2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda her \u015feyin ba\u015f\u0131na e harfi getirmek modayd\u0131. E harfiyle nesnelerin, hizmetlerin, toplumsal ili\u015fkilerin ve s\u00fcre\u00e7lerin dijitalle\u015fmesine i\u015faret ediliyordu. E harfi sihirliydi. Dijitalle\u015fmenin dokundu\u011fu yerleri de\u011fi\u015ftirip d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fi ve bunun da yararl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olaca\u011f\u0131 beklentisi yayg\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Beklentilerin en fazla oldu\u011fu yerlerin ba\u015f\u0131nda ise e-devlet hizmetleri vard\u0131. Vatanda\u015flara devlet taraf\u0131ndan verilen hizmetlerin elektronik ortamda sunulmas\u0131 olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz e-devletle, yurtta\u015flar devlet kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan sunulan hizmetlere internet \u00fczerinden eri\u015febilecek ve farkl\u0131 devlet kurumlar\u0131 elektronik olarak birbirine ba\u011flanabilecekti.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
\u00d6yle de oldu. \u00d6zellikle verimlili\u011fi art\u0131rma hedefiyle kamu ve \u00f6zel hizmetler dijitalle\u015ftirildi. Belirli ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00e7\u00f6zecek yaz\u0131l\u0131m ve platformlar geli\u015ftirildi. Dijital teknolojiler hayat\u0131m\u0131za daha \u00e7ok girdi. Bir zamanlar yollar, elektrik, su, kanalizasyon vb fiziksel altyap\u0131lar\u0131n ekonomik ve toplumsal geli\u015fmede \u00fcstlendi\u011fi rol\u00fc 21. y\u00fczy\u0131lda dijital teknolojiler \u00fcstlenmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Pandemide oldu\u011fu gibi a\u015f\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 koordine eden, sosyal yard\u0131mlar\u0131 da\u011f\u0131tan, kimlik kay\u0131tlar\u0131n\u0131 y\u00f6neten, \u00f6deme yapan, t\u0131bbi verileri payla\u015fan vb dijital sistemler 21. y\u00fczy\u0131lda kritik bir altyap\u0131 haline geldiler. Yapay zek\u00e2 alan\u0131nda ya\u015fanan geli\u015fmeler dijital teknolojilerin altyap\u0131salla\u015fma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131yor, geni\u015fletiyor ve derinle\u015ftiriyor. Fakat bu s\u00fcre\u00e7te, dijital yap\u0131lar\u0131n ve yeteneklerin h\u00fck\u00fcmetler ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmesi \u00f6nemli olmakla beraber bunlar\u0131n h\u00fck\u00fcmetler, ulus\u00f6tesi kurulu\u015flar ve \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve finanse edildi\u011fini, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tarafs\u0131z de\u011fil belirli bir y\u00f6nde oldu\u011funu atlamamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n
Dijital altyap\u0131lar\u0131n \u00f6neminin artmas\u0131 sonucunda, teknolojinin kamu \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullan\u0131m\u0131 ve\/veya b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketlerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 hedefiyle siber egemenlik, dijital egemenlik, teknolojik egemenlik gibi \u00e7e\u015fitli politik yakla\u015f\u0131mlar g\u00fcndeme geliyor. Bunlardan biri de Dijital Kamu Altyap\u0131s\u0131 (DKA) yakla\u015f\u0131m\u0131.<\/p>\n\n\n\n
DKA resmi olarak 2023 y\u0131l\u0131nda k\u00fcresel politika s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcne girmi\u015f. DKA’n\u0131n genel kabul g\u00f6ren bir tan\u0131m\u0131 olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n DKA, toplumsal \u00f6l\u00e7ekte kamu yarar\u0131 sa\u011flayan, yeniden kullan\u0131labilir dijital bile\u015fenler i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, dijital kimlik, \u00f6demeler ve veri al\u0131\u015fveri\u015fi sistemleri birer DKA olarak de\u011ferlendiriliyor (Eaves, Mazzucato ve Vasconcellos, 2024).<\/p>\n\n\n\n
Dijitalin anlam\u0131 konusunda herhangi bir belirsizlik yok. Ama altyap\u0131 ve kamunun tan\u0131mlar\u0131 o kadar belirli de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n
Altyap\u0131 (infrastructure) kelimesi, Latince’den t\u00fcremi\u015f ve ‘yap\u0131n\u0131n alt\u0131nda kalan’ anlam\u0131na geliyor. Frans\u0131z m\u00fchendisler bu terimi 19. y\u00fczy\u0131lda demir yollar\u0131, su depolar\u0131 gibi ‘\u00fcst yap\u0131lar\u0131’ destekleyen veya tam anlam\u0131yla bunlar\u0131n alt\u0131nda kalan kaz\u0131lar, toprak i\u015fleri, t\u00fcneller ve k\u00f6pr\u00fcler gibi fiziksel yap\u0131lar\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kulland\u0131lar. So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde ise altyap\u0131 terimi s\u0131k s\u0131k askeri ba\u011flamda kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. \u00d6rne\u011fin, ABD Ba\u015fkan\u0131 Eisenhower altyap\u0131 terimini NATO’nun ortak yeteneklerini ‘destekleyecek’ (\u00fcstyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturacak) askeri tesisler (altyap\u0131) in\u015fa etme faaliyetlerini hakl\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in kullan\u0131yordu. B\u00f6ylece altyap\u0131, ‘yap\u0131n\u0131n alt\u0131’ \u015feklindeki anlam\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131. Daha mu\u011flak ama temel bir kolektif kullan\u0131m fikrini i\u00e7erecek \u015fekilde geni\u015fledi.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise altyap\u0131 tan\u0131mlar\u0131n\u0131n sosyal, kurumsal, dijital ve di\u011fer kategorileri kapsayacak \u015fekilde geni\u015fledi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Oxford ve Cambridge s\u00f6zl\u00fckleri altyap\u0131 i\u00e7in s\u0131ras\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131daki tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131yorlar:<\/p>\n\n\n\n
