{"id":912,"date":"2025-02-13T23:11:39","date_gmt":"2025-02-13T20:11:39","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=912"},"modified":"2025-02-13T23:13:26","modified_gmt":"2025-02-13T20:13:26","slug":"kamu-yararini-hedefleyen-yapay-zeka-politikalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=912","title":{"rendered":"Kamu Yarar\u0131n\u0131 Hedefleyen Yapay Zek\u00e2 Politikalar\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><br>ABD&#8217;deki se\u00e7imler, yapay zek\u00e2n\u0131n (YZ) gelece\u011fini de yak\u0131ndan ilgilendiriyordu. Donald Trump&#8217;\u0131n se\u00e7imi kazanmas\u0131 durumunda YZ&#8217;yi d\u00fczenleme giri\u015fimlerinin zay\u0131flayaca\u011f\u0131ndan endi\u015fe ediliyordu. Korkulan oldu ve Trump, se\u00e7imi kazand\u0131. G\u00f6r\u00fcnen o ki Trump&#8217;\u0131n ikinci kez se\u00e7ilmesi, yanl\u0131\u015f bilgilendirme (misinformation), ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, otonom ara\u00e7lar gibi teknolojilerde kullan\u0131lan YZ&#8217;nin g\u00fcvenli\u011fi vb konulardaki d\u00fczenleme giri\u015fimlerini fel\u00e7 edecek. Kusurlu YZ modellerinden kaynaklanabilecek tehlikeler giderek daha ciddi sorunlara neden olacak.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Nitekim Federal h\u00fck\u00fcmet, Ba\u015fkan Joe Biden&#8217;\u0131n Ekim 2023&#8217;te yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir idari emir kapsam\u0131nda YZ \u015firketlerini denetlemeye ve onlara dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda Trump buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu emrin inovasyonu engelledi\u011fini ve YZ&#8217;nin geli\u015fimine radikal sol fikirleri dayatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan Trump, bu emri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rma s\u00f6z\u00fc vermi\u015fti (<a href=\"https:\/\/www.presidency.ucsb.edu\/documents\/2024-republican-party-platform\">https:\/\/www.presidency.ucsb.edu\/documents\/2024-republican-party-platform<\/a>). Trump&#8217;\u0131n bu vaadi, Biden y\u00f6netiminin YZ&#8217;yi d\u00fczenleme giri\u015fimlerini yasa d\u0131\u015f\u0131, tehlikeli ve Amerika&#8217;n\u0131n \u00c7in ile dijital silahlanma yar\u0131\u015f\u0131na engel olarak g\u00f6renleri heyecanland\u0131rd\u0131. Se\u00e7imden \u00f6nce, &#8220;Silikon Vadisi&#8217;nin Trump&#8217;a f\u0131s\u0131ldayan adam\u0131&#8221; olarak adland\u0131r\u0131lan Jacob Helberg de Cumhuriyet\u00e7iler&#8217;in YZ&#8217;yi a\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczenlemek i\u00e7in acele etmek istemediklerini s\u00f6yleyerek Trump&#8217;un yeni d\u00f6nemdeki teknoloji politikalar\u0131n\u0131n ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 veriyordu (Geller, 2024).<\/p>\n\n\n\n<p>Silikon Vadisi d\u00fczenlemelerin yoklu\u011funda b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve bunun devam\u0131n\u0131 istiyor. Elon Musk, Trump kampanyas\u0131n\u0131 destekleyen America PAC adl\u0131 siyasi eylem komitesine 75 milyon dolar ba\u011f\u0131\u015flad\u0131 ve sosyal platformu X&#8217;te Trump&#8217;\u0131 agresif bir \u015fekilde destekledi. Trump&#8217;\u0131n en b\u00fcy\u00fck ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 aras\u0131nda, Silikon Vadisi yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 Marc Andreessen ve Ben Horowitz, milyarder risk sermayedar\u0131 Douglas Leone ve kripto para spek\u00fclat\u00f6rleri Winklevoss ikizleri de vard\u0131 (Dunn, 2024).<\/p>\n\n\n\n<p>Musk, Trump&#8217;\u0131n kabinesinde yer als\u0131n ya da almas\u0131n, Tesla&#8217;n\u0131n d\u00fczenlenme s\u00fcrecine aktif olarak kat\u0131lacakt\u0131r. Musk daha \u00f6nce ABD&#8217;deki d\u00fczenlemelerin s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz taksileri sunmay\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan yak\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi bunun \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in gerekli siyasi g\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irmi\u015f durumda. Silikon Vadisi&#8217;nde d\u00fczenlemelerin ilerlemelerin \u00f6n\u00fcnde bir engel oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olduk\u00e7a yayg\u0131n ve d\u00fczenlemelere kar\u015f\u0131 belirtin bir diren\u00e7 var. Trump y\u00f6netimi de bu do\u011frultuda hareket edecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor (age).<\/p>\n\n\n\n<p>Silikon Vadisi&#8217;nin bizi s\u00fcr\u00fcklemek istedi\u011fi gelecek pek parlak g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor ve \u015fimdiden \u00e7ok net tepkiler var. <em>The Guardian<\/em>, 13 Kas\u0131m&#8217;da yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada art\u0131k makalelerini Twitter\/X&#8217;te payla\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. The Guardian, X&#8217;te yer alman\u0131n avantajlar\u0131n\u0131n art\u0131k olumsuzluklar\u0131 taraf\u0131ndan geride b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131. Platformda yer alan a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f komplo teorileri ve \u0131rk\u00e7\u0131 i\u00e7erik nedeniyle bir s\u00fcredir bunun \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini belirten <em>The Guardian <\/em>i\u00e7in ABD se\u00e7imleri barda\u011f\u0131 ta\u015f\u0131ran son damla olmu\u015ftu. ABD ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7im kampanyas\u0131, uzun zamand\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri bir ger\u00e7e\u011fin tekrar alt\u0131n\u0131z \u00e7izmi\u015fti: &#8220;X, zehirli bir medya platformudur ve sahibi Elon Musk, n\u00fcfuzunu kullanarak siyasi s\u00f6ylemi \u015fekillendirebilmektedir.&#8221; (<a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/media\/2024\/nov\/13\/why-the-guardian-is-no-longer-posting-on-x\">https:\/\/www.theguardian.com\/media\/2024\/nov\/13\/why-the-guardian-is-no-longer-posting-on-x<\/a>). Graham ve Andrejevic&#8217;in (2024) ABD se\u00e7imleri s\u0131ras\u0131nda X&#8217;teki algoritmik yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 analiz ettikleri raporda da algoritmik ayarlamalar\u0131n kamu s\u00f6ylemi \u00fczerindeki potansiyel etkisine ve sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n bilgi ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olarak tarafl\u0131l\u0131klar\u0131na dikkat \u00e7ekiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>X, Elon Musk&#8217;\u0131n! Sosyal medya platformlar\u0131n\u0131n, arama motorlar\u0131n\u0131n ve YZ ara\u00e7lar\u0131n\u0131n sahiplerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 atlamamak gerekiyor. Musk, ABD se\u00e7imlerinde a\u00e7\u0131k se\u00e7ik bir taraft\u0131. Ancak Google T\u00fcrkiye&#8217;nin haber listelemelerine ili\u015fkin algoritmas\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z haber sitelerine eri\u015fimi a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekmesinden de