u0131 yerine getirmeleri bekleniyordu:<\/p>\n\n\n\n <\/a> Hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar, a\u015fa\u011f\u0131daki filigran (Watermarking) gereksinimlerini yerine getirmeliydi:<\/p>\n\n\n\n Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda da belirtti\u011fim gibi \u00c7in’in YZ d\u00fczenlemeleri, Ba\u015fkan Xi Jinping veya \u00c7KP Merkez Komitesi taraf\u0131ndan belirlenen, yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya bir kurallar silsilesi de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, bir y\u00f6netmelik, Siber Uzay Y\u00f6netiminden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, birka\u00e7 kat b\u00fcrokratik dan\u0131\u015fma s\u00fcrecinden ge\u00e7er. Bu s\u00fcre\u00e7 t\u00fcm y\u00f6netmelikler i\u00e7in ayn\u0131 de\u011fildir, ancak \u00f6neri algoritmalar\u0131 ve derin sentez hakk\u0131ndaki d\u00fczenlemelerde bu yol izlenmi\u015ftir. Bir y\u00f6netmelik \u00f6nce geri bildirim i\u00e7in Siber Uzay Y\u00f6netimi b\u00fcnyesindeki di\u011fer b\u00fcrolara, ard\u0131ndan da h\u00fck\u00fcmet genelindeki di\u011fer ilgili bakanl\u0131k ve kurumlara da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7 isti\u015fare s\u00fcreci tamamland\u0131ktan sonra, d\u0131\u015far\u0131dan uzmanlar, \u015firketler ve s\u0131radan vatanda\u015flar da dahil olmak \u00fczere kamuoyundan geri bildirim almak i\u00e7in bir taslak yay\u0131nlan\u0131r. Daha sonra revize edilmi\u015f bir versiyon, nihai taslak yay\u0131nlanmadan \u00f6nce ilgili bakanl\u0131klar ve kurumlar aras\u0131nda bir kez daha geri bildirim i\u00e7in dola\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130lk taslaklar genellikle yaln\u0131zca Siber Uzay Y\u00f6netimi taraf\u0131ndan yay\u0131nlan\u0131r. Nihai versiyonlar bazen y\u00f6netmelikte ge\u00e7en konular\u0131 denetleyen di\u011fer bakanl\u0131klar veya kurumlarla birlikte yay\u0131nlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\nYZ Y\u00f6neti\u015fim Politikas\u0131 Belgeleri<\/h2>\n\n\n\n
YZ D\u00fczenlemelerindeki Yap\u0131sal Benzerlikler<\/h2>\n\n\n\n
\n
Algoritmalar<\/h3>\n\n\n\n
B\u00fcrokratik Bilgi Birikimi<\/h3>\n\n\n\n
Dikey ve Yinelemeli Yakla\u015f\u0131m<\/h3>\n\n\n\n
\u00d6neri Sistemlerinin D\u00fczenlenmesi<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
\n
Derin Sentez<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
D\u00fczenlemelerin Olu\u015fum S\u00fcreci<\/h2>\n\n\n\n