Eaves vd.’nin (2024) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ise Frischmann’\u0131n (2012) altyap\u0131 tan\u0131m\u0131na dayan\u0131yor: Bir\u00e7ok amaca giden ortak ara\u00e7lar. B\u00f6ylece altyap\u0131 sadece fiziksel olan \u015feylerle s\u0131n\u0131rlanm\u0131yor; sosyal, kurumsal ve dijital olgular da altyap\u0131 tan\u0131m\u0131na dahil ediliyor. Bunun yan\u0131nda Frischmann (2012) altyap\u0131y\u0131 analiz ederken \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken iki \u00f6nemli \u00f6geye vurgu yap\u0131yor: ortak kullan\u0131m (ortak ara\u00e7lar) ve say\u0131s\u0131z kullan\u0131m olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 (bir\u00e7ok amaca y\u00f6nelik). Bu ba\u011flamda, Frischmann’a (2012) g\u00f6re altyap\u0131lar a\u015fa\u011f\u0131daki \u00fc\u00e7 kriteri sa\u011flamal\u0131:<\/p>\n\n\n\n
Dijital altyap\u0131 denilince ilk akla gelen genellikle fiziksel telekom\u00fcnikasyon altyap\u0131s\u0131 oluyor: Kablolar, veri merkezleri, iletim a\u011flar\u0131 vs. T\u00fcm bunlar\u0131n \u00f6tesinde \u0130nternet de yaz\u0131l\u0131m\u0131n (talimatlar, protokoller) donan\u0131mla (bilgisayarlar, kablolar) birle\u015fmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan bir dijital altyap\u0131. Fakat Eaves vd (2024) donan\u0131m ve internet protokolleri katmanlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde yer alan yeni bir dijital altyap\u0131 katman\u0131na odaklan\u0131yorlar. Bu yeni dijital altyap\u0131, dijital kimlikler, \u00f6demeler ve veri al\u0131\u015fveri\u015fi sistemleri gibi modern piyasalar\u0131n ve toplumun i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in giderek daha \u00f6nemli hale geliyor. Dijital altyap\u0131lar, veri ve donan\u0131m katmanlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kabilecek \u00e7oklu hizmetlere ve kullan\u0131m durumlar\u0131na ba\u011fl\u0131yor; payla\u015f\u0131lan kaynaklar\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Payla\u015f\u0131lan altyap\u0131lar, kamu ya da \u00f6zel kurulu\u015flar taraf\u0131ndan sa\u011flanabiliyor veya farkl\u0131 kurulu\u015flar\u0131n i\u015fbirli\u011fi ile geli\u015ftiriliyor. Eaves vd (2024), \u00fc\u00e7 dijital altyap\u0131 \u00fczerinde duruyor.<\/p>\n\n\n\n
Birincisi, dijital kimlik altyap\u0131lar\u0131. Bu altyap\u0131lar, Google, Facebook ve Apple’\u0131n kimlik do\u011frulama sistemleri taraf\u0131ndan sa\u011flanabilece\u011fi gibi devletler de bu hizmeti verebiliyor. Google, Facebook ve Apple ID’leri sayesinde internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 baz\u0131 web sitelerine girebiliyor veya al\u0131\u015fveri\u015f yapabiliyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u00e7ok ticari hizmette bu \u015firketler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen kimlik altyap\u0131s\u0131n\u0131 kullan\u0131yoruz. Ya da her bir site i\u00e7in yeni kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 olu\u015fturmaktansa bu \u015firketlerin sundu\u011fu altyap\u0131 hizmetini kullanmay\u0131 tercih ediyoruz. Ayn\u0131 zorunluluk devlet taraf\u0131ndan elektronik ortamda sunulan hizmetler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir; e-devlet hesab\u0131m\u0131z aktif de\u011filse kamu kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan sunulan baz\u0131 hizmetlere eri\u015femiyoruz.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kincisi, \u00f6deme sistemi altyap\u0131lar\u0131. Bu altyap\u0131lar finans kurulu\u015flar\u0131, i\u015f yerleri ve kart sahipleri aras\u0131ndaki elektronik i\u015flemleri kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Altyap\u0131lar \u00e7o\u011funlukla \u00f6zel kurulu\u015flar taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131yor. \u00d6rne\u011fin en bilinen \u00f6deme sistemi altyap\u0131lar\u0131ndan Mastercard, yetkilendirme, takas ve mutabakat s\u00fcre\u00e7leri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla fonlar\u0131n g\u00fcvenli ve kesintisiz ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Fakat bu hizmet altyap\u0131s\u0131 devletler taraf\u0131ndan da sa\u011flanabilir. Brezilya Merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen Pix ile ki\u015filer, \u015firketler ve devlet kurumlar\u0131 i\u015f g\u00fcnleri d\u0131\u015f\u0131nda da para transferi yapabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, veri depolama ve hesaplama altyap\u0131lar\u0131. Bu altyap\u0131lar sayesinde internet, birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u015firketin altyap\u0131lar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. \u00d6rne\u011fi Amazon, \u015firketlere ve bireylere hesaplama g\u00fcc\u00fc, depolama alan\u0131 ve bir \u00e7ok bili\u015fim kayna\u011f\u0131n\u0131 esnek bi\u00e7imde kullanabilme olana\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131 Avrupa Birli\u011fi \u00fclkeleri, Avrupal\u0131 \u015firketlerin k\u00fcresel pazardaki rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirecek ve veri ekonomisinin geli\u015fimini destekleyecek yeni nesil bulut ve u\u00e7 bili\u015fim teknolojisi altyap\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