g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi halk\u0131n y\u00f6netiminde s\u00f6z hakk\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 her platformun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak sahibinin sesi olaca\u011f\u0131n\u0131 ve onun \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor (<a href=\"https:\/\/www.birgun.net\/haber\/google-ambargosu-576282\">https:\/\/www.birgun.net\/haber\/google-ambargosu-576282<\/a>). T\u00fcrkiye&#8217;deki okurlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z ve ger\u00e7ek haberlere eri\u015fmek isteyebilecekleri reklam gelirlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi s\u00fcrece Google&#8217;\u0131n g\u00fcndeminde olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak bug\u00fcn sosyal medya ve arama motoru ba\u011flam\u0131nda ya\u015fan\u0131lan sorunlar YZ&#8217;nin altyap\u0131salla\u015fmas\u0131 ile daha da artacak. Bu nedenle, ABD ve \u00c7in aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fan AB (Avrupa Birli\u011fi) bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ar\u0131yor. B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerine kar\u015f\u0131 \u00e7ok say\u0131da dava ve \u00f6nemli mahkeme kararlar\u0131na ra\u011fmen Avrupa \u015fimdiye kadar k\u00fcresel teknoloji sekt\u00f6r\u00fcne anlaml\u0131 bir m\u00fcdahalede bulunamad\u0131. AI Now Enstit\u00fcs\u00fc (<a href=\"https:\/\/ainowinstitute.org\/redirecting-europes-ai-industrial-policy\">https:\/\/ainowinstitute.org\/redirecting-europes-ai-industrial-policy<\/a>) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan raporda bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nedenleri ve yap\u0131labilecekler tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Rapor, teknoloji politikalar\u0131na kamucu bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015fsa da rapora katk\u0131 veren yazarlar\u0131n soruna yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar var.<\/p>\n\n\n\n<p>Raporda, Avrupa&#8217;n\u0131n teknolojik gelece\u011fi i\u00e7in net bir kamu yarar\u0131 vizyonu ortaya konamad\u0131\u011f\u0131 taktirde Avrupa&#8217;y\u0131 bekleyen \u00fc\u00e7 olas\u0131 senaryodan s\u00f6z ediliyor. Birincisi, kamu paras\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fkili, yetersiz veya tutars\u0131z \u015fekillerde harcanmas\u0131. \u0130kincisi, kamu paras\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle YZ ekosistemine h\u00e2kim olan mevcut dijital devlere fayda sa\u011flayacak bi\u00e7imde harcanmas\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, kamu b\u00fct\u00e7elerinin karma\u015f\u0131k sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen piyasa odakl\u0131, g\u00f6zetleyici, cezaland\u0131r\u0131c\u0131 veya s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc teknolojilere do\u011fru kaymas\u0131. Konu Avrupa ama biz de ayn\u0131 senaryolarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu senaryolara kar\u015f\u0131 <em>AI Now Enstit\u00fcs\u00fc<\/em> taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan &#8220;Avrupa&#8217;n\u0131n Yapay Zeka End\u00fcstri Politikas\u0131n\u0131n Yeniden Y\u00f6nlendirilmesi: Rekabet\u00e7ilikten Kamu Yarar\u0131na&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporda a\u015fa\u011f\u0131daki konular \u00fczerinde duruluyor:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Avrupa&#8217;da YZ \u0130\u00e7in Kamu Yarar\u0131na Bir Vizyon<\/p>\n\n\n\n<p>2. End\u00fcstriyel Politika, YZ Alan\u0131ndaki Mevcut G\u00fc\u00e7 Yo\u011funla\u015fmalar\u0131n\u0131 Peki\u015ftirmemeli, Bunlara Meydan Okumal\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>3. B\u00fcy\u00fck \u00d6l\u00e7ekli YZ Avrupa&#8217;n\u0131n \u0130klim Hedefleriyle Uyu\u015fmamaktad\u0131r<\/p>\n\n\n\n<p>4. Kamu Yarar\u0131n\u0131n Sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in End\u00fcstri Politikas\u0131na \u015eartl\u0131l\u0131klar Getirilmelidir<\/p>\n\n\n\n<p>5. End\u00fcstri Politikas\u0131, Yapay Zekan\u0131n Hassas Sosyal Alanlara Ele\u015ftirel Olmayan \u015eekilde Uygulanmas\u0131n\u0131 Te\u015fvik Etmemelidir<\/p>\n\n\n\n<p>6. \u0130novasyon Cesur D\u00fczenleyici Uygulamalarla B\u00fcy\u00fcr<\/p>\n\n\n\n<p>7. Avrupa&#8217;n\u0131n D\u00fcnyadaki Yeri<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Avrupa&#8217;da YZ \u0130\u00e7in Kamu Yarar\u0131na Bir Vizyon<\/h3>\n\n\n\n<p>AB&#8217;nin rekabet edebilirlik ve egemenlik gibi yetersiz tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve dar motivasyonlar\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mesine yard\u0131mc\u0131 olacak tutarl\u0131 bir kamu yarar\u0131 vizyonuna ihtiyac\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu vizyonun olu\u015fturulmas\u0131nda, YZ&#8217;ye yat\u0131r\u0131m yapman\u0131n toplumsal ve ekonomik fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131 \u00f6nermesinin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmesi iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olabilir. Teknoloji sekt\u00f6r\u00fc liderleri ve i\u015f d\u00fcnyas\u0131, YZ&#8217;nin getirece\u011fi \u00fcretkenlik art\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmay\u0131 \u00e7ok seviyorlar. Ama sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00fcretkenlik art\u0131\u015flar\u0131 s\u00f6z konusu. Ayr\u0131ca otomasyon teknolojilerinin daha fazla benimsenmesine y\u00f6nelik bask\u0131lar, herhangi bir refah art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaks\u0131z\u0131n maliyetlerin ve e\u015fitsizli\u011fin artmas\u0131na, ekonomik direncin azalmas\u0131na yol a\u00e7abiliyor. Bu nedenle, YZ&#8217;nin h\u0131zl\u0131 benimsemesi ve YZ&#8217;ye yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar ile \u00fcretkenlik ve ekonomik b\u00fcy\u00fcmedeki art\u0131\u015f aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki oldu\u011funu s\u00f6ylemek zor (Kaltheuner vd, 2024).