Mart 2018’de, Tesla Model X kullanan Apple m\u00fchendisi Walter (Wei Lun) Huang, arac\u0131n\u0131n otobanda yolu b\u00f6len bariyere \u00e7arpmas\u0131 sonucunda hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Kaza s\u0131ras\u0131nda Tesla’n\u0131n otomatik pilotu devredeydi. Elon Musk, kaza sonras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 bir blog yaz\u0131s\u0131nda s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn kaza \u00f6ncesinde defalarca uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti. Musk’a g\u00f6re bu uyar\u0131lar kazadan alt\u0131 saniye \u00f6nce verilmi\u015f ve \u015fof\u00f6rden direksiyon ba\u015f\u0131na ge\u00e7mesi istenmi\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla su\u00e7lu Tesla de\u011fil, arac\u0131 gerekti\u011fi gibi kullanamayan ve yola dikkat etmeyen Huang’d\u0131.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Huang’\u0131n ailesi ise ayn\u0131 fikirde de\u011fildi ve 2019 y\u0131l\u0131nda Tesla’ya kar\u015f\u0131 dava a\u00e7t\u0131. Tesla, daha \u00f6nce de benzer davalarla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f ve su\u00e7u s\u00fcr\u00fcc\u00fclere y\u0131karak kurtulmu\u015ftu. Bu davada ise Huang’\u0131n avukatlar\u0131n\u0131n iki temel stratejisi vard\u0131. Birincisi, Tesla’n\u0131n otomatik pilotunun orta ref\u00fcje girme sorunu ya\u015famas\u0131 ve bu nedenle otomatik pilotun kusurlu oldu\u011funu belirtmeleriydi. \u0130kincisi ise Musk’un yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalarla otomatik pilot sistemine a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcven yaratmas\u0131 ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131 yan\u0131ltmas\u0131yd\u0131. Tesla ise savunmas\u0131nda her zamanki stratejisine ba\u015fvurdu. Huang’\u0131n i\u015fe gelip giderken oyun oynama merak\u0131 \u00fczerinde durdu. Fakat bu iddias\u0131n\u0131 destekleyen net bir delil sunamad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Nisan ay\u0131nda, Tesla ve Huang’\u0131n ailesinin anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 duyuruldu. B\u00f6ylece Tesla, otonom Robotaxi’nin a\u011fustos ay\u0131ndaki lansman\u0131ndan \u00f6nce otonom s\u00fcr\u00fc\u015f teknolojisinin didik didik edilece\u011fi bir duru\u015fmadan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f oldu. Tesla, Huang’\u0131n ailesine \u00f6dedi\u011fi miktar\u0131n gizli kalmas\u0131n\u0131 istedi\u011finden bu bilgi mahkeme belgelerinde yer almad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
2018’den bug\u00fcne yay\u0131mlanan haberlerin alt\u0131ndaki okuyucu yorumlar\u0131na g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131mda \u00e7ok say\u0131da okuyucunun Musk’la hemfikir oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Onlar da Huang’\u0131 dikkatsizlikle su\u00e7luyorlar ve hatan\u0131n teknolojiden de\u011fil insandan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyorlard\u0131. Musk’\u0131n iddia etti\u011fi gibi s\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn alt\u0131 saniye i\u00e7inde toparlan\u0131p direksiyonun ba\u015f\u0131na ge\u00e7ip ge\u00e7emeyece\u011fi hakk\u0131nda ku\u015fkular\u0131m var. Huang, arac\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc tamamen Tesla’ya b\u0131rakarak kendi ya\u015fam\u0131na mal olacak bir hata yapm\u0131\u015f olabilir. Fakat Huang’\u0131n ailesi, kritik bir konu \u00fczerinde durmu\u015f: Tesla ve otonom s\u00fcr\u00fc\u015f teknolojisi hakk\u0131ndaki abart\u0131l\u0131 reklam, haber ve bizzat Musk’\u0131n yazd\u0131klar\u0131 t\u00fcketicileri aldat\u0131yor. Yeni kazalara davetiye \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Sorun Musk ve Tesla’yla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Genel olarak, yapay zek\u00e2n\u0131n (YZ) mevcut yetenekleri hakk\u0131ndaki abart\u0131l\u0131 iddialar \u00e7e\u015fitli sorunlara zemin haz\u0131rl\u0131yor. \u00dcretken YZ’deki son geli\u015fmeler