<\/a> Dijital bir altyap\u0131y\u0131 kamu altyap\u0131s\u0131 yapan nedir? \u00d6ncelikle DKA’daki kamunun devlet sahipli\u011fi anlam\u0131na gelmedi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor. DKA’daki kamu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc daha \u00e7ok kamu yarar\u0131 veya g\u00f6zetimini ifade ediyor. Fakat kamu yarar\u0131 kavram\u0131 da yeterince a\u00e7\u0131k de\u011fil. \u00d6rne\u011fin, Mastercard, Visa ve American Express gibi \u00f6deme altyap\u0131lar\u0131nda kamusal yarardan s\u00f6z edilebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu altyap\u0131lar, milyonlarca insan\u0131n \u00f6demelerinde kredi i\u015flevini kullanabilmelerine olanak sa\u011flar. Ama bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla dijital altyap\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebiliriz. \u00dcstelik \u015firketler, d\u00fczenlemeye tabi olmalar\u0131n\u0131 kamu g\u00f6zetiminin varl\u0131\u011f\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla sunduklar\u0131 hizmetlerin kamusall\u0131\u011f\u0131na kan\u0131t olarak g\u00f6sterebilirler.<\/p>\n\n\n\n Ancak uygulamada, kamu yarar\u0131 sa\u011flama iddias\u0131ndaki her kurulu\u015fun mu\u011flak ya da tarafs\u0131z olmayan, i\u00e7inde \u00f6rt\u00fck normatif de\u011ferler bar\u0131nd\u0131ran bir kamu yarar\u0131 yorumu vard\u0131r. Bu nedenle, belirli bir i\u00e7eri\u011fi olan ve \u00e7o\u011fu durumda kolayca tan\u0131mlanabilen, \u00f6l\u00e7\u00fclebilen ve de\u011ferlendirilebilen kamusal de\u011ferlere odaklanmak DKA’y\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken daha yararl\u0131 olabilir. Bozeman’n (2007) belirtti\u011fi gibi kamusal de\u011ferler,<\/p>\n\n\n\n hakk\u0131nda normatif bir fikir birli\u011fi sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131, DKA’lar tarafs\u0131z altyap\u0131lar de\u011fildir. Nas\u0131l tasarland\u0131klar\u0131 ve tasar\u0131mlar\u0131nda hangi de\u011ferlere \u00f6ncelik verildi\u011fi faaliyete ge\u00e7tiklerindeki y\u00f6nelimlerini belirler. DKA’lar\u0131 kamu \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak tasarlamak ve uygulamak i\u00e7in kurulu\u015flar\u0131n DKA ile ilgili kararlar\u0131nda de\u011ferleri nas\u0131l \u00e7er\u00e7eveledikleri ve altyap\u0131ya yerle\u015ftirdiklerine dikkat etmek gerekir. Geleneksel altyap\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131nda altyap\u0131lar\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken iki yayg\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 vard\u0131r. Birincisi, altyap\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 niteliklerine g\u00f6re analiz etmektir. \u0130kinci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ise altyap\u0131n\u0131n i\u015flevlerine g\u00f6re de\u011ferlendirilmesidir.<\/p>\n\n\n\n Eaves vd (2024), geleneksel altyap\u0131lara dair bu iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 DKA ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131yor. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi birinci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda dinamik verimlilik ve \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fe \u00f6nem veren teknik nitelikler \u00f6n planda. \u0130kincisinde ise toplumsal faydalar, altyap\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi (veya ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu) farkl\u0131 toplumsal ama\u00e7lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ele al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Geleneksel altyap\u0131larda dinamik bir verimlilik yaratman\u0131n yollar\u0131ndan biri birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik yoluyla rekabetin te\u015fvik edilmesidir. Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik, ortak sistemlerde yer alan \u00e7e\u015fitli kurulu\u015flar aras\u0131nda kesintisiz etkile\u015fim ve i\u015fbirli\u011fi sa\u011flar; farkl\u0131 sekt\u00f6rlerde rekabeti kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f protokoller, farkl\u0131 oyuncular\u0131n sekt\u00f6re giri\u015fini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7e\u015fitli kurulu\u015flar\u0131n yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcm ve hizmetlere katk\u0131da bulunabilece\u011fi bir rekabet ortam\u0131 do\u011far.<\/p>\n\n\n\n Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik, geleneksel altyap\u0131larda \u00f6nemlidir. Ama son otuz y\u0131ldaki geli\u015fmelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fin dijital altyap\u0131larda daha da \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fe \u00f6zen g\u00f6sterilmedi\u011finde kurulu\u015flar teknoloji \u015firketlerine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyorlar ve bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k y\u0131llarca devam ediyor. Bu nedenle Dijital Kamu Altyap\u0131s\u0131 Merkezi (https:\/\/cdpi.dev\/<\/a>) birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi DKA’n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan temel bir nitelik olarak g\u00f6r\u00fcyor. Dijital Kamu Altyap\u0131s\u0131 Merkezi’na g\u00f6re DKA yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n klasik dijitalle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131ndan en temel fark\u0131 birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fe verdi\u011fi \u00f6nem. \u00c7\u00fcnk\u00fc birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik ilkesi sayesinde bireysel se\u00e7im olana\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7leniyor ve pazar rekabeti y\u00f6nlendirilebiliyor.