{"id":915,"date":"2025-02-13T23:17:50","date_gmt":"2025-02-13T20:17:50","guid":{"rendered":"http:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=915"},"modified":"2025-02-13T23:17:51","modified_gmt":"2025-02-13T20:17:51","slug":"yapay-zekanin-calisanlara-etkileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/?p=915","title":{"rendered":"Yapay Zek\u00e2n\u0131n \u00c7al\u0131\u015fanlara Etkileri"},"content":{"rendered":"\n<p><br>Dokuz y\u0131l \u00f6nce, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131, kodlama dersinin ortaokul ve lise m\u00fcfredat\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacaklar\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftu:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"636\" height=\"361\" src=\"http:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-916\" srcset=\"https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image.png 636w, https:\/\/yarimada.gen.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-300x170.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 636px) 100vw, 636px\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>O zamanlar yaln\u0131z T\u00fcrkiye&#8217;de de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyada benzer bir e\u011filim vard\u0131. Barack Obama \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi h\u00fck\u00fcmetler en \u00fcst d\u00fczeyde bu konuyla ilgileniyor, kodlama e\u011fitimini yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lan etkinliklere kat\u0131l\u0131yorlard\u0131 (<a href=\"https:\/\/www.whitehouse.gov\/blog\/2014\/12\/10\/president-obama-first-president-write-line-code\">https:\/\/www.whitehouse.gov\/blog\/2014\/12\/10\/president-obama-first-president-write-line-code<\/a>). Avrupa Birli\u011fi \u00fclkeleri, \u00e7ocuklar\u0131 bilgisayar programlamayla erken ya\u015flarda tan\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yo\u011fun \u00e7aba g\u00f6steriyordu (<a href=\"http:\/\/www.euractiv.com\/section\/digital\/infographic\/infographic-coding-at-school-how-do-eu-countries-compare\/\">http:\/\/www.euractiv.com\/section\/digital\/infographic\/infographic-coding-at-school-how-do-eu-countries-compare\/<\/a>). Avustralya ilkokul m\u00fcfredat\u0131nda tarih ve co\u011frafya dersleri yerini kodlamaya b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131 (<a href=\"http:\/\/www.techtimes.com\/articles\/86669\/20150921\/australia-replaces-history-and-geography-with-coding-in-new-primary-school-curriculum.htm\">http:\/\/www.techtimes.com\/articles\/86669\/20150921\/australia-replaces-history-and-geography-with-coding-in-new-primary-school-curriculum.htm<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dclkemizde, okullarda kodlama e\u011fitimi i\u00e7in baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131. Kodlama e\u011fitimi furyas\u0131 devam ederken 2020 y\u0131l\u0131nda &#8220;1 Milyon Yaz\u0131l\u0131mc\u0131&#8221; projesi duyuruldu. Hazine ve Maliye Bakan\u0131 Berat Albayrak, bu projeyi &#8220;tarihi bir istihdam hamlesi&#8221; olarak nitelendiriyordu. Albayrak&#8217;a g\u00f6re bu proje T\u00fcrkiye&#8217;ye yaz\u0131l\u0131m alan\u0131nda tarihi bir kapasite kazand\u0131racakt\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan, 2022 y\u0131l\u0131ndaki bir konu\u015fmas\u0131nda projenin ba\u015flang\u0131\u00e7 hedefini de a\u015farak 1 milyon 96 bin 566 ki\u015finin bu program \u00fczerinden e\u011fitimlerini tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yo\u011fun ilgi nedeniyle projeyi devam ettireceklerini s\u00f6yledi (<a href=\"https:\/\/www.bloomberght.com\/erdogan-1-milyon-yazilimci-istihdam-projesini-devam-ettirme-karari-aldik-2322198\">https:\/\/www.bloomberght.com\/erdogan-1-milyon-yazilimci-istihdam-projesini-devam-ettirme-karari-aldik-2322198<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda programc\u0131l\u0131k hakk\u0131nda herhangi bir e\u011fitimi veya tecr\u00fcbesi olmayanlar\u0131 bu do\u011frultuda e\u011fitmek i\u00e7in ciddi bir \u00e7aba var. Bir zamanlar <em>21 G\u00fcnde Java<\/em>, <em>24 Saatte Visual Basic<\/em> vb kitaplar vard\u0131. Ama son y\u0131llardaki e\u011fitim kamplar\u0131 (boot camp) \u00e7ok daha iddial\u0131 ve s\u0131f\u0131rdan ba\u015flayanlar\u0131 bile k\u0131sa bir s\u00fcrede belirli bir seviyenin \u00fczerine \u00e7\u0131karmay\u0131 hedefliyor. Hatta reklamlar i\u015f bulma vaadiyle yap\u0131l\u0131yor. CourseReport&#8217;un 2020 y\u0131l\u0131nda 3000 e\u011fitim kamp\u0131 mezunu ile yapt\u0131\u011f\u0131 ankette kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n y\u00fczde 79&#8217;u kurslar\u0131n teknoloji alan\u0131nda bir i\u015f bulmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu ve ortalama y\u00fczde 56 maa\u015f art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu (<a href=\"https:\/\/www.coursereport.com\/reports\/2020-coding-bootcamp-alumni-outcomes-demographics-report-during-covid-19\">https:\/\/www.coursereport.com\/reports\/2020-coding-bootcamp-alumni-outcomes-demographics-report-during-covid-19<\/a>). Reklam olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorum ama sosyal medyada s\u0131k s\u0131k herhangi bir altyap\u0131s\u0131 olmadan programc\u0131l\u0131k \u00f6\u011frenen ve k\u0131sa s\u00fcrede iyi bir gelir elde edenlerin ba\u015far\u0131 hikayelerini okuyoruz. Programc\u0131l\u0131k e\u011fitim kamplar\u0131n\u0131n kendisi de kazan\u00e7l\u0131 bir sekt\u00f6r haline gelmi\u015f durumda.<\/p>\n\n\n\n<p>Ancak GPT (Generative Pre-trained Transformer &#8211; \u00dcretken \u00d6nceden E\u011fitilmi\u015f D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc) teknolojisi ile beraber insanlarda programc\u0131l\u0131k mesle\u011finin gelece\u011fi hakk\u0131nda ku\u015fkular olu\u015ftu. Yapay \u00f6\u011frenme tabanl\u0131 YZ&#8217;nin (yapay zek\u00e2n\u0131n) yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 daha yava\u015f olmu\u015ftu. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurulu\u015flar\u0131n yapay \u00f6\u011frenme modellerinin kurum i\u00e7i veriler \u00fczerinde e\u011fitilmesini desteklemek i\u00e7in dijital s\u00fcre\u00e7ler, veriler ve altyap\u0131dan olu\u015fan bir temele ihtiyac\u0131 vard\u0131. GPT ile beraber tak-\u00e7al\u0131\u015ft\u0131r (plug-and-play) YZ teknolojisi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6ylece YZ, kullan\u0131m\u0131nda \u00e7o\u011funlukla uzmanlar\u0131n belirleyici oldu\u011fu bir teknolojiden \u00e7ok farkl\u0131 kesimlerin \u00e7e\u015fitli ama\u00e7lar i\u00e7in kullanabildi\u011fi bir teknolojiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. GPT teknolojileriyle beraber \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede metin ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fturmak ve \u00e7e\u015fitli sorulara yan\u0131t almak olanakl\u0131 hale geldi. Yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiriciler, kod yazarken veya hata ay\u0131klarken GPT ara\u00e7lar\u0131ndan yararlanmaya ba\u015flad\u0131lar. Bununla da kalmad\u0131, GPT&#8217;lerin art\u0131k programc\u0131lar\u0131n yerini alaca\u011f\u0131 iddialar\u0131 g\u00fcndeme geldi. Bir zamanlar kodlama e\u011fitimleri, ekonomik olarak g\u00fcvenli bir gelece\u011fin anahtar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u015eimdi ise YZ d\u00fcnyas\u0131nda bu anahtar\u0131n h\u00e2l\u00e2 ge\u00e7erli olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulan\u0131yor. Yoksa YZ, ilk ba\u015fta onu geli\u015ftirenlerin i\u015flerini mi ellerinden alacak?<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin 2022 y\u0131l\u0131nda Google DeepMind ekibi, AlphaCode&#8217;u kodlama yar\u0131\u015fmalar\u0131nda test etti\u011fini ve modelin, &#8220;birka\u00e7 aydan bir y\u0131la kadar e\u011fitim alm\u0131\u015f acemi bir programc\u0131&#8221; kadar iyi oldu\u011funu savunuyordu (<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2024\/11\/24\/business\/computer-coding-boot-camps.html\">https:\/\/www.nytimes.com\/2024\/11\/24\/business\/computer-coding-boot-camps.html<\/a>). Son iki y\u0131lda, GPT&#8217;ye dayal\u0131 ara\u00e7lar\u0131n becerileri ve yayg\u0131nl\u0131klar\u0131 daha da artt\u0131. StackOverflow taraf\u0131ndan May\u0131s ay\u0131nda yap\u0131lan ankete kat\u0131lan 65000 geli\u015ftiricinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60&#8217;\u0131 bu y\u0131l YZ kodlama ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kulland\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ancak bu, GPT&#8217;lerin programc\u0131lar\u0131n yerini alabilece\u011fi anlam\u0131na gelmiyor. MIT&#8217;nin Bilgisayar Destekli Programlama Grubu&#8217;nun lideri Armando Solar-Lezama, YZ ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, gen\u00e7 (junior) programc\u0131lar\u0131n sahip olmas\u0131 gereken pek \u00e7ok temel beceriden h\u00e2l\u00e2 yoksun oldu\u011funu savunuyor. GPT-4 gibi b\u00fcy\u00fck dil modelleri, kodla \u00e7\u00f6zd\u00fckleri sorunlar\u0131 ger\u00e7ekten anlamada yeterince ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011filler, bir kod par\u00e7as\u0131 hakk\u0131nda nas\u0131l mant\u0131k y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fini bilemiyorlar ve bazen g\u00fcl\u00fcn\u00e7 hatalar yapabiliyorlar (<a href=\"https:\/\/www.nytimes.com\/2024\/11\/24\/business\/computer-coding-boot-camps.html\">https:\/\/www.nytimes.com\/2024\/11\/24\/business\/computer-coding-boot-camps.html<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fta GPT&#8217;ler olmak \u00fczere YZ teknolojileri yaz\u0131l\u0131m\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f \u015feklini ve programc\u0131lar\u0131n i\u015fleriyle kurduklar\u0131 ili\u015fkiyi de\u011fi\u015ftiriyor. Ayr\u0131ca yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme d\u0131\u015f\u0131ndaki mesleklerde de benzer bir de\u011fi\u015fim s\u00f6z konusu. Dolay\u0131s\u0131yla YZ&#8217;nin insanlar\u0131n i\u015flerini elinden al\u0131p almayaca\u011f\u0131 sorusunu basit\u00e7e evet veya hay\u0131r diye yan\u0131tlamaktansa mevcut YZ&#8217;nin potansiyelini, i\u015fleri nas\u0131l etkiledi\u011fini ve etkileyebilece\u011fini tart\u0131\u015fmak daha zihin a\u00e7\u0131c\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00dcretken Yapay Zek\u00e2 (GPT) Neden Farkl\u0131?<\/h2>\n\n\n\n<p>GPT, elektrik ve bilgisayar gibi genel ama\u00e7l\u0131 bir teknoloji olarak de\u011ferlendiriliyor. Ama GPT tabanl\u0131 teknolojiler ile geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bili\u015fim \u00e7a\u011f\u0131 aras\u0131nda d\u00f6rt \u00f6nemli fark var (Cruces vd., 2024). GPT teknolojisi;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u00c7ok h\u0131zl\u0131 benimseniyor ve b\u00fcy\u00fcyor<\/li>\n\n\n\n<li>Kullan\u0131mda \u00e7ok daha az uzmanl\u0131\u011fa gerek duyuyor; \u00e7ok geni\u015f ve farkl\u0131 kesimler taraf\u0131ndan kullan\u0131labiliyor<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130nsan becerilerini ba\u015far\u0131l\u0131 bi\u00e7imde taklit edebiliyor<\/li>\n\n\n\n<li>Kapsayabilece\u011fi \u00fclkeler aras\u0131nda \u00fcretim s\u00fcrecini yeniden d\u00fczenleyebilme potansiyeline sahip<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>GPT&#8217;nin hangi g\u00f6revler, s\u00fcre\u00e7ler, kurulu\u015flar ve ortamlar i\u00e7in uygun oldu\u011fu; GPT&#8217;den en iyi \u015fekilde yararlanmak i\u00e7in s\u00fcre\u00e7lerin nas\u0131l yeniden tasarlanmas\u0131 gerekti\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Bu ba\u011flamda, en \u00f6nemli tart\u0131\u015fmalardan biri GPT&#8217;nin i\u015fleri ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 nas\u0131l etkileyece\u011fi. Frey ve Osborne&#8217;un (2017) &#8216;bilgisayarla\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131&#8217; skorunu ilk kez yay\u0131nlamas\u0131ndan bu yana, otomasyon teknolojisinin meslekler \u00fczerindeki potansiyel (veya teorik) etkisini \u00f6l\u00e7meyi ama\u00e7layan bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131ld\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 zaman zaman sansasyonel haberler olarak yay\u0131mland\u0131 ve b\u00f6ylece kamuoyu, YZ&#8217;nin tehdit etti\u011fi (!) meslekler hakk\u0131nda bilgi sahibi