<\/p>\n\n\n\n<p>Kaltheuner vd (2024), YZ politika metinlerinde kullan\u0131lan terimlerdeki belirsizli\u011fi ele\u015ftiriyorlar. \u00d6rne\u011fin rekabet edebilirlik ulusal ekonomiler i\u00e7in belirsiz bir terim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkeler ya da ekonomik bloklar bir sahadaki oyuncular gibi rekabet etmiyorlar. Oyuncular\u0131n kim oldu\u011fu ve oyunun ne olmas\u0131 gerekti\u011finin nadiren belli oldu\u011fu ko\u015fullarda hareket ediyorlar. Asl\u0131nda ayn\u0131 belirsizlik YZ teriminin kendisinde de var. YZ, genel bir terim olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli YZ ile daha k\u00fc\u00e7\u00fck yapay \u00f6\u011frenme modelleri aras\u0131nda, kaynak gereksinimleri ba\u011flam\u0131nda, ciddi bir farkl\u0131l\u0131k oldu\u011fu atlanabiliyor. Egemenlik terimi ise devlet egemenli\u011fi, veri egemenli\u011fi veya stratejik \u00f6zerklik anlam\u0131nda ve kimi zaman birbirinin yerine kullan\u0131l\u0131yor. Ancak egemen teknolojinin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda belirsiz ve zaman zaman \u00e7eli\u015fkili \u00e7\u0131kar\u0131mlar i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Benzer bir sorun <strong>dijital kamu altyap\u0131s\u0131<\/strong> (digital public infrastructure) teriminde de var. \u00c7\u00fcnk\u00fc dijital kamu altyap\u0131s\u0131nda \u0131srar, kamusal niteliklere, kamusal i\u015flevlere ve dijital altyap\u0131n\u0131n kamusal m\u00fclkiyetine \u00f6ncelik verilmesi pahas\u0131na par\u00e7al\u0131 dijitalle\u015fmeye vurgu yapma riski ta\u015f\u0131yor. Teknik konulara \u00e7ok fazla odaklan\u0131l\u0131yor ve dijital inovasyon kendi ba\u015f\u0131na bir ama\u00e7 haline gelebiliyor. Buna kar\u015f\u0131 Warso (2024) <strong>kamu dijital altyap\u0131s\u0131 <\/strong>terimiyle altyap\u0131n\u0131n teknik \u00f6zellikleri yerine toplumsal boyutuna odaklanmay\u0131 \u00f6neriyor. Bu terim, kamu niteliklerini (a\u00e7\u0131kl\u0131k ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik ile sa\u011flanan s\u0131n\u0131rs\u0131z eri\u015fim) kamu i\u015flevleri ve kamu m\u00fclkiyeti ile birle\u015ftirerek kamu de\u011ferini en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f dijital altyap\u0131y\u0131 tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">End\u00fcstriyel Politika, YZ Alan\u0131ndaki Mevcut G\u00fc\u00e7 Yo\u011funla\u015fmalar\u0131n\u0131 Peki\u015ftirmemeli, Bunlara Meydan Okumal\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>YZ&#8217;nin benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir teknolojik devrime mi yol a\u00e7aca\u011f\u0131 yoksa bir YZ k\u0131\u015f\u0131 ile sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 hen\u00fcz belirsiz. Ama YZ&#8217;nin ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 ve \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an bir teknoloji olmas\u0131 halinde, gelece\u011fimizi bu \u015firketlerin ellerinde bulaca\u011f\u0131z. ABD&#8217;deki b\u00fcy\u00fck \u015firketler, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli YZ inovasyonunun y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u015fekillendirmek i\u00e7in olduk\u00e7a avantajl\u0131 bir konumda bulunuyor. \u00d6rne\u011fin Microsoft, Google ve Amazon gibi dev \u015firketler, 2023 y\u0131l\u0131nda YZ giri\u015fimleriyle yapt\u0131klar\u0131 anla\u015fmalarda geleneksel Silikon Vadisi yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla harcama yapt\u0131lar. Bu \u015firketler, hem YZ tedarik zincirinin girdilerini ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 do\u011frudan y\u00f6netiyorlar hem de pazar\u0131 dolayl\u0131 olarak da \u015fekillendirebiliyorlar. YZ ekosistemindeki hakim konumlar\u0131ndan yararlanarak belirli pazarlara giri\u015fi cayd\u0131r\u0131yorlar, mevcut sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tamamlayan inovasyonlar\u0131 te\u015fvik ederek ve rekabeti besleyerek di\u011fer akt\u00f6rlerin istek ve stratejilerini \u015fekillendiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>AB&#8217;nin YZ politikas\u0131n\u0131n her \u015feyden \u00f6nce bu g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerine m\u00fcdahale edebilmesi gerekiyor. En az\u0131ndan, end\u00fcstriyel politika, kamu paras\u0131n\u0131 pazara hakim olan \u015firketlere aktararak mevcut g\u00fc\u00e7 yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirmeyecek \u015fekilde tasarlanmal\u0131. Bu yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 taktirde, Avrupa \u00c7ip Yasas\u0131&#8217;nda oldu\u011fu gibi halk\u0131n paras\u0131, teknoloji \u015firketlerini finanse etmek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olacak.<\/p>\n\n\n\n<p>Avrupa&#8217;n\u0131n en b\u00fcy\u00fck dijital end\u00fcstri politikas\u0131 olan Avrupa \u00c7ip Yasas\u0131, AB&#8217;nin yar\u0131 iletken pazar\u0131ndaki rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na almay\u0131 hedefliyordu. 2030&#8217;a kadar AB&#8217;nin k\u00fcresel \u00e7ip pazar\u0131ndaki pay\u0131n\u0131 %20&#8217;ye \u00e7\u0131karmak gibi iddial\u0131 bir hedefi vard\u0131. Almanya ve Polonya, Intel&#8217;le i\u015fbirli\u011fi anla\u015fmalar\u0131 imzalad\u0131. 13 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc, tam da Avrupa Komisyonu&#8217;nun Polonya-Intel i\u015fbirli\u011fini onaylamas\u0131ndan d\u00f6rt g\u00fcn sonra, Intel Avrupa&#8217;daki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 durdurdu\u011funu duyurdu. Intel&#8217;in bu hamlesi beklenmedik de\u011fildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015firket y\u0131llard\u0131r azalan k\u00e2rl\u0131l\u0131kla m\u00fccadele ediyordu ve YZ \u00e7ipleri yar\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geride kalm\u0131\u015ft\u0131. A\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatmak i\u00e7in kamu s\u00fcbvansiyonlar\u0131na ba\u015fvurmas\u0131 da yeterli olmad\u0131. Silva ve Merk (2024), Avrupa \u00c7ip Yasas\u0131&#8217;n\u0131n %20&#8217;lik pazar pay\u0131 konusunda ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131nda yasan\u0131n iyi tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir vizyona sahip olmamas\u0131n\u0131n pay\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. Ayr\u0131ca daha geni\u015f kamu hedeflerini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in verilen kamu s\u00fcbvansiyonlar\u0131na sosyal, \u00e7evresel veya yeniden da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 ko\u015fullar getirmede ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, ayn\u0131 zamanda politik bir tercihin sonucuydu. Kulis-toplant\u0131 verilerine g\u00f6re Avrupa Komisyonu, sendikalarla, \u00e7evre \u00f6rg\u00fctleriyle veya herhangi bir sivil toplum \u00f6rg\u00fct\u00fcyle g\u00f6r\u00fc\u015fmedi. Buna kar\u015f\u0131n, Intel&#8217;le yirmi g\u00f6r\u00fc\u015fme (t\u00fcm toplant\u0131lar\u0131n %15&#8217;i) yap\u0131ld\u0131. Silva ve Merk&#8217;in (2024) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi end\u00fcstri politikas\u0131 ancak kamuyu da i\u00e7eriyorsa kamu yarar\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir di\u011fer sorun da Avrupa&#8217;daki d\u00fczenleyici kurumlar\u0131n, B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin devasa \u00f6l\u00e7ek avantajlar\u0131ndan yararlanmas\u0131 ve bunu peki\u015ftirmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda sessiz (belki de yetersiz) kalmalar\u0131. Caffarra (2024) her \u015fey olup biterken d\u00fczenleyicilerden duydu\u011fumuz tek \u015feyin &#8220;izliyoruz&#8221;, &#8220;konuyu dikkatle inceliyoruz&#8221; gibi c\u00fcmleler olmas\u0131n\u0131 ele\u015ftiriyor. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, sorular soruluyor ve anla\u015fmalar (en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde) soru\u015fturuluyor. Sonu\u00e7, eylemsizlik oluyor. Caffarra&#8217;n\u0131n (2024) FTC Komisyon \u00dcyesi Rebecca Slaughter&#8217;dan aktard\u0131\u011f\u0131 gibi bir \u015fey yapmak bir politika tercihi oldu\u011fu gibi hi\u00e7bir \u015fey yapmamak da bir politika tercihi.