ve \u00f6zellikle de ChatGPT’nin g\u00f6steri\u015fli \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 sonras\u0131nda \u015firketler aras\u0131ndaki yar\u0131\u015f h\u0131zland\u0131. \u015eirketler YZ yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131lar. 2023’\u00fcn sonunda \u00fcretken YZ’ye yap\u0131lan yat\u0131r\u0131m\u0131n 42,6 milyar dolara ula\u015faca\u011f\u0131 tahmin ediliyordu. YZ’nin k\u0131sa ve uzun vadede i\u015f d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in ne getirece\u011fi hakk\u0131nda bir belirsizlik var. Fakat YZ’nin kapasitelesine ili\u015fkin abart\u0131lar (hype<\/em>) geride kalmaktan korkan \u015firketlerin yenilikleri aceleye getirmelerine ve sorumsuzca hareket etmelerine neden oluyor. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc toplumu YZ’nin ger\u00e7ek yetenekleri ve kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu ger\u00e7ek (!) tehditler hakk\u0131nda yan\u0131lt\u0131yorlar. LaGrandeur (2023), kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz tehlikeleri \u00fc\u00e7 vaka etraf\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Huang \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Tesla’n\u0131n otomatik pilot yeteneklerinin abart\u0131lmas\u0131 \u00f6l\u00fcm ve yaralanmalara neden olabiliyor. \u00d6rne\u011fin Musk 2019’da, bir ki\u015finin uykuya dalmas\u0131n\u0131n ve gidece\u011fi yerde uyanmas\u0131n\u0131n 2020 sonunda olanakl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. \u00dcstelik bundan hi\u00e7 \u015f\u00fcphe duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmi\u015f. Musk bu iddias\u0131n\u0131 kazadan bir y\u0131l sonra dile getirmi\u015f. Ama \u00f6ncesinde de durum pek farkl\u0131 de\u011fil. Otomatik pilot, Ekim 2015’te piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Musk’\u0131n o d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda da otomatik pilot hakk\u0131nda abart\u0131l\u0131 ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 iddialar vard\u0131. Ocak 2016’da, otomatik pilotun bir insan s\u00fcr\u00fcc\u00fcden ‘muhtemelen daha iyi’ oldu\u011funu iddia ediyordu. \u015eirketin Kas\u0131m 2016’da payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir videoda San Francisco Bay Area’da yollar\u0131nda gezinen bir Tesla arac\u0131 i\u00e7in, “s\u00fcr\u00fcc\u00fc koltu\u011fundaki ki\u015fi yaln\u0131zca yasal nedenlerden dolay\u0131 oradad\u0131r. Hi\u00e7bir \u015fey yapm\u0131yor. Araba kendi kendine gidiyor.”, deniliyordu. Hatta Musk Tesla i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 pilot (copilot) yerine otomatik pilot (autopilot) terimini kullanmay\u0131 tercih ediyordu.<\/p>\n\n\n\n Kaza sonras\u0131 Musk ve teknoloji hayranlar\u0131n\u0131n i\u015faret etti\u011fi gibi kullan\u0131m k\u0131lavuzlar\u0131nda s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin g\u00f6zlerini yoldan ay\u0131rmamalar\u0131 ve kendi-kendine s\u00fcr\u00fc\u015f modunu takip etmeleri belirtilmi\u015f. Fakat Musk’\u0131n kendisi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n (ve potansiyel m\u00fc\u015fterilerin) otomatik pilotun oldu\u011fundan daha iyi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine neden olabilecek a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131yor. 2019’da payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 mesaj kullan\u0131m k\u0131lavuzlar\u0131nda yaz\u0131lanlarla pek uyu\u015fmuyor: “E\u011fer insan seviyesinde veya alt\u0131nda g\u00fcvenilirli\u011fe sahip bir sisteminiz varsa, s\u00fcr\u00fcc\u00fc takibi mant\u0131kl\u0131 olacakt\u0131r. Ancak sisteminiz bir insandan \u00e7ok daha iyi, \u00e7ok daha g\u00fcvenilir ise, o zaman s\u00fcr\u00fcc\u00fc takibi \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 olmaz.” (https:\/\/www.nytimes.com\/2023\/01\/17\/magazine\/tesla-autopilot-self-driving-elon-musk.