Çin’de bir teknoloji şirketi, kıdemli bir çalışanının yerine yapay zekâ kullanma kararı alarak işine son verdi.
Mahkeme kayıtlarında çalışanın soyadının Zhou olduğu belirtilirken şirketin adı açıklanmadı. Zhou, büyük ölçekli yapay zekâ dil modelleriyle çalışıyor, bu sistemlerin kullanıcılar için ürettiği yanıtların doğruluğunu denetliyordu. Yapay zekâ görevi devralmadan önce yıllık 300 bin yuan (yaklaşık 43.900 dolar) maaş alıyordu.
Şirket, Zhou’yu önce daha düşük seviyeli bir pozisyona atadı ve maaşında yüzde 40 kesintiye gitti. Zhou bu teklifi kabul etmeyince işine son verildi.
Bunun üzerine Zhou, haksız fesih gerekçesiyle daha yüksek tazminat talebiyle tahkime başvurdu ve davayı kazandı. Şirketin 2025’te açtığı dava ise hem bölge mahkemesinde hem de temyizde reddedildi.
Mahkemeler, şirketin öne sürdüğü gerekçelerin işletme küçülmesi veya operasyonel zorluklar gibi yasal fesih koşulları kapsamında değerlendirilemeyeceğine hükmetti. Ayrıca iş sözleşmesinin sürdürülmesini imkânsız kılan bir durumun da ortaya konulamadığı belirtildi.
Kısacası karar, şirketlerin yapay zekâyı iş süreçlerinde kullanabileceğini, ancak yalnızca daha ucuz veya verimli olduğu gerekçesiyle çalışanları işten çıkaramayacağını ortaya koyuyor. Bu tür bir fesih için yasal koşulların karşılanması gerekiyor.
Bu bağlamda, Virginia Dignum’un The AI Paradox adlı kitabındaki uyarısı oldukça anlamlı:
Yapay zekâ, hava durumu gibi kontrolümüz dışında gelişen bir olgu değildir. Yağmur beklediğimizde şemsiye alır, soğukta daha kalın giyiniriz. Oysa yapay zekâ, insan yaratıcılığının ürünüdür. Belirli hedeflere ulaşmak için insanlar tarafından tasarlanır; nasıl kullanılacağına ve sonuçlarının kimleri etkileyeceğine yine insanlar karar verir. Onu başımıza gelen bir şey gibi görmek, bu kararları başkalarına bırakmayı kabullenmek anlamına gelir.
Dolayısıyla yapay zekânın insanların işlerini elinden alıp almayacağı sorusu teknik değil, doğrudan politik bir meseledir.