<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla Amazon Web Services (AWS) gibi bulut bili\u015fim hizmeti veren dijital altyap\u0131lar, bir DKA olarak de\u011ferlendirilemez. En ba\u015fta AWS’nin mimarisi birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi dikkate alan a\u00e7\u0131k standartlar\u0131 takip etmez. Bulut bili\u015fim hizmeti veren di\u011fer b\u00fcy\u00fck \u015firketler gibi AWS de kendi hizmetlerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik eden stratejik ad\u0131mlar atar ve m\u00fc\u015fterilerin alternatif platformlara ge\u00e7i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131r. AWS’nin \u00f6zel m\u00fclkiyetli yaz\u0131l\u0131m ve protokollere dayal\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131, sistem i\u00e7inde h\u0131zl\u0131 inovasyon ve optimizasyonu te\u015fvik ederken, m\u00fc\u015fterilerini s\u0131n\u0131rl\u0131 birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fin uzun vadeli sonu\u00e7lar\u0131yla ba\u015f ba\u015fa b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Eaves vd’nin (2024) belirtti\u011fi gibi birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik sayesinde bir DKA rekabeti y\u00f6nlendirebilir. Brezilya Merkez Bankas\u0131 taraf\u0131ndan i\u015fletilen anl\u0131k \u00f6deme dijital altyap\u0131s\u0131 Pix buna g\u00fczel bir \u00f6rnek. Pix’ten \u00f6nce her finans kurumu kendi i\u015flem sistemlerini kullan\u0131yor ve kendi \u00fccretlerini belirliyordu. Bankalar i\u015flem \u00fccretleri i\u00e7in k\u0131yas\u0131ya rekabet ediyordu ve pazar olduk\u00e7a yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Pix’in s\u0131f\u0131r maliyetle an\u0131nda \u00f6deme imkan\u0131 sa\u011flayan birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik temelli mimarisiyle i\u015flem \u00fccretleri i\u00e7in rekabetin yerini hizmet kalitesi i\u00e7in rekabet ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n Dijital altyap\u0131lar b\u00f6l\u00fcnebilir ve \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc mod\u00fcler alt bile\u015fenler olu\u015fturabilir. Yap\u0131 ta\u015flar\u0131, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilen, geni\u015f \u00f6l\u00e7ekte temel bir dijital hizmet sa\u011flayan, birden fazla kullan\u0131m durumuna sahip ve farkl\u0131 ba\u011flamlarda yeniden kullan\u0131labilen yaz\u0131l\u0131m kodu, platformlar ve uygulamalard\u0131r. K\u00fcresel Kalk\u0131nma Merkezi’ne g\u00f6re, yeniden kullan\u0131labilir yap\u0131 ta\u015flar\u0131, mikroservis mimarisine dayanan d\u00f6rt \u00f6zelli\u011fe sahiptir:<\/p>\n\n\n\n 2017’de Hindistan’da Sunbird’\u00fcn ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131, e\u011fitimde ger\u00e7ekle\u015ftirilen temel i\u015flevleri hedefleyen mod\u00fcler, \u00f6zg\u00fcr ve a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 dijital altyap\u0131 olu\u015fturma projesinde yer alan Anuvaad adl\u0131 mod\u00fcl, yeniden kullan\u0131labilir yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131n kamusal alandaki rol\u00fcne ili\u015fkin g\u00fczel bir \u00f6rnek. Anuvaad, Hint dilleri i\u00e7in \u00e7eviri yetenekleri sa\u011flayan bir mod\u00fcld\u00fc. Daha sonra bu mod\u00fcl e\u011fitim sekt\u00f6r\u00fcne y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin yan\u0131 s\u0131ra genel idare kapsam\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde de kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Ekonomide altyap\u0131lar, ‘saf olmayan’ kamu mallar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler ve pozitif d\u0131\u015fsall\u0131klar yaratma potansiyelleri ile karakterize edilirler. Saf kamu mallar\u0131n\u0131n ise iki temel \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r: D\u0131\u015flanamazl\u0131k (non-excludability) ve rakipsizlik (non-rivalry).<\/p>\n\n\n\n D\u0131\u015flanamazl\u0131k, bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n di\u011ferlerini bir \u00fcr\u00fcn\u00fc kullanmaktan men etmesinin maliyetli veya imkans\u0131z oldu\u011funda s\u00f6z konusudur. Bir mal\u0131n bir ki\u015fi taraf\u0131ndan t\u00fcketilmesi, di\u011ferlerinin kullanabilece\u011fi miktar\u0131 azaltm\u0131yorsa, o mal rakipsizdir. \u00d6rne\u011fin verilerin rakipsiz oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Verinin kullan\u0131m\u0131, veri miktar\u0131n\u0131 azaltmaz. Fakat pratikte hem d\u0131\u015flanamaz hem de rakipsiz olan az say\u0131da saf kamu mal\u0131 vard\u0131r. Bir\u00e7o\u011fu k\u0131smen rekabet\u00e7i veya k\u0131smen d\u0131\u015flanabilirdir. Bu nedenle altyap\u0131lar \u00e7o\u011fu zaman saf olmayan kamu mallar\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131karlar.