oldu. YZ&#8217;nin mesleklere etkisi hakk\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalarda hangi ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmenin s\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131 daha do\u011fru de\u011ferlendirmeye yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6rne\u011fin Webb (2019), patent metinlerini Mesleki Bilgi A\u011f\u0131 (O*NET) veri taban\u0131ndaki mesleki g\u00f6rev tan\u0131mlar\u0131yla e\u015fle\u015ftirmek i\u00e7in NLP kullanarak her bir mesle\u011fin teknolojik maruziyetini (exposure) hesaplam\u0131\u015f. O*NET (<a href=\"https:\/\/www.onetonline.org\/\">https:\/\/www.onetonline.org\/<\/a>), \u00e7e\u015fitli meslekler hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi sa\u011flayan kapsaml\u0131 bir veri taban\u0131 ve \u00e7evrimi\u00e7i kaynak. ABD \u00c7al\u0131\u015fma Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan geli\u015ftiriliyor ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. O*NET&#8217;te mesleklerin icralar\u0131 i\u00e7in gerekli bilgi, beceri ve yeteneklerin yan\u0131nda g\u00f6revler, i\u015f faaliyetleri vb tan\u0131mlay\u0131c\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u015fin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Teknolojinin mesleklere etkisi hakk\u0131ndaki bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma, O*NET veritaban\u0131ndan yararlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Brynjolfsson vd (2018), g\u00f6revlerin yapay \u00f6\u011frenmeye maruz kalmas\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in O*NET&#8217;ten yararlanarak bir \u00f6l\u00e7\u00fct geli\u015ftirmi\u015fler. Geli\u015ftirdikleri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, O*NET veritaban\u0131ndaki g\u00f6revlerin daha \u00fcst d\u00fczey bir grupland\u0131rmas\u0131 olan G\u00fcnl\u00fck \u0130\u015f Aktivitelerine uygulamak i\u00e7in kitle kaynak kullan\u0131m\u0131ndan (crowdsourcing) yararlanm\u0131\u015flar. Felten vd (2021), YZ mesleki maruziyet puan\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in O*NET veritaban\u0131ndan ve kitle kaynak kullan\u0131m\u0131ndan yararlanm\u0131\u015f. Tolan vd (2021) ise bir yandan YZ \u00f6l\u00e7\u00fctlerini bili\u015fsel yeteneklere, di\u011fer yandan bili\u015fsel yetenekleri ankete dayal\u0131 mesleki g\u00f6rev yo\u011funlu\u011funa ba\u011flamak i\u00e7in uzman yarg\u0131s\u0131na ba\u015fvurmu\u015flar. Lass\u00e9bie ve Quintini (2022), meslekler i\u00e7indeki beceri ve yeteneklerin otomatikle\u015ftirilebilirli\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in uzman yarg\u0131lar\u0131ndan yararlanm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sacas\u0131, YZ&#8217;nin mesleklere etkileri hakk\u0131ndaki yay\u0131mlanan haberleri okurken s\u00f6z konusu haberlere konu olan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fine bakmakta yarar var. Bu yaz\u0131da bulgular\u0131n\u0131 aktaraca\u011f\u0131m, Nurski ve Ruer&#8217;in (2024) <em>Avrupa \u0130\u015f G\u00fcc\u00fc Piyasas\u0131nda \u00dcretken Yapay Zek\u00e2ya Maruz Kalma <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ise asl\u0131nda Felten vd (2023) ve Gmyrek vd&#8217;nin (2023) ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na dayan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p>Felten vd (2023), daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda oldu\u011fu gibi O*NET&#8217;ten yararlanm\u0131\u015flar. YZ&#8217;deki ilerlemelere (\u00f6zellikle dil modelleme ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00fcretimine) en \u00e7ok maruz kalan meslekleri belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Gmyrek vd (2023), de\u011ferlendirmelerini Amerikan O*NET veri taban\u0131 yerine, uluslararas\u0131 ge\u00e7erlili\u011fe sahip Uluslararas\u0131 Meslek Standartlar\u0131 S\u0131n\u0131flamas\u0131 (ISCO) taksonomisini temel alarak yapm\u0131\u015flar. Nurski ve Ruer (2024), Avrupa i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131n\u0131n ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n \u00fcretken YZ&#8217;ye ne kadar maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in her iki \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 birle\u015ftiriyor ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00dcretken YZ ve Avrupa \u0130\u015f G\u00fcc\u00fc<\/h2>\n\n\n\n<p>Nurski ve Ruer (2024), \u00fclkeler, cinsiyet, ya\u015f gruplar\u0131, e\u011fitim d\u00fczeyi, kentle\u015fme ve uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n benimsenmesi ba\u011flam\u0131nda \u00fcretken YZ&#8217;ye maruz kalmadaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Y\u00fcksek maruziyetin daha fazla m\u0131 yoksa daha az m\u0131 istihdama yol a\u00e7aca\u011f\u0131 hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6yleyemeseler de y\u00fcksek maruziyetin muhtemelen i\u015fin i\u00e7eri\u011finde ve organizasyonunda b\u00fcy\u00fck aksamalar yaratabilece\u011fini ve bununla birlikte etkilenen demografik gruplarda ciddi belirsizlik anlam\u0131na gelebilece\u011fini belirtiyorlar.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u00dclke<\/h3>\n\n\n\n<p>Nurski ve Ruer (2024), Felten vd&#8217;nin (2023) skorlar\u0131n\u0131 kulland\u0131klar\u0131nda, ulusal d\u00fczeyde \u00fcretken YZ&#8217;ye maruziyette hem kuzey-g\u00fcney hem de do\u011fu-bat\u0131 ayr\u0131m\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyorlar. Hollanda, Danimarka ve \u0130sve\u00e7 gibi Kuzey Avrupa \u00fclkeleri, \u0130spanya, Yunanistan ve Romanya gibi g\u00fcneydeki muadillerine k\u0131yasla daha y\u00fcksek maruziyet sergiliyorlar. Gmyrek vd&#8217;nin (2023) skorlar\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise b\u00f6lgesel bir ayr\u0131mdan \u00e7ok y\u00fcksek gelir d\u00fczeyinin belirleyici oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, Almanya ve Hollanda gibi y\u00fcksek gelir d\u00fczeyine sahip \u00fclkelerin \u00fcretken YZ&#8217;deki geli\u015fmelerden daha fazla etkilendi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Cinsiyet<\/h3>\n\n\n\n<p>\u00dcretken YZ, kad\u0131nlar\u0131 