<\/p>\n\n\n\n<p>Caffarra&#8217;ya (2024) g\u00f6re d\u00fczenleyicilerin mevcut durumu sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ele alabilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle zarar tan\u0131m\u0131nda bir de\u011fi\u015fiklik yapmak gerekiyor. \u00c7ip, hesaplama, veri gibi bir\u00e7ok varl\u0131\u011f\u0131 kontrol eden B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri, h\u0131zl\u0131 ilerlemek ve araziyi \u00f6nceden i\u015fgal etmek amac\u0131yla bu temel girdileri yapay \u00f6\u011frenme ile birle\u015ftirmek i\u00e7in anla\u015fmalar yap\u0131yor. Bu kendi ba\u015f\u0131na ne yeni bir olgu ne de tamamen YZ&#8217;ye \u00f6zg\u00fc. Teknoloji firmalar\u0131 y\u0131llard\u0131r ilk hamle avantaj\u0131 elde etmek, rekabeti \u00f6nlemek ve meydan okumalar\u0131 bo\u011fmak i\u00e7in ellerindeki varl\u0131klardan yararlan\u0131yorlar. Tekel kar\u015f\u0131t\u0131 iktisat\u00e7\u0131lar durumu geleneksel \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendiriyorlar. Pazar g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bir yerden ba\u015fka bir yere aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dar ve spesifik bir mekanizmay\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in ekonomik bir modele ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011funu savunuyorlar. Hatta kimi zaman bunun tamamen k\u00f6t\u00fc bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (hatta faydal\u0131 olabilece\u011fini) iddia ediyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc tamamlay\u0131c\u0131 varl\u0131klar\u0131 bir araya getirip yeni hizmetler geli\u015ftirmek a\u00e7\u0131s\u0131nda verimli olabiliyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat burada \u00f6nemli olan bu \u015firketlerin devasa varl\u0131klar\u0131n\u0131 (verilerimiz gibi haks\u0131z yollarla elde edilenler dahil) benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u015fekillerde kullanarak mevcut muazzam g\u00fc\u00e7lerini yeni uygulamalara geni\u015fletebilmeleri ve di\u011ferlerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmeleri. Microsoft, Google ve Amazon gibi b\u00fcy\u00fck oyuncular ellerindeki varl\u0131klardan yararlanarak ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkileri yarat\u0131yorlar. Bu \u015firketler, yeni ortaya \u00e7\u0131kan firmalar\u0131, mimarilerini olu\u015ftururken ya da uygulamalar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken tamamen kendi bulutlar\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmek i\u00e7in \u00e7abal\u0131yorlar. B\u00f6ylece yeni oyuncular\u0131n hem mimari kararlar\u0131n\u0131 etkileyebiliyorlar hem de ger\u00e7ek meydan okuyucular olarak ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yorlar. D\u00fczenleyicilerin geleneksel tekel teorilerinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketlerinin ellerinde g\u00fcc\u00fc gelece\u011fi belirlemek i\u00e7in kullanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmesi ve buna dur diyebilmesi gerekiyor (age).<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">B\u00fcy\u00fck \u00d6l\u00e7ekli YZ Avrupa&#8217;n\u0131n \u0130klim Hedefleriyle Uyu\u015fmamaktad\u0131r<\/h3>\n\n\n\n<p>B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli YZ&#8217;nin mevcut gidi\u015fat\u0131, Avrupa&#8217;n\u0131n \u00e7evre ve ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm hedefleriyle uzla\u015fmaz bir gerilim i\u00e7inde. \u00c7ip \u00fcretimi ve veri merkezlerinin i\u015fletilmesi hem enerji yo\u011fun hem de \u00e7evreye zarar veren faaliyetler. \u0130rlanda gibi baz\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde veri merkezleri halihaz\u0131rda \u00fclkelerin toplam elektrik t\u00fcketiminin be\u015fte birini kullan\u0131yorlar. YZ ve veri altyap\u0131lar\u0131na yap\u0131lan son b\u00fcy\u00fck k\u00fcresel yat\u0131r\u0131mlar bu durumu daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirecek.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna kar\u015f\u0131n politika yap\u0131c\u0131lar ve end\u00fcstri liderleri, kan\u0131tlanm\u0131\u015f iklim \u00e7\u00f6z\u00fcmleri konusunda kritik eylemleri geciktiriyor ve gelecekteki teknolojinin sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6zece\u011fini iddia eden vaatlerde bulunuyorlar. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik i\u00e7in YZ, teknoloji \u00e7\u00f6z\u00fcmc\u00fcl\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bir sonucu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130nsanlar\u0131n ve ekosistemlerin maruz kald\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan ve acil zararlar g\u00f6z ard\u0131 edilirken, gelecekteki potansiyel faydalar abart\u0131l\u0131yor. Bili\u015fim (en son haliyle YZ), teknoloji devlerinin karbonsuzla\u015ft\u0131rman\u0131n h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 olarak sunuldu\u011fu ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin sat\u0131c\u0131lar\u0131 olarak pazar g\u00fc\u00e7lerini daha da peki\u015ftirmeye haz\u0131r olduklar\u0131 bir &#8220;ye\u015fil ge\u00e7i\u015fin&#8221; anahtar\u0131 olarak g\u00fcndeme geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak YZ&#8217;yi bir iklim \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak konumland\u0131rmak yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011fu gibi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez ve adaletsiz sistemlerin geli\u015fmesine ortam sa\u011fl\u0131yor ve ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcmler i\u00e7eren \u00f6nemli politika eylemlerini geciktiriyor. Jansen ve Thorne (2024) Avrupa&#8217;n\u0131n \u00e7evresel adaleti end\u00fcstri politikas\u0131n\u0131n merkezine yerle\u015ftirerek inovasyonu yeniden tan\u0131mlamas\u0131 gerekti\u011fini vurguluyorlar. Bu ba\u011flamda, fosil yak\u0131tlar\u0131n ve YZ&#8217;den kaynaklanan su t\u00fcketiminin etkilerini \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken bir m\u00fchendislik sorunu de\u011fil, \u00e7evresel adalet ve demokratik kat\u0131l\u0131m sorunu olarak ele almak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Jansen ve Thorne (2024), politika yap\u0131c\u0131lar\u0131n mevcut \u00f6nlemleri g\u00fc\u00e7lendirebilece\u011fini belirtiyor. Bu kapsamdaki baz\u0131 \u00f6nerileri \u015funlar:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Donan\u0131m\u0131n kullan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzat\u0131lmas\u0131 ve yeniden kullan\u0131m\u0131, somutla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7evresel maliyetleri en aza indirebilir<\/li>\n\n\n\n<li>Yenilenebilir enerji ve karbona duyarl\u0131 bili\u015fim uygulamalar\u0131na yat\u0131r\u0131m devam etmelidir.