<\/p>\n\n\n\n Dijital alandaki bir mal veya hizmet,<\/p>\n\n\n\n (saf olmayan) bir kamu mal\u0131 veya hizmetidir.<\/p>\n\n\n\n Bu da ancak dijital altyap\u0131n\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir standartlarla olu\u015fturulmas\u0131, yeniden kullan\u0131labilir olmas\u0131 ve \u00f6zg\u00fcr\/a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131lmas\u0131 durumunda ger\u00e7ekle\u015fir. Altyap\u0131, \u00f6zel m\u00fclkiyetli yaz\u0131l\u0131mlarla kuruldu\u011funda dijital altyap\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek zorla\u015f\u0131yor ve \u015firketlere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k art\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zg\u00fcr\/a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m, DKA’lar i\u00e7in kritiktir. Ancak sihirli bir de\u011fnek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek gerekiyor. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n, kod kalitesi, dok\u00fcmantasyonu olup olmad\u0131\u011f\u0131, y\u00f6neti\u015fim s\u00fcre\u00e7leri, kullan\u0131c\u0131 deste\u011fi vb konular\u0131 atlamamak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n Parklar, kamusal alanlar ve internet sosyal de\u011fer yaratan altyap\u0131 kaynaklar\u0131d\u0131r. Altyap\u0131lar\u0131n sosyal de\u011fer yaratma potansiyelini d\u00f6rt maddede \u00f6zetleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n DKA, toplumsal ya\u015fam\u0131 \u015fekillendirmeye yard\u0131mc\u0131 olma potansiyeline sahiptir. Dijital alanlarda kamusal ve sivil hayata dahil olmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olurlar. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dijital altyap\u0131lar\u0131n sadece ufak bir k\u0131sm\u0131 kamusal hedefler do\u011frultusunda tasarlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zellikle iktisat\u00e7\u0131lar kamu altyap\u0131lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ekonomik de\u011fer \u00fczerinde dururlar. Altyap\u0131lar\u0131n ekonomik akt\u00f6rlerin ekonomik potansiyellerini harekete ge\u00e7irme potansiyeline sahip oldu\u011funu savunurlar. Bu anlat\u0131 \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan ekonomilerin DKA politikalar\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahiptir. DKA’n\u0131n ekonomik b\u00fcy\u00fcme potansiyeli olan bir dijital ekonomiyi destekledi\u011fi fikri \u00fczerinde durulur. DKA alan\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden olan Hindistan, bu s\u00f6ylemi dijital kimlik (Aadhaar), a\u00e7\u0131k \u00f6deme sistemi ve r\u0131zaya dayal\u0131 veri katman\u0131 projelerini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131. Ayr\u0131ca bu s\u00f6ylem, DKA’n\u0131n genellikle en savunmas\u0131z olanlara odaklanan h\u0131zl\u0131 ekonomik kalk\u0131nma potansiyelini vurgulamak i\u00e7in de kullan\u0131labiliyor. \u00d6rne\u011fin, D\u00fcnya Bankas\u0131n\u0131n Kalk\u0131nma i\u00e7in Kimlik program\u0131, kimlik kan\u0131t\u0131 \u00fcretmenin kalk\u0131nman\u0131n \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131 etraf\u0131nda yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda, altyap\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131, temel insan ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n garanti edilmesiyle me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Geleneksel altyap\u0131lara eri\u015fim, insanlar\u0131n temel fiziksel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n (s\u0131cakl\u0131k, sa\u011fl\u0131k, su, do\u011faya kar\u015f\u0131 korunma vb) ve sosyal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n (g\u00fcvenlik, bilgi, e\u011fitim, hareketlilik vb) kar\u015f\u0131lanmas\u0131yla, dolay\u0131s\u0131yla insan haklar\u0131yla ilgilidir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin Hindistan’da dijital kimliklerin DKA olarak in\u015fa edilmesinde bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir yeri vard\u0131. H\u00fck\u00fcmet dijital kimlik altyap\u0131s\u0131n\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler’in ‘do\u011fum kayd\u0131 da dahil olmak \u00fczere herkese yasal kimlik sa\u011flanmas\u0131’ hedefiyle ili\u015fkilendirdi.<\/p>\n\n\n\n Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, hareketlilik ve g\u00fcvenlik gibi alanlardaki sekt\u00f6rel DKA i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. B\u00f6ylece tart\u0131\u015fmalar teknik alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilmektedir. \u00d6rne\u011fin, dijital u\u00e7urum sadece teknik bir sorun olarak de\u011fil insan haklar\u0131 sorunu olarak ele al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda, Amartya Sen’in “iyi olu\u015f, insanlar\u0131n yetenekleri ve i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.” d\u00fc\u015f\u00fcncesi etkili. Sen yetenekleri ‘insanlar\u0131n isterlerse ba\u015farabilecekleri \u015feyler ve varl\u0131klar’, i\u015flevleri ise ‘ger\u00e7ekle\u015ftirilen yetenekler’ olarak tan\u0131ml\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla bir i\u015flev, bir dizi arac\u0131n (veya altyap\u0131 kayna\u011f\u0131n\u0131n) bir yetene\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi durumunda elde ediliyor.