ve erkekleri farkl\u0131 etkiliyor. Kad\u0131nlar, ortalama olarak \u00fcretken YZ&#8217;ye daha fazla maruz kal\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc YZ&#8217;deki geli\u015fmelerden en \u00e7ok etkilenen yetenekler, kad\u0131nlar\u0131n sahip oldu\u011fu i\u015flerde daha yayg\u0131n olarak bulunuyor. Farkl\u0131 ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri kullanm\u0131\u015f olsalar da hem Felten vd&#8217;nin (2023) hem de Gmyrek vd&#8217;nin (2023) ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 YZ&#8217;deki geli\u015fmelere en \u00e7ok maruz kalan mesleklerin kad\u0131nlar\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu meslekler oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ya\u015f<\/h3>\n\n\n\n<p>Ya\u015f gruplar\u0131nda da cinsiyettekine benzer bir durum var. Meslekler aras\u0131ndaki demografik da\u011f\u0131l\u0131m, ya\u015f gruplar\u0131n\u0131n \u00fcretken YZ&#8217;ye farkl\u0131 \u015fekilde maruz kal\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7abiliyor. Ya\u015fa g\u00f6re yap\u0131lan analiz, 25-44 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndaki bireylerin ortalama olarak daha y\u00fcksek maruziyet puanlar\u0131 sergiledi\u011fini ortaya koyuyor. Her iki ara\u015ft\u0131rmada da bu ya\u015f grubundaki bireylerin, \u00fcretken YZ&#8217;ye daha fazla maruz kalan mesleklerde orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde, daha fazla temsil edildi\u011fi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">E\u011fitim D\u00fczeyi<\/h3>\n\n\n\n<p>Y\u00fcksek e\u011fitimli bireyler, \u00fcretken YZ teknolojilerindeki geli\u015fmelere maruz kalmaya daha yatk\u0131nlar. Nurski ve Ruer (2024) bu konuyu tart\u0131\u015fan iki teoriye de\u011finiyor. Birincisi, BYTD (Beceri Yanl\u0131 Teknolojik De\u011fi\u015fim) teorisi, teknolojik ilerlemelerin y\u00fcksek e\u011fitimli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n verimlili\u011fini orant\u0131s\u0131z bir \u015fekilde art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun da becerilerine olan talebin artmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Bu olgu, ABD&#8217;de 1970&#8217;lerin sonlar\u0131nda ba\u015flayan ve giderek artan \u00fccret e\u015fitsizli\u011finin temel nedenlerinden biri olarak tan\u0131mlan\u0131yor. \u0130kincisi, RYTD (Rutin Yanl\u0131 Teknik De\u011fi\u015fim) teorisi ise BYTD&#8217;nin cinsiyet ve \u0131rklar aras\u0131ndaki \u00fccret farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 veya farkl\u0131 demografik gruplar i\u00e7in e\u011fitimin getirisindeki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Rutin-yo\u011fun i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fan orta vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7ilerin yerlerinden edilmesiyle \u00fccret ve i\u015f kutupla\u015fmas\u0131n\u0131n h\u0131zlanmas\u0131 RYTD&#8217;yi destekler nitelikte. \u00d6rne\u011fin bilgisayarlar, rutin olmayan problem \u00e7\u00f6zme ve karma\u015f\u0131k ileti\u015fim g\u00f6revlerinde \u00fccret da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n u\u00e7 noktalar\u0131ndaki i\u015f\u00e7iler i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131 bir rol \u00fcstlenirken rutin bili\u015fsel ve manuel g\u00f6revleri yerine getiren orta vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7iler i\u00e7in ikame edici oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Fakat \u015fimdi \u00fcretken YZ&#8217;nin tipik olarak y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen rutin olmayan g\u00f6revlerin otomasyonunu ger\u00e7ekle\u015ftirmesi tart\u0131\u015fmaya yeni bir boyut kat\u0131yor. Robotlar ve bilgi teknolojileri gibi \u00f6nceki otomasyon teknolojileri, makine operat\u00f6rleri ve idari asistanlar gibi \u00e7o\u011funlukla rutin g\u00f6revler i\u00e7eren mesleklerde istihdam\u0131 azalt\u0131rken, esas olarak daha y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlara tamamlay\u0131c\u0131 olarak hizmet etmi\u015fti. \u015eimdi ise \u00fcretken YZ&#8217;nin, \u00f6\u011fretmenler ve tasar\u0131mc\u0131lar gibi rutin olmayan g\u00f6revler i\u00e7eren meslekleri de etkileme potansiyeline sahip oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Elbette \u00fcretken YZ&#8217;nin \u00f6\u011fretmenlerin ve tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n yerini tamamen almas\u0131 gibi bir durum yok. Ama mesleklerin i\u00e7erdi\u011fi baz\u0131 g\u00f6revlerin art\u0131k \u00fcretken YZ taraf\u0131ndan yerine getirilebildi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kentle\u015fme ve Uzaktan \u00c7al\u0131\u015fma<\/h3>\n\n\n\n<p>Bulgular, kentsel alanlarda ikamet eden ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak evden \u00e7al\u0131\u015fan bireylerin \u00fcretken YZ teknolojilerine daha fazla maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu durum, farkl\u0131 etkenlerle a\u00e7\u0131klanabilir:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u015eehirler, inovasyon ve teknoloji odakl\u0131 sekt\u00f6rlerin merkezidir ve bu da kentlerde y\u00fcr\u00fct\u00fclen mesleklerin \u00fcretken YZ&#8217;ye daha fazla maruz kalmas\u0131na yol a\u00e7abilir.<\/li>\n\n\n\n<li>Evden \u00e7al\u0131\u015fan bireyler teknolojiyi daha yo\u011fun kullanabilir. Genellikle dil veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u015flemeyi i\u00e7eren \u00fcretken YZ teknolojileri, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fma senaryolar\u0131na daha fazla entegre edilebilir ve bu da daha y\u00fcksek maruziyete yol a\u00e7abilir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ayr\u0131ca veriler, uzaktan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n k\u0131rsal alanlara k\u0131yasla \u015fehirlerde daha fazla benimsendi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Nurski ve Ruer (2024), analizlerinde \u00f6nemli olan\u0131n tahminlerin kesinli\u011fi de\u011fil, demografik \u00f6zellikler aras\u0131ndaki daha geni\u015f da\u011f\u0131l\u0131mlar oldu\u011funu vurguluyorlar. Analizleri daha gen\u00e7 bireylerin ve daha y\u00fcksek e\u011fitim seviyesine sahip olanlar\u0131n YZ&#8217;ye daha fazla maruz kalma e\u011filiminde oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u00dcretken YZ&#8217;nin karma\u015f\u0131k, analitik, rutin olmayan g\u00f6revlerde (yazma, kodlama, m\u00fc\u015fteri deste\u011fi, fikir \u00fcretme ve ara\u015ft\u0131rma gibi) \u00fcretkenli\u011fi art\u0131raca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yayg\u0131n (belki bunun nedeni, \u00fcretken YZ&#8217;de yapay genel zek\u00e2y\u0131 g\u00f6rmek istememiz!). Ancak kazan\u0131mlar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fck veya orta d\u00fczeyde deneyim, beceri veya \u00fcretkenli\u011fe sahip bireylerin lehine olacak.