<\/li>\n\n\n\n<li>D\u00fczenleyiciler, YZ \u015firketlerinin ve tedarik zincirlerinin, \u00fcretim, e\u011fitim ve \u00e7\u0131kar\u0131m dahil olmak \u00fczere t\u00fcm ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fc boyunca kaynak kullan\u0131m\u0131 ve emisyonlar\u0131 hakk\u0131nda kamuya a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde rapor vermelerini sa\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>YZ&#8217;nin zararlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilecek muhbirler korunmal\u0131d\u0131r (Kas\u0131m ay\u0131nda, ABD&#8217;de g\u00fcndeme gelen bir konu. Bkz. Yapay Zeka \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131, ABD Kongre&#8217;sinden \u0130hbarc\u0131 Korumas\u0131 Sa\u011flamas\u0131n\u0131 \u0130stiyor, <a href=\"https:\/\/turk-internet.com\/yapay-zeka-calisanlari-abd-kongresinden-ihbarci-korumasi-saglamasini-istiyor\/\">https:\/\/turk-internet.com\/yapay-zeka-calisanlari-abd-kongresinden-ihbarci-korumasi-saglamasini-istiyor\/<\/a>).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Avrupa&#8217;n\u0131n inovasyon yapman\u0131n ne anlama geldi\u011fini yeniden tan\u0131mlamas\u0131 ve YZ stratejisinde insanlar\u0131 ve gezegeni merkeze almas\u0131 gerekiyor. Bunun i\u00e7in i\u015f\u00e7i temsilcileri ve \u00e7evre gruplar\u0131yla birlikte, i\u015f\u00e7ileri ve ekosistemleri bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve g\u00f6nenci art\u0131racak bi\u00e7imlerde destekleyen teknoloji yollar\u0131 geli\u015ftirebilir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kamu Yarar\u0131n\u0131n Sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in End\u00fcstri Politikas\u0131na \u015eartl\u0131l\u0131klar Getirilmelidir<\/h3>\n\n\n\n<p>Kamu finansman\u0131 veya di\u011fer kamu kaynaklar\u0131na (arazi, su ve enerji dahil) eri\u015fim, daha geni\u015f kamu \u00e7\u0131kar\u0131na hizmet eden sonu\u00e7lar\u0131 garanti eden hesap verebilirlik, iklim ve i\u015fg\u00fcc\u00fc \u015fartl\u0131l\u0131klar\u0131 ve standartlar\u0131 gibi \u015fartlara ba\u011flanmal\u0131d\u0131r. \u015eartl\u0131l\u0131klar, sivil toplum, sendikalar ve etkilenen topluluklar\u0131 i\u00e7eren kat\u0131l\u0131mc\u0131 s\u00fcre\u00e7lerle olu\u015fturulmal\u0131 ve \u015fartl\u0131l\u0131klar\u0131n uygulanmas\u0131na ili\u015fkin \u015feffafl\u0131k garanti edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eartl\u0131l\u0131klara ve hesap verebilirli\u011fe vurgu yapmayan bir end\u00fcstriyel politikan\u0131n halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 yerine dar end\u00fcstri \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmesi daha olas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca \u015fartl\u0131l\u0131klar, kamu taraf\u0131ndan finanse edilen YZ projelerinin geli\u015ftirilmesi ve yay\u0131mlanmas\u0131nda anlaml\u0131 bir a\u00e7\u0131kl\u0131k sa\u011flayabilir. \u00d6rne\u011fin, a\u00e7\u0131k kaynak giri\u015fimlerinin b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcne anlaml\u0131 bir \u015fekilde meydan okuyabilmesi i\u00e7in piyasadaki daha geni\u015f yap\u0131sal ko\u015fullar\u0131 (g\u00fc\u00e7l\u00fc tekel kar\u015f\u0131t\u0131 uygulamalar dahil!) de\u011fi\u015ftirmeye odaklan\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dar bir \u00e7er\u00e7evede ele al\u0131nacak a\u00e7\u0131k kaynak (yaz\u0131l\u0131m veya YZ) fikri, kamu yarar\u0131n\u0131 ilerletmek yerine b\u00fcy\u00fck teknoloji \u015firketlerin politikalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecektir. Bu nedenle, Tiwari&#8217;nin (2024) alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lar ve modeller yaln\u0131zca lisanslamada de\u011fil, pratikte de ger\u00e7ek anlamda a\u00e7\u0131k ve eri\u015filebilir olmal\u0131d\u0131r. H\u00fck\u00fcmetler ve fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar, kamusal bilgi i\u015flem gibi payla\u015f\u0131ml\u0131 altyap\u0131lara yat\u0131r\u0131m yapmal\u0131, etik ve gizlilik standartlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan a\u00e7\u0131k veri setlerini te\u015fvik etmeli ve \u00fcniversitelerde kamusal ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 geni\u015fletmeli; \u00f6zel pazar taraf\u0131ndan ihmal edilen alanlara ve kullan\u0131m \u00f6rneklerine \u00f6ncelik vermeli ve hatta bunlara alternatif olanlara fon sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Ama daha \u00f6nemlisi bu t\u00fcr kamusal YZ sistemlerinin faydalar\u0131n\u0131n hem end\u00fcstriyel politika hem de rekabet yapt\u0131r\u0131m\u0131 yoluyla kamuya yans\u0131t\u0131lmas\u0131 gerekir. Politika yap\u0131c\u0131lar, etkili denetimi garanti alt\u0131na almak i\u00e7in kamu finansman\u0131na a\u00e7\u0131k lisanslama gereklilikleri ve kamu y\u00f6netimi gibi \u015fartl\u0131l\u0131klar getirmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Politika yap\u0131c\u0131lar, fon sa\u011flay\u0131c\u0131lar ve teknoloji uzmanlar\u0131, a\u00e7\u0131k kayna\u011f\u0131n kamu yarar\u0131na hizmet etmesi i\u00e7in gereken ko\u015fullara yat\u0131r\u0131m yapmal\u0131 ve ayn\u0131 zamanda yap\u0131sal g\u00fc\u00e7 dengesizliklerine y\u00f6nelik tamamlay\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmelidir. Bunlar aras\u0131nda, rekabeti engelleyici davran\u0131\u015flar\u0131 \u00f6nleyen ve YZ pazar\u0131nda \u00e7e\u015fitlili\u011fi te\u015fvik eden tekel kar\u015f\u0131t\u0131 uygulamalar; end\u00fcstriyel politika m\u00fcdahalelerine g\u00fc\u00e7l\u00fc kamu yarar\u0131 ko\u015fullar\u0131n\u0131n eklenmesi; ve topluluklara verilerinin nas\u0131l topland\u0131\u011f\u0131 ve kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda s\u00f6z hakk\u0131 veren yeni veri y\u00f6netimi ve y\u00f6neti\u015fim modellerinin geli\u015ftirilmesi yer al\u0131r. En \u00f6nemlisi de YZ sistemlerinin \u00f6n yarg\u0131, g\u00fcvenlik ve toplumsal de\u011ferlerle uyum a\u00e7\u0131s\u0131ndan denetlenmesi i\u00e7in s\u00fcrekli kamu g\u00f6zetimi ve hesap verebilirlik \u00f6nlemlerinin al\u0131nmas\u0131d\u0131r (age).