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Ne yaz\u0131k ki Musk’\u0131n bu gibi iddialar\u0131 ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m k\u0131lavuzlar\u0131ndan daha \u00e7ok dikkate al\u0131nd\u0131 ve Tesla’n\u0131n otomatik pilotu hakk\u0131nda tehlikeli bir kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na neden oldu. Di\u011fer yandan s\u00fcr\u00fcc\u00fc deneyimleri sonucunda Tesla’n\u0131n otomatik pilotu aleyhinde davalar a\u00e7\u0131ld\u0131 ve 2023 sonunda Tesla, \u00e7ok say\u0131da arac\u0131n\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131rmak zorunda kald\u0131 (https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/guncel\/tesla-otopilot-arizasi-nedeniyle-iki-milyon-araci-geri-cagiriyor-820554.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Tesla’da ya\u015fanan t\u00fcketici sorunlar\u0131n\u0131n temelinde Musk ve temsilcilerinin abart\u0131l\u0131 iddialar\u0131 yat\u0131yordu. Bunun yan\u0131nda ABD h\u00fck\u00fcmetinin gev\u015fek d\u00fczenlemeleri sorunlar\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi. Musk, 2022’deki bir konu\u015fmas\u0131nda ABD ve Avrupa aras\u0131ndaki fark\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yordu: “ABD’de baz\u0131 \u015feyler varsay\u0131lan olarak yasald\u0131r, Avrupa’da ise varsay\u0131lan olarak yasa d\u0131\u015f\u0131d\u0131r.” Bu nedenle, d\u00fczenlemenin daha s\u0131k\u0131 oldu\u011fu Avrupa Birli\u011fi’nde (AB), ABD’deki gibi sorunlar ya\u015fanmad\u0131. AB, otonom ara\u00e7lar\u0131 en ba\u015fta s\u0131k\u0131 tuttu ve Tesla’n\u0131n otomatik pilotlu ara\u00e7lar\u0131n\u0131n Avrupa’daki sat\u0131\u015f\u0131na hemen izin vermedi. (https:\/\/slate.com\/technology\/2023\/02\/tesla-recall-full-self-driving-nhtsa-musk-regulation.html<\/a>)<\/p>\n\n\n\n ChatGPT \u00e7ok etkileyici. Ak\u0131c\u0131 bir dille metinler \u00fcretebiliyor ve insanlarla ak\u0131c\u0131 bir \u015fekilde sohbet edebiliyor. \u00dcretken YZ’lerin bu gibi \u00f6zellikleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n YZ teknolojilerine ger\u00e7ekte sahip olmad\u0131klar\u0131 \u00f6zellikler atfetmesine neden oluyor. \u00d6rne\u011fin, eski bir Google m\u00fchendisi, Google’\u0131n b\u00fcy\u00fck dil modelinin bilin\u00e7li ve 7 veya 8 ya\u015f\u0131ndaki bir insanla paralel bir zekaya sahip oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrebiliyor (https:\/\/www.thestreet.com\/breaking-news\/this-former-google-engineer-calls-ai-bots-sentient<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Daha da tehlikelisi LaGrandeur’un (2023) yazd\u0131\u011f\u0131 gibi insanlar \u00fcretken YZ’leri pervas\u0131zca kullanabiliyorlar. \u015eimdilerde i\u015fleri YZ’ye yapt\u0131rmak moda! \u0130lk ba\u015fta \u00f6\u011frencilerin, \u00f6devlerini ChatGPT’ye yapt\u0131rmas\u0131ndan endi\u015fe duyuyorduk. Ama insanlar\u0131n i\u015flerini (!) ChatGPT’ye yapt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, daha b\u00fcy\u00fck bir risk olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. G\u00fcn\u00fcn modas\u0131na kap\u0131larak ChatGPT’den yard\u0131m alan ve ChatGPT’nin yazd\u0131\u011f\u0131 metni kontrol etmeden mahkemeye sunan avukat\u0131n ba\u015f\u0131na gelenler olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici. YZ abart\u0131s\u0131na kendini kapt\u0131ran avukat, ChatGPT yard\u0131m\u0131yla bir dava metni haz\u0131rlar ve dava metnini ge\u00e7mi\u015fteki (!) alt\u0131 davaya dayand\u0131r\u0131r. Metin g\u00fczeldir ama avukat ChatGPT’nin hal\u00fcsinasyon sorunundan bihaberdir ve metinde belirtilen alt\u0131 dava ger\u00e7ekte yoktur!