<\/p>\n\n\n\n <\/a> Sen’in yetenekler ve i\u015flevler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncesi dijital altyap\u0131lar\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan tezlerde olduk\u00e7a yayg\u0131n. Bu tezlere g\u00f6re e\u011fer ki\u015fi, dijital topluma kat\u0131lma becerisine sahip de\u011filse f\u0131rsatlardan d\u0131\u015flan\u0131yor ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybediyor. Eaves ve Sandman’\u0131n DKA’y\u0131 ‘dijital \u00e7a\u011fda bir vatanda\u015f, giri\u015fimci ve t\u00fcketici olarak topluma ve piyasalara kat\u0131l\u0131m i\u00e7in gerekli olan toplum \u00e7ap\u0131nda dijital yetenekler’ olarak tan\u0131mlamas\u0131 bu varsay\u0131ma dayan\u0131yor (https:\/\/medium.com\/iipp-blog\/what-is-digital-public-infrastructure-6fbfa74f2f8c<\/a>).<\/p>\n\n\n\n DKA’n\u0131n kamusal de\u011fer yaratmaya y\u00f6nelik nitelik temelli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla in\u015fa edilmesi \u00e7e\u015fitli toplumsal faydalar yarat\u0131r. DKA’n\u0131n a\u00e7\u0131k standartlara uygun bi\u00e7imde tasarlanmas\u0131, yeniden kullan\u0131labilir bile\u015fenler ve \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla in\u015fa edilmesi, artan ve geli\u015fen rekabet, a\u011f etkileri, bilginin ekonomide dola\u015f\u0131m\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131, \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve yayg\u0131n eri\u015fim gibi konularda katk\u0131da bulunur. Ancak nitelik temelli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde fazla durmaz. Altyap\u0131lardan kaynaklanan inovasyonun farkl\u0131 pazarlarda ve bi\u00e7imlerde olumlu yay\u0131lmalar yarataca\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n k\u0131s\u0131tlanmamas\u0131 veya \u00f6nceden tan\u0131mlanmamas\u0131 gerekti\u011fini varsayar. Bu varsay\u0131m\u0131n olumlu sonu\u00e7lar\u0131 olsa da politika ile ilgili veya \u00f6ncelikli olmayan alanlarda gereksiz yat\u0131r\u0131mlara veya zaman kayb\u0131na neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n Buna kar\u015f\u0131n i\u015flevsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131, belirli bir toplumsal etkiyi hedefleyen politikalara odaklan\u0131r. Ancak, yaln\u0131zca i\u015flevsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n da s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 vard\u0131r. DKA’\u0131n belirli bir i\u015flev g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak in\u015fa edildi\u011fini, ancak kamusall\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayan niteliklere uyulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m. \u00d6rne\u011fin, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik kriterlerine ve a\u00e7\u0131k standartlara uymayan bir dijital kimlik altyap\u0131s\u0131 olu\u015fturuldu\u011funda dijital kimlikleri farkl\u0131 kullan\u0131m durumlar\u0131na g\u00f6re tasarlarken \u00e7e\u015fitli sorunlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacakt\u0131r; \u015firketlere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k artacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131, DKA’n\u0131n in\u015fas\u0131nda hem nitelik hem de i\u015flevsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n art\u0131lar\u0131 ve eksileri vard\u0131r. Bu nedenle kurulu\u015flar nadiren tek bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan hareket ederler. Buna kar\u015f\u0131n, her iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131ts\u0131z b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 sorular da var. Birincisi, y\u00f6neti\u015fim. DKA’n\u0131n nitelikleri veya i\u015flevleri ile ilgili hi\u00e7bir \u015fey kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, \u015feffafl\u0131k ve g\u00fcven yaratmaz. Bunlar y\u00f6neti\u015fim s\u00fcre\u00e7lerinde ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130kincisi, devletin DKA’daki rol\u00fcd\u00fcr. Her iki s\u00f6ylem de devletin rol\u00fc konusunda genel olarak sessizdir. Kamu de\u011ferleriyle uyumlu iddial\u0131 hedeflere ula\u015fabilmek ve gerekli kolektif eylem i\u00e7in y\u00f6n belirleyen etkin h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131na gerek vard\u0131r. Bu, kamu sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn sadece piyasa d\u00fczenleyicisi olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u015fekillendirici ve hatta en ba\u015ftan yat\u0131r\u0131mc\u0131 veya ortak yat\u0131r\u0131mc\u0131 rollerini \u00fcstlenmesini gerektirir.<\/p>\n\n\n\n Ku\u015fkusuz bu ak\u0131nt\u0131ya kar\u015f\u0131 bir ad\u0131m olacakt\u0131r. Neoliberal politikalar do\u011frultusunda devlet, bir \u00e7ok g\u00f6revini piyasalara terk etti. Fakat kamu de\u011feri sa\u011flamak ve kamu yarar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in devletin temel yeteneklerini tekrar elde etmeye ihtiyac\u0131 var. \u00c7\u00fcnk\u00fc devlet baz\u0131 i\u015flevlerini piyasalara devretti\u011finde, uzun vadede kurumsal haf\u0131zas\u0131n\u0131 ve genel uygulama kapasitesini kaybeder. Devlet DKA in\u015fas\u0131na giri\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece, temel toplumsal i\u015flevler (kimi zaman yabanc\u0131) \u00f6zel \u015firketlerin \u00f6zel m\u00fclkiyeti haline gelir.