<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">End\u00fcstri Politikas\u0131, Yapay Zekan\u0131n Hassas Sosyal Alanlara Ele\u015ftirel Olmayan \u015eekilde Uygulanmas\u0131n\u0131 Te\u015fvik Etmemelidir<\/h3>\n\n\n\n<p>YZ hakk\u0131ndaki abart\u0131l\u0131 haberlerin de etkisiyle kamu kurumlar\u0131n\u0131n da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir YZ yar\u0131\u015f\u0131 var. Ancak kamu sekt\u00f6r\u00fcnde YZ&#8217;nin genel olarak benimsenmesini te\u015fvik etmek, \u00f6zellikle riskli ba\u011flamlarda veya YZ&#8217;nin do\u011fal s\u0131n\u0131rlamalar\u0131yla uyumsuz \u015fekillerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, devletin i\u00e7inin bo\u015falmas\u0131na, kamu fonlar\u0131n\u0131n israf\u0131na, tek ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k noktalar\u0131na (<em>single points of failure<\/em>) ve hak ihlallerine katk\u0131da bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eirketler ve \u015firketlerin YZ hakk\u0131ndaki abart\u0131l\u0131 anlat\u0131lar\u0131na kap\u0131lan politika yap\u0131c\u0131lar kamu sekt\u00f6r\u00fcnde YZ&#8217;nin benimsenmesini art\u0131rma arzusu i\u00e7indeler. YZ kullan\u0131m\u0131n\u0131n kamu hizmetlerini iyile\u015ftirece\u011fi varsay\u0131m\u0131n\u0131 pek sorgulam\u0131yorlar. \u0130yile\u015ftirmenin neyi ifade etti\u011fi olduk\u00e7a belirsiz olmas\u0131na kar\u015f\u0131n bir \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma asl\u0131nda maliyetleri azaltmak \u00fczerinde duruyor. Ancak refah sistemlerinin h\u0131zla dijitalle\u015fmesi ve otomasyonu toplumdaki en yoksul ve en savunmas\u0131z kesimlere zarar veriyor. Avrupa Yoksullukla M\u00fccadele A\u011f\u0131&#8217;n\u0131n ortaya att\u0131\u011f\u0131 &#8220;dijital olarak tetiklenen yoksulluk&#8221; terimi bu olguya dikkat \u00e7ekiyor. Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n otomasyonu, dijital d\u0131\u015flanma ve kemer s\u0131kma \u00f6nlemlerinin uygulanmas\u0131nda bir ara\u00e7 olarak dijitalle\u015fmenin bir araya gelmesiyle yoksulluk daha da derinle\u015fiyor. Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc, \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc, Algoritma \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc ve A11 taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda temel kamu hizmetlerinin sunumunun otomasyona ba\u011flanmas\u0131n\u0131n ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa ve d\u0131\u015flanmaya yol a\u00e7abilece\u011fini ve ispat y\u00fck\u00fcn\u00fcn zaten \u00f6tekile\u015ftirilmi\u015f olanlar\u0131n \u00fczerine kayd\u0131r\u0131labilece\u011fi \u00fczerinde duruluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Kamu hizmetlerinde g\u00f6z\u00fc kapal\u0131YZ kullanma e\u011filimin yan\u0131nda Chander ve G\u00fcrses&#8217;in (2024) belirtti\u011fi gibi askeriye, kolluk kuvvetleri ve g\u00f6\u00e7 kontrol\u00fcn\u00fcn hizmetinde olan dijital projeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla desteklenen Avrupa g\u00fcvenlikle\u015ftirmesine y\u00f6nelik bir e\u011filim de var. AB&#8217;nin g\u00fcvenlikle\u015ftirici \u00e7er\u00e7evesi ile g\u00fcvenlik tehditleri, militarist, cezaland\u0131r\u0131c\u0131 ve g\u00f6zetime dayal\u0131 bir g\u00fcvenlik vizyonu do\u011frultusunda kaynaklar\u0131, mevzuat\u0131 ve anlat\u0131lar\u0131 harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Dijital g\u00fcvenlikle\u015ftirme politikalar\u0131yla, teknolojik altyap\u0131lar\u0131n yasal dayana\u011f\u0131 daha fazla g\u00f6zetim ve su\u00e7la\u015ft\u0131rma (criminalization) i\u00e7in geni\u015fletiliyor. G\u00fcvenlikle\u015ftirme politikalar\u0131yla marjinal topluluklar\u0131 (g\u00f6\u00e7menler, seks i\u015f\u00e7ileri, e\u015f cinseller, \u0131rksalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f gruplar vb) g\u00f6zetleyen dijital altyap\u0131lar geni\u015fletiliyor. B\u00f6ylece g\u00f6zetimin kapsam\u0131 ve yasal me\u015fruiyeti art\u0131larak, kamu g\u00fcvenli\u011fi ve sosyal e\u015fitsizlik sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak daha geni\u015f bir \u0131rk\u00e7\u0131 \u015f\u00fcphe, cezaland\u0131rma ve devlet \u015fiddeti mant\u0131\u011f\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yor. Her iki e\u011filim de politika \u00e7\u00f6z\u00fcmleri olarak g\u00f6zetleyici, cezaland\u0131r\u0131c\u0131 veya \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 (extractive) teknolojik altyap\u0131lar\u0131 normalle\u015ftiriyor. Kamu b\u00fct\u00e7elerinin demokratik, sosyal tedarik y\u00f6ntemlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak piyasala\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f teknolojik altyap\u0131lara kayd\u0131r\u0131lmas\u0131na neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Chander ve G\u00fcrses&#8217;e (2024) g\u00f6re Avrupa&#8217;n\u0131n teknoloji politikas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir mali, siyasi ve ideolojik de\u011fi\u015fime ihtiya\u00e7 var. Avrupa&#8217;n\u0131n cezaland\u0131r\u0131c\u0131, \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 teknolojik altyap\u0131lardan uzakla\u015farak insanlar\u0131n, topluluklar\u0131n ve \u00e7evrelerinin ihtiya\u00e7lar\u0131na \u00f6ncelik veren teknolojilere ve kamu politikalar\u0131na y\u00f6nelmesi gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Van Sparrentak ve de Heer (2024) ise teknoloji politikalar\u0131n\u0131n farkl\u0131 bi\u00e7imlerde y\u00f6nlendirilmesi sorununa daha m\u00fctevaz\u0131 bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015f\u0131yor ve kamu al\u0131mlar\u0131 yoluyla bir de\u011fi\u015fim yarat\u0131labilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Siyasi taahh\u00fct ve kamu al\u0131mlar\u0131 yoluyla mevcut ger\u00e7eklik ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fini belirtiyorlar. B\u00f6ylece halk\u0131n paras\u0131 harcan\u0131rken en ucuz se\u00e7enek de\u011fil, toplum ve ekonomi i\u00e7in en iyi tedarik se\u00e7ene\u011finin hangisi oldu\u011fu sorgulanabilecek. \u0130halelerde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, sosyal standartlar ve mahremiyetin ba\u011flay\u0131c\u0131 kriterler olmas\u0131 sa\u011flanabilecek. Ayr\u0131ca, AB \u00fcyesi devletler sat\u0131n alma s\u0131ras\u0131nda en d\u00fc\u015f\u00fck fiyata ba\u011fl\u0131 kalmak yerine, stratejik \u00f6zerkliklerini ve nihai \u00fcr\u00fcn\u00fcn uzun vadeli y\u00f6netimini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurabilecek.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u0130novasyon Cesur D\u00fczenleyici Uygulamalarla B\u00fcy\u00fcr<\/h3>\n\n\n\n<p>Teknoloji \u015firketleri s\u0131k s\u0131k d\u00fczenleme ve inovasyonu birbirine z\u0131t g\u00fc\u00e7lermi\u015f gibi g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Fakat d\u00fczenleme ve inovasyonun kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 paradigmas\u0131, hangi d\u00fczenleyici yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ve yapt\u0131r\u0131m mekanizmalar\u0131n\u0131n piyasay\u0131 kamu yarar\u0131na en iyi \u015fekilde disipline edebilece\u011fi ve \u015fekillendirebilece\u011fi gibi \u00f6nemli bir sorunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelliyor. Oysa end\u00fcstri politikas\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n inovasyonu kamu yarar\u0131na \u015fekillendirmek amac\u0131yla cesur d\u00fczenleyici uygulamalarla birlikte hareket etmesi de bir se\u00e7enek. Kaltheuner vd (2024), d\u00fczenlemenin dijital ekonomileri \u00f6n al\u0131c\u0131 (proactive) bir \u015fekilde \u015fekillendirebilece\u011fini ve \u015firketlerin temel haklar gibi temel Avrupa de\u011ferlerini zay\u0131flatmak yerine g\u00fc\u00e7lendiren inovasyonlar pe\u015finde ko\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilece\u011fini vurguluyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fczenlemenin olmay\u0131\u015f\u0131 belki ABD ekonomisi i\u00e7in iyi olabilir ama mevcut veri koruma ve rekabetin etkili bir \u015fekilde uygulanmamas\u0131, y\u0131llard\u0131r Avrupa&#8217;da YZ&#8217;deki pazar yo\u011funla\u015fmas\u0131na ve bu yo\u011funla\u015fmay\u0131 derinle\u015ftiren i\u015f modellerine katk\u0131da bulunuyor. G\u00f6zetim temelli i\u015f modellerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na izin verilmesi, alternatif i\u015f modellerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelliyor. Dolay\u0131s\u0131yla, teknoloji \u015firketlerinin faaliyetlerinin d\u00fczenlenmemesi yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fc konumdaki \u015firketlerin hakimiyetini ve i\u015f modellerinin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011fl\u0131yor. Yurtta\u015flar\u0131n g\u00f6zetimine dayanan i\u015f modellerine kar\u015f\u0131 bir alternatif geli\u015ftirilemiyor; inovatif fikirlerle ortaya \u00e7\u0131kan \u015firketler B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131l\u0131yor ve onlara ba\u011f\u0131ml\u0131 bi\u00e7imde yoluna devam edebiliyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Avrupa&#8217;n\u0131n D\u00fcnyadaki Yeri<\/h3>\n\n\n\n<p>Avrupa, ABD ve \u00c7in rekabetinin d\u0131\u015f\u0131nda kalarak kendi end\u00fcstri politikalar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Avrupa&#8217;n\u0131n bu rekabetin ne kadar d\u0131\u015f\u0131nda kalabilece\u011fini zaman g\u00f6sterecek. Ancak Avrupa&#8217;n\u0131n yeni teknoloji politikalar\u0131 olu\u015fturmadaki ba\u015far\u0131s\u0131 (ya da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131) d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 da yak\u0131ndan ilgilendiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Avrupa&#8217;n\u0131n alternatif end\u00fcstri politikalar\u0131 geli\u015ftirebilmesi i\u00e7in \u00f6nce neoliberal anlat\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kabilmesi gerekiyor. AB&#8217;nin ticarete y\u00f6nelik neoliberal yakla\u015f\u0131m\u0131, teknoloji odakl\u0131 k\u00fcreselle\u015fmeyi te\u015fvik etti. Ancak bu yakla\u015f\u0131m, B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketleri i\u00e7in elveri\u015fli bir ortam sa\u011flarken AB&#8217;nin daha geni\u015f i\u00e7 politikalar\u0131 ve \u00f6nceliklerinden (mahremiyet hari\u00e7) b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kopuk kald\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla K\u0131l\u0131\u00e7 (2024), modern end\u00fcstriyel politikalar\u0131n birden fazla cephede e\u015f g\u00fcd\u00fcme ihtiya\u00e7 duydu\u011funu; etkili olmak i\u00e7in end\u00fcstriyel, rekabet ve ticaret politikalar\u0131n\u0131n uyumlu olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor. Avrupa inovasyonunu, sosyal kat\u0131l\u0131m\u0131 ve demokrasi, e\u015fitlik, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve insan haklar\u0131 gibi temel Avrupa de\u011ferlerini desteklemeyi \u00f6nceliklendiren birle\u015fik bir stratejinin par\u00e7as\u0131 olarak birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilmeliler. Bu ayn\u0131 zamanda, hem ekonomik hem de siyasi g\u00fcc\u00fc tek elde toplayan ve dolay\u0131s\u0131yla demokrasi i\u00e7in risk olu\u015fturan B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin g\u00f6zetim kapitalizmine dayal\u0131 i\u015f modellerinin desteklenmemesi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bria (2024) da g\u00fc\u00e7 yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in tekel kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6nlemlerin ve alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcmlere y\u00f6nelik stratejik yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u015fart oldu\u011funu belirtiyor. Dijital hizmetlere adil eri\u015fimi garanti eden ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapmama kurallar\u0131n\u0131 uygulamak ve \u015firketlerin hem bulut altyap\u0131s\u0131n\u0131 hem de YZ uygulamalar\u0131n\u0131 kontrol etmesini \u00f6nlemek i\u00e7in yap\u0131sal ayr\u0131m\u0131 uygulamak gibi politikalar, B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerinin hakimiyetini azaltmaya yard\u0131mc\u0131 olabilir. Bunun yan\u0131nda Bria (2024), Avrupa&#8217;n\u0131n sadece d\u00fczenleyici rol\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak alternatif \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmesi gerekti\u011fini savunuyor. Bria&#8217;ya (2024) g\u00f6re kamu taraf\u0131ndan finanse edilen alternatiflerin, toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layan, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 koruyan ve savunmas\u0131z gruplar\u0131 zararl\u0131 uygulamalardan koruyan YZ&#8217;nin geli\u015ftirmesine \u00f6ncelik vermesi gerekiyor. Geli\u015ftiriciler, ba\u011f\u0131ms\u0131z se\u00e7enekler yaratarak mevcut YZ oligopol\u00fcne ba\u011f\u0131ml\u0131 olmadan kendi YZ modellerini olu\u015fturabilmeliler. Bu strateji rekabeti te\u015fvik etti\u011fi gibi dijital egemenli\u011fi koruyacak ve iklim eylemi, sa\u011fl\u0131k hizmetleri, yenilenebilir enerji, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir hareketlilik ve e\u011fitim gibi kilit alanlarda inovasyonu te\u015fvik edecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda Bria&#8217;n\u0131n (2024) g\u00fcndeme getirdi\u011fi bu strateji AB&#8217;nin ba\u011f\u0131ms\u0131z, dijital ekosistemi EuroStack ile ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcyor. EuroStack ile Avrupa&#8217;n\u0131n dijital ekonomide pasif t\u00fcketici rol\u00fcnden s\u0131yr\u0131larak daha aktif bir akt\u00f6r haline gelmesi hedefleniyor. EuroStack&#8217;\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerin ve AB kurumlar\u0131n\u0131n i\u015fbirli\u011fine ba\u011fl\u0131. EuroStack, payla\u015f\u0131ml\u0131, birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilen dijital kamu altyap\u0131lar\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesini, Avrupa genelinde yeni nesil hizmetlerin sunulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilir ve tekelci platformlara ger\u00e7ek alternatifler sunabilir. Avrupa&#8217;n\u0131n stratejik sekt\u00f6rlerine g\u00f6re uyarlanm\u0131\u015f a\u00e7\u0131k, merkezi olmayan YZ modelleri ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin te\u015fvik edilmesi, temel dijital ara\u00e7lar\u0131n AWS, Azure veya Google Cloud gibi ABD merkezli bulut devlerine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>EuroStack&#8217;te a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ve gizlili\u011fi art\u0131ran teknolojilere, veri egemenli\u011fine ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fe vurgu yapmak, \u00f6zel m\u00fclkiyetli sistemlere ve g\u00f6zetim i\u015f modellerine olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rman\u0131n anahtar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Veriler, mahremiyet ve haklar korunurken kamu de\u011feri \u00fcreten bir kamu kayna\u011f\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131yor. Ayr\u0131ca, tedarik s\u00f6zle\u015fmelerinde ve kamu ihalelerinde veya lisanslamalarda YZ modeli e\u011fitimi i\u00e7in verilerin kullan\u0131m\u0131 konusunda veri eri\u015fimi, \u015feffafl\u0131k ve hesap verebilirlik h\u00fck\u00fcmlerinin eklenmesi \u00fczerinde duruluyor.