<\/p>\n\n\n\n Yak\u0131n zamanda ya\u015fanan benzer bir olayda da DoNotPay adl\u0131 bir YZ giri\u015fiminin CEO’su Joshua Browder, trafik cezas\u0131yla ilgili bir davada bir m\u00fc\u015fteriyi YZ destekli bir “robot avukat\u0131n” temsil edece\u011fini duyurdu\u011funda California Barosu hemen m\u00fcdahale eder ve Browder’a barodan izinsiz avukatl\u0131k yapamayaca\u011f\u0131 bildirilir. Baronun m\u00fcdahalesi, “Baro, YZ’nin avukatlar\u0131 i\u015fsiz b\u0131rakmas\u0131ndan korktu!” diye haberle\u015ftirilse bunu yad\u0131rgamay\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc son zamanlarda bu t\u00fcr haberler okumaya al\u0131\u015ft\u0131k. Fakat hem dava metnini yazmak i\u00e7in YZ’yi kullanmaya \u00e7al\u0131\u015fan avukat hem de robot avukat \u015firketinin CEO’su, bu abart\u0131l\u0131 haberlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fcl\u00fc atmosferin kurban\u0131 olmu\u015flard\u0131r (Robot avukat \u015firketinin CEO’su belki bizzat YZ b\u00fcy\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f da olabilir).<\/p>\n\n\n\n Ama baronun robot avukata m\u00fcdahalesi basit\u00e7e robotlara kar\u015f\u0131 avukatl\u0131k mesle\u011fine sahip \u00e7\u0131kmakla a\u00e7\u0131klanamaz. Avukatl\u0131k mesle\u011finin gerektirdi\u011fi birtak\u0131m etik sorumluluklar vard\u0131r. \u0130lk olayda avukat, bu sorumluluklar\u0131 yerine getirmemi\u015ftir. Birincisi, avukat\u0131n mesle\u011fini icra etmek i\u00e7in yeterli olmas\u0131 gerekir. Yeterlilik, sadece ilgili kanunlar\u0131 bilmekle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Avukat ayn\u0131 zamanda yararland\u0131\u011f\u0131 teknolojiyi ve onun yeterlili\u011fini bilmek zorundad\u0131r. Birinci \u00f6rnekte muhtemelen ChatGPT’yi kullanarak ak\u0131ll\u0131l\u0131k etti\u011fini ve \u00e7a\u011fa ayak uydurdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Fakat nispeten yeni bir teknolojiye k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne g\u00fcvenerek b\u00fcy\u00fck bir hata yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi avukat, m\u00fcvekkili hakk\u0131ndaki verileri ChatGPT (di\u011fer bir deyi\u015fle OpenAI) ile payla\u015farak m\u00fcvekkilinin gizlili\u011fini ihlal etmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc OpenAI, YZ sistemlerini e\u011fitmek i\u00e7in rutin olarak kullan\u0131c\u0131 verilerini kullan\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, avukat, avukat olmayan ki\u015filerin yard\u0131m\u0131na ili\u015fkin sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmemi\u015ftir. 2012 y\u0131l\u0131 itibariyle Amerikan Barolar Birli\u011fi, avukatlar\u0131n sadece bir davada kendilerine yard\u0131m sa\u011flayan ki\u015fileri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yard\u0131m sa\u011flayan herhangi bir makineyi de denetlemesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla avukatlar, yararland\u0131klar\u0131 YZ programlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 denetlemeli ve teknolojinin avukatlar\u0131n uymas\u0131 gereken etik standartlar\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131ndan emin olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131 avukatlar\u0131n herhangi bir teknolojiden yararlan\u0131rken belirli etik sorumluluklar\u0131 vard\u0131r. Peki robot avukatlar kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sorumluluk kimde olacakt\u0131r? California Barosunun robot avukata m\u00fcdahalesini bu ba\u011flamda de\u011ferlendirmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n \u0130nsanlar YZ’nin yol a\u00e7abilece\u011fi i\u015fsizlikten endi\u015fe duyarken ChatGPT bu endi\u015feyi art\u0131rd\u0131. Ge\u00e7imini yaz\u0131 yazarak sa\u011flayan insanlar ChatGPT’nin i\u015flerini ellerinden alaca\u011f\u0131ndan korkuyor. LaGrandeur (2023) YZ’nin neden olabilece\u011fi i\u015fsizlik hakk\u0131ndaki endi\u015felerin abart\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli nedenleri oldu\u011funu belirtiyor. Birincisi, insanlar genellikle yeni teknolojilerin k\u0131sa vadeli etkilerini abart\u0131rken, uzun vadeli etkilerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hafife alma e\u011filimindeler. \u00d6rne\u011fin, h\u00e2l\u00e2 insan benzeri bir YZ’ye sahip de\u011filiz ve YZ, s\u0131n\u0131rl\u0131 \u015feyleri iyi yapabiliyor. YZ’nin g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131n bir\u00e7ok kullan\u0131c\u0131, baz\u0131 yeni ve g\u00f6steri\u015fli \u015feyler yapabildi\u011fi i\u00e7in YZ’nin yeteneklerini abart\u0131yor. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 nedeniyle YZ’nin bir \u00e7\u0131rp\u0131da belirli i\u015fleri yapan insanlar\u0131n yerini almas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fil. Daha ziyade i\u015fler i\u00e7indeki belirli faaliyetler i\u00e7in YZ’den yararlan\u0131lacak. \u00d6nceki \u00fc\u00e7 sanayi devrimi boyunca yeni teknolojiler, k\u0131sa vadede i\u015flerin kaybolmas\u0131na neden oldular. Ama uzun vadede, yeni teknolojiler yok ettiklerinden \u00e7ok daha fazla i\u015f yaratt\u0131.<\/p>\n\n\n\n ChatGPT, metin \u00fcretmede ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir. Ama \u00e7ok fazla i\u00e7erik hatas\u0131 yap\u0131yor ve yukar\u0131daki avukat \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi ger\u00e7ek olmayan c\u00fcmleleri ger\u00e7ekmi\u015f gibi sunabiliyor. YZ’nin programc\u0131lar\u0131n yerini alabilece\u011fi iddia ediliyor. ChatGPT’nin yeni bir projeye ba\u015flarken yard\u0131mc\u0131 olabilir. Sadece be\u015f dakika i\u00e7inde, daha \u00f6nce \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 birka\u00e7 saat s\u00fcrecek bir \u015feyin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir. E\u011fer programc\u0131l\u0131k, sadece bunun s\u0131n\u0131rl\u0131ysa YZ ile herkesin programc\u0131 olabilece\u011fini iddia eden Nvidia CEO’su hakl\u0131d\u0131r (https:\/\/gazeteoksijen.com\/bilim-ve-teknoloji\/nvidia-ceosu-huang-yapay-zeka-ile-artik-herkes-programci-olabilir-179868<\/a>). Ama i\u015fler pek \u00f6yle y\u00fcr\u00fcm\u00fcyor… Birincisi \u00fcretilen kodu anlayacak ve geli\u015ftirecek programc\u0131n\u0131n programc\u0131l\u0131k bilgisine sahip olmas\u0131 gerekiyor. \u0130kincisi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yeni ve \u00e7e\u015fitli ayr\u0131nt\u0131lar i\u00e7eren gereksinimleri, geli\u015ftirilen yaz\u0131l\u0131m\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 k\u00fct\u00fcphanelerin s\u00fcr\u00fcmlerindeki de\u011fi\u015fiklikler ve yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ortamlardaki (i\u015fletim sistemi, web taray\u0131c\u0131 gibi) g\u00fcncellemeler nedeniyle ilk etapta basit olan bir kod yap\u0131s\u0131 giderek karma\u015f\u0131kla\u015f\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir yaz\u0131l\u0131m her zaman tek ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. Ba\u015fka yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n API’lerinden (Application Programming interface – uygulama programlama aray\u00fcz\u00fc) yararlan\u0131yor ve\/veya ba\u015fka yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in API’ler sa\u011fl\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla YZ’nin yak\u0131n zamanda bilgisayar programc\u0131lar\u0131n\u0131n yerini alabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. John Naughton’\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 gibi ChatGPT’yi en iyi ihtimalle insan yeteneklerini art\u0131rma potansiyeli olan bir ara\u00e7 olarak nitelendirebiliriz (https:\/\/www.theguardian.com\/commentisfree\/2023\/jan\/07\/chatgpt-bot-excel-ai-chatbot-tech<\/a>).<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131, YZ \u00e7ok \u015fey vaat ediyor. Hastal\u0131klar\u0131 daha h\u0131zl\u0131 ve daha do\u011fru bir \u015fekilde te\u015fhis etmemize yard\u0131mc\u0131 olarak sa\u011fl\u0131k hizmetlerini iyile\u015ftirebilir. Ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f ve uyarlanabilir \u00f6\u011frenme deneyimleri sa\u011flayarak e\u011fitimi ve ya\u015fam boyu \u00f6\u011frenmeyi geli\u015ftirmemize yard\u0131mc\u0131 olabilir. Ama YZ hakk\u0131ndaki abart\u0131l\u0131 s\u00f6ylemlerin ger\u00e7ekli\u011fi \u00e7arp\u0131tmas\u0131na izin vermemek i\u00e7in dikkatli olmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n \u015eirketler, YZ hizmet ve \u00fcr\u00fcnlerini pazarlamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harc\u0131yorlar. YZ abart\u0131s\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda ve yay\u0131lmas\u0131nda teknoloji \u015firketlerinin rol\u00fc b\u00fcy\u00fck. \u00c7\u00fcnk\u00fc abart\u0131, \u00f6n\u00fcnde sonunda \u015firketlerin teknolojilerini paraya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmelerine veya yat\u0131r\u0131m deste\u011fi almalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor. Fakat YZ abart\u0131s\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckleyen sosyo-teknik mekanizmalar da var. Markelius vd (2024), bu mekanizmalar\u0131 d\u00f6rt ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n Markelius vd (2024), YZ abart\u0131s\u0131n\u0131n, kas\u0131tl\u0131 olsun ya da olmas\u0131n, bu mekanizmalar taraf\u0131ndan kolektif olarak yarat\u0131lan k\u00fcresel, sosyo-teknik bir hayal, bir anlat\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n Antropomorfizm (ister ger\u00e7ek ister hayali olsun) hayvanlar, do\u011fal g\u00fc\u00e7ler, tanr\u0131lar ve makineler gibi insan olmayan varl\u0131klar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na insani \u00f6zellikler (\u00f6rne\u011fin niyetler, motivasyonlar ve duygular) atfetmeyi i\u00e7erir. Bir\u00e7ok YZ teknolojisi, sosyal etkile\u015fimi kolayla\u015ft\u0131rmak, kullan\u0131c\u0131 deneyimini iyile\u015ftirmek veya pazarlama ve parasal ama\u00e7lar i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 olarak insan bi\u00e7imci bir tarzda tasarlan\u0131r. Ancak kullan\u0131c\u0131lar, teknolojiler, tasar\u0131mc\u0131lar, yenilik\u00e7iler ve d\u00fczenleyiciler aras\u0131nda ortak bir anlat\u0131 olarak geli\u015fen antropomorfizm \u00e7e\u015fitli etik sorunlar do\u011furuyor. \u00d6ncelikle YZ ba\u011flam\u0131nda anlay\u0131\u015f, motivasyon ve yarat\u0131c\u0131l\u0131k gibi zengin psikolojik terimlerin kullan\u0131lmas\u0131 mevcut YZ teknolojine onda olmayan yetenekler atfedilmesine neden oluyor. Ayr\u0131ca YZ’nin geli\u015ftirilmesinden maddi \u00e7\u0131kar elde eden akt\u00f6rlerin, hesap verebilirlik etraf\u0131ndaki sorunlar\u0131 gizlemek ve karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 olarak antropomorfizmden yararlanabilece\u011fini unutmamak gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylece geli\u015ftirdikleri ve uygulad\u0131klar\u0131 teknolojilerden kaynaklanabilecek risk ve zararlardaki sorumluluklar\u0131n\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131rabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n En \u00f6nemlisi de antropomorfizm mekanizmas\u0131 sayesinde YZ teknolojilerinin geli\u015ftirilmesi, i\u015fletilmesi ve bak\u0131m\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan karma\u015f\u0131k ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc YZ altyap\u0131s\u0131 gizlenebiliyor. Bu altyap\u0131; insan eme\u011fini, \u00f6nemli gezegensel kaynaklar\u0131 ve karma\u015f\u0131k bir toplumsal kurumlar \u00e7er\u00e7evesini kapsayan, birbirine ba\u011fl\u0131 bile\u015fenlerden olu\u015fan geni\u015f bir a\u011f olu\u015fturuyor. YZ’yi \u00e7evreleyen mevcut s\u00f6ylem, s\u0131kl\u0131kla bu altyap\u0131y\u0131 gizliyor ve YZ teknolojilerini gizemli hale getiriyor. B\u00f6ylece YZ teknolojileri, i\u015fleyi\u015fleri i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan insani, \u00e7evresel ve toplumsal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n altyap\u0131s\u0131ndan izole edilmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen \u00f6zerk varl\u0131klar olarak alg\u0131lanabiliyorlar. YZ abart\u0131s\u0131, YZ’nin \u00f6zerk, insana benzetilmi\u015f varl\u0131klar oldu\u011fu kavram\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdik\u00e7e, YZ altyap\u0131s\u0131n\u0131n ihmal edilme ve kamusal denetimden uzakla\u015fma riski art\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n ChatGPT gibi