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcretken YZ ile beraber yazma, kodlama veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00fcretme gibi i\u015fler daha az deneyimli veya daha az vas\u0131fl\u0131 ki\u015filerden olu\u015fan daha b\u00fcy\u00fck bir grup i\u00e7in daha eri\u015filebilir hale gelecek. Bunun sonucunda daha y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar (daha iyi performans g\u00f6steren yazarlar, kodlay\u0131c\u0131lar veya g\u00f6rsel sanat\u00e7\u0131lar) art\u0131k daha d\u00fc\u015f\u00fck vas\u0131fl\u0131 meslekta\u015flar\u0131na k\u0131yasla daha iyi s\u00f6zle\u015fme ko\u015fullar\u0131 talep edemeyebilir ve eskisinden daha g\u00fcvencesiz ve daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kalabilirler.<\/p>\n\n\n\n<p>Ger\u00e7ekten de serbest \u00e7al\u0131\u015fma (freelance) piyasalar\u0131nda son zamanlarda b\u00f6yle bir e\u011filim g\u00f6zleniyor. \u00dcretken YZ&#8217;nin k\u0131sa d\u00f6nemdeki etkilerini de\u011ferlendiren Hui vd&#8217;nin (2023) bulgular\u0131, yazarl\u0131k gibi \u00fcretken YZ&#8217;den yo\u011fun olarak etkilenen mesleklerdeki serbest \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n platformdaki ayl\u0131k i\u015f say\u0131s\u0131nda y\u00fczde 2&#8217;lik bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ve ayl\u0131k kazan\u00e7lar\u0131nda y\u00fczde 5,2&#8217;lik bir azalma ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu gibi nedenlerden dolay\u0131 \u00fcretken YZ&#8217;nin e\u015fitleyici bir rol\u00fc olaca\u011f\u0131 iddia ediliyor. Ancak \u00f6zellikle yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirince \u00fcretken YZ&#8217;nin e\u015fitleyicili\u011fi hakk\u0131ndaki tezleri ger\u00e7ek\u00e7i bulmuyorum. \u00d6rne\u011fin, insanlar\u0131n yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme kapasitesini 1&#8217;den 10&#8217;a kadar puanlayal\u0131m. A&#8217;n\u0131n yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme kapasitesi 2 olsun. Dolay\u0131s\u0131yla A, 2. ya da daha alt seviyede olan yaz\u0131l\u0131m i\u015flerini yapabilsin. B&#8217;nin yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme seviyesi ise 7 olsun ve B, 7. ya da daha alt seviyede olan i\u015fleri yapabilsin. A, \u00fcretken YZ kulland\u0131\u011f\u0131nda kapasitesini \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede 5. seviyeye \u00e7\u0131karabilece\u011fini ve b\u00f6ylece bu seviyedeki i\u015flerde B&#8217;ye rakip olabilece\u011fini kabul ediyorum. Ama A&#8217;y\u0131 B&#8217;nin seviyesine \u00e7\u0131karabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. B&#8217;nin \u00fcretken YZ ara\u00e7lar\u0131 ile seviyesini 8 ve \u00fczerine \u00e7\u0131karmas\u0131 daha olas\u0131d\u0131r. Belki daha az karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sahip i\u015flerde bir kayb\u0131 olacakt\u0131r. Ancak daha karma\u015f\u0131k i\u015fler yine B&#8217;ye kalacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Roldan-Mones (2024) da bu konuya dikkat \u00e7ekiyor. G\u00f6revler daha \u00fcst d\u00fczey beceriler gerektirdi\u011finde ve cevaplar do\u011frudan YZ&#8217;den \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p kopyala yap\u0131\u015ft\u0131r yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131nda, y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fcretken YZ&#8217;nin avantajlar\u0131ndan daha fazla yararlanmas\u0131n\u0131 daha olas\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. Kim ve Moon&#8217;un (2024) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da bu tezi destekliyor. ChatGPT&#8217;nin yard\u0131m\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n okuma ve yazma, matematiksel problem \u00e7\u00f6zme ve hesaplamal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme performanslar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131p art\u0131ramayaca\u011f\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in kontroll\u00fc bir laboratuvar deneyi y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015fler. Sonu\u00e7ta ChatGPT&#8217;den yararlanan d\u00fc\u015f\u00fck yetenekli deneklerin hal\u00fcsinasyonlu cevaplar\u0131 do\u011fru olanlardan ay\u0131rt edemedikleri i\u00e7in matematik puanlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zlenmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u0131sacas\u0131, \u00fcretken YZ&#8217;nin daha d\u00fc\u015f\u00fck vas\u0131fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n mevcut vas\u0131flar\u0131n\u0131n \u00fczerindeki i\u015flere eri\u015fimlerini art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmekle beraber daha y\u00fcksek vas\u0131f gerektiren i\u015flerde yeterli olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ayr\u0131ca teoride \u00fcretken YZ&#8217;nin kodlama yeteneklerini insanlar\u0131nkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rsak da pratikte bir yaz\u0131l\u0131m ekibinin t\u00fcm kodlama faaliyetleri i\u00e7in \u00fcretici YZ deste\u011fine ba\u015fvurmak olanakl\u0131 olamayacak. Bunun yerine sadece belirli g\u00f6revler i\u00e7in YZ deste\u011fine ba\u015fvurmak verimlili\u011fi art\u0131rabilir. Ancak O*NET tabanl\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda oldu\u011fu gibi g\u00f6revleri tek tek ele almak ve \u00fcretken YZ&#8217;nin bu g\u00f6revlere etkisine dayal\u0131 analizler yapmak, g\u00f6revlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimi ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ihmal edildi\u011finden yan\u0131lt\u0131c\u0131 sonu\u00e7lara neden olabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Geli\u015fmekte Olan \u00dclkeler<\/h2>\n\n\n\n<p>Nurski ve Ruer&#8217;in (2024) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 YZ&#8217;nin Avrupa i\u015f g\u00fcc\u00fcne etkisi \u00fczerine. Ama ulusal d\u00fczeyde \u00fcretken YZ&#8217;ye maruziyet hakk\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcm geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin mevcut deneyimleri hakk\u0131nda da ipu\u00e7lar\u0131 i\u00e7eriyor. Almanya ve \u0130spanya&#8217;n\u0131n \u00fcretken YZ&#8217;ye maruz kalma d\u00fczeyleri farkl\u0131. Ancak geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte olan \u00fclkeler aras\u0131ndaki u\u00e7urum \u00e7ok daha fazla. Cruces vd (2024) geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin \u00fc\u00e7 \u00f6nemli dezavantaja sahip oldu\u011funu belirtiyor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Daha Y\u00fcksek E\u015fitsizlik ve Kay\u0131t D\u0131\u015f\u0131l\u0131k<\/h3>\n\n\n\n<p>Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomilerin olduk\u00e7a heterojen yap\u0131lar\u0131 var. Bir\u00e7ok ortamda bu durum, d\u00fc\u015f\u00fck geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyinin, ekonominin resmi nitelikte i\u015fler yaratmadaki yetersizli\u011finin ve kurumlar\u0131n insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmedeki yetersizli\u011finin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu b\u00f6lgelerdeki kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar, sadece kay\u0131tl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlara sa\u011flanan korumalardan d\u0131\u015flanmakla kalmay\u0131p ayn\u0131 zamanda sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ve beceri e\u011fitimi gibi temel kamu hizmetlerine eri\u015fimden de mahrum kal\u0131yorlar. Dijital d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki gelir e\u015fitsizli\u011fini k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor; g\u00fcvenli ve uzun vadeli i\u015fleri olumsuz etkiliyor. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ise e\u015fitsizlikler, yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engellerden biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Ge\u00e7mi\u015ften Gelen Beceri Zorluklar\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde orta ve y\u00fcksek \u00f6\u011fretimin d\u00fc\u015f\u00fck kapsam\u0131 ve kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok yayg\u0131n olmas\u0131 nedeniyle \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yorlar. \u00c7al\u0131\u015fanlara yeni beceriler kazand\u0131rman\u0131n \u00f6n\u00fcnde ciddi zorluklar var. \u00d6zellikle dijital altyap\u0131lar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi ve i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn dijital yeteneklerinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin YZ&#8217;den yararlanma olanaklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131yor. D\u00fcnya Bankas\u0131na (2021) g\u00f6re, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdeki n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 temel dijital becerilerden yoksunlar ve dijital becerilere sahip olanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu YZ ve yapay \u00f6\u011frenme konusunda daha geli\u015fmi\u015f becerilere sahip de\u011filler.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Dijital altyap\u0131ya Eri\u015fimin D\u00fc\u015f\u00fck Olmas\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>D\u00fc\u015f\u00fck dijital beceriler sadece e\u011fitimin kapsam\u0131 ve kalitesindeki zorluklardan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda dijital teknolojilerin benimsenmesinde \u00f6nemli bir belirleyici olan dijital altyap\u0131ya eri\u015fimden de kaynaklan\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fck ve orta gelirli \u00fclkelerde 2020 y\u0131l\u0131nda n\u00fcfusun %40&#8217;\u0131ndan biraz fazlas\u0131 internete ba\u011fl\u0131yken, y\u00fcksek gelirli \u00fclkelerde bu oran neredeyse %75. Fakat internetten s\u00f6z ederken d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerin ancak %39&#8217;unun elektri\u011fe eri\u015fimi oldu\u011funu da dikkate almak gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">E\u015fitsizlik Art\u0131yor<\/h2>\n\n\n\n<p>\u00dcretken YZ, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde toplumun daha geni\u015f kesimlerinin YZ&#8217;yi kullanabilmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. Ancak geli\u015fmekte olan \u00fclkeler i\u00e7in durumun pek i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. ChatGPT veya Microsoft Copilot gibi \u00fcr\u00fcnlerin temel lisanslama maliyeti kullan\u0131c\u0131 ba\u015f\u0131na ayl\u0131k 20-30 dolar civar\u0131nda. Daha karma\u015f\u0131k d\u00fczeydeki YZ \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin maliyetleri ise daha y\u00fcksek. Kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu \u00fclkelerde, bu t\u00fcr maliyetler bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmenin YZ destekli \u00fcr\u00fcnler geli\u015ftirebilmesini engelliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Mevcut durumda YZ sistemlerinin geli\u015ftirilmesinden ve uygulanmas\u0131ndan sorumlu olan oyuncular\u0131n ayn\u0131 zamanda YZ&#8217;den b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00e2r elde eden oyuncular olmas\u0131 rastlant\u0131 de\u011fil. YZ&#8217;deki k\u00fcresel i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fclkeler aras\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fi gidermek bir yana daha da derinle\u015ftirecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Cruces vd&#8217;nin (2024) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi k\u00fcreselle\u015fmi\u015f bir d\u00fcnyada, YZ&#8217;nin \u00fclkeler aras\u0131nda \u00f6nceden var olan e\u015fitsizlikleri ve i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc nas\u0131l etkiledi\u011fini anlayabilmek ve buna g\u00f6re politikalar geli\u015ftirebilmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk olarak YZ, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ger\u00e7ekle\u015ftirilen baz\u0131 g\u00f6revlerin geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere geri d\u00f6nmesini te\u015fvik edebilir. YZ, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha rekabet\u00e7i hale getirerek dolayl\u0131 olarak <em>offshoring&#8217;<\/em>i s\u0131n\u0131rlayabilir. \u015eimdiden bu y\u00f6nde vakalar var. \u00d6rne\u011fin, Foxconn robotlar\u0131 devreye sokarak i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 30&#8217;unu de\u011fi\u015ftirdi. Adidas&#8217;\u0131n bir fabrikay\u0131 kapat\u0131p \u00fcretimi Almanya ve ABD&#8217;deki h\u0131z fabrikalar\u0131na ta\u015f\u0131mas\u0131ndan sonra Vietnam&#8217;da 1000 ki\u015fi i\u015fini kaybetti. \u00dcretken YZ, i\u015flerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rabilir. Daha alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce Ernst vd (2018) bulut tabanl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli programc\u0131lara sahip olma avantaj\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmi\u015fti. Benzer \u015fekilde, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde geli\u015fen bir dizi hizmet ihracat\u0131 ve offshoring (\u00f6rne\u011fin, \u00e7a\u011fr\u0131 merkezleri, telet\u0131p), YZ teknolojisinin ikame etkilerinden ve bunun sonucunda fiyatlardaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015ften ciddi \u015fekilde etkilenebilir (age).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi YZ, offshoring modellerindeki mevcut e\u015fitsizlikleri daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirebilir veya yeni e\u015fitsizlik bi\u00e7imleri yaratabilir. \u00d6rne\u011fin, yapay \u00f6\u011frenme algoritmalar\u0131 geli\u015ftik\u00e7e ve \u00f6l\u00e7eklendik\u00e7e, YZ \u015firketleri giderek daha fazla y\u00fcksek kaliteli ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli veri kaynaklar\u0131na ihtiya\u00e7 duyuyor. Toplama, temizleme ve etiketleme gibi veri haz\u0131rlama g\u00f6revlerinin modellerin olu\u015fturulma s\u00fcrecindeki \u00f6nemi art\u0131yor. Bu nedenle YZ modellerini, sadece bilim insanlar\u0131n\u0131n ve m\u00fchendislerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rmemeli. Ayn\u0131 zamanda verilere a\u00e7\u0131klama ekleme, do\u011frulama ve etiketleme gibi veri i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcy\u00fck ve genellikle g\u00f6r\u00fcnmez (!) bir i\u015fg\u00fcc\u00fc var. Bu hizmetlere y\u00f6nelik pazar\u0131n de\u011ferinin 1 ila 3 milyar ABD dolar\u0131 aras\u0131nda oldu\u011fu tahmin ediliyor ve \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki be\u015f y\u0131l i\u00e7inde \u00e7ift haneli b\u00fcy\u00fcme g\u00f6stermesi bekleniyor. Ne kadar insan\u0131n bu g\u00f6r\u00fcnmez i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 tam bilinmiyor. Fakat on milyonlarca ki\u015finin bu i\u015fler i\u00e7in istihdam edildi\u011fi tahmin ediliyor. Talep, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde yo\u011funla\u015f\u0131rken arz, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerden geliyor. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin yurtta\u015flar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler, g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, s\u0131k\u0131 disiplinli i\u015fg\u00fcc\u00fc y\u00f6netimi s\u00fcre\u00e7leriyle YZ k\u00fcresel de\u011fer zincirine entegre oluyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Cruces vd&#8217;nin (2024) yukar\u0131daki ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak geli\u015fmekte olan \u00fclkelere be\u015f ana politika \u00f6neriyorlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Birincisi, yetenekleri geli\u015ftirmeye odaklanmak. H\u00fck\u00fcmetlerin yurtta\u015flar\u0131n\u0131 h\u0131zla de\u011fi\u015fen teknoloji ortam\u0131nda yollar\u0131n\u0131 bulmaya haz\u0131rlamalar\u0131 gerekiyor. Burada sorun sadece uygun yeniden beceri kazand\u0131rma ve beceri geli\u015ftirme programlar\u0131n\u0131n belirlenmesi de\u011fil. H\u00fck\u00fcmetler, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 daha geni\u015f bir e\u011fitim \u00e7er\u00e7evesine dahil etmek i\u00e7in de bir strateji olu\u015fturmal\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kincisi, yeni teknolojilere eri\u015fim i\u00e7in gerekli altyap\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131. \u015eu anki durumda interneti bir yana b\u0131rakal\u0131m, elektri\u011fe eri\u015fimde bile ciddi zorluklar ya\u015fayan \u00fclkeler var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Web tabanl\u0131 platform \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7in d\u00fczenlemelerin ve sosyal korumalar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131. \u0130\u015f\u00e7iler genellikle asgari \u00fccretin alt\u0131nda maa\u015flarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, i\u015f g\u00fcvencelerinden yoksunlar ve i\u015fveren taraf\u0131ndan sa\u011flanan sosyal g\u00fcvenlik yard\u0131mlar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131l\u0131yorlar. Platformlar, m\u00fc\u015fterilerle i\u015f\u00e7ileri bir araya getiriyor. Ancak herhangi bir anla\u015fmazl\u0131kta \u00e7o\u011funlukla g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn s\u00f6z\u00fc belirleyici oluyor. Platform \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n yasal korumaya ihtiyac\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin YZ eti\u011fi ve d\u00fczenleme konular\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u00fcresel arenalara dahil edilmesi. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin \u00f6ncelikle beceri ve altyap\u0131 sorunlar\u0131n\u0131 ele almas\u0131 gerekse de bu \u00f6ncelik mahremiyet, algoritmalar\u0131n yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131, siber g\u00fcvenlik, hesap verebilirlik vb sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131 ger\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirmiyor. Belki s\u00f6z konusu sorunlar geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki kadar can al\u0131c\u0131 de\u011fil; ama yine de \u00f6nemli. YZ&#8217;nin gelece\u011fini \u015fekillendiren karar verme alanlar\u0131na kat\u0131lmazlarsa, faydalar\u0131ndan yararlanmada da s\u00fcrekli olarak geride kalacaklar.<\/p>\n\n\n\n<p>Be\u015fincisi, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin bir ara\u015ft\u0131rma plan\u0131 olu\u015fturmas\u0131. YZ&#8217;nin istihdam ve kapsay\u0131c\u0131 b\u00fcy\u00fcme \u00fczerindeki etkilerini tam olarak anlamak i\u00e7in, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131 \u00f6zg\u00fcn zorluklar\u0131 ve f\u0131rsatlar\u0131 \u00f6zel olarak ele alan bir ara\u015ft\u0131rma g\u00fcndemi geli\u015ftirmeleri, i\u015fin gelece\u011fi konusunda daha dengeli ve adil bir k\u00fcresel diyalo\u011fa katk\u0131da bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">***<\/p>\n\n\n\n<p>GPT&#8217;den \u00f6nceki YZ modellerinin \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00fczerindeki etkisi s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. GPT tabanl\u0131 sistemler bir yapay genel zek\u00e2 \u00f6rne\u011fi olmad\u0131klar\u0131 gibi muhtemelen GPT&#8217;deki geli\u015fmeler bizi yapay genel zek\u00e2ya g\u00f6t\u00fcrmeyecek. Ancak GPT&#8217;nin olanaklar\u0131 ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 daha iyi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u015f g\u00fcc\u00fc \u00fczerindeki etkileri \u00e7ok daha fazla olacak.<\/p>\n\n\n\n<p>Ama daha \u00f6nemlisi her bir \u00fclkenin sosyoekonomik ko\u015fullar\u0131 ve k\u00fcresel ekonomideki yeri farkl\u0131. Bu nedenle, YZ teknolojisindeki geli\u015fmelerden her bir \u00fclkenin i\u015fg\u00fcc\u00fc farkl\u0131 bi\u00e7imlerde etkilenece\u011finden \u00fclkelerin \u00f6zg\u00fcn teknoloji politikalar\u0131na ihtiyac\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kaynaklar<\/h3>\n\n\n\n<p>Brynjolfsson, E., Mitchell, T., &amp; Rock, D. (2018). What can machines learn and what does it mean for occupations and the economy?. In AEA papers and proceedings (Vol. 108, pp. 43-47).<\/p>\n\n\n\n<p>Cruces, G., Amarante, V., Lotitto, E (2024) Generative Artificial Intelligence and Its Implications for Labor Markets in Developing Countries: A Review Essay.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya Bankas\u0131 (2021). Harnessing artificial intelligence for development on the post-COVID-19 era: A review of national AI strategies and policies. <a href=\"https:\/\/thedocs.worldbank.org\/en\/doc\/2e658ef2144a05f30e254221ccaf7a42-0200022021\/\">https:\/\/thedocs.worldbank.org\/en\/doc\/2e658ef2144a05f30e254221ccaf7a42-0200022021\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Ernst, E., Merola, R., &amp; Samaan, D. (2019). Economics of artificial intelligence: Implications for the future of work. <em>IZA Journal of Labor Policy<\/em>, <em>9<\/em>(1).<\/p>\n\n\n\n<p>Felten, E., Raj, M., &amp; Seamans, R. (2021). Occupational, industry, and geographic exposure to artificial intelligence: A novel dataset and its potential uses. Strategic Management Journal, 42(12), 2195-2217.<\/p>\n\n\n\n<p>Felten, E. W., Raj, M., &amp; Seamans, R. (2023). Occupational heterogeneity in exposure to generative ai. Available at SSRN 4414065.<\/p>\n\n\n\n<p>Frey, C. B., &amp; Osborne, M. A. (2017). The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation?. Technological forecasting and social change, 114, 254-280.<\/p>\n\n\n\n<p>Gmyrek, P., Berg, J., &amp; Bescond, D. (2023). Generative AI and jobs: A global analysis of potential effects on job quantity and quality. ILO Working Paper, 96.<\/p>\n\n\n\n<p>Hui, X., Reshef, O., &amp; Zhou, L. (2024). The short-term effects of generative artificial intelligence on employment: Evidence from an online labor market. Organization Science, 35(6), 1977-1989.<\/p>\n\n\n\n<p>Kim, D. G., &amp; Moon, A. (2024). From helping hand to stumbling block: the ChatGPT paradox in competency experiment. <em>Applied Economics Letters<\/em>, 1-5.<\/p>\n\n\n\n<p>Lass\u00e9bie, J., &amp; Quintini, G. (2022). What skills and abilities can automation technologies replicate and what does it mean for workers?: New evidence.<\/p>\n\n\n\n<p>Nurski, L., &amp; Ruer, N. (2024). Exposure to generative artificial intelligence in the European labour market. Bruegel Working Paper, Issue 06\/2024, 07 MARCH 2024.<\/p>\n\n\n\n<p>Roldan-Mones, A. (2024). When GenAI increases inequality: Evidence from a university debating competition (Programme on Innovation and Diffusion Working Paper No. 096). London School of Economics and Political Science.<\/p>\n\n\n\n<p>Tolan, S., Pesole, A., Mart\u00ednez-Plumed, F., Fern\u00e1ndez-Mac\u00edas, E., Hern\u00e1ndez-Orallo, J., &amp; G\u00f3mez, E. (2021). Measuring the occupational impact of AI: tasks, cognitive abilities and AI benchmarks. Journal of Artificial Intelligence Research, 71, 191-236.<\/p>\n\n\n\n<p>Webb, M. (2020). The impact of artificial intelligence on the labor market. https:\/\/papers.ssrn.com\/sol3\/papers.cfm?abstract_id=3482150, son eri\u015fim 16.12.2024<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dokuz y\u0131l \u00f6nce, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131, kodlama dersinin ortaokul ve lise m\u00fcfredat\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacaklar\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftu:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[70,298],"tags":[520,521,493,518,330,519],"class_list":["post-915","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-emek","category-yapay-zeka","tag-avrupa","tag-gelismekte-olan-ulkeler","tag-gpt","tag-isgucu","tag-issizlik-2","tag-uretken-yapay-zeka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=915"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":917,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/915\/revisions\/917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yarimada.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}