<\/p>\n\n\n\n<p>EuroStack&#8217;i geli\u015ftirerek Avrupa, yaln\u0131zca dijital bir d\u00fczenleyici olarak alg\u0131lanman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ebilir ve bunun yerine daha adil bir dijital gelece\u011fi \u015fekillendirmede ger\u00e7ek bir i\u015fbirlik\u00e7i haline gelebilir. Bu ortakl\u0131k yakla\u015f\u0131m\u0131, Avrupa&#8217;n\u0131n K\u00fcresel G\u00fcney ve benzer d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00fclkelerle ittifaklar kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, insanl\u0131\u011fa ve gezegene fayda sa\u011flayan ortak teknolojik ilerleme i\u00e7in yeni f\u0131rsatlar yarat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">***<\/p>\n\n\n\n<p>Silikon Vadisi&#8217;nin sermayedarlar\u0131n\u0131n se\u00e7imde Trump&#8217;\u0131 desteklemesi bo\u015funa de\u011fildi. Trump&#8217;\u0131n se\u00e7imi kazanmas\u0131 teknoloji \u015firketlerinin faaliyetlerini d\u00fczenleme ve s\u0131n\u0131rlama giri\u015fimlerini yaln\u0131z ABD&#8217;de de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyada sekteye u\u011fratacak. Bu ba\u011flamda, Avrupa&#8217;n\u0131n B\u00fcy\u00fck Teknoloji \u015firketlerine kar\u015f\u0131 teknoloji politikalar\u0131n\u0131 yeniden ele almas\u0131 ve \u00f6zellikle EuroStack \u00f6nemli bir \u00e7aba. Ayr\u0131ca Bria&#8217;n\u0131n (2024) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi EuroStack&#8217;i sadece teknik bir proje olarak g\u00f6rmemek gerekiyor. EuroStack ayn\u0131 zamanda Avrupa&#8217;ya, kontrol\u00fc bir avu\u00e7 g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firkete devretmek yerine, demokratik ilkelerle uyumlu ve kamu yarar\u0131na hizmet eden bir dijital ekonomiyi \u015fekillendirme \u015fans\u0131 sunan politik bir proje. EuroStack&#8217;in daha e\u015fitlik\u00e7i, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir dijital topluma giden yolda ba\u015far\u0131l\u0131p olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz&#8230;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kaynaklar<\/h3>\n\n\n\n<p>Bria, F. (2024). X. European digital independence: Building the EuroStack. <em>Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest<\/em> (s. 64\u201369). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Caffarra, C. (2024). III. Aggressively weaponizing scaled assets to lock in absolute advantage. <em>Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest<\/em> (s. 31\u201335). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Chander, S., &amp; G\u00fcrses, S. (2024). V. From infrastructural power to redistribution: How the EU&#8217;s digital agenda cements securitization and computational infrastructures (and how we build otherwise). <em>Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest <\/em>(s. 42\u201346). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Dunn, W. (2024). Silicon Valley&#8217;s greatest moonshot, <em>The New Statesman,<\/em> https:\/\/www.newstatesman.com\/business\/2024\/11\/silicon-valleys-greatest-moonshot, son eri\u015fim 17.11.2024<\/p>\n\n\n\n<p>Geller, E. (2024). A Trump Win Could Unleash Dangerous AI, <em>Wired<\/em>, https:\/\/www.wired.com\/story\/donald-trump-ai-safety-regulation\/, son eri\u015fim 17.11.2024<\/p>\n\n\n\n<p>Graham, T., &amp; Andrejevic, M. (2024). A computational analysis of potential algorithmic bias on platform X during the 2024 US election.<\/p>\n\n\n\n<p>Jansen, F., &amp; Thorne, M. (2024). IV. Predatory delay and other myths of &#8220;sustainable AI.&#8221; <em>Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest<\/em> (s. 36\u201341). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Kaltheuner, F., Saari, L., Kak, A., &amp; Myers West, S. (2024). I. Reorienting European AI and innovation policy. <em>Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest<\/em> (s. 7\u201326). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131l\u0131\u00e7, B. (2024). VIII. Beyond growth and competitiveness: Shaping EU trade policy for people and the planet. In Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest (s. 55\u201358). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Silva, M., &amp; Merk, J. (2024). VI. Lessons from the EU Chips Act on public-interest guarantees. Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest (s. 47\u201351). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Tiwari, U. (2024). IX. The openness imperative: Charting a path for public AI.Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest (s. 59\u201363). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Van Sparrentak, K., &amp; de Heer, S. (2024). VII. Public procurement as a lever for change. <em>Redirecting Europe\u2019s AI industrial policy: From competitiveness to public interest<\/em> (s. 52\u201354). AI Now Institute.<\/p>\n\n\n\n<p>Warso, Z. (2024). XII. Toward public digital infrastructure: From hype to public value. <em>Redirecting Europe&#8217;s AI industrial policy: From competitiveness to public interest<\/em> (s. 75\u201378). AI Now Institute.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ABD&#8217;deki se\u00e7imler, yapay zek\u00e2n\u0131n (YZ) gelece\u011fini de yak\u0131ndan ilgilendiriyordu. Donald Trump&#8217;\u0131n se\u00e7imi kazanmas\u0131 durumunda YZ&#8217;yi d\u00fczenleme giri\u015fimlerinin zay\u0131flayaca\u011f\u0131ndan endi\u015fe ediliyordu. Korkulan oldu ve Trump, se\u00e7imi kazand\u0131. G\u00f6r\u00fcnen o ki Trump&#8217;\u0131n ikinci kez se\u00e7ilmesi, yanl\u0131\u015f bilgilendirme (misinformation), ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, otonom ara\u00e7lar gibi teknolojilerde kullan\u0131lan YZ&#8217;nin g\u00fcvenli\u011fi vb konulardaki d\u00fczenleme giri\u015fimlerini fel\u00e7 edecek. Kusurlu YZ modellerinden kaynaklanabilecek tehlikeler giderek daha ciddi sorunlara neden olacak.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[392,298],"tags":[517,506,516,270],"class_list":["post-912","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-teknolojik_egemenlik","category-yapay-zeka","tag-avrupa-birligi","tag-elon-musk","tag-kamu-yarari-2","tag-yapay-zeka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/912","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=912"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":914,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/912\/revisions\/914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}