<\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmetler kolektif eylem ve koordinasyonun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi s\u00fcrecin y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirlemede kritik bir rol oynar. Kamu de\u011feri kolektif olarak yarat\u0131l\u0131r ve niyet kadar s\u00fcre\u00e7 de \u00f6nemlidir. Devlet, farkl\u0131 akt\u00f6rlerin ortak faydaya do\u011fru kolektif olarak hareket etmesine yard\u0131mc\u0131 olacak kamu y\u00f6neti\u015fim yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturabilmelidir. Eaves vd (2024), kamu kurumlar\u0131n\u0131n y\u00f6neti\u015fim s\u00fcrecinde oynayabilece\u011fi rol\u00fc be\u015f ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Politikalar\u0131n tasarlanabilece\u011fi, kamu-\u00f6zel sekt\u00f6r ortakl\u0131klar\u0131n\u0131n olu\u015fturulabilece\u011fi ve vatanda\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131na y\u00f6nelik iddial\u0131 bir y\u00f6n belirlenmelidir. DKA da di\u011fer altyap\u0131lar gibi tarafs\u0131z de\u011fildir; kazananlar ve kaybedenler yarat\u0131r ve bunun \u00fczerine neyin in\u015fa edilebilece\u011fini \u015fekillendirir. Altyap\u0131n\u0131n ‘y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011fe’ sahip oldu\u011fu kabul\u00fcnden sonra, bu \u00f6zelli\u011fi a\u00e7\u0131k hale getirilmeli ve \u00f6nceliklendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin, Hindistan’\u0131n kimlik do\u011frulama altyap\u0131s\u0131 olan Aadhaar’da ama\u00e7 ve y\u00f6n\u00fcn a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulanmas\u0131 DKA’n\u0131n in\u015fas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015f. Hindistan h\u00fck\u00fcmeti, do\u011frudan nakit transferleri, s\u00fcbvansiyonlu g\u0131da ve yak\u0131t gibi sosyal yard\u0131mlar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 basitle\u015ftirmek istiyordu. H\u00fck\u00fcmet, bu yard\u0131mlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve yolsuzluk nedeniyle bo\u015fa gitmesinden rahats\u0131zd\u0131. Bir ki\u015fiyi benzersiz bir \u015fekilde tan\u0131mlayacak bir sistemin olu\u015fturulmas\u0131 doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nlenmesi ve sosyal yard\u0131mlar\u0131n do\u011fru ki\u015filere ula\u015fabilmesi i\u00e7in gerekliydi. Nitekim Aadhaar, sosyal yard\u0131mlar konusunda etkili olmakla kalmad\u0131 kimlik do\u011frulaman\u0131n gerekti\u011fi bankac\u0131l\u0131k ve telekom\u00fcnikasyon sekt\u00f6rlerinde de kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Jamaika’da ya\u015fananlar ise DKA’n\u0131n amac\u0131 net olarak ortaya konmad\u0131\u011f\u0131nda olabilecekleri g\u00f6steriyor. Jamaika h\u00fck\u00fcmeti de bir kimlik sistemi olu\u015fturmay\u0131 hedefledi\u011fini duyurmu\u015f ancak bunu politik bir ama\u00e7la ili\u015fkilendirmemi\u015fti. B\u00f6ylece insanlar\u0131n ak\u0131llar\u0131na farkl\u0131 senaryolar geldi ve yurtta\u015flar\u0131n h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131na g\u00fcvensizli\u011fi artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u00c7e\u015fitli toplumsal akt\u00f6rleri i\u00e7erecek \u015fekilde ortak yat\u0131r\u0131m, i\u015fbirli\u011fi ve koordinasyonun kurallar\u0131 ve mekanizmalar\u0131 tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r. Devlet, i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in kurumsal mekanizmalar yarat\u0131r ve farkl\u0131 toplumsal akt\u00f6rlerin sonradan de\u011fil, \u00f6nceden katk\u0131da bulunabilecekleri bir s\u00fcre\u00e7 \u00f6rg\u00fctler. DKA’da fakl\u0131 toplumsal akt\u00f6r gruplar\u0131n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 bir araya getirmeye ve anlaml\u0131 bir \u015fekilde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmeye y\u00f6nelik bir s\u00fcrecin olup olmad\u0131\u011f\u0131 DKA’n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131nda etkilidir.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca \u00f6zel m\u00fclkiyetli teknolojilerin kullan\u0131m\u0131 (\u00f6zellikle bu teknolojiler \u00fczerinde devletin de\u011fil, \u015firketlerin s\u00f6z hakk\u0131 oldu\u011fu durumlarda) birlikte yaratma ve kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flamak daha zor olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kolektif \u00f6\u011frenmeyi destekleyen ve uzun vadeli yetenek ve kapasiteleri geli\u015ftiren kurumsal uygulamalar hayata ge\u00e7irilmelidir. Uygulamada yer alan akt\u00f6rler birbirlerinin ba\u015far\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131ndan \u00f6\u011frenebilmelidir. Ayr\u0131ca kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir \u00f6\u011frenme s\u00fcreci ve kurumsal bilgi birikimi, uzun vadeli devlet kapasiteleri yaratacakt\u0131r. Bu nedenle, de\u011fer yaratma s\u00fcrecinin d\u00fczenleyicileri kolektif zekay\u0131 ve bilgi payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik etmenin yollar\u0131n\u0131 bulmal\u0131d\u0131r. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m topluluklar\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesi kolektif \u00f6\u011frenmeye katk\u0131da bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n E\u011fer bir altyap\u0131 kolektif faydaya y\u00f6nelikse, evrensel olarak eri\u015filebilir olmal\u0131 ve DKA’dan elde edilen \u00f6d\u00fcller toplumla payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Fakat bu hedef her zaman \u00f6zel \u00e7\u0131karlarla uyumlu de\u011fildir. Altyap\u0131n\u0131n \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fi durumlarda devletin bunlar\u0131 garanti alt\u0131na almas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin, DKA’n\u0131n evrensel eri\u015fimi garanti alt\u0131na almas\u0131n\u0131n yan\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131nda veri hakk\u0131ndaki y\u00f6neti\u015fim politikalar\u0131n\u0131 kamu yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek ele almas\u0131 gerekir. Verinin y\u00f6neti\u015fiminde \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlikteki deneyimler yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n DKA uygulamas\u0131n\u0131 y\u00f6neten ve y\u00f6neten kamu sekt\u00f6r\u00fc kurulu\u015flar\u0131n\u0131n yurtta\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcvenini kazanmas\u0131 ve korumas\u0131 i\u00e7in \u015feffafl\u0131k ve hesap verebilirlik, kritik \u00f6nemdedir. Sorumlulu\u011fun dikey ve hiyerar\u015fik oldu\u011fu geleneksel organizasyon yap\u0131lar\u0131n\u0131n aksine, DKA’n\u0131n merkezi olmayan mimarisi, ayn\u0131 altyap\u0131y\u0131 payla\u015fan h\u00fck\u00fcmet birimleri aras\u0131ndaki hesap verebilirlik ili\u015fkilerini zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Ancak di\u011fer yandan DKA, dijital ayak izleri sayesinde \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rma potansiyeline de sahiptir. \u00d6rne\u011fin, Barcelona Belediyesi, yurtta\u015flar\u0131n verilerinin \u015firketler taraf\u0131ndan nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda \u015feffafl\u0131k sa\u011flamak i\u00e7in Decode adl\u0131 veri payla\u015f\u0131m mimarisini kurdu. B\u00f6ylece yurtta\u015flar\u0131n kendi verilerini kontrol edebilmelerini ve kendi \u015fartlar\u0131 do\u011frultusunda verilerini payla\u015fabilmelerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n ***<\/p>\n\n\n\n K\u0131sacas\u0131, dijital kamu altyap\u0131lar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken,<\/p>\n\n\n\n dikkat etmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n Dijital kamu altyap\u0131lar\u0131nda, kamu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, devlet sahipli\u011fini ifade etmiyor ama Dijital Kamu Altyap\u0131lar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irilebilmesi i\u00e7in y\u00f6netim birimlerinin (h\u00fck\u00fcmet ya da belediye) art\u0131k dijital altyap\u0131ya dair i\u015fleri \u015firketlerin inisiyatifine terk etmekten vazge\u00e7mesi, kamunun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k se\u00e7ik ortaya koyan politikalar geli\u015ftirmesi ve uygulamas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n Bozeman, B. (2007). \u2018Public values and public interest: Counterbalancing economic individualism.’ Georgetown: Georgetown University Press<\/p>\n\n\n\n Eaves, D., Mazzucato, M., & Vasconcellos, B. (2024). Digital public infrastructure and public value: What is \u2018public’about DPI. UCL Institute for Innovation and Public Purpose, Working Paper Series (IIPP WP 2024-05). London: UCL Institute for Innovation and Public Purpose. Retrieved March, 28, 2024.<\/p>\n\n\n\n Frischmann, B. (2012). Infrastructure: The Social Value of Shared Resources. Oxford and New York: Oxford University Press.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda her \u015feyin ba\u015f\u0131na e harfi getirmek modayd\u0131. E harfiyle nesnelerin, hizmetlerin, toplumsal ili\u015fkilerin ve s\u00fcre\u00e7lerin dijitalle\u015fmesine i\u015faret ediliyordu. E harfi sihirliydi. Dijitalle\u015fmenin<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[482,501],"class_list":["post-893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgur_yazilim","tag-altyapi","tag-teknolojik-egemenlik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=893"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":894,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
DKA’ya Niteliksel Yakla\u015f\u0131m<\/h2>\n\n\n\n
A\u00e7\u0131k Standartlar ve Birlikte \u00c7al\u0131\u015fabilirlik<\/h3>\n\n\n\n
Yeniden Kullan\u0131labilir Yap\u0131 Ta\u015flar\u0131<\/h3>\n\n\n\n
\n
\u00d6zg\u00fcr ve A\u00e7\u0131k Kaynakl\u0131 Yaz\u0131l\u0131m<\/h3>\n\n\n\n
\n
DKA’ya \u0130\u015flevsel Yakla\u015f\u0131m<\/h2>\n\n\n\n
Toplulu\u011fun ve Sosyal \u0130li\u015fkilerin Te\u015fvik Edilmesi<\/h3>\n\n\n\n
\n
Ekonomik Etkinlikleri Te\u015fvik Edilmesi<\/h3>\n\n\n\n
Daha \u0130yi Ya\u015fam Kalitesi Sa\u011flama<\/h3>\n\n\n\n
Temel Yeteneklerin G\u00fcvence Alt\u0131na Al\u0131nmas\u0131<\/h3>\n\n\n\n
DKA’da Nitelik ve \u0130\u015flev Temelli Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n S\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n\n\n\n
DKA’da Devletin Rol\u00fc ve Y\u00f6neti\u015fim<\/h2>\n\n\n\n
Ama\u00e7 ve Y\u00f6nl\u00fcl\u00fck<\/h3>\n\n\n\n
Birlikte yaratma ve kat\u0131l\u0131m<\/h3>\n\n\n\n
Kolektif \u00f6\u011frenme ve bilgi payla\u015f\u0131m\u0131<\/h3>\n\n\n\n
Herkes i\u00e7in eri\u015fim ve \u00f6d\u00fcl payla\u015f\u0131m\u0131<\/h3>\n\n\n\n
\u015eeffafl\u0131k ve hesap verebilirlik<\/h3>\n\n\n\n
\n
Kaynak<\/h3>\n\n\n\n