b\u00fcy\u00fck dil modelleri, YZ alan\u0131n\u0131n eri\u015filebilirli\u011finde bir geni\u015flemeye yol a\u00e7t\u0131. B\u00f6ylece sadece ChatGPT’yi veya \u00fcretken YZ API\u2019lerini kullanmak d\u0131\u015f\u0131nda fazladan bir bilgisi olmayan YZ uzmanlar\u0131 t\u00fcredi. Yak\u0131n zamanda LinkedIn’de yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, gen\u00e7 profesyonellerin %40’\u0131n\u0131n daha bilgili g\u00f6r\u00fcnmek i\u00e7in YZ bilgilerini abartt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi (https:\/\/insights.talintpartners.com\/gen-z-staff-admit-to-pretending-they-have-used-ai-tool\/<\/a>). YZ uzmanlar\u0131n\u0131n (!) say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a YZ teknolojisini bir \u00e7eki\u00e7, her sorunu da teknolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ihtiya\u00e7 duyan bir \u00e7ivi olarak g\u00f6rme e\u011filimi de g\u00fc\u00e7leniyor. Asl\u0131nda kendilerini YZ uzman\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fckleri veya g\u00f6sterdikleri i\u00e7in gen\u00e7leri ay\u0131plamamak gerekiyor. Toplum, YZ etraf\u0131nda \u015fekillenen g\u00fc\u00e7l\u00fc anlat\u0131ya kendini adapte etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. YZ bilgisi, politika yap\u0131c\u0131lardan pazarlama uzmanlar\u0131na kadar \u00e7ok \u00e7e\u015fitli disiplinlerde \u00e7ok de\u011ferli ve aranan bir beceriye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Canva taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n %41’i YZ’den nas\u0131l yararlanacaklar\u0131n\u0131 bilmedikleri takdirde geride kalmaktan korkuyorlar (https:\/\/www.benefitnews.com\/news\/why-employees-feel-the-need-to-exaggerate-their-ai-skills<\/a>).<\/p>\n\n\n\n “Teknolojinin h\u0131z\u0131na yeti\u015femiyorum”, “acaba geride mi kald\u0131m?” vb korkular bireyleri oldu\u011fu kadar \u00fclkelerin YZ politikalar\u0131n\u0131 da etkiliyor. B\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketleri ve geli\u015ftirdikleri YZ teknolojileri, giderek uluslar\u0131n g\u00fcvenli\u011fi ve egemenli\u011fi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunun sonucunda YZ teknolojilerinin d\u00fczenlenmesi ve yasala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik giri\u015fimlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yor. ABD’de YZ, ulusal vatanseverli\u011fin bir ifadesi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00dclkenin teknolojik ilerlemesi, genel toplumsal ilerlemeyle e\u015fitlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Almanya, imalat end\u00fcstrisindeki YZ uygulamalar\u0131na odaklan\u0131yor. Fransa’n\u0131n YZ stratejisi, insan merkezli bir anlay\u0131\u015fa dayan\u0131yor ve YZ’nin insan ya\u015fam\u0131n\u0131n kalitesini art\u0131raca\u011f\u0131 iddia edilen sekt\u00f6rlerde kullan\u0131m\u0131na \u00f6ncelik veriliyor. \u00c7in’de YZ, ya\u015flanan n\u00fcfus, \u00e7evresel k\u0131s\u0131tlamalar gibi toplumsal sorunlara kar\u015f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm” umutlar\u0131n\u0131 yans\u0131tan bir \u00e7are olarak de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n\n\n\n Fakat YZ teknolojileri hakk\u0131ndaki k\u00fcresel anlat\u0131lar ve hayaller yaln\u0131zca jeopolititik g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131yor. Bu anlat\u0131lar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131nda ve yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6zellikle \u00e7ok uluslu \u015firketlerin ve akademik kurulu\u015flar\u0131n da bir katk\u0131s\u0131 var. \u00d6rne\u011fin, akademi ve end\u00fcstri i\u00e7indeki anlat\u0131lar ve alg\u0131lar, mevcut YZ teknolojileriyle ili\u015fkili uzun vadeli ve k\u0131sa vadeli riskler konusundaki tart\u0131\u015fmalara y\u00f6n veriyor. Ya\u015fam\u0131n Gelece\u011fi Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn GPT-4’ten daha g\u00fc\u00e7l\u00fc YZ sistemlerinin e\u011fitimine en az 6 ay ara verilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. Bu \u00e7a\u011fr\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6rd\u00fc ve ortaya \u00e7\u0131kan YZ teknolojileri etraf\u0131ndaki k\u00fcresel anlat\u0131lar\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiledi.<\/p>\n\n\n\n Son y\u0131llarda, firmalar \u00fcr\u00fcn ve hizmetlerinin YZ i\u00e7erdi\u011fini daha \u00e7ok ifade etmeye ba\u015flad\u0131lar. \u015eirketler abart\u0131l\u0131 ve kimi zaman as\u0131ls\u0131z iddialarla \u00fcr\u00fcnlerini pazarlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. ChatGPT bir \u00e7ok insan\u0131 b\u00fcy\u00fcledi. Ama farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen bilimciler de vard\u0131. Meta’n\u0131n Ba\u015f YZ bilimcisi Yann LeCun, ChatGPT’nin devrim niteli\u011finde bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Washington \u00dcniversitesi profes\u00f6r\u00fc Emily Bender ise her \u015feyi bilen bir bilgisayar program\u0131 kavram\u0131n\u0131n bilim kurgu d\u00fcnyas\u0131na ait oldu\u011funu ve orada kalmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n ChatGPT sonras\u0131nda YZ kavram\u0131n\u0131n insanl\u0131k i\u00e7in varolu\u015fsal bir tehdit oldu\u011funu iddia eden bildiriler ve haberler yay\u0131mland\u0131. Princeton \u00dcniversitesi’nden Arvind Narayanan ve Sayash Kapoor, bildirilerdeki abart\u0131l\u0131 YZ imgesine itiraz ediyorlar. \u00d6ncelikle Yapay Genel Zeka hakk\u0131nda pek de ger\u00e7ek\u00e7i olmayan bir beklentinin olu\u015fmas\u0131na katk\u0131da bulunuyorlar. Bu beklenti, tahmine dayal\u0131 YZ modellerinin \u00f6l\u00e7eklenme e\u011filimlerine dayan\u0131yor. Ger\u00e7ekte, teknik s\u0131n\u0131rlar bu ilerlemeyi yava\u015flat\u0131yor ve Yapay Genel Zeka’n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n tahmin etti\u011fi gibi eli kula\u011f\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bir di\u011fer yan\u0131lt\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce de YZ’nin \u00f6zerkle\u015febilece\u011fi ve insanl\u0131\u011f\u0131n aleyhine hareket edebilece\u011fi. Oysa y\u00fcksek yetenekli YZ sistemleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 as\u0131l risk, YZ’nin ama\u00e7lanan programlamadan \u00f6zerk bir \u015fekilde sapmas\u0131 ve kendi eylemlili\u011fini geli\u015ftirmesi olmayacak. \u0130nsanlar\u0131n YZ’yi k\u00f6t\u00fc ama\u00e7lar i\u00e7in kullanmas\u0131 riski \u00e7ok daha fazla.<\/p>\n\n\n\n Medyadaki haberlerin ve payla\u015f\u0131mlar\u0131n aksine YZ’de bir abart\u0131 d\u00f6neminin i\u00e7inde oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnen bir\u00e7ok YZ uzman\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma \u015firketi var. Yeni teknolojilerin abart\u0131lmas\u0131 ve bu teknolojiler hakk\u0131nda mitler \u00fcretilmesi de ola\u011fan bir durum. \u00c7ok daha \u00f6nceki telgraf, radyo, televizyon vb teknolojilerin ilk g\u00fcnlerinde de abart\u0131l\u0131 iddialar vard\u0131. YZ bahar\u0131 (ya da yaz\u0131) denilen d\u00f6nemlerde de YZ’nin gelece\u011fi ve yetenekleri abart\u0131l\u0131yordu. Hatta Gartner’\u0131n Gartner Abart\u0131 (Hype) D\u00f6ng\u00fcs\u00fc <\/em>olarak adland\u0131r\u0131lan modelinde teknoloji abart\u0131lar\u0131 i\u00e7in bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\nTesla’n\u0131n Otopilot Yeteneklerinin Abart\u0131lmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n
\u00dcretken YZ’nin Hukukta Kullan\u0131lmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n
Robotlar \u0130\u015fimizi Elimizden Alacak Endi\u015fesi<\/h2>\n\n\n\n
YZ Abart\u0131s\u0131n\u0131n Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve Yay\u0131lmas\u0131<\/h2>\n\n\n\n
\n
Antropomorfizm<\/h3>\n\n\n\n
YZ Uzmanlar\u0131n\u0131n (!) Artmas\u0131<\/h3>\n\n\n\n
YZ’deki F\u0131rsatlar\u0131 Ka\u00e7\u0131rmayal\u0131m<\/h3>\n\n\n\n
YZ Teriminin A\u015f\u0131r\u0131 Kullan\u0131m\u0131<\/h3>\n\n\n\n
Gartner Abart\u0131 E\u011frisi<\/h2>\n\n\n\n